ਪਤਿਤਃ ਸਾਗਰੇ ਯਦ੍ਵਦ੍ਦੁਃਖੈਰਾਸ੍ਤੇ ਸਮਾਕੁਲ.
ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਲੋਹਕੁਂਭੇ ਯਥਾ ਨ੍ਯਸ੍ਤਃ ਪਚ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦਗ੍ਨਿਨਾ
ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ,
ਸੂਚੀਭਿਰਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਭਿਰ੍ਵਿਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਨਿਰਂਤਰਮ੍
ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਗਰ੍ਭਵਾਸਾਤ੍ਪਰੋ ਵਾਸਃ ਕष੍ਟੋ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ 4.4.
ਗਰਭ ਦੇ ਵਾਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਠਿਨ ਵਾਸ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਗਰ੍ਭਦੁਃਖ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਗਰਭ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਾਤ੍ਕੋਟਿਗੁਣਂ ਦੁਃਖਂ ਯੋਨਿਯਂਤ੍ਰਪ੍ਰਪੀਡਨਾਤ੍
ਜਨਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਗਰਭ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰਵਤ੍ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਯਂਤ੍ਰੇਣੇਵ ਸਮਂਤਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਂਤ੍ਰੇਣ ਪੀਡਿਤਾ ਯਦ੍ਵਨ੍ਨਿਃਸਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਿਲੇਕ੍ਸ਼ਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਤਿਲਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲ੍ਹੂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੁਣ ਨਿਕਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਅਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾਤ੍ਵਚਾਮਾਂਸਸ੍ਨਾਯੁਬਂਧੇਨ ਯਂਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਮੱਜਾ, ਚਮੜੀ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਦਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੇਸ਼ਲੋਮਤृਣਾਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਰੋਗਾਯਤਨਮਾਤੁਰਮ੍
ਕੇਸ, ਲੋਮ ਅਤੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸਰੀਰ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਓष੍ਠਦ੍ਵਯਕਪਾਟਂ ਚ ਦਨ੍ਤਜਿਹ੍ਵਾਰ੍ਗਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਹੋਠ ਦਰਵਾਜੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਤਲੂ ਹੈ।
ਜਰਾਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟਂ ਕਾਲਚਕ੍ਰਾਨਲੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਗਮ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗਤृष੍ਣਾਤੁਰਂ ਮੂਢਂ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਸ਼ਾਨੁਗਮ੍ 4.4.
ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਤਪਿਆ, ਮੂੜ੍ਹਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਕਟੇਨਾਵਿਵਿਕ੍ਤੇਨ ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰੇਣ ਨਿਰ੍ਗਤਮ੍
ਤੰਗ ਤੇ ਸੁੰਨ ਜਨਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਦੇਹਗृਹਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਮਾ ਤ੍ਮਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਦਾ ਘਰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਅਸਥਿਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਯੋਗਾਦ੍ਦੇਹਃ ਸਂਜਾਯਤੇ ਯਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਂਤਰ੍ਵਿष੍ਠਯਾ ਪੂਰ੍ਣਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਬਹਿਰ੍ਘਟਃ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਘੜਾ ਅੰਦਰੋਂ ਗੰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਾਹਰੋਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ,
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਤ੍ਰ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਪਂਚਗ ਵ੍ਯਹਵੀਂषਿ ਚ
ਇਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ,
ਦੇਹਃ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਕੁਸ਼ਾਂਬੁਭਿਃ
ਜੇਕਰ ਦੇਹ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗਵਯ, ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਧੋ ਲਿਆ ਜਾਵੇ,
ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਯਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਪ੍ਰਵਹਂਤਿ ਗਿਰੇਰਿਵ
ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲਦੇ ਰਹਿਣ,
ਸਰ੍ਵਾਸ਼ੁਚਿਨਿਧਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਤਾਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਕਾਯਃ ਸੁਗਂਧਧੂਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਤੁ ਸਂਸ੍ਕृਤਃ
ਜੇਕਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੀ ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾਵੇ,
ਯਥਾ ਜਾਤ੍ਯੈਵ ਕृष੍ਣੋ ਹਿ ਨ ਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਸ੍ਯਾਦੁਪਾਯਤਃ 4.4.
ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਿੱਟਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ,
ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨਪਿ ਸ੍ਵਦੁਰ੍ਗਂਧਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਮਲਂ ਸ੍ਵਕਮ੍
ਆਪਣੀ ਹੀ ਬਦਬੂ ਸੁੰਘ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੈਲ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ,
ਅਹੋ ਮੋਹਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯੇਨ ਵ੍ਯਾਮੋਹਿਤਂ ਜਗਤ੍
ਵਾਹ, ਇਹ ਮੋਹ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਵਮੇਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਹਿ ਨਿਸਰ੍ਗਾਦਸ਼ੁਚਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਆਪਣੀ ਫਿਤਰਤ ਰਾਹੀਂ ਪੱਕਾ ਗੰਦਾ ਹੀ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਯਾਸੀਤ੍ਸਾ ਜਾਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਯਾਦ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਜਨਮ ਹੋਣ ਤੇ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਚਾਸ੍ਯ ਮੋਹਸਂਜ੍ਞੇਨ ਦੇਹਿਨਃ
ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਬਾਹਰੀ ਹਵਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਹ ਆਖਦੇ ਹਨ,
ਤੇਨ ਜ੍ਵਰੇਣ ਮਹਤਾ ਮਹਾਮੋਹਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਉਸ ਵੱਡੀ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯੇਹ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਵਸ਼ੇਨ ਚ
ਇਥੇ ਯਾਦ ਦਿਲ ਗੁਆਚ ਜਾਣ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ,