ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਦਯੋ ਯੇ ਚ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਨਿਵਾਸਿਨਃ
ਵਾਲਖਿਲਯ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—
ਯੋ ਯਜ੍ਞ ਇਤਿ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰੈਰਰ੍ਚ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮੀਪ੍ਸੁਭਿਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਯਜਨ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਸੁਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਯਂ ਵੇਦਵਿਦੋ ਗਾਯਂਤਿ ਵੇਤ੍ਤਾਰਂ ਯਜ੍ਞਦਾਯਿ ਨਮ੍ 1.159.
ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—
ਮੁਦਂ ਲੇਭੇ ਸਹਾਦਿਤ੍ਯਾ ਸੁਖਂ ਚ ਪਰਮਂ ਵਿਭੋ
ਉਸ ਨੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ, ਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਵੀ ਮਿਲਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ—
ਮਧੁਪਿਂਗਲੋ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਕਂਬੁਗ੍ਰੀਵੋ ਹਸਨ੍ਨਿਵ
ਮਧੁਪਿੰਗਲ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ—
ਸ ਉਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕਸ਼੍ਯਪਂ ਚਰ੍षਿਸਤ੍ਤ ਮਮ੍
ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ—
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰਂ ਪੁਰਾ ਵਿਪ੍ਰ ਵਿਰਂਚਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਰੰਚਾ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—
ਏਵਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸृष੍ਟਿਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਉਭਯਸਪ੍ਤਮੀਮਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਸੂਰ੍ਯਾਵਤਾਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨषष੍ਟ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੀਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਦੋਹਾਂ ਸਪਤਮੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇਕ ਸੌ ਉਣਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸੂਰ੍ਯਾਵਤਾਰਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋऽਪਿ ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੂਜਯਂਤਿ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸੁਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਕਵਿष੍ਣੂ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਜਗ੍ਮਤੁਸ੍ਤੌ ਹਿਮਾਚਲਮ੍
ਕਵੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੇ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹਿਮਾਚਲ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਏ—
ਗੋਪਤੇਰਂਤਿਕਂ ਵੀਰ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੌ ਵਿਭੁਦਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਹੇ ਵੀਰ, ਗੋਪਤੇਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ—
ਦਦृਸ਼ਤੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚਂਦ੍ਰਾਰ੍ਧਕृਤਸ਼ੇਖਰਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ—
ਆਰ੍ਚ੍ਯੋਚਤੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕਵਿष੍ਣੂ ਤਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍
ਕਵੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ—
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੋਵਾਚ ਤਯੋਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਕਂਜਜਸ੍ਯਾਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ, ਕਮਲ ਜਨਮੇ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ—
ਉਵਾਚ ਮਧੁਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਭਰੇ ਬੋਲ ਆਖੇ।
ਕਿਮਾਰਾਧ੍ਯ ਰਵਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਦੇਵਵਰਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?
ਦृष੍ਟਵਂਤੌ ਪਰਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ਂਕਰਮ੍ 1.160.੧
ਅਸੀਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇਵ ਦਾ ਇੱਕ ਅਤਿ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਚਨਂ ਵੀਰ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ,
ਨ ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਯਾਵਹੇ ਰੂਪਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪਰਮਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਅਸੀਂ ਉਹ ਅਚੰਭਤ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਤਸ੍ਮਾਦਾਰਾਧਯਾਮੋ ਹਿ ਏਕੀਭੂਯ ਵਿਭਾਵਸੁਮ੍
ਇਸ ਲਈ ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੀਏ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਵੀਰ ਕਂਜਜਾਚ੍ਯੁਤਯੋਰ੍ਹਰਃ
ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ
ਅਥ ਤੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਿਵਿਗੋਗਤਯੋ ਨृਪ
ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ,
ਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਨਗਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼ृਂਗੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਲਂਕृਤਮ੍
ਉਹ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਆਰਾਧਨਾਯ ਵਿਧਿਵਦ੍ਯਤ੍ਨਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਵਿਭਾਵਸੋਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਂਤੇ ਤਪਂਤਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਨਗੇ
ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਸ੍ਥਾਣੁਵਤ੍ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਭੂਮਾਵੂਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੰਭ ਵਾਂਗ ਖੜੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਏਵਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਂਤੇ ਤਪਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਃ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ 1.160.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
ਅਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸ਼ਵਿष੍ਣੂਨਾਂ ਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ਤਪ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ,