ਤੇ ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤੇ ਕृਤਾਰ੍ਥਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ ਪੁਰਂ ਵੀਰ ਵ੍ਯਾਸਹੀਨਂ ਕਦਾਚਨ
ਹੇ ਵੀਰ, ਵਿਅਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਸੋਹਣਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਨ ਰਾਜਤੇ ਸਰੋ ਯਦ੍ਵਤ੍ਪਦ੍ਮਿਨੀ ਰਹਿਤਂ ਨृਪ
ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਰੌਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ,
ਯਥੈਕਤੋ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਏਕਤਸ੍ਤੁ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਯਥਾ ਵੇਦਸਮੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਆਗਮੋ ਭੁਵਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵੇਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ,
ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸਮਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਨਾਸ਼੍ਵਮੇਧਸਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨ ਪਾਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ 1.216.੧੧
ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਜਿਤਨਾ ਪੁੰਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਸਸਮੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਨृਪ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਸਸਮਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਇਤੀਯਂ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਉਪਵਿष੍ਟੋ ਯਦਾ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ
ਵੈਦਿਕ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਾਸ ਵਰਗਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਵਿਅਾਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤਾਤ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕਥਿਤਾਨਿ ਪੁਰਾ ਮਮ
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਸਮੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ:
ਮਧੁ ਪਾਯਸਂ ਕਾਲਸ਼ਾਕਸ੍ਤਿਲਾਸ਼੍ਚ ਕੁਤਪਸ੍ਤਥਾ
ਸ਼ਹਿਦ, ਖੀਰ, ਮੌਸਮੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਕੁਟਪਾ ਜਲ ਵੀ।
ਦੈਵੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਚ ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਂਕ੍ਤਿਪਾਵਨਃ
ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਕਤਿ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਂਕ੍ਤਿਪਾਵਨਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਪੰਕਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਝੇ ਜਾਣ।
ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਨਿ ਜਯੇਤਿ ਵਿਦਿਤਾਨਿ ਵੈ ਜਯੋਪਜੀਵੀ ਤੇਨਾਸੌ ਗਤਃ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਤੁ ਵਾਚਕਃ
ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਵੀ 'ਜਯਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਯਾ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਚਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਮਦ੍ਭੁਤਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਸ੍ਪष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਮਿਦਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ, ਅਜੂਬਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯੁਧ੍ਯਮਾਨੋਥ ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰਂਥਾਰ੍ਥਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ੋ ਨृਪ
ਚਾਹੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਰਥ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਤਲਬ,
ਯ ਏਵਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਸ ਉਚ੍ਯਤੇ 1.216.
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਾਚ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਅਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਵਾਚਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਦਾ ਗੁਣਵਿਭੇਦਤਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਕਥ੍ਯਮਾਨੌ ਤੁ ਨਿਬੋਧ ਗਦਤੋ ਮਮ
ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਦਚ੍ਛੇਦਵਿਹੀਨਂ ਚ ਤਥਾ ਭਾਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜੋ ਪਦਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੈ,
ਈਦृਸ਼ਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਾਚਕਃ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਧਿਪੇਸ਼੍ਵਰ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਚ ਕਰੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ,
ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਕष੍ਟਾਚ੍ਚ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਾਚਕਾਧਮਃ
ਉਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਵਾਚਕ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਬੁਧ੍ਯਮਾਨੋ ਗ੍ਰਂਥਾਰ੍ਥਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਾਚਕਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਮਦ੍ਭੁਤਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਸ੍ਪष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਪਦਂ ਤਥਾ
ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਸਾਫ਼, ਅਜੋਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ,
ਅਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਂਥਾਰ੍ਥਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ੋ ਨृਪ
ਪਰ ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ।
ਯ ਏਵਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੋ ਬੁਧੈਃ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਧਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੇਤੁਵਾਦਪਰੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤਥਾਸੂਯਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।। 1.216.
ਪਰ ਜੋ ਵਿਵਾਦ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਾ ਜੀ,
ਵਾਚਕੋ ਯੋ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਨਵਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਐਸੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ,
ਨ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋ ਵੀਰ ਵਾਚਯੇ ਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਏਵ ਹਿ
ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਰਾਜਨ੍ਕੌਤੁਕਪਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਰਾਜਸੋ ਭਵੇਤ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਜਿਗਿਆਸੂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।