ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਮੁਰੋਹਸ੍ਤੈਰ੍ਜਘਾਨ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ।
ਸੋऽਪਿ ਰਾਜਾ ਵਿषਣ੍ਣੋऽਸੌ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣਃ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਗਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ।
ਵਿषਣ੍ਣੋ ਮਂਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵृਦ੍ਧਸ਼ੋਕੇਨ ਸਂਯੁਤਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ।
ਦ੍ਵਿਜਵੇषਪਰਿਚ੍ਛਨ੍ਨ ਉਪਵਿष੍ਟਃ ਸੁਖਾਸਨੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵੈਸ਼ ਭੇਦ ਕੇ, ਉਹ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸੀਟ ਤੇ ਬੈਠਾ।
ਕਿਂ ਰੋਦਨੇਨ ਬਹੁਨਾ ਯੁਵਯੋਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਾਰਿਣਾ
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਕਲੇਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ੋਭਨੇ ਯਾਦृਸ਼ਃ ਸ਼ੋਕਃ ਕृਤਃ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰੇ
ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੁਰਂਦਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚ 4.3.
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇੰਦਰ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਮਰਾਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਯੇऽਪਿ ਸ਼ੋषਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਗ੍ਰਾਹਸਂਕੁਲਮ੍
ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ, ਸੁੱਕਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਵੀ,
ਕੁਰ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਕਰਯੁਗ੍ਮੇਨ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮੇਰੁਂ ਮਹੀਤਲੇ
ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੂਰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ,
ਊਦ੍ਧਰ੍ਤੁਂ ਧਰਣੀਸਂਜ੍ਞਾਂ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਸ੍ਕਰੌ
ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਸਕਦੇ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੜ ਸਕਦੇ,
ਦੁਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਕੂਟਃ ਪਰਿਖਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਯੋਧਾ ਧਨਦਾਚ੍ਚ ਵਿਤ੍ਤਮ੍
ਕਿਲੇ, ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ, ਖਾਈਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਰਾਖੇ, ਯੋਧੇ, ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ,
ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਗਜਤੁਰਗਸਮਾਕੁਲੇऽਪਿ ਵਾਦਾਦਗ੍ਨੌ ਵਾ ਗਤਵਿਵਰੇ ਮਹੋਦਧੌ ਵਾ
ਜੰਗ ਵਿਚ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਾਂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਗਹਿਰੀ ਵਿਚ ਵੀ,
ਪਾਤਾਲਮਾਵਿਸ਼ਤੁ ਯਾਤੁ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਮਾਰੋਹਤੁ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਧਰਾਧਿਪਤਿਂ ਸੁਮੇਰੁਮ੍
ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਮੇਰੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ।
ਰੋਦਿਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦਥਾਸ਼੍ਰੁਧੌਤਾਨਨਗੁਰੁਤਰਸ਼ੋਕਵਿਹ੍ਵਲਃ
ਕੋਈ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਧੋਇਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਗਾਯਤਿ ਹृਦਯਹਾਰਿ ਸੁਖਨਿਰ੍ਭਰਮਾਯਤਵਿਸ੍ਤृਤਾऽਧਰੋऽਧਿਕਮ੍
ਕੋਈ ਹੋਰ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੋਠ ਚੌੜੇ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਗੀਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਧਰ੍ਮਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਂਸਾਰਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਂਗੀ ਸ ਬਭੂਵਾਚਲਃ ਪੁਮਾਨ੍ 4.3.
ਜਦੋਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਪੁਰਖ ਵਾਂਗ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਈ।
ਸੋऽਪਿ ਰਾਜਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਥ ਤਂ ਸਮਂਤ੍ਰਿਪੁਰੋਹਿਤਃ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਨਾਰਦਂ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਂ ਜਟਾਭਾਰਭਯਾਨਕਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਜਟਾਂ ਦਾ ਗੁੱਚਾ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ।
ਸ਼ਿਖਾ ਕਮਣ੍ਡਲੁਧਰਂ ਵੀਣਾਦਣ੍ਡਕਰਂ ਤਥਾ ਪਾਦੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤੀਰੇ ਸਰਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸਨੇ
ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੋਟੀ ਸੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ ਸੀ, ਵੀਣਾ ਦਾ ਡੰਡਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਦੁਕਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਅਸਨੀ ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ।
ਸਂਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਕਰਾਗ੍ਰੇਣ ਜਗਾਮਾਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਹਰਿਃ
ਹਰੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪਮਥਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਹ ਦੇਵੋ ਮੁਨਿਂ ਨृਪ
ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੇਵ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਮਾਯਾ ਯਯੇਦृਸ਼ੀ ਮਾਯਾ ਯਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਯਦਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਇਹ ਮਾਇਆ ਕੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਸੁਰਤ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਦਾ ਅਸਲ ਕੀ ਹੈ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਵਰਂ ਦੇਵਦੇਵੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ,
ਸਂਸਾਰਦੋषਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਰੁषਃ ਕੇਨ ਗਰ੍ਭਵਾਸਂ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਕਠਿਨ ਗਰਭਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਿਮਸ਼੍ਨਾਤਿ ਕਥਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ
ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਬਾਲਭਾਵੇ ਕਥਂ ਪੁष੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੁਵਾ ਕੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜਵਾਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਕਥਂ ਦਾਰਾਨਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਗृਹਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍
ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਜੀਵਣੀ ਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਘਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਕਥਂ ਸੁਖੇਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਥਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍
ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਾਲ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਕਿਵੇਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ?
ਅਸ਼ੁਭੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਜ੍ਜਂਤੁਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿषੁ ਜਾਯਤੇ
ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।