ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ਬਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਮਃ ਕਲ੍ਮਾष ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਸਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯਮ ਨੂੰ ਕਲਮਾਸ਼ਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤ ਤਸ੍ਯ ਦਂਡਹਸ੍ਤਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਖੜਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਕੁਬੇਰੋ ਧਨਦੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਹਸ੍ਤਿਰੂਪੋ ਵਿਨਾਯਕਃ ਕੁਬੇਰਃ ਕੁਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਤ੍ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਧਨਦਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕੁਬੇਰ, ਜੋ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਥੀ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ; ਕੁਬੇਰ ਆਪਣੇ ਟੇਢੇ-ਮੇਢੇ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ ਧਨਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਯਕਃ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਤੇਨ ਨਾਯਕ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਇਕ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਰੈਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਂਡਿਸ਼੍ਚ ਤੌ ਰਵੇਃ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਥਿਤੌ 1.124.
ਰੈਵਤ ਤੇ ਡਿੰਡੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਖੜੇ ਹਨ।
ਪ੍ਲੁਤਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਸੌ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਃ
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡੀਙ੍ਗਤਾਵਸ੍ਯ ਵੈ ਧਾਤੋਰ੍ਦਿਂਡਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਪਾਤ੍ਯਤੇ
‘ਡਿੰਗ’ ਧਾਤੂ ਕਰਕੇ ‘ਡਿੰਡੀ’ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਧਾਤ੍ਵਰ੍ਥਾ ਨੈਗਮੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ, ਧਾਤੂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਗੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤੌ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯੌ ਦਂਡਨਾਯਕਪਿਂਗਲੌ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਡੰਡਨਾਇਕ ਤੇ ਪਿੰਗਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ।
ਰੇਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਂਡਿਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਵਰਾ ਮਯਾ
ਰੈਵਤ ਤੇ ਡਿੰਡੀ—ਇਹ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਜਿਘਾਂਸਯਾ
ਇਹਨਾਂ ਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸਰੂਪਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਵਿਰੂਪਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ
ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਵਿਅੰਗ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਧਾਤੁਰ੍ਦਿਵਿਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਂ ਸ ਤੁ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਧਾਤੂ 'ਦਿਵ' ਨੂੰ ਖੇਡ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਂ ਪਿਆ।
ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨੀਹ ਵੈ ਮਯਾ
ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਚਾਰੇ ਹਨ—
ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾ ਦਿਵਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। 1.124.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲੋਕ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਏ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਂਵਾਦੇ ਪ੍ਰਵਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਵ ਵਿਚ ਸਪਤਮੀ ਕਲਪ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ 'ਉਤਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ' ਨਾਂ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਵ੍ਯਾਸਾਗਮਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੈ ਨਮਃ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਕਲ੍ਯਾਣਾਨਿ ਦਦਾਤੁ ਵੋ ਗਣਪਤਿਰ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤੁष੍ਟੇ ਸਤਿ ਕ੍ਸ਼ੋਦੀਯਸ੍ਯਪਿ ਕਰ੍ਮਣਿ ਪ੍ਰਭਵਿਤੁਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਜਿਹ੍ਮਾਯਤੇ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਮ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਨ। ਜਦੋਂ ਗਣਪਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਣ; ਉਹਦੇ ਚਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਪੁਣ੍ਯਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਰਸਨਾਸਿਂਹਾਸਨਾਧ੍ਯਾਸਿਨੀ ਸੇਯਂ ਵਾਗਧਿਦੇਵਤਾ ਵਿਤਰਤੁ ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸਿ ਭੂਯਾਂਸਿ ਵਃ
ਉਹ ਵਾਕ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੌਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇਵੇ।
ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਵਿਸ਼੍ਵੋਦਯਵਿਲਯਰਕ੍ਸ਼ਾਪ੍ਰਕृਤਯੇ ਸ਼ਿਵਾਯ ਕ੍ਲੇਸ਼ੌਘਚ੍ਛਿਦੁਰਪਦ੍ ਪਦ੍ਮਪ੍ਰਣਤਯੇ
ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ, ਨਾਸ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੌਲਾਂ ਵਾਲੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਗਣ੍ਡਤਲੇ ਭਾਤਿ ਵਿਮਲਾ षਟ੍ਪ ਦਾਵਲੀ
ਜਿਸਦੇ ਗਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਛੇ ਸਾਫ਼ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਚਮਕਦੀ ਹੈ—
ੴ ਨਮੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਸਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਾਯ ਸਕੇਤਵੇ
ਓਮ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ ਸੋਮਾਯ ਸਗਣਾਯ ਸਸੂਨਵੇ
ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਸੋਮ ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਿਵਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪਰਮੇ ष੍ਠਿਨਮ੍
ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ—
ਛਤ੍ਰਾਭਿषਿਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਂ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਮ੍
ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਛਤਰੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ—
ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਃ ਸਮਾਣ੍ਡਵ੍ਯਃ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਃ ਸ਼ਾਕਟਾਯਨਃ
ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਸਮੰਡਵਯ, ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਟਾਯਨ—
ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਭृਗੁ ਰ੍ਭਾਗੁਰਿਰੇਵ ਚ 4.1.
ਜਾਮਦਗਨਯ, ਭਰਦਵਾਜ, ਭਰਗੁ ਅਤੇ ਭਾਗੁਰੀ ਵੀ—
ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹੋ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯੋ ਬृਹਦਸ਼੍ਵਃ ਸਲੋਮਸ਼ਃ
ਪੁਲਸਤਯ, ਪੁਲਹ, ਦਾਲਭ, ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸਲੋਮਸ਼—
ਤਾਨृषੀਨਾਗਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗਾਨ੍
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਆ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ ਸਂਪ੍ਰਹृष੍ਟਃ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਉਪਵਿष੍ਟੇषੁ ਤੇष੍ਵੇਵ ਤਪਸ੍ਵਿषੁ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ—