ਮਧੁ ਪਾਯਸਂ ਕਾਲਸ਼ਾਕਸ੍ਤਿਲਾਸ਼੍ਚ ਕੁਤਪਸ੍ਤਥਾ
ਸ਼ਹਿਦ, ਖੀਰ, ਮੌਸਮੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਕੁਟਪਾ ਜਲ ਵੀ।
ਦੈਵੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਚ ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਂਕ੍ਤਿਪਾਵਨਃ
ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਕਤਿ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਂਕ੍ਤਿਪਾਵਨਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਪੰਕਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਝੇ ਜਾਣ।
ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਨਿ ਜਯੇਤਿ ਵਿਦਿਤਾਨਿ ਵੈ ਜਯੋਪਜੀਵੀ ਤੇਨਾਸੌ ਗਤਃ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਤੁ ਵਾਚਕਃ
ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਵੀ 'ਜਯਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਯਾ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਚਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਮਦ੍ਭੁਤਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਸ੍ਪष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਮਿਦਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ, ਅਜੂਬਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯੁਧ੍ਯਮਾਨੋਥ ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰਂਥਾਰ੍ਥਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ੋ ਨृਪ
ਚਾਹੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਰਥ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਤਲਬ,
ਯ ਏਵਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਸ ਉਚ੍ਯਤੇ 1.216.
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਾਚ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਅਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਵਾਚਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਦਾ ਗੁਣਵਿਭੇਦਤਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਕਥ੍ਯਮਾਨੌ ਤੁ ਨਿਬੋਧ ਗਦਤੋ ਮਮ
ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਦਚ੍ਛੇਦਵਿਹੀਨਂ ਚ ਤਥਾ ਭਾਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜੋ ਪਦਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੈ,
ਈਦृਸ਼ਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਾਚਕਃ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਧਿਪੇਸ਼੍ਵਰ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਚ ਕਰੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ,
ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਕष੍ਟਾਚ੍ਚ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਾਚਕਾਧਮਃ
ਉਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਵਾਚਕ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਬੁਧ੍ਯਮਾਨੋ ਗ੍ਰਂਥਾਰ੍ਥਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਾਚਕਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਮਦ੍ਭੁਤਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਸ੍ਪष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਪਦਂ ਤਥਾ
ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਸਾਫ਼, ਅਜੋਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਅਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਂਥਾਰ੍ਥਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ੋ ਨृਪ
ਪਰ ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ।
ਯ ਏਵਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੋ ਬੁਧੈਃ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਧਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੇਤੁਵਾਦਪਰੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤਥਾਸੂਯਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।। 1.216.
ਪਰ ਜੋ ਵਿਵਾਦ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਾ ਜੀ,
ਵਾਚਕੋ ਯੋ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਨਵਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਐਸੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ,
ਨ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋ ਵੀਰ ਵਾਚਯੇ ਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਏਵ ਹਿ
ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਰਾਜਨ੍ਕੌਤੁਕਪਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਰਾਜਸੋ ਭਵੇਤ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਜਿਗਿਆਸੂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤਤਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਾਚਕਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਮੁਦਾ
ਪਰ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਯ ਏਵਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ਵੀਰ ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੋ ਬੁਧੈਃ
ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਧਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਜ੍ਯਤਮੋ ਨਾਨ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਵਕਾਣਾਂ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਜ਼ਤ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਨਾਨ੍ਯੋ ਬਨ੍ਧੁਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਮਿਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਾਚਕਂ ਸਦਾ
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਾਚਕੋ ਨृਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਿਪ੍ਰਾਦੀਨਾਮਸ਼ੇषਤਃ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਕੋਈ ਛੋਟ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤਿ ਯੇ ਨਰਾ ਰਾਜਨ੍ਸ ਤੇषਾਂ ਗੁਰੁਰੁਚ੍ਯਤੇ । 1.216.
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤਿ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਦਦਂਤਿ ਤੇ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਚਾਮਾਵਾਸ੍ਯਾਯਾਮਥ ਵਾ ਰਵਿਸਂਕ੍ਰਮੇ
ਦਵਾਦਸ਼ੀ, ਅਮਾਵੱਸ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦਿਨ,
ਅਯਨੇ ਵਿषੁਵੇ ਚੈਵ ਚਂਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਗ੍ਰਹੇ ਤਥਾ
ਅਯਨ, ਵਿਸ਼ੁਵ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਸਮੇਂ ਵੀ,