ਏਤਾਨਿ ਵ੍ਯਾਕਰਣਾਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਪਾਦ੍ਮਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਚ ਸ਼ੈਵਂ ਭਾਗਵਤਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਗ੍ਰਾਮਰ-ਪੰਜੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਸੁਣੋ: ਬ੍ਰਾਹਮਾ, ਪਾਦਮਾ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਸ਼ੈਵ ਅਤੇ ਭਾਗਵਤ।
ਤਥਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਰਦੀਯਂ ਚ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਂ ਚ ਸਪ੍ਤਮਮ੍ । ਆਗ੍ਨੇਯਮष੍ਟਮਂ ਵੀਰ ਭਵਿष੍ਯਂ ਨਵਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਸੁਣੋ: ਆਰਾਦੀਯ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਿਜਸਨੂੰ ਸੱਤਵਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਆਗਨੇਯ ਅੱਠਵਾਂ; ਵੀਰ ਨਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤਂ ਲੈਙ੍ਗਮੇਕਾਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਵਾਰਾਹਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਮ੍
ਦਸਵਾਂ ਹੈ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ; ਗਿਆਰਵਾਂ ਹੈ ਲੈੰਗਿਕ; ਬਾਰਾਂਵਾਂ ਹੈ ਵਾਰਾਹ; ਤੇਰਾਂਵਾਂ ਹੈ ਸਕੰਦ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਂ ਵਾਮਨਂ ਚ ਕੌਰ੍ਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਗਾਰੁਡਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਚੌਦਾਂਵਾਂ ਹੈ ਵਾਮਨ; ਪੰਦਰਾਂਵਾਂ ਹੈ ਕੌਰਮ; ਫਿਰ ਮੱਛ and ਗਰੁਦ (ਮਾਟਸਯ ਅਤੇ ਗਾਰੁਡ), ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ।
ਏਤਾਨਿ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਦਾ
ਏਹ ਸਭ, ਹੇ ਕੁਰੁ-ਬਹਾਦਰ, ਢੋਰਿਆ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾਮ-ਦਿੱਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਝਲੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਦਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਾਣਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਕਿਮਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮੇषਾਂ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਚਾਰ ਸੁਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਕਿਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਭਾਰਤਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਤਾਤਸ੍ਯਾਙ੍ਕਗਤੇਨ ਤੁ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਦਾ ਕਥਾ ਭੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਜ ਭੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੇ ਹਨ।'
ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭਵਿष੍ਯਂ ਨ ਤੁ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਪੁਰਾਣਂ ਵਦ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਭਵਿष੍ਯਂ ਕੌਤੁਕਂ ਹਿ ਮੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਮੈਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪੁਾਰਾਣ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ, ਹੇ ਸੁਵਰਤ। ਬੋਲੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਪੁਾਰਾਣ ਕਹੋ; ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।'
ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਮਾਨਦ । ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਦਤੋ ਰਾਜਨ੍ ਪੁਰਾਣਂ ਨਵਮਂ ਮਹਤ੍
ਸੁਮੰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਚੰਗੀ ਗੱਲ, ਚੰਗੀ ਗੱਲ! ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਸੁਣੋ ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਨੌਂਵੇਂ ਪੁਾਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ।'
ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਾਨਵੋ ਨृਪ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ ਭਾਨੌ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਇਸ ਤੋਂ ਸੁਣੇਗਾ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਵਰਗਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਰਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਦਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵਿਦੁषਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨੇਦਮਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਇਹ ਪਰਮ ਧਰਮ-ਕੋਡ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਨਤ ਨਾਲ, ਨਿਯਤ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯੇਭ੍ਯ ਏਵ ਹਿ । ਅਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਿਨਾ । ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਨਾਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਕਦਾਚਨ
ਇਹ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖਰਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਅਣ-ਕਸ਼ਤਰੀਏ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਂ ਪੁਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਹੋਣ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ, ਓਹ ਵੀ ਦੁਵਾਰਜਨਾਂ ਵਾਂਗ।
ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਹਿ ਵੈ ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੂਦ੍ਰੈਰ੍ਵਿਨਾ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਨ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ
ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ, ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਬਿਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਉਪਾਇਆ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਇਦਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਧੀਯਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਃ । ਮਨੋਵਾਗ੍ਦੇਹਜੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਦੋषੈਰ੍ਨ ਲਿਮ੍ਪਤੇ
ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਮਨ, ਵਾਕ ਅਤੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਅਸ਼ੋਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਚਾਪਿ ਯੇ ਰਾਜਨ੍ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ । ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਤਕੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚ ਦਿਵਂ ਪ੍ਰਭੋ
ਸੰਮਤਿ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਾ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਹਾਗਰਾਮਿ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਰ੍ਣਾਨ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਸ ਗੁਰੁਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਿਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਹਰੇਕ ਵਰਣ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਪਰਮੇਸ਼ ਪੁਰਬੀ ਰਾਜਾ, ਗੁਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਛੂਟ ਦੇ ਐਸਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ ਪੂਜ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਰ੍ਣੈਰ੍ਨਰਾਧਿਪ । ਪृਥਿਵੀਂ ਚ ਤਥੈਵੇਮਾਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਮੇਕੋऽਪਿ ਸੋऽਰ੍ਹਤਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਾਰਥਕ ਰਾਜਾ; ਕੇਵਲ ਉਹ ਹੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
ਇਦਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਇਦਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਂ ਸਤਤਮਿਦਂ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਪਰਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਅਧਿਐਨ ਹੈ; ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਧਰ੍ਮੋऽਖਿਲੇਨੋਕ੍ਤੋ ਗੁਣਦੋषੌ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਚਾਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ
ਇਸ ਧਰਮ ਵਿਚ ਕਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਵੇਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ — ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਦੀਵ ਹੈ।
ਆਚਾਰਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜਃ
ਆਚਾਰ (ਚਾਲ-ਚਲਨ) ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਸੁਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮੁਤਾਬਕ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਐਸੇ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਵ-ਨਿਰੀਤ ਮੰਨਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰਾਦ੍ਵਿਚ੍ਯੁਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨ ਵੇਦਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਆਚਾਰੇਣ ਚ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਫਲਭਾਕ੍ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਬਰਾਹਮਣ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੇਦ ਦੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਪਰਿਣਾਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮਾਚਾਰਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਮੁਨਯੋ ਗਤਿਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤਪਸੋ ਮੂਲਮਾਚਾਰਂ ਜਗृਹੁਃ ਪਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਦਚਾਰ ਨਾਲ ਨਿਆਤ ਮਹਿਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਖਤੀ-ਤਪ ਦਾ ਮੂਲ ਸਵੈ ਸਦਚਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ।
ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਮਾਨਵਾ ਰਾਜਨ੍ਨਾਚਾਰਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ ਸਦਾ । ਏਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰਾਣੇ ਤੁ ਆਚਾਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਨਮ੍
ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਦੀਵ ਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਤੇ ਵਰਣਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਾਨਿ ਚ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਧਿਰੁਤ੍ਤਮਃ । ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚੇਤਿਹਾਸਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਨृਪ
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾਸ੍ਮਿਨ੍ਕਥ੍ਯਤੇ ਰਾਜਨ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾਚਕਸ੍ਯ ਤੁ । ਵ੍ਰਤਚਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਾਃ ਸ੍ਨਾਤਕਸ੍ਯ ਪਰੋ ਵਿਧਿਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਭਾਸ਼ਣਕਰਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਨਾਤਕ ਲਈ ਯੋਗ ਆਚਰਣ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਦਾਰਾਦਿਗਮਨਂ ਚੈਵ ਵਿਵਾਹਾਨਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਪੁਂਸਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਰਾਜਨ੍ਯੋषਿਤਾਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਗ੍ਰਹਸਤਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਜ — ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ, ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਆਦਿ — ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਮਹਾਯਜ੍ਞਵਿਧਾਨਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਲ੍ਪਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਾਤ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਯਾਃ ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਾਗਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਦੀਵ ਯੋਜਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਹੇ ਪੁਤਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਸੌਖੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਵृਤ੍ਤੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵ ਸ੍ਨਾਤਕਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਚ ਸ਼ੌਚਂ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੇਵ ਚ
ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਸਨਾਤਕ ਦੇ ਵ੍ਰਤ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸੁਜਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿਆਗੀਆਂ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਯੋਗ ਹਾਲਤ—ਇਹ ਸਭ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਧਰ੍ਮਯੋਗਸ੍ਤਾਪਸ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਸਂਨ੍ਯਾਸ ਏਵ ਚ । ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮੋ ਹ੍ਯਖਿਲਃ ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ
ਔਰਤ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਯੁਗਮਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਤਾ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਵਿਚ ਹੈ; ਰਾਜੇ ਲਈ ਸਾਰਾ ਧਰਮ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।