ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਵਾਰਿਤਸ੍ਕਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਭਾਸਕਰ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—
ਸਮਯਾਨਾਮੁਪਾਯਾਨਾਂ ਯੋਗੋ ਵ੍ਯਾਸਸਮਾਸਤਃ
ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਚ ਨਿਕ੍ਸ਼ੇਪਃ ਕਰਣਾਨਾਂ ਨਿਰੂਪਣਮ੍
ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਂਧ੍ਯੋਪਾਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ੁਨੋ ਮਾਂਸਂ ਨ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍
ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪਾਲਾਸ਼ਂ ਧਾਰਯੇਦ੍ਦਂਡਮੁਭਯਾਰ੍ਥਾ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ 1.181.
ਪਾਲਾਸ਼ ਦੀ ਲਾਠੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਦृष੍ਟਂ ਯਥਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਮृਤੋ ਤਤ੍ਤਾਦृਸ਼ਂ ਯਦਿ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਪਰਿਭਾषਾ ਚ ਤਦ੍ਗਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈਆਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਰ੍ਤਃ ਪਰੋ ਦੇਸ਼ ऋषਿਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਨਂਤਰਃ
ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਅਗਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਸਾਰਸ੍ਤੁ ਵਿਚਰੇਨ੍ਮृਗੋ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜਿਥੇ ਕਾਲਾ ਹਿਰਣ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਚ ਦੇਵਾਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੇਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ।
ਸਾਧਨਤ੍ਵਂ ਮਨੁਃ ਪ੍ਰਾਹ ਵੇਦਮੂਲਂ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਮਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਸਾਧਨ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵੇਦ ਹੈ।
ਉਪਲਭ੍ਯ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਵਾਨृषਿਃ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ, ਉਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿष੍ਕਾਮੇਨ ਸਦਾ ਵੀਰ ਕਾਮ੍ਯਂ ਰੂਪਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ੍ਯਾਯਾਰ੍ਜਿਤਧਨਸ਼੍ਚ ਯਃ
ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੋ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਧਨ ਕਮਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ।
ਵਿਭਾਗਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਸਂਮਾਨਯ ਗ੍ਰਹਾਧਿਪ
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੋ।
ਤਂ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਰ੍ਤਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ।। 1.181.
ਉਹ ਦੇਸ਼, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿਮਵਦ੍ਵਿਂਧ੍ਯਧਰਯੋਰ੍ਯਦਂਤਰਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ਆਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵਾਦਾਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਤ੍
ਹਿਮਾਲਾ ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਇਲਾਕਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ।
ਤਯੋਰੇਵਾਂਤਰਂ ਗਿਰ੍ਯੋਰਾਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਆਰਿਆਵਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾ ਨਿਵਸੇਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ, ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ,
ਵਿਵਾਹਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਉਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਤੁ ਸਾਧਿਕਾਰਂ ਸਨਾਤਨਮ੍
ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਬਾਰੇ ਵਰਣਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗृਹਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਵਨਸ੍ਥੋ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰੇਵ ਚ
ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਨਵਾਸੀ ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਅਸ਼ਰਮ ਹਨ।
ਗਾਯਤ੍ਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਤੁ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ
ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੰਸਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਵੇਦਾਃ ਸਮਧਰ੍ਮਕਾਃ
ਚਾਰ ਅਸ਼ਰਮ ਤੇ ਵੇਦ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਮृਤੌ ਕਾਰ੍ਯਂ ਹृष੍ਟਯੋਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਕਮ੍
ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਦੀ ਰੀਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੀਮਨ੍ਤਃ ਸਪ੍ਤਮੇ ਗਰ੍ਭੇ षष੍ਠੇ ਵਾ ਸਪ੍ਤਮੇऽਪਿ ਵਾ
ਸੀਮੰਤ ਸੰਸਕਾਰ ਗਰਭ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਜਾਂ ਛੇਵੇਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤੁ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਹਨ।
ਜਾਤਕਰ੍ਮੇਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਨਾਮ ਤਦੈਵ ਤੁ
ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਗੁਪਤ ਨਾਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਂ षष੍ਠੇऽਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਖਗ
ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨ ਪ੍ਰਾਸਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ।
ਅष੍ਟਮੇ ਦਸ਼ਮੇ ਵਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯੋਪਨਾਯਨਮ੍ 1.182.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਜਨੇਊ ਦੀ ਰੀਤ ਅੱਠਵੇਂ ਜਾਂ ਦਸਵੇਂ ਸਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਯੋਃ
ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਰੀਤ ਗਿਆਰਵੇਂ ਜਾਂ ਬਾਰਵੇਂ ਸਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯ ਉਭਯੋਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਹਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ, ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।