ਪ੍ਰਣਾਮਤ੍ਰਯਪੂਰ੍ਵੇਣ ਯੋਗੇਨ ਰਮਤੇ ਚ ਯਃ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋਗ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਗਤਿਰ੍ਵृषਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗਤਿਰ੍ਯੋऽਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਜੋ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ।
ਧਾਤੁਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਾ ਚਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮਸਂਸ਼੍ਰਯਃ
ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੀषੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਯੋਗੀਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਂਤਕਃ 1.157.
ਜੋ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਂ ਪਰਂ ਪਰਮਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਮਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਰਬੋਤਮ ਤੇ ਅਟੱਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਯੁਗਾਂਤੇष੍ਵਤਂਕੋ ਯਸ੍ਤੁ ਯਸ਼੍ਚ ਲੋਕਾਂਤਕੋਤ੍ਤਮਃ
ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਵੇਤ੍ਤਾ ਯੋ ਵੇਦਵਿਦੁषਾਂ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾਮ੍
ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਮਨੋਭੂਤਸ੍ਤਪੋਭੂਤਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਹੈ, ਤੇ ਤਪੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਹੈ।
ਵਿਗ੍ਰਹੋ ਵਿਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚ ਗਤਿਰ੍ਗਤਿਮਤਾਮਪਿ ਦੇਵਾਹੁਤਿਪ੍ਰਦਾਨੋਦ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮਨਾਸ਼ਨਃ
ਜੋ ਸਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਰਸਾਦ੍ਧਿ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਵਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਾਨ੍ਮਾਂਸਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਰਸ ਤੋਂ ਲਹੂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਲਹੂ ਤੋਂ ਮਾਸ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜ੍ਞਃ ਸਮਭਵਤ੍ਤਤੋ ਵੈ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ਤਤ੍ਰਾਪਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਭਾਗਃ ਸ ਸੌਮ੍ਯੋ ਰਾਸ਼ਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਅੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮੱੱਜ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਹਲਾ ਭਾਗ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਹਿੱਸਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਸਂਭਵੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਰਾਸ਼ਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਣੋ।
ਭਵੋ ਰਸਾਤ੍ਮਕਸ੍ਤੇषਾਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ਸ਼ਿਪਾਵਕਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਰਸ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈ।
ਕਫਸ੍ਯ ਪृਥਿਵੀ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਨਾਭੌ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਨਾਭਿਕੋष੍ਠਾਂਤਰਸ੍ਥਂ ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੋ ਦਿਵਾਕਰਃ ।।1.157.
ਕਫ ਦਾ ਥਾਂ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਪਿੱਤ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਨਾਭੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਮਨਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ ਕਫਃ ਸੋਮੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਾਣੋ, ਕਫ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤੇ ਗਰ੍ਭੇ ਵਰ੍ਧਿਤੇਂऽਬੁਦਸਨ੍ਨਿਭੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋਂऽਗਾਨਿ ਵਿਸृਜਤੇ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਪਰਿਵਰ੍ਤਯਨ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣੋਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ਵ੍ਯਾਨੋऽਥ ਵ੍ਯਾਪਕੋ ਦੇਹੇ ਸਮਾਨਃ ਸਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਸਾਹ, ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਥਾਂ ਹੈ, ਵਧਦੀ ਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਿਆਨ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਾਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਾਵਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਾਯਤੀਂਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਾ
ਉਸ ਤੋਂ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਿष੍ਟਾਨਿ ਸ੍ਵਂਸ੍ਵਂ ਯੋਗਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੁਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿਦ੍ਰਾ ਹ੍ਯਾਕਾਸ਼ਯੋਨਿਸ਼੍ਚ ਜਲਾਸ਼੍ਰਯੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਨੀਂਦ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਮਾਸ਼੍ਚ ਵਿषਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਸ ਕਥਂ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ੋ ਗਰ੍ਭਮੇष੍ਯਤਿ ਚਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍
ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏਵਂ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨੇष ਮੇ ਵਿਸ੍ਮਯੋ ਮਹਾਨ੍ 1.157.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ।
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਪृਚ੍ਛੇ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਵੈ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਇਸ ਉੱਚੇ ਅਚੰਭੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।
ਏਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੋ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੌਰਧਰ੍ਮੇ ਸੂਰ੍ਯਾਵਤਾਰਕਥਾਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਪਂਚਾਸ਼ਦੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸਤਵੀਂ ਕਲਪ ਦੇ ਸੌਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੌ ਸਤਵੀਂ-ਪੰਜਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸੌਰਧਰ੍ਮੇषੁ ਸੂਰ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਂਤੁਰੁਵਾਚ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਭਾਰੋ ਮਹਾਂਸ੍ਤਾਤ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤੋ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲਿਨਿ
ਸੌਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
ਭਾਨੋਃ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਰਵਣੇ ਯਸ੍ਯ ਤੇ ਮਤਿਰੁਤ੍ਥਿਤਾ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਾਸ੍ਯਂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਂ ਚ ਯਮ੍
ਭਾਨੂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਉੱਠਿਆ ਹੈ।