ਲੇਖਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਿਪ੍ਰਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੇਖਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਖ਼ਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਤਮਾਗਧ ਬਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸਂਕਰੋਦ੍ਭਵਾਃ
ਸੂਤ, ਮਾਗਧ, ਬੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਮਿਲੀ ਜੁਲੀ ਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹਨ,
ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਨ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ਪਾਵਨਂ ਨृਣਾਮ੍
ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਵਿਧਿਨਾ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਯਤ੍ਫਲਂ ਕਿਲ
ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ਕੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਭਾਰਤਂ ਨਰੈਃ
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਲੋਕ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਕਥਂ ਤੁ ਵੈष੍ਣਵਾ ਧਰ੍ਮਾਃ ਸ਼ਿਵਧਰ੍ਮਾ ਅਸ਼ੇषਤਃ
ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣੇ ਜਾਣ?
ਵਾਚਨੀਯਂ ਕਥਂ ਚਾਪਿ ਵਾਚਕੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ
ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਪਾਠਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ?
ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚਾਸ੍ਯ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਖषੋਲ੍ਕਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਖਸ਼ੋਲਕ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਪਾਰਣੇਪਾਰਣੇ ਪੂਜ੍ਯੋ ਵਾਚਕਃ ਸ਼੍ਰਾਵਕੈਃ ਕਥਮ੍ 1.216.
ਪਾਠ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਪਾਠ ਦੌਰਾਨ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਨ ਚ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਂ ਯਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਯੋਃ
ਤੇ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਕੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਤੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਯਨ੍ਮਯਾ ਪੁਰਾ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਜੋ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।
ਹਂਤ ਤੇ ਕਥਯਾਮ੍ਯੇष ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰਵਣੇ ਵਿਧਿਮ੍ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਭੋ
ਆਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਵੀ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਥਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਮ, ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषੇ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦਿਨਾਂਤੇ ਤੁष੍ਯਤੇ ਹਰਿਃ ਪਾਰਣਾਨਿ ਦਸ਼ਾਹੇषੁ ਏਕੇ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਤਾਨਿ ਭੋਃ
ਸਵੇਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹਰਿ ਰਾਜ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ।
ਭਵੇਦ੍ਵੈ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ृਣੁ ਤੇषਾਂ ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍
ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਾਸਾ ਗृਹਾਦੇਤ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਸਮਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਸਾਫ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਥਾਂ ਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਪਹੁੰਚੇ।
ਨਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚਂ ਨਾਤਿਨੀਚਂ ਚ ਹ੍ਯਾਸਨਂ ਭਜਤੇ ਤਤਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਐਸਾ ਆਸਨ ਚੁਣੇ ਜੋ ਨਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਨੀਵਾਂ।
ਵਨ੍ਦਨੀਯਂ ਪ੍ਰਪੂਜ੍ਯ ਚ ਸ਼੍ਰੋਤृਭਿਃ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ
ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਿਸ, ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸ੍ਥੇਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵਕੈਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਚਕਸ੍ਯਾਸਨੇ ਨृਪ 1.216.
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਯਥਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਰ੍ਗੁਰੋਰ੍ਵੀਰ ਸ ਤੇषਾਂ ਹਿ ਗੁਰੁਰ੍ਮਤਃ
ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਮਾਨਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਾਠਕ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪ ਵਿਸ਼੍ਯ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਛ੍ਰਾਵਕਃ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਨृਪ
ਫਿਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਤਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਤਕਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ ਪੁਨਰ੍ਬਧ੍ਨੀਤ ਤਤ੍ਸੂਤ੍ਰਂ ਤਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਚਯੇਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਉਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਡੋਰੀ ਵਾਪਸ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਡੋਰੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਪੁਸ੍ਤਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸੂਤ੍ਰਂ ਵਾਸੁਕਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ; ਇਸ ਦੀ ਡੋਰੀ ਨੂੰ ਵਾਸੁਕੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਂਕਰਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸੂਤ੍ਰਂ ਪਂਕ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਃ
ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਡੋਰੀ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਲਾਈਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਨ।
ਅਗ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਿਸ਼ੋ ਵਾਪਿ ਤਥਾ ਵਿਭੋ
ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ।
ਯਂਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਕਾष੍ਠਮਯਮਧੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਦੁਦਾਹृਤਮ੍
ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਉੱਤੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਦੋ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਯੰਤਰ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਂ ਦੇਵਮਯਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਪੁਸ੍ਤਕਂ ਦੇਵਪੂਜਿਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦੇਵਤਾਮਈ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋऽਸ੍ਯ ਸੂਤ੍ਰਂ ਬृਹਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੀ ਡੋਰੀ ਵੱਡੀ ਕਰ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰੂਪ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰਂ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਗृਹ੍ਯ ਵਾਚਕਃ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਂ ਚ ਤਥਾ ਰਾਜਨ੍ਵਿਧਿਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ਼ਿਵਂ ਰਵਿਮ੍।।1.216.
ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਪਾਠੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਲ਼ਮੀਕ, ਵਿਧੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਮਸ੍ਕਾਰਮਥੈषਾਂ ਤੁ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਕੁਰੁਨਂਦਨ।। ਤਤੋਸੌ ਵ੍ਯਾਹਰੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਵਾਚਕਃ ਸ਼੍ਰਦਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਪੁੱਤਰ, ਫਿਰ ਪਾਠੀ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।