ਦੁਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਕੂਟਃ ਪਰਿਖਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਯੋਧਾ ਧਨਦਾਚ੍ਚ ਵਿਤ੍ਤਮ੍
ਕਿਲੇ, ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ, ਖਾਈਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਰਾਖੇ, ਯੋਧੇ, ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ,
ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਗਜਤੁਰਗਸਮਾਕੁਲੇऽਪਿ ਵਾਦਾਦਗ੍ਨੌ ਵਾ ਗਤਵਿਵਰੇ ਮਹੋਦਧੌ ਵਾ
ਜੰਗ ਵਿਚ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਾਂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਗਹਿਰੀ ਵਿਚ ਵੀ,
ਪਾਤਾਲਮਾਵਿਸ਼ਤੁ ਯਾਤੁ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਮਾਰੋਹਤੁ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਧਰਾਧਿਪਤਿਂ ਸੁਮੇਰੁਮ੍
ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਮੇਰੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ।
ਰੋਦਿਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦਥਾਸ਼੍ਰੁਧੌਤਾਨਨਗੁਰੁਤਰਸ਼ੋਕਵਿਹ੍ਵਲਃ
ਕੋਈ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਧੋਇਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਗਾਯਤਿ ਹृਦਯਹਾਰਿ ਸੁਖਨਿਰ੍ਭਰਮਾਯਤਵਿਸ੍ਤृਤਾऽਧਰੋऽਧਿਕਮ੍
ਕੋਈ ਹੋਰ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੋਠ ਚੌੜੇ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਗੀਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਧਰ੍ਮਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਂਸਾਰਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਂਗੀ ਸ ਬਭੂਵਾਚਲਃ ਪੁਮਾਨ੍ 4.3.
ਜਦੋਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਪੁਰਖ ਵਾਂਗ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਈ।
ਸੋऽਪਿ ਰਾਜਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਥ ਤਂ ਸਮਂਤ੍ਰਿਪੁਰੋਹਿਤਃ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਨਾਰਦਂ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਂ ਜਟਾਭਾਰਭਯਾਨਕਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਜਟਾਂ ਦਾ ਗੁੱਚਾ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ।
ਸ਼ਿਖਾ ਕਮਣ੍ਡਲੁਧਰਂ ਵੀਣਾਦਣ੍ਡਕਰਂ ਤਥਾ ਪਾਦੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤੀਰੇ ਸਰਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸਨੇ
ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੋਟੀ ਸੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ ਸੀ, ਵੀਣਾ ਦਾ ਡੰਡਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਦੁਕਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਅਸਨੀ ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ।
ਸਂਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਕਰਾਗ੍ਰੇਣ ਜਗਾਮਾਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਹਰਿਃ
ਹਰੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪਮਥਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਹ ਦੇਵੋ ਮੁਨਿਂ ਨृਪ
ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੇਵ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਮਾਯਾ ਯਯੇਦृਸ਼ੀ ਮਾਯਾ ਯਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਯਦਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਇਹ ਮਾਇਆ ਕੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਸੁਰਤ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਦਾ ਅਸਲ ਕੀ ਹੈ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਵਰਂ ਦੇਵਦੇਵੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ,
ਸਂਸਾਰਦੋषਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਰੁषਃ ਕੇਨ ਗਰ੍ਭਵਾਸਂ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਕਠਿਨ ਗਰਭਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਿਮਸ਼੍ਨਾਤਿ ਕਥਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ
ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਬਾਲਭਾਵੇ ਕਥਂ ਪੁष੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੁਵਾ ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜਵਾਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਕਥਂ ਦਾਰਾਨਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਗृਹਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍
ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਜੀਵਣੀ ਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਘਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਕਥਂ ਸੁਖੇਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਥਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਾਲ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ?
ਅਸ਼ੁਭੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਜ੍ਜਂਤੁਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿषੁ ਜਾਯਤੇ
ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰੇਵਾਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ
ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੀ ਅਸਲ ਮਾਪਦੰਡ ਹੈ।
ऋਤੁਕਾਲੇ ਤਦਾ ਭੁਕ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਦੋषਂ ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਜੀਵਃ ਕਰਣਸਂਯੁਤਃ
ਵਿਸਰਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੀਵ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੁਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਰਰਕ੍ਤਮੇਕਸ੍ਥਮੇਕਾਹਾਤ੍ਕਲਲਂ ਭਵੇਤ੍ 4.4.
ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਰਕਤ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਠੜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਬੁਦਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਮਾਂਸਪੇਸ਼ੀ ਭਵੇਤ੍ਤਤਃ
ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਠੜ ਬੁੱਬਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਾਸ ਦਾ ਟੋਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੀਜਸ੍ਯੇਵਾਂਕੁਰਾਃ ਪੇਸ਼੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ ਤਿਰਾਤ੍ਰਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪਚੀਸ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਦੇ ਟੋਲੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਗ੍ਰੀਵਾ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪृष੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਤਥੋਦਰਮ੍
ਗਰਦਨ, ਸਿਰ, ਮੋਢੇ, ਪਿੱਠ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਾਸੈਃ ਪ੍ਰਜਾਯਂਤੇ ਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਂਕੁਰਸਂਧਯਃ
ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁਖਂ ਨਾਸਾ ਚ ਕਰ੍ਣੌ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚ ਮਾਸਕੈਃ
ਮੂੰਹ, ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਣੌ ਚ ਰਂਧ੍ਰਸਹਿਤੌ षਣ੍ਮਾਸਾਭ੍ਯਂਤਰੇਣ ਤੁ
ਕੰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਧਰੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।