ਅਤੀਰ੍ਥਗਮਨਾਤ੍ਪੁਂਸਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇ ਸਂਗਾਹਨਾਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ
ਪੁਰਸ਼ ਲਈ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਮਨਾਹ ਹੈ; ਔਰਤ ਲਈ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਯੌਗਪਦ੍ਯੇ ਤੁ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਵਾਹਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਜੇਕਰ ਕਈ ਤੀਰਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਵਾਹੈਸ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਕृਤੌ ਤੌ ਖਗਾਧਿਪ
ਬ੍ਰਾਹਮ ਆਦਿ ਵਿਆਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਦੈਵਸ੍ਤਥਾਰ੍षਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਃ ਖਗਾ ਧਿਪ
ਬ੍ਰਾਹਮ, ਦੈਵ, ਆਰਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਵਿਆਹ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ,
ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਦੀਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਮਾਨਤਃ
ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਆਦਿ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯਾਪਿ ਦੇਯਾ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ ਪਾਵਨਂ ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਤੁ ਵਿਵਾਹਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਵੀ ਪਤਨੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਕੁਝ ਲੈਣ ਦੀ ਮਨਾਹ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸੂਰ੍ਯਾਰੁਣਸਂਵਾਦੇ ਵਿਵਾਹਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵ੍ਯਸ਼ੀਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ, ਸਪਤਮੀ ਕਲਪ, ਬ੍ਰਾਹਮ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅਰੁਣ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਸੀ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਿਧਿਕਥਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਭਾਸ੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਭੂਤਪਿਤ੍ਰਮਰਬ੍ਰਹ੍ਮਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ—
ਸਦਾ ਸਦਾਨ ਕृਤ੍ਯਾਨਾਂ ਫਲਾਰ੍ਥਮਪਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਲਈ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਤਿਥੇਃ ਪਰਿਤੋषਾਯ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਤਿਸ੍ਰੋष੍ਟਕਾਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਾਵਰ੍ਤੀ ਚਤੁਰ੍ਥਿਕਾ
ਤਿੰਨ ਭੇਟਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚੌਥੀ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਪਦਿ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਤ੍ਤੁ ਚਤੁष੍ਪਾਰ੍ਵਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਕਾਮ੍ਯਂ ਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਪਿਂਡਨਮ੍ ਕਰ੍ਮਾਂਗਂ ਨਵਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵੈਦਿਕਂ ਦਸ਼ਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਨਿੱਤ, ਨਿਮਿਤ, ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ, ਵਾਧਾ ਲਈ, ਸਪੀੰਡਨ, ਨੌਵਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਤੇ ਦਸਵਾਂ ਵੈਦਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੂਰੁਰੁਵਾਚ ਯਦੇਤਦ੍ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾ ਵਿਭੋ
ਅਨੂਰੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ—
ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਿਂ ਵਾ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਭਵੇਤ੍
ਕਿਹੜਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਨਿੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਨਿਮਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਵਿਹੀਨਂ ਤੁ ਅਸ਼ਕ੍ਤਾਵੁਦਕੇਨ ਤੁ
ਜੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਏਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਤੁ ਯਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਨ੍ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇ 1.183.
ਜੋ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੈਮਿਤਿਕ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਯੁਕ੍ਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ਕਾਮ੍ਯਮਭਿਪ੍ਰੇਤਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਜੋ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਮਯ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਿਤ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ।
ਵृਦ੍ਧੌ ਯਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ
ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜੋ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵ੍ਰਿੱਧਿ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਂਧੋਦਕਤਿਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਾਤ੍ਰਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਚਾਰ ਪਾਤਰ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਸਮਾਨਾ ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮੇਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਸਪਿਂਡਨਮ੍
ਇਹ ਸਪੀੰਡਨ ਦੋ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਰ੍ਸ਼ੇ ਵੈ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਤ੍ਤੁ ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਵਣਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ਗੋਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਗੋष੍ਠਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਅਮਾਵੱਸ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਰਵਣ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਗੋਸ਼ਠ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੂਨਾਂ ਵਿਦੁषਾਂ ਸਂਪਤ੍ਸੁਖਾਰ੍ਥਂ ਪਿਤृਤृਪ੍ਤਯੇ ਸ਼ੁਦ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵੈਨਤੇਯ ਮਨੀषਿਭਿਃ
ਕਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ, ਇਹ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਸਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ।
ਨਿषੇਕਕਾਲੇ ਸੋਮੇ ਚ ਸੀਮਤੋਨ੍ਨਯਨੇ ਤਥਾ
ਨਿਸੇਕ ਸਮੇਂ, ਸੋਮ ਯਜਨ 'ਤੇ, ਅਤੇ ਸੀਮੰਤੋਨਯਨ ਸਮਾਰੋਹ 'ਤੇ।
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਦੇਵਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਦਿषੁ ਯਤ੍ਨਤਃ ਤਦ੍ਯਤ੍ਨਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ੇਚ੍ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਤਵਾਂ ਦਿਨ ਤੇ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਤਨਾਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਸ਼੍ਵਵृਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ ਚ
ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਵੀ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਂ ਮਤਮ੍ 1.183.
ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਵਤਸਰ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮृਤੇऽਹਨਿ ਪੁਨਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਦਰਾਤ੍
ਜੇ ਮਰਨ ਦੇ ਦਿਨ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ,
ਨਾਹਂ ਤਸ੍ਯ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪੂਜਾਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਨੋ ਹਰਿਃ
ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਨਾ ਮੈਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਰੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਨੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षੇਵਰ੍षੇ ਮृਤੇऽਹਨਿ
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਸਾਲ ਮਰਨ ਦੇ ਦਿਨ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।