ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਵਿਵਾਹੇ ਤੁ ਵਿਧਿਰ੍ਵੈਵਾਹਿਕਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੋषਵਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਦਾਨੇ ਤੁ ਦਾਤੁਃ षਣ੍ਣਵਤਿਰ੍ਦਮਃ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਵਿਚ ਔਗਣ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛਿਆਨਵੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਵਰ੍ਤਨਂ ਦ੍ਵੇषਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਧਨਸ੍ਯ ਨਿਵਰ੍ਤਨਮ੍
ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ, ਵੈਰ ਪੈਣਾ ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਧਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਪਰਸ੍ਯ ਸਂਬਂਧਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਧਤੇ ਚੇਤ੍ਪਤਿਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਸ ਤੁ ਦ੍ਵੇष ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੇ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੈਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਕ੍ਤृਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਯਮੇਵੇਦਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਹਨਨਂ ਭਵੇਤ੍
ਪਰ ਜੇ ਪਤੀ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਪਤ੍ਤਿਸਮਯੇ ਜਾਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਧਨਂ ਭੋਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ
ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦਾ ਧਨ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਯਦਿ ਨੋ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਨੇ ਮਹਤ੍ਯਪਿ 1.182.
ਜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਜਨਮਣ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀ ਜਾਵੇ—
ਪੁਤ੍ਰਲਾਭਾਤ੍ਪਰਂ ਲੋਕੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਹਿ ਪ੍ਰਸਵਾਰ੍ਥਿਨਃ ਸਮਸ੍ਤਾਸ੍ਤੋषਯਿਤ੍ਵਾਰ੍ਥੈਃ ਸੂਰ੍ਯੋਢਾਂ ਪਰਮਾਂ ਵਰੇਤ੍
ਜਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਨੂੰ ਦਾਨ-ਦੱਖਣ ਦੇ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਧੂ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਕਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵੇ ਤਿਸ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਤੁ
ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਤਨੀ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਦੋ, ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ।
ਅਤੀਰ੍ਥਗਮਨਾਤ੍ਪੁਂਸਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇ ਸਂਗਾਹਨਾਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ
ਪੁਰਸ਼ ਲਈ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਮਨਾਹ ਹੈ; ਔਰਤ ਲਈ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣਾ ਮਨਾਹ ਹੈ।
ਯੌਗਪਦ੍ਯੇ ਤੁ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਵਾਹਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਜੇਕਰ ਕਈ ਤੀਰਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਵਾਹੈਸ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਕृਤੌ ਤੌ ਖਗਾਧਿਪ
ਬ੍ਰਾਹਮ ਆਦਿ ਵਿਆਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਦੈਵਸ੍ਤਥਾਰ੍षਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਃ ਖਗਾ ਧਿਪ
ਬ੍ਰਾਹਮ, ਦੈਵ, ਆਰਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਵਿਆਹ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ,
ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਦੀਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਮਾਨਤਃ
ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਆਦਿ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯਾਪਿ ਦੇਯਾ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ ਪਾਵਨਂ ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਤੁ ਵਿਵਾਹਂ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਵੀ ਪਤਨੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਕੁਝ ਲੈਣ ਦੀ ਮਨਾਹ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸੂਰ੍ਯਾਰੁਣਸਂਵਾਦੇ ਵਿਵਾਹਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵ੍ਯਸ਼ੀਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ, ਸਪਤਮੀ ਕਲਪ, ਬ੍ਰਾਹਮ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅਰੁਣ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਸੀ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਿਧਿਕਥਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਭਾਸ੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਭੂਤਪਿਤ੍ਰਮਰਬ੍ਰਹ੍ਮਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਯਥਾਵਿਧਿ
ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ—
ਸਦਾ ਸਦਾਨ ਕृਤ੍ਯਾਨਾਂ ਫਲਾਰ੍ਥਮਪਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਲਈ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਤਿਥੇਃ ਪਰਿਤੋषਾਯ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਤਿਸ੍ਰੋष੍ਟਕਾਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਾਵਰ੍ਤੀ ਚਤੁਰ੍ਥਿਕਾ
ਤਿੰਨ ਭੇਟਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚੌਥੀ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਪਦਿ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਤ੍ਤੁ ਚਤੁष੍ਪਾਰ੍ਵਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਕਾਮ੍ਯਂ ਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਪਿਂਡਨਮ੍ ਕਰ੍ਮਾਂਗਂ ਨਵਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵੈਦਿਕਂ ਦਸ਼ਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਨਿੱਤ, ਨਿਮਿਤ, ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ, ਵਾਧਾ ਲਈ, ਸਪੀੰਡਨ, ਨੌਵਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਤੇ ਦਸਵਾਂ ਵੈਦਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੂਰੁਰੁਵਾਚ ਯਦੇਤਦ੍ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾ ਵਿਭੋ
ਅਨੂਰੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ—
ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਿਂ ਵਾ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਭਵੇਤ੍
ਕਿਹੜਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਨਿੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਨਿਮਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਵਿਹੀਨਂ ਤੁ ਅਸ਼ਕ੍ਤਾਵੁਦਕੇਨ ਤੁ
ਜੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਏਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਤੁ ਯਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਨ੍ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇ 1.183.
ਜੋ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੈਮਿਤਿਕ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਯੁਕ੍ਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ਕਾਮ੍ਯਮਭਿਪ੍ਰੇਤਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਜੋ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਮਯ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਿਤ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ।
ਵृਦ੍ਧੌ ਯਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ
ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜੋ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵ੍ਰਿੱਧਿ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਂਧੋਦਕਤਿਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਾਤ੍ਰਚਤੁष੍ਟਯਮ੍
ਚਾਰ ਪਾਤਰ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।