ਆਦਿਤ੍ਯਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤਥਾ ਰਾਜਸੂਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਯੋਃ ਇਤ੍ਥਂ ਯਜ੍ਞਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯਾਤਿ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤਥੋਤ੍ਤਮਾਨ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਤਯ ਯਗ੍ਯ, ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਵੀ; ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਜ੍ਰਵੇਦਿਕਸਂਪਨ੍ਨਂ ਮਣਿਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਮ੍
ਹੀਰੇ ਦੀ ਵੇਦੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ।
ਤਤਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭਵਨੇ ਵਾਰੁਣੇ ਭਵਨੇ ਤਤਃ
ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਨ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ।
ਧਿषਣਸ੍ਯ ਗृਹਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖਂਡਿਨਃ ਏਵਮੇਵ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ
ਧਿਸ਼ਣ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖੰਡ ਦੇ ਘਰ; ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਫਲਮੇਤਤ੍ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਸਤਤਂ ਨृਣਾਮ੍
ਇਹ ਫਲ ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ।
ਏਤਾਨਿ ਪਰਿਮਾਣਾਨਿ ਵਤ੍ਸਰੇਣ ਭਵਂਤਿ ਵੈ
ਇਹ ਮਾਪ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਕਂ ਚ ਦ੍ਵੇ ਤਥਾ ਤ੍ਰੀਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ
ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਚਾਰ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ,
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨृਪ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਵਿਭਾਗਸ਼ਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਨ,
ਵਾਚਕਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਕਾਮੈਃ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ 1.216.
ਵਾਚਕ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚਕਾਯ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਵਾਚਕਾਯੇਹ ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਇਥੇ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚਕਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਮਾ ਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਲ੍ਲੇਖਕਪੂਜਨਮ੍
ਜਿਸ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਵਾਚਕ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚਕਃ ਪੂਜਿਤੋ ਯੇਨ ਪੂਜਿਤਾਸ੍ਤੇਨ ਦੇਵਤਾਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਚਕ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
ਇਤਿ ਵੇਧਾਃ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਹ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪੁਰਤਃ ਪੁਰਾ ਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਾਚਕੇਨੇਹ ਪਾਤ੍ਰਦਾਨਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਦੇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤਿष੍ਠਂਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰੇ ਪृਥਿਵੀਪਤੇ
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,
ਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਭੁਵਿ ਪਾਤ੍ਰਂ ਨਰੇषੁ ਵੈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਵਾਚਕਃ ਸ਼੍ਰਦਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਜਿਹੜਾ ਐਸਾ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵਾਚਕ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਯਥੇਹ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਪ੍ਰਵਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਕਲਸ੍ਵਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਰਸਭਾਵਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਬੁਧ੍ਯਮਾਨਃ ਸਦਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗ੍ਰਂਥਾਥਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ੋ ਨृਪ 1.216.
ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੰਥ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ,
ਯ ਏਵਂ ਵਾਚਯੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੰਝ ਵਾਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂਭੂਤੋ ਵਸੇਦ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਚਕੋ ਵ੍ਯਾਸਸਨ੍ਨਿਭਃ
ਜਿਥੇ ਐਸਾ ਵਾਚਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਥੇ ਵਿਅਾਸ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤੇ ਕृਤਾਰ੍ਥਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ ਪੁਰਂ ਵੀਰ ਵ੍ਯਾਸਹੀਨਂ ਕਦਾਚਨ
ਹੇ ਵੀਰ, ਵਿਅਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਸੋਹਣਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਨ ਰਾਜਤੇ ਸਰੋ ਯਦ੍ਵਤ੍ਪਦ੍ਮਿਨੀ ਰਹਿਤਂ ਨृਪ
ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੋਵਰ ਰੌਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ,
ਯਥੈਕਤੋ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਏਕਤਸ੍ਤੁ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਯਥਾ ਵੇਦਸਮੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਆਗਮੋ ਭੁਵਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵੇਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ,
ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸਮਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਨਾਸ਼੍ਵਮੇਧਸਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨ ਪਾਪਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ 1.216.੧੧
ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਜਿਤਨਾ ਪੁੰਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਸਸਮੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਨृਪ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਵਿਅਾਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਾਸਸਮਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਇਤੀਯਂ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ਉਪਵਿष੍ਟੋ ਯਦਾ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ
ਵੈਦਿਕ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਾਸ ਵਰਗਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਵਿਅਾਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤਾਤ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕਥਿਤਾਨਿ ਪੁਰਾ ਮਮ
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਸਮੇਂ, ਪਿਆਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ: