ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰ੍ਨ੍ਨਵਂ ਰੂਪਂ ਤਦਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਰਾ
ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਸੀ,
ਅਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਰਯਾ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁੜਾਪੇ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਰਾਭਿਭੂਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਪਤ੍ਨੀਪੁਤ੍ਰਾਦਿਬਾਂਧਵੈਃ 4.4.
ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਨ ਜਰੀ ਯਤਃ
ਬੁਢਾਪੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਇੱਛਾ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ।
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਦੀਨਾਂ ਵੈषਮ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਗੜਬੜ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਤਾਦ੍ਯਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਪਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਚ ਤਾਨਿ ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਵੇਦ੍ਯਾਨਿ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੈਦ ਵਾਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਏਕੋਤ੍ਤਰਂ ਮृਤ੍ਯੁਸ਼ਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਤ੍ਵਿਹਾਗਂਤਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਂਤਿ ਭੇषਜੈਃ
ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਦਿ ਚਾਪਿ ਨ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿषਮਦ੍ਯਾਦਸ਼ਂਕਿਤਃ
ਜੇ ਮੌਤ ਨਾ ਵੀ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਹਿਰ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਹੋਰ ਖਤਰਨਾਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਿਧਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਪਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਸ੍ਤਥਾ
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਹਥਿਆਰ, ਸੱਪ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪੀਡਿਤਂ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਦ੍ਯੈਰਪਿ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਆਪ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨੌषਧਂ ਨ ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਨ ਮਂਤ੍ਰਾ ਨ ਚ ਬਾਂਧਵਾਃ
ਨਾ ਦਵਾਈ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਰਸਾਯਨਤਪੋਜਪ੍ਯੈਰ੍ਯੋਗਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ 4.4.
ਰਸਾਇਣ, ਤਪ, ਜਪ, ਜੋਗ ਦੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਸਮਂ ਦੁਃਖਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਸਮਂ ਭਯਮ੍
ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਦੁੱਖ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਡਰ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਰਾਜ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਧ ਨਾਨਿ ਚ
ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਦੌਲਤ—
ਹੇ ਜਨਾਃ ਕਿਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਧ੍ਵਂ ਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਮਧ੍ਯਤਃ
ਹੇ ਲੋਕੋ, ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ—
ਅਸ਼ੀਤਿਕਾ ਵਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਚਿਤ੍ਸਪ੍ਤਤਿਕਾ ਨਰਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਅੱਸੀ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਸੱਤੱਰ 'ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਯਾਵਦ੍ਭਵੇਦਾਯੁਰ੍ਦੇਹਿਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਲਭਾਵੇਨ ਮੋਹੇਨ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਯੇ ਜਰਯਾ ਤਥਾ
ਬਚਪਨ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ, ਭਟਕਾਵਾ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪਾ ਹੀ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਗਂਤੁਕੇਰ੍ਭਯੈਃ ਪੁਂਸਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੋਕੈਰਨੇਕਧਾ
ਮਰਦ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਡਰ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਿਤਾਂਤੇ ਚ ਮਰਣਂ ਮਹਾਘੋਰਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਭੇਦੇਨ ਯਃ ਪੁਂਸਾਂ ਵਿਯੋਗਃ ਕਰ੍ਮਸਂਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਤਪਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਚ੍ਛਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਮਰ੍ਮਸੁ 4.4.
ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਹੰਮ ਅੰਗ ਵੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—
ਹਾ ਤਾਤ ਮਾਤਃ ਕਾਂਤੇਤਿ ਰੁਦਨ੍ਨੇਵਂ ਹਿ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ, 'ਹਾਏ ਪਿਤਾ! ਮਾਤਾ! ਪ੍ਰੀਤਮ!'
ਬਾਂਧਵੈਃ ਸਂਪਰਿष੍ਵਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਿਯੈਃ ਸ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕ੍ਰਨ੍ਦਤੇ ਚੈਵ ਖਟ੍ਵਾਯਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਉਹ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪਲਟਦਾ ਹੋਇਆ ਰੋਂਦਾ ਹੈ।
ਖਟ੍ਵਾਤੋ ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਤੇ ਭੂਮਿਂ ਭੂਮੇਃ ਖਟ੍ਵਾਂ ਪੁਨਰ੍ਮਹੀਮ੍
ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਬਿਸਤਰਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਚਮਾਨਸ਼੍ਚ ਸਲਿਲਂ ਸ਼ੁष੍ਕਕਣ੍ਠੋष੍ਠਤਾਲੁਕਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਗਲਾ, ਹੋਠ ਤੇ ਜੀਭ ਸੁੱਕ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਾਵਟਾਨ੍ਖਨ੍ਯਮਾਨਃ ਕਾਲਪਾਸ਼ੇਨ ਕਰ੍षਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਪੰਜ ਕਬਰਾਂ ਖੋਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਸ੍ਤृਣਜਲੌਕੇਵ ਦੇਹਾਦ੍ਦੇਹਂ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਜੀਵ, ਘਾਹ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲੀਚੀ ਵਾਂਗ, ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।