ਗਾਯਤ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਤੁ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ
ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੰਸਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਵੇਦਾਃ ਸਮਧਰ੍ਮਕਾਃ
ਚਾਰ ਅਸ਼ਰਮ ਤੇ ਵੇਦ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਮृਤੌ ਕਾਰ੍ਯਂ ਹृष੍ਟਯੋਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਕਮ੍
ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਦੀ ਰੀਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੀਮਨ੍ਤਃ ਸਪ੍ਤਮੇ ਗਰ੍ਭੇ षष੍ਠੇ ਵਾ ਸਪ੍ਤਮੇऽਪਿ ਵਾ
ਸੀਮੰਤ ਸੰਸਕਾਰ ਗਰਭ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਜਾਂ ਛੇਵੇਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤੁ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਹਨ।
ਜਾਤਕਰ੍ਮੇਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਨਾਮ ਤਦੈਵ ਤੁ
ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਗੁਪਤ ਨਾਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਂ षष੍ਠੇऽਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਖਗ
ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨ ਪ੍ਰਾਸਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ।
ਅष੍ਟਮੇ ਦਸ਼ਮੇ ਵਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯੋਪਨਾਯਨਮ੍ 1.182.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਜਨੇਊ ਦੀ ਰੀਤ ਅੱਠਵੇਂ ਜਾਂ ਦਸਵੇਂ ਸਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਯੋਃ
ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਰੀਤ ਗਿਆਰਵੇਂ ਜਾਂ ਬਾਰਵੇਂ ਸਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯ ਉਭਯੋਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਹਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ, ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਤਥੌਪਨਿषਦਂ ਚਾਬ੍ਦਂ ਗੋਦਾਨਂ ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਕਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਗਾਂ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵੇਦੈਕਦੇਸ਼ਪਾਠਸ੍ਯ ਉਕ੍ਤਂ ਗृਹ੍ਯੇ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਕਮ੍
ਵੇਦ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪਾਠ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਹਯ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਭਯੋਰ੍ਵਾ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਦੋਹਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੋषਃ ਪਰਸ੍ਪਰਸ੍ਯੇਤਿ ਏਤਾਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਸਂਗ੍ਰਹਃ
ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਸਕਰਸ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗ੍ਰਂਥਾਰ੍ਥਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾਵਿਧਿ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਤੇऽਭੀष੍ਟਦਾਨਂ ਚ ਅਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਗृਹੀ ਭਵੇਤ੍
ਵੇਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਰਤਬਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਦਾਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤੇ ਅਗਿਆ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿष੍ਕਾਸਨਂ ਗੁਰੁਗृਹਾਦ੍ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਯਥਾਭਵੇਤ੍
ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਜਿਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵਹੇਦ੍ਵੈ ਤਤੋ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਸਵਰ੍ਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਾਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ।
ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਯੇ ਚੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧਿਕਾਰਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ 1.182.
ਜੇ ਕੁਝ ਉੱਚ ਜਾਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਉਦ੍ਵਹੇਤ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭਾਰ੍ਯਾਮਸਮਾਨਾਰ੍षਗੋਤ੍ਰਜਾਮ੍
ਉੱਚ ਜਾਤ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ ਜੋ ਉਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਅष੍ਟੌ ਵਿਵਾਹਾ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਖ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅੱਠ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤੁ ਦੋषਵਤੀਂ ਕਨ੍ਯਾਮਨਾਖ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਯ ਚ੍ਛਤਿ
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਅਵਗੁਣ ਦੱਸਣ ਬਿਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—
ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹੇ ਤੁ ਯਾ ਕਨ੍ਯਾ ਰਜਃ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਸਂਸ੍ਕृਤਾ
ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮਹਾਵਾਰੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—
ਯਸ੍ਤੁ ਤਾਂ ਵਰਯੇਤ੍ਕਨ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਜ੍ਞਾਨਦੁਰ੍ਬਲਃ
ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਐਸੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਚੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਦੋषਾਨ੍ਹਿ ਵਿਖ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਵਾ
ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਵਗੁਣ, ਜਰੂਰ ਦੱਸਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਗੌਰੀ ਕਨ੍ਯਾ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਵੈ ਮਧ੍ਯਮਾ ਕਨ੍ਯਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਗੌਰੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੱਧਮ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਨਿਆਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਜਸ੍ਵਲਾ ਨਗ੍ਨਿਕਾ ਚ ਦੇਵਕਨ੍ਯਾ ਚ ਕਾ ਭਵੇਤ੍
ਕਿਹੜੀ ਕੁੜੀ ਮਹਾਵਾਰੀ ਵਾਲੀ, ਨੰਗੀ ਜਾਂ ਦੇਵੀ ਕੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਅਵ੍ਯਞ੍ਜਨਯੁਤਾ ਕਨ੍ਯਾ ਕੁਚਹੀਨਾ ਚ ਨਗ੍ਨਿਕਾ
ਜੋ ਕੁੜੀ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਸਦੇ ਛਾਤੀ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਗੀ ਕੁੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਵਰ੍षਾ ਭਵੇਦ੍ਗੌਰੀ ਦਸ਼ਵਰ੍षਾ ਤੁ ਨਗ੍ਨਿਕਾ 1.182.
ਗੌਰੀ ਕੁੜੀ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨੰਗੀ ਕੁੜੀ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ।
ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੇਨ ਸਮੋਪੇਤਾਂ ਸੋਮੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਹਿ ਕਨ੍ਯਕਾਮ੍ ।। ਤੁ. - [https://sa.wikisource.org/s/9b ऋਗ੍ਵੇਦ ੧੦.੮੫.੪੦] ਪਯੋਧਰੇषੁ ਗਂਧਰ੍ਵਾ ਰਜਸ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਜੋ ਕੁੜੀ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਸੋਮ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਛਾਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ, ਤੇ ਮਹਾਵਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ।
ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਕੁਲਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਪਯੋਧਰੈਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।