ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਭृਤਯੋ ਦਾਨਵੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮਹੋਰਗਾਃ
ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ।
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੋ ਮਨੁਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੋऽਭਵਤ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਆਇਆ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤੋऽਯਮਧੁਨਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਮਨੁਰੁਤ੍ਤਮਃ
ਹੁਣ ਉੱਤਮ ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵੋ ਰੁਦ੍ਰਾ ਏਕਾਦਸ਼ ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ
ਆਦਿਤਿਆ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ—ਇੱਕ ਗਿਆਰਾਂ ਹਨ—ਤੇ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ।
ਵਿਪ੍ਰਚਿਤ੍ਤਿਹਿਰਣ੍ਯਾਖ੍ਯੌ ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਸਤ੍ਤਮੌ
ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤਿ ਅਤੇ ਹਿਰਣਿਆ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਗੁਣਿਤਕੋਟਿਯੋਜਨਾਨਾਂ ਮਹਤ੍ਤਯਾ 4.2.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪੰਜ ਕ੍ਰੋੜ ਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਪਚਾਸ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਿਣ੍ਡੇਨ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਪ੍ਤਤਿਰ੍ਜਲਮਧ੍ਯਤਃ
ਜਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਗੇਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਾ ਲੋਕਃ ਪਰਤਰਃ ਪਰ੍ਵਤੋऽਗ੍ਰਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਯਃ
ਦੁਨੀਆਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ।
ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਸ੍ਤਥੈਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੋ ਲਯਃ
ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨ।
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਰ੍ਤਾਵृਤੁਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਪਰ੍ਯਯੇ
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਲੀਨੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਵਿਬੁਦ੍ਧਃ ਸਕਲਂ ਜਗਤ੍
ਜਦੋਂ ਤੱਤ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਹਿਂਸ੍ਰਾਹਿਂਸ੍ਰੇ ਮृਦੁਕ੍ਰੂਰੇ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਵृਤਾਨृਤੇ
ਹਿੰਸਕ ਤੇ ਅਹਿੰਸਕ, ਨਰਮ ਤੇ ਕਰੜਾ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ।
ਭੂਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਸਂਵृਤਾ ਤਚ੍ਚ ਤੇਜਸਾ
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਪਾਣੀ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੇ।
ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾਵृਤਃ
ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵੀ; ਤੱਤ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਏਵਂ ਵਿਧਾਨਾਮਣ੍ਡਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ 4.2.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਐਸੇ ਗੇਂਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਵੈਕੁਣ੍ਠਕੋष੍ਠਗਤਮੇਤਦਸ਼ੇषਤਾਯਾਂ ਖ੍ਯਾਤਂ ਜਗਤ੍ਸੁਰਨਰੋਰਗਸਿਦ੍ਧਨਦ੍ਧਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਕੋਠੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਯਾਦਰ੍ਸ਼ਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਕੀਦृਸ਼ੀ ਕृष੍ਣ ਸਾ ਮਾਯਾ ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ
ਮਾਇਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਸਗਰੁਡਃ ਸਚਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਸਹ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਹ ਮਾਇਆ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ ਬੇਅੰਤ ਹੈ?
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕੁਂਡਲਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਭੂषਿਤਃ
ਵਾਸੁਦੇਵ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ।
ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਥਾਭ੍ਯਾਗਾਨ੍ਨਾਰਦੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਨੀਲ ਉਤਪਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਦੋ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸਂਸ਼ਯਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਭਗਵਨ੍ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ, ਨਾਰਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਆਇਆ।
ਤਸ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਮੇ ਰੂਪਂ ਮਾਯਾਯਾਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਂਬਪਰ੍ਯਂਤਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਟੰਡੀ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਮੁਨਿਨਾ ਦੇਵਦੇਵੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ—
ਭੂਯੋऽਪਿ ਮੋਹਯਾਮਾਸ ਸੋਮਗ੍ਰਾਹੇਣ ਨਾਰਦਮ੍
ਚੰਦ੍ਰ ਗ੍ਰਹਣ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ।
ਮਾਯਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਮੇ ਦੇਵ ਨਾਨ੍ਯਦਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ 4.3.
ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਇਆ ਵਿਖਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਅਡੁਲ੍ਯਗ੍ਰੇਣ ਸਂਗृਹ੍ਯ ਨਾਰਦਂ ਮੁਨਿ ਪੁਙ੍ਗਵਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਮੁਨੀ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
ऋਗ੍ਵੇਦਸਦृਸ਼ਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਦਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਿਖੀ ਕਮਂਡਲੁਧृਤੋ ਮृਗਚਰ੍ਮੋਪਵੀਤਕਃ
ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੂੜਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਰਮ ਦੀ ਜਨੇਊ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।