ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰੇਵਾਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ
ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੀ ਅਸਲ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ।
ऋਤੁਕਾਲੇ ਤਦਾ ਭੁਕ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਦੋषਂ ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਜੀਵਃ ਕਰਣਸਂਯੁਤਃ
ਵਿਸਰਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੀਵ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੁਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਰਕ੍ਤਮੇਕਸ੍ਥਮੇਕਾਹਾਤ੍ਕਲਲਂ ਭਵੇਤ੍ 4.4.
ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਰਕਤ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਠੜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਬੁਦਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਮਾਂਸਪੇਸ਼ੀ ਭਵੇਤ੍ਤਤਃ
ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਠੜ ਬੁੱਬਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਾਸ ਦਾ ਟੋਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੀਜਸ੍ਯੇਵਾਂਕੁਰਾਃ ਪੇਸ਼੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ ਤਿਰਾਤ੍ਰਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪਚੀਸ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਦੇ ਟੋਲੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਗ੍ਰੀਵਾ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪृष੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਤਥੋਦਰਮ੍
ਗਰਦਨ, ਸਿਰ, ਮੋਢੇ, ਪਿੱਠ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਾਸੈਃ ਪ੍ਰਜਾਯਂਤੇ ਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਂਕੁਰਸਂਧਯਃ
ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁਖਂ ਨਾਸਾ ਚ ਕਰ੍ਣੌ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚ ਮਾਸਕੈਃ
ਮੂੰਹ, ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਣੌ ਚ ਰਂਧ੍ਰਸਹਿਤੌ षਣ੍ਮਾਸਾਭ੍ਯਂਤਰੇਣ ਤੁ
ਕੰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਧਰੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਧਯੋ ਯੇ ਚ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਮਾਸੈਰ੍ਜਾਯਂਤਿ ਸਪ੍ਤਭਿਃ
ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਭਕ੍ਤਾਵਯਵਃ ਪੁष੍ਟਃ ਪੁਨਰ੍ਮਾਸਾष੍ਟਕੇਨ ਚ
ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਮਾਤੁਰਾਹਾਰਵੀਰ੍ਯੇਣ षਡ੍ਵਿਧੇਨ ਸ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਛੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੀਵਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤੇऽਹਂ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮਰਿਂਦਮ 4.4.
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਿਂ ਲਭੇਜ੍ਜੀਵਃ ਸਂਪੂਰ੍ਣੇऽਸ੍ਮਿਞ੍ਛਰੀਰਕੇ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮृਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਪੁਨਰ੍ਜਾਤੋ ਜਾਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਪੁਨਰ੍ਮृਤਃ
ਮੈਂ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਜਨਮ ਲਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਮਰ ਗਿਆ।
ਅਧੁਨਾ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰੋऽਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸਂਸ੍ਕਾਰ ਏਵ ਚ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਹਨ।
ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਸ਼੍ਚਿਂਤਯੇ ਦੇਵਮਹਂ ਗਰ੍ਭਾਦ੍ਵਿਨਿਃਸृਤਃ
ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਏਵਂ ਸ ਗਰ੍ਭਦੁਃਖੇਨ ਮਹਤਾ ਪਰਿਪੀਡਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਗਰਭ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਗਿਰਿਵਰਾਕ੍ਰਾਂਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦੁਃਖੇਨ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਪਹਾੜੀ ਹੇਠਾਂ ਦਬ ਕੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਪਤਿਤਃ ਸਾਗਰੇ ਯਦ੍ਵਦ੍ਦੁਃਖੈਰਾਸ੍ਤੇ ਸਮਾਕੁਲ.
ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਲੋਹਕੁਂਭੇ ਯਥਾ ਨ੍ਯਸ੍ਤਃ ਪਚ੍ਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦਗ੍ਨਿਨਾ
ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ,
ਸੂਚੀਭਿਰਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਭਿਰ੍ਵਿਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਨਿਰਂਤਰਮ੍
ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਗਰ੍ਭਵਾਸਾਤ੍ਪਰੋ ਵਾਸਃ ਕष੍ਟੋ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ 4.4.
ਗਰਭ ਦੇ ਵਾਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਠਿਨ ਵਾਸ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਗਰ੍ਭਦੁਃਖ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਗਰਭ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਾਤ੍ਕੋਟਿਗੁਣਂ ਦੁਃਖਂ ਯੋਨਿਯਂਤ੍ਰਪ੍ਰਪੀਡਨਾਤ੍
ਜਨਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਗਰਭ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰਵਤ੍ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਯਂਤ੍ਰੇਣੇਵ ਸਮਂਤਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਂਤ੍ਰੇਣ ਪੀਡਿਤਾ ਯਦ੍ਵਨ੍ਨਿਃਸਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਿਲੇਕ੍ਸ਼ਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਤਿਲਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲ੍ਹੂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੁਣ ਨਿਕਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਅਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਾਤ੍ਵਚਾਮਾਂਸਸ੍ਨਾਯੁਬਂਧੇਨ ਯਂਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਮੱਜਾ, ਚਮੜੀ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਦਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੇਸ਼ਲੋਮਤृਣਾਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਰੋਗਾਯਤਨਮਾਤੁਰਮ੍
ਕੇਸ, ਲੋਮ ਅਤੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸਰੀਰ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।