ਅਗਰ੍ਭਃ ਸ ਕਥਂ ਗਰ੍ਭਮੁਦਰੇ ਯਾਚਤੇ ਵਿਭੁਃ
ਜੋ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਮਾਲਕ ਕਿਵੇਂ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯੋऽਨ੍ਤਕਾਲੇ ਜਗਤ੍ਪੀਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਜ੍ਰਮਯਂ ਵਪੁਃ
ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਤਗੜਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਮੇਕਾਰ੍ਣਵਂ ਚਕ੍ਰੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਪਿ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਯਃ ਸਸਰ੍ਜ ਵਸੁਂਧਰਾਮ੍ 1.157.
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ।
ਦਦੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਸੁਮਤੀਂ ਸੁਰਾਣਾਂ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਃ ਪਾਤਾਲਸ੍ਥੋਰ੍ਣਵਰਸਂ ਮਧ੍ਯਤੋਯਮਯਂ ਹਵਿਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਬਣਾਈ ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਹਸ੍ਰਚਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਯਮਾਹੁਰ੍ਵੈ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ
ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੈਰ ਹਨ।
ਮੁਖਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵੇਧਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵੇਧਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ, ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਯੇਨ ਤੇ ਨਿਹਤਾ ਦੈਤ੍ਯਾ ਮਂਦੇਹਾ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਮੰਦੇਹ ਨਾਂ ਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਯੁਧਧਰਂ ਵਪੁਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ।
ਕਰਾਂਤੇ ਯੋ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਹ ਦਾਨਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸਮ੍
ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਸਮੇਤ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਾ ਦਿਸ਼ਂ ਗਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮੁਦਯਾਚਲਮਕ੍ਰਮਮ੍
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਤਮੋ ਯਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍
ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਾਰ੍ਯੇਣ ਕਰ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੀਯਵ੍ਰਤਂ ਚੈਵ ਅਵਭृਥਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅੱਗ ਦੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇ ਅਚਾਰਯ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ।
ਸਰ੍ਵਾਨਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਹਵ੍ਯਭਾਗਪ੍ਰਦਾਨ੍ਮੁਖੇ 1.157.
ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਭਾਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਇਆ।
ਭਾਗਾਰ੍ਥੇ ਮਧੁਧਾਨਾਯ ਚਕ੍ਰੇ ਯੋ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮਣਿ
ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਗ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਹਵਨ ਲਈ ਯਜਨਾ ਕੀਤਾ।
ਯਜ੍ਞਾਨਿ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਯਜ੍ਞਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸऋਤ੍ਵਿਜਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਯਜਨਾਂ, ਸਮੱਗਰੀਆਂ, ਯਜਨਾਂ ਆਪ ਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਡਤ ਬਣਾਏ।
ਵਿਬਭਾਜ ਪੁਰਾ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਰਮੇष੍ਠਯੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਕਲਾਸ਼੍ਚ ਕਾष੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਕਾਲਵੈਕਲ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਪਲ, ਮਿੰਟ, ਘੰਟਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੰਡ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ।
ऋਤਵਃ ਕਾਲਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਿਵਿਧਂ ਨृषੁ
ਮੌਸਮ, ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਹਨ।
ਸृष੍ਟਾ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਨਂਤਾ ਯੇਨ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ
ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬਣੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਣਾਮਤ੍ਰਯਪੂਰ੍ਵੇਣ ਯੋਗੇਨ ਰਮਤੇ ਚ ਯਃ
ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋਗ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਗਤਿਰ੍ਵृषਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗਤਿਰ੍ਯੋऽਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਜੋ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਵੀ।
ਧਾਤੁਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਾ ਚਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮਸਂਸ਼੍ਰਯਃ
ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੀषੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਯੋਗੀਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਂਤਕਃ 1.157.
ਜੋ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਂ ਪਰਂ ਪਰਮਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਮਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਰਬੋਤਮ ਤੇ ਅਟੱਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਯੁਗਾਂਤੇष੍ਵਤਂਕੋ ਯਸ੍ਤੁ ਯਸ਼੍ਚ ਲੋਕਾਂਤਕੋਤ੍ਤਮਃ
ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਵੇਤ੍ਤਾ ਯੋ ਵੇਦਵਿਦੁषਾਂ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾਮ੍
ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਮਨੋਭੂਤਸ੍ਤਪੋਭੂਤਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਹੈ, ਤੇ ਤਪੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਹੈ।
ਵਿਗ੍ਰਹੋ ਵਿਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚ ਗਤਿਰ੍ਗਤਿਮਤਾਮਪਿ ਦੇਵਾਹੁਤਿਪ੍ਰਦਾਨੋਦ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤਮਨਾਸ਼ਨਃ
ਜੋ ਸਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਰਸਾਦ੍ਧਿ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਭਵਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਾਨ੍ਮਾਂਸਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਰਸ ਤੋਂ ਲਹੂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਲਹੂ ਤੋਂ ਮਾਸ ਬਣਦਾ ਹੈ।