ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇषਾਂ ਵਿਘਾਤਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਰਾਸ਼੍ਚ ਭਵਾਮਹੇ
ਇਸ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਬਣ ਗਏ।
ਸਂਮਂਤ੍ਰ੍ਯੈਵਂ ਤਤਃ ਸ੍ਕਂਦੋ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰਵੇਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਕੰਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ ਤਦਾਰ੍ਕੇਣ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਦਂਡਨਾਯਕਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈਂ।'
ਲਿਖਤੇ ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਸੁਕृਤਂ ਯਚ੍ਚ ਦੁष੍ਕृਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।
ਆਸ਼੍ਵਿਨੌ ਚਾਪਿ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰੁਭਯੋਃ ਸ੍ਥਿਤੌ 1.124.
ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਭਾਈ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਰਪਾਲੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਮਹਾਬਲੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦਰਬਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜृਦੀਪ੍ਤੌ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੁਰ੍ਨਕਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਸ੍ਤੁ ਨਾਮ੍ਨਾ ਰਾਜ੍ਞ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
‘ਰਾਜ’ ਧਾਤੂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ‘ਨ’ ਪ੍ਰਤਯ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨਾਮ ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੁ ਗਤੌ ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ
‘ਸਰੁ’ ਧਾਤੂ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਾਣਾ, ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਤਯ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਦ੍ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜੋ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਕਕ੍ਸ਼ਾਯਾਮਪ੍ਰਧृष੍ਟੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਦੂਜੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਰਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ।
ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ਬਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਮਃ ਕਲ੍ਮਾष ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਸਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯਮ ਨੂੰ ਕਲਮਾਸ਼ਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤ ਤਸ੍ਯ ਦਂਡਹਸ੍ਤਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਖੜਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਕੁਬੇਰੋ ਧਨਦੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਹਸ੍ਤਿਰੂਪੋ ਵਿਨਾਯਕਃ ਕੁਬੇਰਃ ਕੁਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਤ੍ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਧਨਦਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕੁਬੇਰ, ਜੋ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਥੀ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ; ਕੁਬੇਰ ਆਪਣੇ ਟੇਢੇ-ਮੇਢੇ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ ਧਨਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਯਕਃ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਤੇਨ ਨਾਯਕ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਇਕ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਰੈਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਂਡਿਸ਼੍ਚ ਤੌ ਰਵੇਃ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਥਿਤੌ 1.124.
ਰੈਵਤ ਤੇ ਡਿੰਡੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਖੜੇ ਹਨ।
ਪ੍ਲੁਤਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਸੌ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਃ
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡੀਙ੍ਗਤਾਵਸ੍ਯ ਵੈ ਧਾਤੋਰ੍ਦਿਂਡਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਪਾਤ੍ਯਤੇ
‘ਡਿੰਗ’ ਧਾਤੂ ਕਰਕੇ ‘ਡਿੰਡੀ’ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਧਾਤ੍ਵਰ੍ਥਾ ਨੈਗਮੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ, ਧਾਤੂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਗੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤੌ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯੌ ਦਂਡਨਾਯਕਪਿਂਗਲੌ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਡੰਡਨਾਇਕ ਤੇ ਪਿੰਗਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ।
ਰੇਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਂਡਿਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਵਰਾ ਮਯਾ
ਰੈਵਤ ਤੇ ਡਿੰਡੀ—ਇਹ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਜਿਘਾਂਸਯਾ
ਇਹਨਾਂ ਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸਰੂਪਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਵਿਰੂਪਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ
ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਵਿਅੰਗ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਧਾਤੁਰ੍ਦਿਵਿਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਂ ਸ ਤੁ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਧਾਤੂ 'ਦਿਵ' ਨੂੰ ਖੇਡ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਂ ਪਿਆ।
ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨੀਹ ਵੈ ਮਯਾ
ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਚਾਰੇ ਹਨ—
ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾ ਦਿਵਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। 1.124.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲੋਕ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਏ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਂਵਾਦੇ ਪ੍ਰਵਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਵ ਵਿਚ ਸਪਤਮੀ ਕਲਪ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ 'ਉਤਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ' ਨਾਂ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਵ੍ਯਾਸਾਗਮਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੈ ਨਮਃ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਕਲ੍ਯਾਣਾਨਿ ਦਦਾਤੁ ਵੋ ਗਣਪਤਿਰ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤੁष੍ਟੇ ਸਤਿ ਕ੍ਸ਼ੋਦੀਯਸ੍ਯਪਿ ਕਰ੍ਮਣਿ ਪ੍ਰਭਵਿਤੁਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਜਿਹ੍ਮਾਯਤੇ
ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਮ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਨ। ਜਦੋਂ ਗਣਪਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਣ; ਉਹਦੇ ਚਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਪੁਣ੍ਯਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਰਸਨਾਸਿਂਹਾਸਨਾਧ੍ਯਾਸਿਨੀ ਸੇਯਂ ਵਾਗਧਿਦੇਵਤਾ ਵਿਤਰਤੁ ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸਿ ਭੂਯਾਂਸਿ ਵਃ
ਉਹ ਵਾਕ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੌਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇਵੇ।
ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਵਿਸ਼੍ਵੋਦਯਵਿਲਯਰਕ੍ਸ਼ਾਪ੍ਰਕृਤਯੇ ਸ਼ਿਵਾਯ ਕ੍ਲੇਸ਼ੌਘਚ੍ਛਿਦੁਰਪਦ੍ ਪਦ੍ਮਪ੍ਰਣਤਯੇ
ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ, ਨਾਸ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੌਲਾਂ ਵਾਲੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਸ੍ਯ ਗਣ੍ਡਤਲੇ ਭਾਤਿ ਵਿਮਲਾ षਟ੍ਪ ਦਾਵਲੀ
ਜਿਸਦੇ ਗਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਛੇ ਸਾਫ਼ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਚਮਕਦੀ ਹੈ—