ਸਾਧਨਤ੍ਵਂ ਮਨੁਃ ਪ੍ਰਾਹ ਵੇਦਮੂਲਂ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਮਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਸਾਧਨ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵੇਦ ਹੈ।
ਉਪਲਭ੍ਯ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਵਾਨृषਿਃ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ, ਉਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿष੍ਕਾਮੇਨ ਸਦਾ ਵੀਰ ਕਾਮ੍ਯਂ ਰੂਪਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ੍ਯਾਯਾਰ੍ਜਿਤਧਨਸ਼੍ਚ ਯਃ
ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੋ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਧਨ ਕਮਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ।
ਵਿਭਾਗਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਸਂਮਾਨਯ ਗ੍ਰਹਾਧਿਪ
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੋ।
ਤਂ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਰ੍ਤਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ।। 1.181.
ਉਹ ਦੇਸ਼, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿਮਵਦ੍ਵਿਂਧ੍ਯਧਰਯੋਰ੍ਯਦਂਤਰਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ਆਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵਾਦਾਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਤ੍
ਹਿਮਾਲਾ ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਇਲਾਕਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ।
ਤਯੋਰੇਵਾਂਤਰਂ ਗਿਰ੍ਯੋਰਾਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਆਰਿਆਵਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾ ਨਿਵਸੇਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ,
ਵਿਵਾਹਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਉਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਤੁ ਸਾਧਿਕਾਰਂ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਬਾਰੇ ਵਰਣਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗृਹਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਵਨਸ੍ਥੋ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰੇਵ ਚ
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਨਵਾਸੀ ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਅਸ਼ਰਮ ਹਨ।
ਗਾਯਤ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਤੁ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ
ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੰਸਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਵੇਦਾਃ ਸਮਧਰ੍ਮਕਾਃ
ਚਾਰ ਅਸ਼ਰਮ ਤੇ ਵੇਦ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਮृਤੌ ਕਾਰ੍ਯਂ ਹृष੍ਟਯੋਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਕਮ੍
ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਦੀ ਰੀਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੀਮਨ੍ਤਃ ਸਪ੍ਤਮੇ ਗਰ੍ਭੇ षष੍ਠੇ ਵਾ ਸਪ੍ਤਮੇऽਪਿ ਵਾ
ਸੀਮੰਤ ਸੰਸਕਾਰ ਗਰਭ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਜਾਂ ਛੇਵੇਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤੁ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਹਨ।
ਜਾਤਕਰ੍ਮੇਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਨਾਮ ਤਦੈਵ ਤੁ
ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਗੁਪਤ ਨਾਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਂ षष੍ਠੇऽਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਖਗ
ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨ ਪ੍ਰਾਸਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ।
ਅष੍ਟਮੇ ਦਸ਼ਮੇ ਵਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯੋਪਨਾਯਨਮ੍ 1.182.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਜਨੇਊ ਦੀ ਰੀਤ ਅੱਠਵੇਂ ਜਾਂ ਦਸਵੇਂ ਸਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਯੋਃ
ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਰੀਤ ਗਿਆਰਵੇਂ ਜਾਂ ਬਾਰਵੇਂ ਸਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯ ਉਭਯੋਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਹਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ, ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਤਥੌਪਨਿषਦਂ ਚਾਬ੍ਦਂ ਗੋਦਾਨਂ ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਕਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਗਾਂ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵੇਦੈਕਦੇਸ਼ਪਾਠਸ੍ਯ ਉਕ੍ਤਂ ਗृਹ੍ਯੇ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਕਮ੍
ਵੇਦ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪਾਠ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਹਯ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਭਯੋਰ੍ਵਾ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਦੋਹਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੋषਃ ਪਰਸ੍ਪਰਸ੍ਯੇਤਿ ਏਤਾਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਸਂਗ੍ਰਹਃ
ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਸਕਰਸ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗ੍ਰਂਥਾਰ੍ਥਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾਵਿਧਿ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਤੇऽਭੀष੍ਟਦਾਨਂ ਚ ਅਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਗृਹੀ ਭਵੇਤ੍
ਵੇਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਰਤਬਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਦਾਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤੇ ਅਗਿਆ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿष੍ਕਾਸਨਂ ਗੁਰੁਗृਹਾਦ੍ਗृਹਸ੍ਥਸ੍ਯ ਯਥਾਭਵੇਤ੍
ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਜਿਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵਹੇਦ੍ਵੈ ਤਤੋ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਸਵਰ੍ਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਾਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਗੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ।
ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਯੇ ਚੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧਿਕਾਰਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ 1.182.
ਜੇ ਕੁਝ ਉੱਚ ਜਾਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਉਦ੍ਵਹੇਤ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭਾਰ੍ਯਾਮਸਮਾਨਾਰ੍षਗੋਤ੍ਰਜਾਮ੍
ਉੱਚ ਜਾਤ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ ਜੋ ਉਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਅष੍ਟੌ ਵਿਵਾਹਾ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਖ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅੱਠ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।