ਤਸ੍ਯਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਤਦਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾ ਅਜਾਯਤ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਮੁੱਕ ਗਈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਆ ਗਈ।
ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਸੁਂਦਰੇ ਜਾਤੇ ਸ ਤਾਭਿਰ੍ਗृਹਮਾਯਯੌ ਆਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਰਾਜ ਕਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਸੁਕੁਮਾਰਿਕਾ
ਜਦੋਂ ਸੋਹਣਾ ਸਵੇਰ ਆਇਆ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁੜੀ ਕੌਣ ਸੀ?
ਵਾਯੁਪ੍ਰਕृਤਿਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਪਦ੍ਮਪੁष੍ਪੇਣ ਖਂਜਿਤਾ
ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਸੁਭਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ।
ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਨਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਕਫਭਾਵਤਃ
ਦੂਜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਫ਼ ਸੀ, ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਢ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਵਿਹਸ੍ਯਾਹ ਪੁਨਰ੍ਦੇਵੋ ਭਵਭਕ੍ਤਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍
ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਫਿਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਭਗਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਸ ਹੋਵਾਚ ਪ੍ਰਧਾਨੋऽਸੌ ਵੇਦਧਰ੍ਮਃ ਸਨਾਤਨਃ 3.2.10.
ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਉਹ ਮੁੱਖ ਧਰਮ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵੇਦਕ ਧਰਮ ਹੈ।'
ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਕृਤ੍
ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੌਥਾ ਜਾਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਵਪਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੰਡਿਤ, ਹਰ ਕੋਈ ਬਚਨਬੱਧ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਾਰਸਂਸਰ੍ਗਂ ਯਤਿਵਦ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਗृਹੀ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਘਰਵਾਲਾ ਹੈ।
ਗृਹੇषੁ ਯਤਿਵਦ੍ਧਰ੍ਮੋ ਜੈਨਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਾਂਗ ਜੀਉਣਾ, ਇਹ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਾਜਾਨਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਗਾਥਾਂ ਧਰ੍ਮਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮਯੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੁਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਚੋਪਈ ਸੁਣਾਈ।
ਰਾਜਨ੍ਪੁਣ੍ਯਪੁਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਨਾਨਾਜਨਨਿषੇਵਿਤੇ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ—
ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਤਨ੍ਮਂਤ੍ਰੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚਾਮਾਤ੍ਯਕਾਮਿਨੀ
ਉਸ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸੀ।
ਆਨਂਦਃ ਕਤਿਧਾ ਲੋਕੇ ਤਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਦੱਸੋ, ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿੰਨੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਯੋ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨਂਦੋ ਮਹੋਤ੍ਤਮਃ
ਬਚਨਬੱਧ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਮਹਾਰਾਜ ਸ ਧਰ੍ਮਾਨਂਦਕੋऽਧਮਃ
ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਮਾਨੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼ਿਵਾਨਂਦਸ੍ਸ ਹਿ ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਃ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਿਨਾ ਸੁਖਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਗृਹਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਕੇ ਨृਪ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਘਰਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ, ਵਹੁਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ।
ਪਤ੍ਨੀਮਨ੍ਵੇषਯਾਮਾਸ ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਪਰਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਕ ਐਸੀ ਵਹੁਟੀ ਲੱਭੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਜੋੜ ਦੀ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਸ ਭੂਪੋ ਮਂਤ੍ਰਿਣਂ ਪ੍ਰਾਹ ਨਾਰੀਮਨ੍ਵੇषਯਾਦ੍ਯ ਭੋਃ 3.2.11.
ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਅੱਜ ਹੀ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ ਲੱਭੋ ਜੀ।'
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਮਂਤ੍ਰੀ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤੁष੍ਟਾਵ ਮਨਸਾ ਸਿਂਧੁਂ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਪਤਿਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ੋਂ ਦੇਸ਼ ਚਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਿੰਧੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਹਂ ਤੇ ਸ਼ਰਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ਼ਰਣਾਗਤਵਤ੍ਸਲ
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਉਹ ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਦੇਹਿ ਰਾਜ੍ਞੋऽਰ੍ਥੇ ਨੋ ਚੇਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਰਾਜੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਜਲੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਵਰ੍ਣਾਂਗਂ ਪਤ੍ਰਵਿਦ੍ਰੁਮਕਂ ਮਹਤ੍
ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਇਕ ਰੁੱਖ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਣਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਤੇ ਪੱਤੇ ਲਾਲ ਮੂਂਗੇ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸਨ।
ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਾ ਬਾਲਾ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਮਨੋਰਮਾ
ਉਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਇਕ ਨਾਜੁਕ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਖੜੀ ਸੀ।
ਇਤਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਨृਪਾਂਤਿਕਮੁਪਾਯਯੌ
ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।
ਤਥਾਵਿਧਂ ਨृਪੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਾਗਰਾਂਤਮੁਪਾਯਯੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਾਂ ਨਾਰੀਂ ਪ੍ਰਾਹ ਨਮ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਦਰ੍ਥੇऽਹਂ ਸਮਾਗਤਃ
ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।"
ਵਿਹਸ੍ਯ ਸਾऽऽਹ ਤਂ ਭੂਪਂ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀ 3.2.11.
ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ..."
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਨृਪਤਿਸ੍ਤਦ੍ਦਿਨੇ ਸ੍ਮਰਵਿਹ੍ਵਲਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਉਸੇ ਦਿਨ ਵਿਛੋਹ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਬਕਵਾਹਨਃ
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਬਕਵਾਹਨ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆ ਗਿਆ।