ਦਮਨਸ਼੍ਚੇਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚੈਵ ਕਪਾਲੀ ਚ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ
ਦਮਨ, ਈਸ਼ਵਰ ਤੇ ਕਪਾਲੀ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਵਸਵਸ਼੍ਚਾष੍ਟੌ ਗਰੁਡਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ
ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਅੱਠ ਵਸੂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਗਰੁੜ।
ਨਾਗਰਾਜੋ ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਸੁਕਿਃ ਪ੍ਰਾਂਜਲਿਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵਾਸੁਕੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਖੜਾ ਸੀ।
ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚਾਰਿष੍ਟਨੇਮਿਸ਼੍ਚ ਗਰੁਡਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ 1.159.
ਤਾਰਕਸ਼, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਗਰੁੜ।
ਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਸ੍ਵਯਮਾਗਮ੍ਯ ਲੋਕਕृਤ੍
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਪਿਤਾਮਹ ਆਪ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਦਾਨਵਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਗਂਧਰ੍ਵੋਰਗਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍
ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—all (ਸਭ) ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ਸਾਰ੍ਧਂ ਦੇਵਰ੍षਿਭਿਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਹਕਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ...
ਯਾ ਗਤਿਰ੍ਯਜ੍ਞਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਯਾ ਗਤਿਃ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਜਿਹੜੀ ਮੰਜਿਲ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਮੰਜਿਲ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—
ਯਸ੍ਯਾष੍ਟਗੁਣਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਸਮਭੂਦ੍ਦੇਵਸਤ੍ਤਮਮ੍.
ਉਹ ਜੋ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—
ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਦਯੋ ਯੇ ਚ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਨਿਵਾਸਿਨਃ
ਵਾਲਖਿਲਯ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—
ਯੋ ਯਜ੍ਞ ਇਤਿ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰੈਰਰ੍ਚ੍ਯਤੇ ਸੁਖਮੀਪ੍ਸੁਭਿਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਯਜਨ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਸੁਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਯਂ ਵੇਦਵਿਦੋ ਗਾਯਂਤਿ ਵੇਤ੍ਤਾਰਂ ਯਜ੍ਞਦਾਯਿ ਨਮ੍ 1.159.
ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—
ਮੁਦਂ ਲੇਭੇ ਸਹਾਦਿਤ੍ਯਾ ਸੁਖਂ ਚ ਪਰਮਂ ਵਿਭੋ
ਉਸ ਨੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਈ, ਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਵੀ ਮਿਲਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ—
ਮਧੁਪਿਂਗਲੋ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਕਂਬੁਗ੍ਰੀਵੋ ਹਸਨ੍ਨਿਵ
ਮਧੁਪਿੰਗਲ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ—
ਸ ਉਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕਸ਼੍ਯਪਂ ਚਰ੍षਿਸਤ੍ਤ ਮਮ੍
ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ—
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰਂ ਪੁਰਾ ਵਿਪ੍ਰ ਵਿਰਂਚਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਰੰਚਾ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—
ਏਵਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸृष੍ਟਿਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਉਭਯਸਪ੍ਤਮੀਮਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਸੂਰ੍ਯਾਵਤਾਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨषष੍ਟ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿੱਖ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੀਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਦੋਹਾਂ ਸਪਤਮੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇਕ ਸੌ ਉਣਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸੂਰ੍ਯਾਵਤਾਰਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋऽਪਿ ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੂਜਯਂਤਿ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸੁਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—
ਕਵਿष੍ਣੂ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਜਗ੍ਮਤੁਸ੍ਤੌ ਹਿਮਾਚਲਮ੍
ਕਵੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੇ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹਿਮਾਚਲ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਏ—
ਗੋਪਤੇਰਂਤਿਕਂ ਵੀਰ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੌ ਵਿਭੁਦਰ੍ਸ਼ਨੇ
ਹੇ ਵੀਰ, ਗੋਪਤੇਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ—
ਦਦृਸ਼ਤੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚਂਦ੍ਰਾਰ੍ਧਕृਤਸ਼ੇਖਰਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ—
ਆਰ੍ਚ੍ਯੋਚਤੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕਵਿष੍ਣੂ ਤਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍
ਕਵੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ—
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੋਵਾਚ ਤਯੋਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਕਂਜਜਸ੍ਯਾਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ, ਕਮਲ ਜਨਮੇ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ—
ਉਵਾਚ ਮਧੁਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਭਰੇ ਬੋਲ ਆਖੇ।
ਕਿਮਾਰਾਧ੍ਯ ਰਵਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਦੇਵਵਰਂ ਵਿਭੁਮ੍
ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?
ਦृष੍ਟਵਂਤੌ ਪਰਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ਂਕਰਮ੍ 1.160.੧
ਅਸੀਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇਵ ਦਾ ਇੱਕ ਅਤਿ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵਚਨਂ ਵੀਰ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ,