ਕਰ੍ਮਯਜ੍ਞਸ੍ਤਪੋਯਜ੍ਞਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੋ ਧ੍ਯਾਨਨਿਰ੍ਮਿਤਃ
ਕਰਮ ਦੀ ਯਜਨਾ, ਤਪ ਦੀ ਯਜਨਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ — ਇਹ ਸਭ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਏਤੇषਾਮੇਵ ਯਜ੍ਞਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਃ ਕਤਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਹੜਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਪ੍ਰਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਕਿਯਨ੍ਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਭਾਗ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ?
ਖਗ ਨਾਰਕਿਣਾਂ ਪੁਂਸਾਮਾਗਤਾਨਾਂ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ
ਹੇ ਪੰਛੀ, ਜਦੋਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਗਏ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ,
ਮਹਾਭਵਾਰ੍ਣਵਾਦ੍ਘੋਰਾਦ੍ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਾਭਿਸਂਕੁਲਾਤ੍
ਉਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵਨ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ਭਾਨੁਃ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਰ੍ਥਮਾਦਰਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਭਾਨੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲਈ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
ਧਰ੍ਮਂ ਪਾਪਹਰਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼ੂਰ ਪ੍ਰਭਾषਤਃ
ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹ ਧਰਮ ਸੁਣ, ਜੋ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੂਰ੍ਵਃ ਸਦਾ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਧ੍ਯਾਂਤਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਧਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਿਮਂਤ੍ਰਰਸਾਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषੇਸ਼੍ਵਰਃ 1.187.
ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਰਸ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ; ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਕਾਯਕ੍ਲੇਸ਼ੈਰ੍ਨ ਬਹੁਭਿਰ੍ਨ ਚੈਵਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਰਾਸ਼ਿਭਿਃ
ਨਾ ਤਾਂ ਕਈ ਸਰੀਰਕ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਧਨ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ,
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਧਰ੍ਮਃ ਪਰਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਯਜ੍ਞਾਹੁਤਂ ਤਪਃ
ਭਰੋਸਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸੁਖਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਯਜਨਾ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਤਪ ਵੀ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਜੀਵਿਤਂ ਵਾਪਿ ਦਦ੍ਯਾਦਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਚ ਯਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਏਵਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਮਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਮ ਧਰ੍ਮਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਧਿਕਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਹਾਸਾਰਵਿਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍
ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,
ਨਾਨਾਸਿਦ੍ਧਿਕਰਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਲੋਕਚਿਤ੍ਤਾਨੁਰਂਜਨਮ੍
ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਮਾਨਸਸਮੁਦ੍ਰੋ ਹਿ ਦ੍ਵਿਪਦੋਯਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ
ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਹੈ।
ਦੇਵਤ੍ਰਯਗੁਣਾਤੀਤਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਯਥਾਨਾਦਿਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋਯਂ ਘੋਰਃ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਅਦੀਕਾਲ ਤੋਂ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ,
ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਭੇषਜਂ ਯਦ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰ ਤਿਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ 1.187.
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
ਮਮਾਭਿਧਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰੋਯਮਭਿਧੇਯਃ ਸਦਾ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਾਮ, ਇਹ ਮੰਤਰ, ਸਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਵੇਦੋ ਮਨੋਗਮੇ ਚਾਤ੍ਰ षਡਕ੍ਸ਼ਰਮਂਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਃ
ਇੱਥੇ, ਮਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਬਹੁਭਿਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰੈਃ
ਉਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੰਤਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਤੇਨਾਧੀਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤੇਨ ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਮਨੁष੍ਠਿਤਮ੍
ਉਸ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਵਿਧਿਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਰ੍ਥਵਾਦਂ ਵਚੋ ਮਮ ਪृਚ੍ਛਸ੍ਵੇਮਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵੈਨਤੇਯ ਮਹਾਮਤੇ
ਮੇਰੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਹੁਕਮ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ; ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਰੰਤ ਨਮ ਸਕ ਕੇ ਇਹ ਪੁੱਛੋ।
ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਤਿਲਕਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਵਾਚ ਭਾਰਤ
ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮ ਸਕ ਕੇ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕੀਦृਗ੍ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਭਾਨੋਰ੍ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਚ ਪ੍ਰਭੋ
ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਚਨ ਹੈ, ਭਾਨੁ? ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਦੱਸੋ।
ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਤਿਲਕ ਉਵਾਚ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਸ਼ੇषਦੋषੇਣ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੇਨ ਭਗੇਨ ਯਤ੍
ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਹੈ,
ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਰ੍ਤਂਡ ਨਾਮਾਸੌ ਕਥ੍ਯਤੇ ਚ ਮਨੀषਿਭਿਃ
ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਮਾਰਤੰਡਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਸੌਰਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰਂ ਸੂਰਵਤ੍ਪੂਜਯੇਦ੍ਗੁਰੁਮ੍ 1.187.
ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੌਰਧਰ੍ਮਾਮ੍ਬੁਹਸ੍ਤੇਨ ਕਸ੍ਤੇਨ ਸਦृਸ਼ੋ ਗੁਰੁਃ ਜ੍ਞਾਨਾਮृਤੇਨ ਵੈ ਭਕ੍ਤਾ ਕਸ੍ਤਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਯੇਤ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਸੌਰ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਗੁਰੂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਭਕਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?