ਈਰ੍ष੍ਯਯਾ ਚ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਮੋਹਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ
ਇਰਖਾ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਨ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਿਂਦਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਕੋਪਾਗ੍ਨਿਪਰਿਪੀਡਿਤਃ
ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀष੍ਵਾਯਾਸਿਤਦੇਹਸ੍ਯ ਯੇ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਬਿਂਦਵਃ 4.4.
ਜਿਸ ਮਰਦ ਦਾ ਸਰੀਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੀਰਜ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ,
ਕ੍ਰਿਮਿਭਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕੁष੍ਠਿਨਃ ਕਾਮਿਨਸ੍ਤਥਾ
ਕੋੜ ਵਾਲੇ, ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀੜੇ ਪੀੜ ਰਹੇ ਹੋਣ,
ਯਾਦृਸ਼ਂ ਵਿਂਦਤੇ ਸੌਖ੍ਯਂ ਗਂਡਾਨ੍ਵਯਵਿਨਿਰ੍ਗਮੇ
ਜਦੋਂ ਫੋੜੇ ਦੇ ਰਸ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਸੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਗਂਡਸ੍ਯ ਵੇਦਨਾ ਯਦ੍ਵਤ੍ਸ੍ਫੁਟਿਤਸ੍ਯ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਫੋੜਾ ਫਟਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਸੁਖਂ ਭਵਤਿ ਯਾਦृਸ਼ਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਲ ਤੇ ਮੂਤ੍ਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ,
ਨਾਰੀष੍ਵਸ਼ੁਚਿਭੂਤਾਸੁ ਸਰ੍ਵਦੋषਾਸ਼੍ਰਯਾਸੁ ਚ
ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਧ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹਨ,
ਸਨ੍ਮਾਨਮਪਮਾਨੇਨ ਵਿਯੋਗੇਨ ਸੁਸਂਗਮਃ
ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਅਪਮਾਨ, ਵਿਛੋੜਾ ਤੇ ਮਿਲਾਪ,
ਵਲੀਪਲਿਤਖਾਲਿਤ੍ਯੈਃ ਸ਼ਿਥਿਲੀਕृਤਵਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਝੁਰੀਆਂ, ਸਫੇਦ ਵਾਲ ਤੇ ਗੰਜਪਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਢੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰ੍ਨ੍ਨਵਂ ਰੂਪਂ ਤਦਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੁਰਾ
ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਸੀ,
ਅਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਰਯਾ ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁੜਾਪੇ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਰਾਭਿਭੂਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਪਤ੍ਨੀਪੁਤ੍ਰਾਦਿਬਾਂਧਵੈਃ 4.4.
ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਨ ਜਰੀ ਯਤਃ
ਬੁਢਾਪੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਇੱਛਾ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ।
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਦੀਨਾਂ ਵੈषਮ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਗੜਬੜ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਤਾਦ੍ਯਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਪਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਚ ਤਾਨਿ ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਵੇਦ੍ਯਾਨਿ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੈਦ ਵਾਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਏਕੋਤ੍ਤਰਂ ਮृਤ੍ਯੁਸ਼ਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਤ੍ਵਿਹਾਗਂਤਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਂਤਿ ਭੇषਜੈਃ
ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਦਿ ਚਾਪਿ ਨ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿषਮਦ੍ਯਾਦਸ਼ਂਕਿਤਃ
ਜੇ ਮੌਤ ਨਾ ਵੀ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਹਿਰ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਹੋਰ ਖਤਰਨਾਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵਿਧਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਪਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਸ੍ਤਥਾ
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਹਥਿਆਰ, ਸੱਪ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪੀਡਿਤਂ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਦ੍ਯੈਰਪਿ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਆਪ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨੌषਧਂ ਨ ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਨ ਮਂਤ੍ਰਾ ਨ ਚ ਬਾਂਧਵਾਃ
ਨਾ ਦਵਾਈ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਰਸਾਯਨਤਪੋਜਪ੍ਯੈਰ੍ਯੋਗਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ 4.4.
ਰਸਾਇਣ, ਤਪ, ਜਪ, ਜੋਗ ਦੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਸਮਂ ਦੁਃਖਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਸਮਂ ਭਯਮ੍
ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਦੁੱਖ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਡਰ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਰਾਜ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਧ ਨਾਨਿ ਚ
ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਦੌਲਤ—
ਹੇ ਜਨਾਃ ਕਿਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਧ੍ਵਂ ਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਮਧ੍ਯਤਃ
ਹੇ ਲੋਕੋ, ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ—
ਅਸ਼ੀਤਿਕਾ ਵਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਚਿਤ੍ਸਪ੍ਤਤਿਕਾ ਨਰਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਅੱਸੀ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਸੱਤੱਰ 'ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਯਾਵਦ੍ਭਵੇਦਾਯੁਰ੍ਦੇਹਿਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਲਭਾਵੇਨ ਮੋਹੇਨ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਯੇ ਜਰਯਾ ਤਥਾ
ਬਚਪਨ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ, ਭਟਕਾਵਾ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪਾ ਹੀ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਗਂਤੁਕੇਰ੍ਭਯੈਃ ਪੁਂਸਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੋਕੈਰਨੇਕਧਾ
ਮਰਦ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਡਰ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।