ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਵਾਚਕਾਯੇਹ ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਇਥੇ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚਕਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਮਾ ਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਲ੍ਲੇਖਕਪੂਜਨਮ੍
ਜਿਸ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਵਾਚਕ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚਕਃ ਪੂਜਿਤੋ ਯੇਨ ਪੂਜਿਤਾਸ੍ਤੇਨ ਦੇਵਤਾਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਚਕ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
ਇਤਿ ਵੇਧਾਃ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਹ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪੁਰਤਃ ਪੁਰਾ ਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਾਚਕੇਨੇਹ ਪਾਤ੍ਰਦਾਨਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਦੇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰੇ ਪृਥਿਵੀਪਤੇ
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,
ਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਭੁਵਿ ਪਾਤ੍ਰਂ ਨਰੇषੁ ਵੈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਵਾਚਕਃ ਸ਼੍ਰਦਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਜਿਹੜਾ ਐਸਾ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵਾਚਕ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਯਥੇਹ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਪ੍ਰਵਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਕਲਸ੍ਵਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਰਸਭਾਵਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਃ ਸਦਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰਂਥਾਥਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ੋ ਨृਪ 1.216.
ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੰਥ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ,
ਯ ਏਵਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੰਝ ਵਾਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂਭੂਤੋ ਵਸੇਦ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਚਕੋ ਵ੍ਯਾਸਸਨ੍ਨਿਭਃ
ਜਿਥੇ ਐਸਾ ਵਾਚਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਥੇ ਵਿਅਾਸ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤੇ ਕृਤਾਰ੍ਥਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ ਪੁਰਂ ਵੀਰ ਵ੍ਯਾਸਹੀਨਂ ਕਦਾਚਨ
ਹੇ ਵੀਰ, ਵਿਅਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਸੋਹਣਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਨ ਰਾਜਤੇ ਸਰੋ ਯਦ੍ਵਤ੍ਪਦ੍ਮਿਨੀ ਰਹਿਤਂ ਨृਪ
ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਰੌਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ,
ਯਥੈਕਤੋ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਏਕਤਸ੍ਤੁ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਯਥਾ ਵੇਦਸਮੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਆਗਮੋ ਭੁਵਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵੇਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ,
ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸਮਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਨਾਸ਼੍ਵਮੇਧਸਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨ ਪਾਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ 1.216.੧੧
ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਜਿਤਨਾ ਪੁੰਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਸਸਮੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਨृਪ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਸਸਮਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਇਤੀਯਂ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਉਪਵਿष੍ਟੋ ਯਦਾ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ
ਵੈਦਿਕ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਾਸ ਵਰਗਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਵਿਅਾਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤਾਤ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕਥਿਤਾਨਿ ਪੁਰਾ ਮਮ
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਸਮੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ:
ਮਧੁ ਪਾਯਸਂ ਕਾਲਸ਼ਾਕਸ੍ਤਿਲਾਸ਼੍ਚ ਕੁਤਪਸ੍ਤਥਾ
ਸ਼ਹਿਦ, ਖੀਰ, ਮੌਸਮੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਕੁਟਪਾ ਜਲ ਵੀ।
ਦੈਵੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਚ ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਂਕ੍ਤਿਪਾਵਨਃ
ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਕਤਿ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਂਕ੍ਤਿਪਾਵਨਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਪੰਕਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਝੇ ਜਾਣ।
ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਨਿ ਜਯੇਤਿ ਵਿਦਿਤਾਨਿ ਵੈ ਜਯੋਪਜੀਵੀ ਤੇਨਾਸੌ ਗਤਃ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਤੁ ਵਾਚਕਃ
ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਵੀ 'ਜਯਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਯਾ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਚਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਮਦ੍ਭੁਤਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਸ੍ਪष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਮਿਦਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ, ਅਜੂਬਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯੁਧ੍ਯਮਾਨੋਥ ਵਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰਂਥਾਰ੍ਥਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ੋ ਨृਪ
ਚਾਹੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਰਥ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਤਲਬ,
ਯ ਏਵਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਸ ਉਚ੍ਯਤੇ 1.216.
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਾਚ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਅਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਵਾਚਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਦਾ ਗੁਣਵਿਭੇਦਤਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਕਥ੍ਯਮਾਨੌ ਤੁ ਨਿਬੋਧ ਗਦਤੋ ਮਮ
ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਦਚ੍ਛੇਦਵਿਹੀਨਂ ਚ ਤਥਾ ਭਾਵਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਜੋ ਪਦਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੈ,