ਕਾਲਚਕ੍ਰਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਧ ਸਾਮ੍ਬੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਕ੍ਰਂ ਪਿਤੁਃ ਕਰੇ । ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਕਰਾਲਂ ਤੁ ਮਹਤਾ ਤੇਜਸਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । ੧ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪਿਤਰਂ ਸਾਮ੍ਬੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਕੁਤਸ੍ਤਾਤ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । । ੨ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਵਹਤੇ ਦੇਵ ਦਿਵ੍ਯਮਾਯੁਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਏਤਦਾਖ੍ਯਾਹਿ ਮੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਕਾਮਸ੍ਯ੧ ਕੌਤੁਕਾਤ੍ । । ੩ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਸਾਧੁਸਾਧੁ੨ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋਸ੍ਮ੍ਯऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾਃ ਪੁਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਧਿਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ । ।੪ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਭਾਨੁਮਾਰਾਧ੍ਯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚਕ੍ਰਂ ਮਯਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾਲ੍ਲੋਕਪੂਜਿਤਾਤ੍ । ।੫ ਨਭੋਗਃ ਪਞ੍ਚਕਾਰੂਢਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦਿਵਾਕਰਃ । ਗ੍ਰਹਾਃ ਸੋਮਾਦਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਨਾਭਿਮਣ੍ਡਲੇ । । ੬ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸਮਾ ਅਰੇषੁ ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ੍ਤਥਾ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਥਿषੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਯਾਨਿ ਵੈ । ।੭ ਏਤੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਃ ਪਰਿਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਚਕ੍ਰਂ ਕਾਲਾਤ੍ਮਕਂ ਪਰਮ੍ । ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਤੇ ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਦਤ੍ਤਂ ਚਕ੍ਰਮਿਵਾਪਰਮ੍ । । ੮ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਕਾਲਮਯਂ ਦੇਵ ਚਕ੍ਰਂ ਕਮਲਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਇਦਂ ਤਾਵਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । । ੯ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਕਮਲਂ ਹ੍ਯृਤੁਭਿਃ षਡ੍ਭਿਃ षਟ੍ਦਲਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ਰ ਸਾਙ੍ਗੋ ਰਵਿਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । । 1.148.੧੦ ਯਚ੍ਚ ਕਾਲਤ੍ਰਯਂ ਲੋਕੇ ਤਨ੍ਨਾਭਿਤ੍ਰਯਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਮਾਸਾ ਅਰਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਧਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੧ ਨੇਮੀ ਚੈਵ ਪਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਅਯਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ । ਪਥਿਨਾਭਿषੁ ਯੋਗੇ ਚ ਯੋਗਾਖ੍ਯਾਸ੍ਤਪਨਾਦਿਭਿਃ । । ੧੨ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਦਾ ਚਾਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਏਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਦਂ ਚਕ੍ਰਂ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਪ੍ਰਭੇਦਤਃ । । ੧੩ ਅਤ੍ਰੋਦ੍ਦਿष੍ਟੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਯੇ ਨੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਮਯਾ ਤਵ । ਯੁਗਾਦਿਕਲ੍ਪਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । । ੧੪ ਯਤ੍ਤੇ ਕਾਲਾਤ੍ਮਕਂ ਚਕ੍ਰਮਿਦਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਮਯਾ । ਕਥਿਤਂ ਤਦ੍ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਤ੍ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ । । ੧੫ ਅਸੁਰਾਣਾਂ ਵਧਾਯੇਦਂ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧਂ ਦਿਵਾਕਰਾਤ੍ । ਆਰਾਧ੍ਯ ਤਪਸਾ ਸੂਰ੍ਯਂ ਪੁਰਾ ਕਲ੍ਪੇ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਮ੍ । । ਅਤਃ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਯਾਮ੍ਯੇਨਂ ਗ੍ਰਹੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਵृਤਂ ਸਦਾ । । ੧੬ ਅਰ੍ਕਂ ਭਕ੍ਤੋ ਹਿ ਚਕ੍ਰਸ੍ਥਂ ਯਃ ਪੂਜਯਤਿ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਤੇਜਸਾ ਰਵਿਸਂਕਾਸ਼ਃ ਪੁष੍ਪੋਤ੍ਤਰਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੧੭ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਮਤ੍ਕੁਲਾਨਨ੍ਦਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਪੂਜਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਗ੍ਰਹੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਵृਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸਤਤਂ ਵਿਭੁਮ੍ । । ੧੮ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਮਾਲਿਖ੍ਯ ਯੇ ਯਜਨ੍ਤਿ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਪੂਰ੍ਣੇਨ ਕੁਂਕੁਮੇਨ ਸੁਗਂਧਿਨਾ । । ੧੯ ਪਿष੍ਟਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਪਿ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਕਮਿਸ਼੍ਰਕੈਃ । ਰਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਕਮਲੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੈਃ ਕਰਵੀਰੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ । । 1.148.੨੦ ਅਨ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਵਨ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰੈਰ੍ਜਨ੍ਤੁਵਰ੍ਜਿਤੈਃ । ਅਪਰ੍ਯੁषਿਤਨਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ ਸ਼ੁਭਧਨ੍ਯੈਰ੍ਦਲੈਰਪਿ । । ੨੧ ਫਲੈਃ ਪਕ੍ਵੈਰੋषਧਿਭਿਸ੍ਤਥਾ ਦੂਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰੈਃ ਕੁਸ਼ੈਃ । ਧੂਪੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਸ੍ਤਥਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਣੈਃ । । ੨੨ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪੇਯੈਸ਼੍ਚ ਚੋष੍ਯੈਰ੍ਲੇਹ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । ਵਿਤਾਨਸ਼ੋਭਾਸਿਕਤੈਃ ਪਲਾਸ਼ੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤੈਃ । । ੨੩ ਛਤ੍ਰਚਾਮਰਘਣ੍ਟਾਭਿਰ੍ਭੂषਣੈਰ੍ਦਰ੍ਪਣਾਦਿਭਿਃ । ਨृਤ੍ਯਵਾਦਿਤ੍ਰਗੀਤੈਸ਼੍ਚ ਵੇਦੈਃ ਪੁਣ੍ਯਕਥਾਸ੍ਵਨੈਃ । । ੨੪ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਜਯਘੋषੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤੇ । । ੨੫ ਸ੍ਵਚਕ੍ਰਂ ਚਾਪਿ ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਵृਦ੍ਧਿਮਾਯਾਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਹਨ੍ਯਤੇ ਪਰਚਕ੍ਰਂ ਚ ਯਤ੍ਰੇਦਂ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸਕृਤ੍ । । ੨੬ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਗ੍ਰਹਣੇ ਚਾਪਿ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾ ਯੋ ਜਪੇਦਿਦਮ੍ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਿਯਤਾਃ ਸਾਮ੍ਬ ਤਸ੍ਯ ਸਾਨੁਗ੍ਰਹਾ ਗ੍ਰਹਾਃ । । ੨੭ ਸਰ੍ਵਰੋਗਵਿਹੀਨਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਚਿਰਂ ਜੀਵਤਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । । ੨੮ ਏष ਵੈ ਕਥਿਤੋ ਵਤ੍ਸ ਚਕ੍ਰਯੋਗੋ ਮਯਾ ਤਵ । ਅਰ੍ਕਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਰਦੋ ਭृਸ਼ਮ੍ । । ੨੯ ਪੁਣ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਥਾ ਪੁष੍ਟ੍ਯਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਸ਼੍ਵੇਤੋ ਰਕ੍ਤੋऽਥ ਪੀਤਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । । 1.148.੩੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਕਾਲਚਕ੍ਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸਾਂਬਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਚਕਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਲੜੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪਿਤਾ, ਇਹ ਚਕਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਦੇਵਤਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਹਥਿਆਰ ਕਿਉਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ! ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਪੁੱਤਰ, ਚਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਚਕਰ ਭਾਸਕਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਪੰਜ ਸੱਪਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ; ਚੰਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਭੀ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅਰੇਆਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਪਥਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਚਕਰ, ਜੋ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਚਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਚਕਰ ਨੂੰ ਕਮਲ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਮਲ ਛੇ ਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ, ਛੇ ਪਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪੁਰਖਾ ਉਸ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲੋਕ ਵਿਚ ਕਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਨਾਭੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਹੀਨੇ ਅਰੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੱਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਬਾਹਰੀ ਅਰੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਅਯਨ ਹਨ; ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਪਥ ਜੋੜ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹਨ। ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਇਹ ਚਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਥੂਲ ਅਤੇ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੱਸੇ ਕਾਲਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੇ, ਯੁਗ ਤੋਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਹ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਚਕਰ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ; ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜੀਲੇ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਲਪ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਚਕਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਿਤਰ, ਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ। ਜੋ ਸਤਵੀਂ ਨੂੰ ਚਕਰ ਬਣਾਕੇ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਜਾਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਪੇਸਟ, ਪਵਿੱਤਰ ਲਾਲ ਕਮਲ, ਸੁਗੰਧ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ, ਜੰਗਲੀ, ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਫੁੱਲ, ਅਟੁੱਟ, ਸ਼ੁਭ, ਤਾਜ਼ਾ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੱਕੇ ਫਲ, ਜੜੀਆਂ, ਦੂਰਵਾ ਦੇ ਅੰਕੁਰ, ਕੁਸ਼, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧ, ਕਪੜੇ, ਗਹਣੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਚਟਣ, ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪਲਾਸ਼ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਛਤ, ਸੁਭਾ, ਛਤ੍ਰ, ਚਮਰ, ਘੰਟਾ, ਗਹਣੇ, ਦਰਪਣ, ਨਾਚ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਗੀਤ, ਵੇਦ, ਪੁੰਨ ਕਥਾ, ਸਭ ਥਾਂ ਜੈ-ਘੋਸ਼, ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨਿਰਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਚਕਰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਵਧਦਾ ਹੈ; ਵੈਰੀ ਚਕਰ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਣ 'ਤੇ, ਜੋ ਇਹ ਚਕਰ ਬਣਾਕੇ ਜਪ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਰੋਗ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸਭ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਚਕਰ-ਯੋਗ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨ, ਧਰਮ, ਪੋਸ਼ਣ, ਵੈਰੀ-ਨਾਸੀ, ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਕਾਲਾ ਵੰਡਾਂ ਵਿਚ।
ਸੂਰ੍ਯਤੇਜੋਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸੁਮਤਿਸ਼੍ਚ ਰਵੇਰ੍ਭਕ੍ਤਃ ਪਾਣ੍ਡਵੇਯ ਮਹਾਮਤੇ । ਅਤਸ੍ਤੇ ਨਿਖਿਲਂ ਵਚ੍ਮਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾ ਨृਪ । । ੧ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਸृਜਤੋ ਵੀਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਹਂਕਾਰੋ ਮਹਾਨਾਸੀਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ਮਦੁਤ੍ਤਮਃ । । ੨ ਤਥਾ ਪਾਲਯਤੋ ਵੀਰ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯ ਧਰਾਪਤੇ । ਤਥਾ ਸਂਹਰਤੋ ਜਜ੍ਞੇऽਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਸ੍ਯ ਚ । । ੩ ਚਿਂਤਯਨ੍ਤੋਥ ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਕੇਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਨਰਾਧਿਪ । ਮਿਥਸ੍ਤੇ ਸ੍ਪਰ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੋਧਿਨਃ । । ੪ ਵਿਵਾਦਸ੍ਤੁ ਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ਕਞ੍ਜਾਮ੍ਬੁਨਗੌਕਸਾਮ੍ । ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਨਸਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੇਵਲਮ੍ । । ੫ ਅਹਂ ਕਰ੍ਤਾ ਵਿਕਰ੍ਤਾऽਹਂ ਪਾਲਕੋऽਹਂ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਇਤ੍ਯਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕृष੍ਣਭੀਮੌ ਸਮਰ੍ਚਿਤੌ । । ੬ ਤਥੈਤ੍ਯ ਸ਼ਂਕਰਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕਃ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਦृਤੇ ਭੁਵਿ । ਸਂਹਰ੍ਤੁਂ ਜਗਦੇਤਦ੍ਧਿ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪਾਲਯਿਤੁਂ ਤਥਾ । ।੭ ਨਾਰਾਯਣੋऽਪ੍ਯੇਵਮੇਵ ਮਨਾਕ੍ ਕ੍ਰੋਧਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਨ ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਜਗਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਂਹਰ੍ਤੁਂ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਤਥਾ । । ੮ ਏਵਂ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਵਦਤਾਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਸਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ਤਦਾऽਜ੍ਞਾਨਂ ਤਮੋ ਮੋਹਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਭੋ । । ੯ ਤੇਨ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਧਿਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮੋਹਮਾਪਨ੍ਨਾ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤੀਹ ਕਿਞ੍ਚਨ । । 1.153.੧੦ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋ ਮਿਥਸ੍ਤੇ ਤੁ ਨਿषਣ੍ਣਾਃ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤਲੇ ਵਿਭੋ । ਆਰਮਨ੍ਤਿ ਹਿ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਤੇ ਦਿਵਾਕਰਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੧੧ ਤਮਸਾ ਮੋਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਦ੍ਰਾਵਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਃ । ਮਨਾਗ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਚਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਮੇਤਿ ਮੋਹਿਤਾਃ । । ੧੨ ਅਥ ਭੂਤਾਧਿਪੋ ਦੇਵੋ ਗੋਸ਼੍ਰੁਤਾਭਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਧਕृਤਸ਼ੋਭਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਲਾਂਸ਼ੁਵਿਸ਼ੋਧਿਤਃ । । ੧੩ ਆਰ੍ਤਿਮੇਤ੍ਯ ਪਰਾਂ ਵੀਰ ਮੋਹਿਤਸ੍ਤਮਸਾ ਵਿਭੋ । ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਬ੍ਰਵੀਦ੍ਦੇਵਂ ਮਾਧਵਂ ਭੂਧਰਂ ਹਰਿਮ੍ । । ੧੪ ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਕृष੍ਣ ਕृष੍ਣ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕ੍ਵ ਗਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਮਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਕ੍ਵ ਗਤੋ ਵੀਰ ਨਾਹਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਾਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । ੧੫ ਮੋਹੇਨ ਮਹਤਾਹਂ ਵੈ ਤਮਸਾ ਚ ਵਿਮੋਹਿਤਃ । ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕ੍ਵ ਚਾਹਮਧੁਨਾ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੧੬ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਧਰਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਦਾਨਵਾਨ੍ । ਵਿਪੁਲਂ ਸਾਗਰਂ ਸਿਨ੍ਧੂਨ੍ਨਹਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਿਞ੍ਚਨ । । ੧੭ ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਪਸ਼੍ਯੇਯਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਦੇਵਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵ੍ਰੀਡਾ ਮੇऽਤੀਵ ਜਾਯਤੇ । । ੧੮ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਰਿਰ੍ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸ਼ੋਕਗਦ੍ਗਦਯਾ ਵਾਚਾ ਤਮਸਾ ਮੋਹਿਤੋ ਨृਪ । । ੧੯ ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਭੀਮ ਭੀਮ ਨ ਜਾਨੇऽਹਂ ਕ੍ਵ ਭਵਾਨ੍ਵਰ੍ਤਤੇऽਧੁਨਾ । ਮਮਾਪਿ ਮੋਹਿਤਂ ਚੇਤਸ੍ਤਮਸਾਤੀਵ ਸ਼ਙ੍ਕਰ । । 1.153.੨੦ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕ੍ਵ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਕਥਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਤਮਸਾ ਪੂਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ਧਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ । । ੨੧ ਯਦ੍ਯਸੌ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਵਃ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠੋऽਮ੍ਬੁਜੋਦ੍ਭਵਃ । ਪृਚ੍ਛਾਵਸ੍ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯਦਿ ਤੇ ਰੋਚਤੇ ਹਰ । । ੨੨ ਹਿਤ੍ਵਾ ਦਰ੍ਪਮਹਙ੍ਕਾਰਂ ਸਮਮਾਸ੍ਥਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਪਦ੍ਮਾਨਨਂ ਪਦ੍ਮਯੋਨਿਂ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੨੩ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਗਦਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੋਵਾਚ ਵਿਭੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਗਙ੍ਗਾਧਰਮਹੀਧਰੌ । । ੨੪ ਕृष੍ਣ ਕृष੍ਣ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭੀਮ ਭੀਮ ਮਹਾਮਤੇ । ਕ੍ਵ ਭਵਨ੍ਤੌ ਬ੍ਰੂਤ ਕਿਂ ਚ ਕਿਂ ਯੁਵਾਮੂਚਥੁਰ੍ਮਿਥਃ । । ੨੫ ਮਮਾਤੀਵ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧੀ ਤਮਸਾ ਵਸ਼ਮਾਗਤੇ । ਨ ਸ਼ृਣੋਮਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਦ੍ਰਾਮੋਹਵਸ਼ਂ ਗਤਃ । । ੨੬ ਅਹੋ ਬਤ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । ਤਮਸਾ ਵ੍ਯਾष੍ਟਤਂ ਦੇਵੌ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਵ ਗਤਂ ਮਹਃ । । ੨੭ ਅਥ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਵਦਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਦਰ੍ਪਕ੍ਰੋਧਭਯਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਤਮਸਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਾਮ੍ । । ੨੮ ਤੇषਾਂ ਦਰ੍ਪਾਪਹਾਰਾਯ ਪ੍ਰਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਚ ਗੋਪਤੇਃ । ਤੇਜੋਰੂਪਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਮष੍ਟਸ਼ृਙ੍ਗਮਨੌਪਮਮ੍ । । ੨੯ ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਪਾਪਤਮਸਾ ਮਹਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਨਰਾਧਿਪ । ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਵृਤਂ ਵੀਰ ਬਹੁਰੂਪਂ ਚ ਭਾਸਤੇ । । 1.153.੩੦ ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਗਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭ੍ਰਮਤ੍ਤਥਾ । ਗੋਮਧ੍ਯਤੋ ਮਹਾਰਾਜ ਕਰ੍ਣਿਕੇਵਾਮ੍ਬੁਜਸ੍ਯ ਤੁ । । ੩੧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਤੇਜਸਾ ਤਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਨृਪ । ਪੁਰੇष੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਯਥਾ ਵੀਰ ਅਮ੍ਬੁਜਸ੍ਯਾਰ੍ਚਿਭਿਃ ਸਦਾ । । ੩੨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਰ੍ਵੇ ਹੁਙ੍ਕਾਰਾਦਿਵਿਕਾਰਿਣਃ । ਤੇਜਸਾ ਮੋਹਿਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਨृਪ । । ੩੩ ਤੇਜਸਾ ਮੋਹਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਮਹਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਨਰਾਧਿਪ । ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਸੀਨਃ ਦृष੍ਟਗੋਪਤਯੋ ਨृਪ । । ੩੪ ਪਸ਼੍ਯਮਾਨਾ ਮਹੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਮਿਥੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਅਹੋ ਤੇਜਃ ਸਮੁਦ੍ਧੂਤਮਸ੍ਮਾਕਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨृਪ । । ੩੫ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਯ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮ ਕਿਂ ਨ੍ਵਿਦਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ. । । ੩੬ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਜਗਾਮ ਦੇਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਮ੍ਬੁਜਗਦਾਧਰਃ । ਅਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਗੈਰਿਕਾਧਿਪਾਃ । । ੩੭ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਨਯਨਾ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਕਞ੍ਜਾਦਿਕਾ ਦੇਵਾ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । । ੩੮ ਕੋऽਯਂ ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਸ਼੍ਚਾਯਂ ਕਿਮਿਦਂ ਤੇਜਸਾਂ ਨਿਧਿਃ । ਅਹੋऽਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸਞ੍ਜਾਤਾ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਵਯਮ੍ । । ੩੯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੈਨਂ ਸ੍ਤੁਵੀਮੋऽਦ੍ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਸ੍ਤੁਵਂਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਃ । । 1.153.੪੦ ਸ੍ਤੁਵਤਾਮਪ੍ਯਥੈਤੇषਾਂ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੋ ਰਵਿਃ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਕृਪਯਾ ਪਰਯਾ ਵृਤਃ । । ੪੧ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਮਹੋਪਮਾਮ੍ । ਅਥ ਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਦਦृਸ਼ੁਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । । ੪੨ ਖषੋਲ੍ਕਲੋਕਨਾਥੇਸ਼ਂ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ਕृਤ੍ਤਿਕਾਭਿਰਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਯਦ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੪੩ ਦੁਰ੍ਜਯਂ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਤੁ ਤਥੈਕੇਨ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਥਾ ਹਸ੍ਤਵਿਹੀਨਂ ਚ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਰਹਿਤਂ ਤਥਾ । । ੪੪ ਵਰ੍षਾਬ੍ਦਰਹਿਤਂ ਦੇਵਂ ਸਪ੍ਤਸ੍ਵਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸਕਲਂ ਨਿष੍ਕਲਂ ਚੈਵ ਸਦੈਕਾਕਾਰਰੂਪਿਣਮ੍ । ।੪੫ ਤਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾਨੇਕਸ਼ਿਰਸਮਨੇਕਚਰਣਂ ਤਥਾ । ਅਨੇਕੋਦਰਬਾਹ੍ਵਂਸਮਨੇਕਾਭਰਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ।੪ ੬ ਅਨੇਕਾਨਨਮਕ੍ਸ਼ੀਬਂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਮਨੌਪਮਮ੍ । ਅਨੇਕਵਰ੍ਣਰੂਪਂ ਚ ਅਨੇਕਮੁਕੁਟੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ।੪੭ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਭਾਨੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਨਯਨਾਸ੍ਤੁष੍ਟਵੁਸ੍ਤੇ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੪੮ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭਾਨੁਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੪੯ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਨਮਸ੍ਤੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲ । ਲੋਕਦੀਪ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਨਮਸ੍ਤੇ ਕੋਣਵਲ੍ਲਭ । । 1.153.੫੦ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਨਮੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਖषੋਲ੍ਕਾਯ ਨਮੋਨਮਃ । ਵਿष੍ਣਵੇ ਕਾਲਚਕ੍ਰਾਯ ਸੋਮਾਯਾਮਿਤਤੇਜਸੇ । । ੫੧ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚਕਾਲਾਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਵਸੁਰੇਤਸੇ । ਖਗਾਯ ਲੋਕਨਾਥਾਯ ਏਕਚਕ੍ਰਰਥਾਯ ਚ । । ੫੨ ਜਗਦ੍ਧਿਤਾਯ ਦੇਵਾਯ ਸ਼ਿਵਾਯਾਮਿਤਤੇਜਸੇ । ਤਮੋਘ੍ਨਾਯ ਸੁਰੂਪਾਯ ਤੇਜਸਾਂ ਨਿਧਯੇ ਨਮਃ । । ੫੩ ਅਰ੍ਥਾਯ ਕਾਮਰੂਪਾਯ ਧਰ੍ਮਾਯਾਮਿਤਤੇਜਸੇ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਰੂਪਾਯ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਚ ਨਮੋਨਮਃ । । ੫੪ ਕ੍ਰੋਧਲੋਭਵਿਹੀਨਾਯ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਹੇਤਵੇ । ਸ਼ੁਭਾਯ ਸ਼ੁਭਰੂਪਾਯ ਸ਼ੁਭਦਾਯ ਸ਼ੁਭਾਤ੍ਮਨੇ । । ੫੫ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰੂਪਾਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇऽਸ੍ਮਾਸੁ ਵੈ ਨਮਃ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਾਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਨਮੋਨਮਃ । । ੫੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਚ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਵੈ ਕੁਰੁ ਦੇਵ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । । ੫੭ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਰਵਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਵਿਭੋ । ਤੂष੍ਣੀਮਾਸੀਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ । । ੫੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨਨ੍ਤਰਂ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਚਕ੍ਰੇ ਵਿਭਾਵਸੋਃ । ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਵਿਮ੍ ।।੫੯ ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਜਯ ਭਾਵ ਜਯਾਜੇਯ ਜਯ ਹਂਸ ਦਿਵਾਕਰ । ਜਯ ਸ਼ਮ੍ਭੋ ਮਹਾਬਾਹੋ ਖਗ ਗੋਚਰ ਭੂਧਰ ।।1.153.੬੦ ਜਯ ਲੋਕਪ੍ਰਦੀਪੇਨ ਜਯ ਭਾਨੋ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਜਯ ਕਾਲ ਜਯਾਨਨ੍ਤ ਸਂਵਤ੍ਸਰ ਸ਼ੁਭਾਨਨ ।।੬ ੧ ਜਯ ਦੇਵਾਦਿਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਯਪਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨ । ਤਮੋਘ੍ਨ ਜਯ ਸਪ੍ਤੇਸ਼ ਜਯ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਵਾਹਨ ।।੬੨ ਮਹੇਸ਼ ਜਯ ਕਾਨ੍ਤੀਸ਼ ਜਯ ਕਾਲੇਸ਼ ਸ਼ਙ੍ਕਰ । ਅਰ੍ਥਕਾਮੇਸ਼ ਧਰ੍ਮੇਸ਼ ਜਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਰ੍ਮਦ ।।੬੩ ਜਯ ਵੇਦਾਙ੍ਗਰੂਪਾਯ ਗ੍ਰਹਰੂਪਾਯ ਵੈ ਨਮਃ । ਸਤ੍ਯਾਯ ਸਤ੍ਯਰੂਪਾਯ ਸੁਰੂਪਾਯ ਸ਼ੁਭਾਯ ਚ ।।੬੪ ਕ੍ਰੋਧਲੋਭਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕਾਮਨਾਸ਼ਾਯ ਵੈ ਜਯ । ਕਲ੍ਮਾषਪਕ੍ਸ਼ਿਰੂਪਾਯ ਯਤਿਰੂਪਾਯ ਸ਼ਮ੍ਭਵੇ ।।੬੫ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਯ ਵੈ ਜਯ । ਜਯੋਙ੍ਕਾਰ ਵषਟ੍ਕਾਰ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰ ਸ੍ਵਧਾਮਯ ।।੬੬ ਜਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਰੂਪਾਯ ਚਾਗ੍ਨਿਰੂਪਾਰ੍ਯਮਾਯ ਚ । ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਪੀਤਾਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਾਰਪ੍ਰਦਾਯ ਚ ।।੬੭ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਮਗ੍ਨਸ੍ਯ ਮਮ ਦੇਵ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਹਸ੍ਤਾਵਲਮ੍ਬਨੋ ਦੇਵ ਭਵ ਤ੍ਵਂ ਗੋਪਤੇऽਦ੍ਭੁਤ ।।੬੮ ਈਸ਼ੋऽਪ੍ਯੇਵਮਹੀਨਾਙ੍ਗਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਭਾਨੁਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਵਿਮ੍ ।।੬੯ ਅਥ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਰਵਿਮ੍ । ਉਵਾਚ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।।1.153.੭੦ ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਨਮਾਮਿ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਂ ਭੂਤਭਾਵਨਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਦਿਵਾਕਰਂ ਰਵਿਂ ਭਾਨੁਂ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਭਗਮ੍ ।।੭੧ ਇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਹਰਿਂ ਹਂਸਮਰ੍ਕਂ ਲੋਕਗੁਰੁਂ ਵਿਭੁਮ੍ । ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਮੂਰ੍ਤਿਂ ਤ੍ਰਿਗਤਿਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ।੭੨ षਣ੍ਮੁਖਾਯ ਨਮੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਾਯ ਨਮੋਨਮਃ । ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਾਦਾਯ ਨਮੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪਾਣਯੇ
ਸੌਰਧਰ੍ਮਨਿਰੂਪਣਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਸਾਧੁਸਾਧੁ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਭੂਧਰ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾਃ ਕृष੍ਣ ਗਦਤੋ ਨਿਖਿਲਂ ਮਮ । । ੧ ਆਰਾਧਯ ਤ੍ਵਯਂ ਦੇਵੋ ਮਮ ਰੂਪਮਨੌਪਮਮ੍ । ਚਤੁष੍ਕੋਣਂ ਪਰਂ ਵ੍ਯੋਮ ਅਦ੍ਭੁਤਂ ਗੈਰਿਕੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । । ੨ ਤ੍ਵਾਮਾਰਾਧ੍ਯ ਚ ਚਕ੍ਰਾਂਕਂ ਸ਼ਂਕਰੋ ਵृਤ੍ਤਮਾਦਰਾਤ੍
ਆਦਿਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ਭੂਧਰ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਅਦੁੱਤੀ ਰੂਪ ਪੂਜ, ਚਾਰ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼, ਅਜੋਬਾ ਤੇ ਗੈਰਿਕ ਰੰਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਚਕਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਗੋਲ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤ੍ਵਂ ਸਦਾ ਦੇਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਮਰ੍ਚਯਸ੍ਵ ਵੈ
ਮਧਿਆਨ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਾ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।
ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ਦੇਵਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਭਾਵਸੋਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਵਿਭਾਵਸੁ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ,
ਧਨ੍ਯਾ ਦੇਵ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਕृਤਕृਤ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਧਨਿਆ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਂਭੂਤਾ ਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਤੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਵਯਮ੍
ਸਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਬੁਧੀ ਤੇ ਸਮਝ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜਾਗ ਗਈ ਹੈ।
ਵਯਂ ਤ੍ਵਨ੍ਮੂਰ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇਜਸਾ ਤਵ ਸਂਵृਤਾਃ
ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।
ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠ ਲੋਕਪਾਲਾਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਂ ਤੇषਾਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਵਾਰਿਤਸ੍ਕਰਃ 1.155.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਸਕਰ ਜੋ ਪਾਣੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ,
ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਏਵਮੇਤਨ੍ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਯਦਾ ਵਦਥ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਓ ਸਤਕਰਮੀਓ।'
ਯਦੇਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣ ਚ ਯਦੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਜੋ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਓ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਬੂਤ ਹੈ,
ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਦੇਵਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਕਾਰਣਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਹੋ, ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣੋ।
ਪ੍ਰਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਤਮਸੋ ਨਾਸ਼ਨਾਯ ਚ
ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਨਾਹਂਕਾਰਃ ਕਦਾਚਨ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਮਾਨਂ ਦਰ੍ਪਮਹਂਕਾਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਦੂਰਤਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਣ, ਘਮੰਡ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਛੱਡ ਕੇ,
ਤਤੋ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਥ ਮੇ ਰੂਪਂ ਸਕਲਂ ਨਿष੍ਕਲਂ ਚ ਯਤ੍
ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਰੂਪ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਵੇਖੋਗੇ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਰਾਜ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੋ ਵਿਭੁਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ,
ਅਥ ਤੇ ਵਿਸ੍ਮਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਪਿਨਾਕਿਨਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਪਿਨਾਕੀ — ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
ਪਰਸ੍ਪਰਮਥੋਚੁਸ੍ਤੇ ਵਿਸ੍ਮਯੇਨ ਤਦਾ ਨृਪ 1.155.
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਬृਹਦ੍ਭਾਨੁਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਲੋਕਦੀਪੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ
ਵੱਡਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬ੍ਰਹਦਭਾਨੂ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਜੋਤ, ਤੇ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ,
ਆਰਾਧਯਾਮਸ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵੇ ਗਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉੱਠੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
ਤਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਰਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਵਿਭੋਃ
ਉਸ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ,
ਜਗਾਮ ਪੁष੍ਕਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਜਨਾਰਦਨ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ।
ਸੂਰ੍ਯਦੀਕ੍ਸ਼ਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕਿਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਲਿਖੇਚ੍ਚਕ੍ਰਂ ਤਤ੍ਰ ਪਦ੍ਮਂ ਚ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨੇਮਿਪ੍ਰਧ੍ਯਾਰਨਾਭੀਨਾਂ ਵਿਭਾਗਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਥਮ੍ । । ੧ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਚਤੁਃषष੍ਟ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਚਕ੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵृਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਅष੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਾ ਭਵੇਨ੍ਨੇਮਿਃ ਸੇਯਂ ਵਿਭਵਤਃ ਸਦਾ । । ੨ ਨਾਭਿਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਚ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਕਣਿਕਾਕੇਸਰਾਣਿ ਚ । । ੩ ਕੇਸਰਸ੍ਯ ਚ ਪਾਦੇਨ ਸ਼ੇषਪਤ੍ਰਾਣਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਪਤ੍ਰਸਨ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਪਾਦਾਙ੍ਗਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ।੪ ਉਨ੍ਨਤਂ ਕਮਲਂ ਤਤ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਆਕੀਰ੍ਣਾਃ ਸਂਵਿਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਧਯਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ।੫ ਅਙ੍ਗੁਲਸ੍ਥੂਲਮੂਲਂ ਸ੍ਯਾਦਰਾਗ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਤਤਃ । ਭੂਮਿਃ ਪੀਤਾ ਬਹਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਰ੍ਣਿਕਾਕੇਸਰਾਣਿ ਚ । । ੬ ਸਿਤਂ ਨਾਭਿਸ੍ਥਲਂ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਹਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤਨ੍ਮਾਨਂ ਦ੍ਵਾਰਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ।੭ ਸ਼ੇषਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਸਂਹਤਾਃ ਪਤ੍ਰਸਨ੍ਧਯਃ । ਨਾਭਿਨੇਮ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਲੇਖਾਃ ਸਿਤਾਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਮਾਨਤਃ । । ੮ ਸਿਤਰਕ੍ਤਸਿਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਾਦੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਕਪੋਲਂ ਦ੍ਵਾਰਪਦ੍ਮਂ ਚ ਦ੍ਵਾਰਕੋਣੇ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । । ੯ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਭਵੇਦੇਵਮੈਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਵਾਰਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਅਪਰਾਹ੍ਣੇऽਥ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਵਰੁਣਮਾਵਾਹਯੇਤ੍ਸਦਾ । । 1.149.੧੦ ਦ੍ਵਾਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਯਜੇਤ੍ । ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰੇਵ ਭਕ੍ਤਿਤਃ । । ੧ ੧ ਚਕ੍ਰਮੇਵਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਯਜਨਾਰ੍ਥਂ ਮਯਾ ਤਵ । ਯਜ੍ਞੇਨਾਨੇਨ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧੋ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਸ਼੍ਚਾਰ੍ਕਮਣ੍ਡਲੇ । । ਇਤ੍ਥਂ ਮੇ ਭਾਨੁਨਾ ਪੂਰ੍ਵਮਿਦਮੁਕ੍ਤਂ ਵਰਾਨਨ । । ੧੨ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰਯਜ੍ਞੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਯਜ੍ਞਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰੂਪਂ ਕਿਂ ਚ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ । । ੧੩ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਖषੋਲ੍ਕਂ ਹਦਯਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇ ਕਮਲੇ ਯਜੇਤ੍ । ਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਂ ਦਲੇष੍ਵੇਵਮਙ੍ਗਾਨਿ ਹृਦਯਾਦਿ ਚ । । ੧੪ ਨਾਮਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਂਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਕੋਟਯਃ । ਨਮਸ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਏष ਏਵ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੫ ਸ੍ਵਾਹਾਨ੍ਤਾ ਹੋਮਕਾਲੇ ਚ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਨ੍ਯੇषੁ ਤੇ ਪੁਨਃ । ਯਥਾ ਕਰ੍ਮਾਵਸਾਨਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਸਮਾਸਤਃ । । ੧੬ ੴ ਖषੋਲ੍ਕਾਯ ਵਿਦ੍ਮਹੇ ਦਿਵਾਕਰਾਯ ਧੀਮਹਿ । ਤਨ੍ਨਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ੍ । । ੧੭ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਾ ਮਤਾ । ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਮਯੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗੋਤ੍ਰਾਰ੍ਕਵਲ੍ਲਭਾ । । ੧੮ ਏਵਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਵਤਂਦ੍ਰਿਤੈਃ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਵਿਫਲਂ ਕਰ੍ਮ ਭਵੇਦਿਹ ਪਰਤ੍ਰ ਚ । । ੧੯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਂ ਤਥਾ । ਯਥਾਵਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸਾਧਯੇਦੀਪ੍ਸਿਤਂ ਫਲਮ੍ । । 1.149.੨੦ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਆਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾ ਕਥਂ ਚ ਸਾ । ਕਦਾ ਕੇਨ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਥਯੇਦਂ ਮਮਾਖਿਲਮ੍ । । ੨੧ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਂ ਕੁਲੀਨਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਮੇਵ ਚ । ਪੁਰੁषਂ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਾਪਿ ਦੀਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ । । ੨੨ ਸ੍ਵਯਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯੋਪਪਨ੍ਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਗੁਰੁਂ ਤਥਾ । ਗੁਰੁਸ੍ਤਂ ਦੀਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਃ ਕਲ੍ਪਜ੍ਞਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਛੁਚਿਃ । । ੨੩ षष੍ਠ੍ਯਾਮਗ੍ਨਿਂ ਸਮਾਧਾਯ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਾਰ੍ਕਂ ਤਥਾ ਵਹ੍ਨੌ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵੈ ਹਵਿषਾ ਰਵਿਮ੍ । । ੨੪ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਤਮਥਾਚਾਨ੍ਤਂ ਖषੋਲ੍ਕਾਕृਤਿਵਿਗ੍ਰਹਮ੍ । ਸ੍ਵਾਙ੍ਗੈਰਾਲਭ੍ਯ ਚਾਙ੍ਗੇषੁ ਦਰ੍ਭਵਦ੍ਭਿਸ੍ਤਥਾਕ੍ਸ਼ਤੈਃ । । ੨੫ ਪੁष੍ਪੈਃ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਦੇਯਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਬਲਿਸ੍ਤਥਾ । ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਵਰੁਣੋऽਰ੍ਕੋऽਗ੍ਨਿਃ ਸਾਧਿਤੋ ਹृਦਯੇਨ ਚ । । ੨੬ ਭਵੇਦ੍ ਘृਤਗੁਡਕ੍ਸ਼ੀਰੈਸ੍ਤਨ੍ਦੁਲੈਸ਼੍ਚ੧ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਤ੍ਰਿਭਿਰਞ੍ਜਲਿਭਿਰ੍ਹੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਯਾਗ੍ਨੌ ਹੁਤਂ ਪੁਨਃ । । ੨੭ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿष੍ਟਾਯ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵੈਵਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤੇ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਵृਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਭਵਂ ਤਸ੍ਮੈ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । । ੨੮ ਦਨ੍ਤਸ਼੍ਲਿष੍ਟੇऽਪਨੀਤੇ ਚ ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਤਤਃ । ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮਾਸ੍ਯਂ ਚ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । । ੨੯ ਮੈਤ੍ਰਾਵਾਰੁਣਮੀਸ਼ਾਨਂ ਵਕ੍ਰਂ ਸੌਮ੍ਯਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਸ੍ਯ ਮੁਖਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਨ੍ਦਿਤਮ੍ । । 1.149.੩੦ ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਸ੍ਯ ਮੁਖਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਤ੍ਪਤਿਮ੍ । ਅਰ੍ਚਯੇਤ੍ਤੇਨ ਸ਼ਾਂਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਾਨੁਨਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੩੧ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗੈਰਾਲਭ੍ਯ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਲੋਚਨੇ ਤਤ੍ਰ ਸਞ੍ਚਿਂਤ੍ਯ ਪਰਿਜਪ੍ਯ ਚ । । ੩੨ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਤਥਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯਮਮ੍ । ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ ਸ੍ਵਯਂ ਚਾਪਿ ਵਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ । । ੩੩ ਆਚਮ੍ਯ ਕृਤਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਕृਤਦ੍ਰਵ੍ਯਾਧਿਵਾਸਨਃ । ਹਦਯੇਨ ਨਮੇਤ੍ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ । । ੩੪ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਪृਚ੍ਛੇਦ੍ਯਥਾ ਦृष੍ਟਂ ਸ਼ੁਭਂ ਸਂਵਾਦਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍ । ਹਦਯੇਨਾਸ਼ੁਭੇ ਦृष੍ਟੇ ਸ਼ਤਹੋਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । । ੩੫ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਹਰ੍ਮ੍ਯਾਣਿ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨਦੀਯਾਨਾਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਉਦ੍ਯਾਨੋਪਵਨਾਨਿ ਚ । । ੩੬ ਪਤ੍ਰਪੁष੍ਪਫਲਾਢ੍ਯਾਨਿ ਕਮਲਾਨਿ ਚ ਰਾਜਤਮ੍ । ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਦਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵੇਦਪਾਰਗਮ੍ । । ੩੭ ਰਾਜਾਨਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਧਨਾਢ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਪਰਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਂ ਯਦਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੩੮ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਭਾषਣਂ ਚੈਵ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਮਤਮ੍ । ਏਤੈਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਮੇਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਾਰੋਹਣਂ ਤਤਃ । । ੩੯ ਵਾਹਨਾਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਨਾਵਮੇਵ ਚ । ਪਰ੍ਵਤਂ ਚ ਸਮਾਰੁਹ੍ਯ ਵਿਪੁਲਾਂ ਭਾਰ੍ਗਵੀਂ ਭਜੇਤ੍ । । 1.149.੪੦ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਚ ਦਧ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਮੇਵ ਚ । ਸੋਮਂ ਮਾਂਸਂ ਹਵਿਰ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਸ਼੍ਯਪੀਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ । । ੪੧ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਭਰਣਾਨਿ ਚ । ਵਾਹਨਾਨਿ ਮਹੀਂ ਗਾਸ਼੍ਚ ਧਾਨ੍ਯੋਪਕਰਣਾਨਿ ਚ । । ੪੨ ਸਮृਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਨੁਗਂ ਯਚ੍ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਭਮੁਚ੍ਯਤੇ । ।੪ ੩ ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯਦਨਿष੍ਟਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ । ਕ੍ਰਮਾਦਾਲਿਖ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ ।੪੪ ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਞ੍ਚ੍ਛਿष੍ਟਾਨਾਨਮ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਗੁਰੁਮ੍ । ਸृष੍ਟਿਕ੍ਰਮੇਣ ਭृਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ।੪੫ ਦਿਵਾਕਰਂ ਸਮਾਲਭ੍ਯ ਪੁਰੁषੋऽਥ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹੇषੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇषੁ ਯਥਾਵਤ੍ਤਨ੍ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ।੪੬ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇषੁ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚਾਦਿਤ੍ਯਵਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ।੪੭ ਆਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਏਵਂ ਤੁ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਜੁਹੁਯਾਚ੍ਚੈਵ ਤਂ ਸ਼ਤਮ੍ ।। ੪੮ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਕ੍ਰਮਾਦੇਵਂ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਰਾਪਰਾ । ਕृਤ੍ਵੈਵ ਪੁष੍ਪਪਾਤਂ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ । । ੪੯ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾਸ੍ਯਮਞ੍ਜਲੌ ਪੁष੍ਪਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਵੈ ਕੁਲਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨਾਮਾਰ੍ਥਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । 1.149.੫੦ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਪਤਿਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕੁਲਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਨਾਮ ਚਾਦਿਤ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਾਨੁਨਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੫੧ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਯਾਨਰ੍ਕਭਾषਿਤਾਨ੍ । ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਾਯਂ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਰਵੇਰਭਿਮੁਖਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੫੨ ਉਪਸ੍ਥਾਨਂ ਸਦਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦਰ੍ਚਨਂ ਚ ਸਦਾ ਨਰਃ । ਅਦृष੍ਟ੍ਵਾਰ੍ਕਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦਿਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ । ।੫ ੩ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮਰ੍ਕਾਖ੍ਯਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਦਾਚਨ । ਨ ਚ ਪਦ੍ਯਾ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਨਾਸਨਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੫੪ ਨ ਲਙ੍ਘ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਚ੍ਛਾਯਾ ਨ ਲਙ੍ਘ੍ਯਾਸ੍ਤਿਥਯਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹਾ ਯੋਗਾ ਮਾਸਾ ਮਾਸਾਧਿਪਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । । ੫੫ ਅਯਨੇ ऋਤਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਥੈਵ ਦਿਵਸਾਨਿ ਚ । ਕਾਲਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਾਲ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੫੬ ਅਭਿਵਨ੍ਦ੍ਯਃ ਸ ਸਰ੍ਵੋऽਪਿ ਨਮਸ੍ਯਃ ਪੂਜ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਲਾਧਿਪਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਪਠ੍ਯਤੇ । ।੫੭ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਵਰਾਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਚ । ਚੇਤਨਾਚੇਤਨਸ੍ਯਾਪਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੫੮ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯੋ ਵਨ੍ਦ੍ਯਃ ਸਦਾ ਪੂਜ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾਯਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨृਪ । ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਦੇਵਨਿਨ੍ਦਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ।੫ ੯ ਪ੍ਰੇषਯਿਤ੍ਵਾ੧ ਚ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਂ ਤਦਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਹਸ੍ਤੌ ਪਾਦੌ ਚ ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । 1.149.੬੦ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਪਰਮਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਤਵ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਮਯਾ । ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਕਰੀ ਚਾਪਿ ਕਥਿਤਾ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਤਃ । । ੬੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਦੀਕ੍ਸ਼ਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਚਕਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮਾਪ ਕੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਮਲ ਦਾ ਆਕਾਰ ਕਿੰਨਾ ਹੋਵੇ? ਨੈਮੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਨਾਭੀ ਦੇ ਭਾਗ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ? ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚਕਰ ਚੌਂਸਠ ਅੰਗੁਲ ਦਾ ਗੋਲ ਬਣਾਉ, ਨੈਮੀ ਅਠ ਅੰਗੁਲ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚ। ਨਾਭੀ ਖੇਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਮਲ ਉਸ ਦਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੋਵੇ। ਕਮਲ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਕੇਸਰ, ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਓ। ਕੇਸਰ ਦੇ ਇਕ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਬਾਕੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਓ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਅੰਗੁਲ-ਅੰਗੁਲ ਵੰਡੋ। ਕਮਲ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਣਾਓ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਫੈਲਾਓ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਜੜ ਅੰਗੁਲ, ਚੋਟੀ ਤਿੰਨ ਅੰਗੁਲ। ਬਾਹਰਲੀ ਧਰਤੀ ਪੀਲੀ, ਕੇਸਰ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵੀ। ਨਾਭੀ ਖੇਤਰ ਚਿੱਟਾ, ਉਥੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਣਾਓ। ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੱਥ-ਮਾਪ ਦਾ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਰਗਾ। ਬਾਕੀ ਲਾਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਮਿਲੇ ਹੋਏ। ਨਾਭੀ-ਨੈਮੀ ਵਿਚ ਲਾਈਨਾਂ ਚਿੱਟੀਆਂ, ਅੰਗੁਲ-ਮਾਪ। ਚਿੱਟਾ-ਲਾਲ-ਚਿੱਟਾ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੁਭਾ ਬਣਾਓ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੋਣ 'ਤੇ ਕਮਲ-ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤੇ ਗਲ੍ਹਾ ਬਣਾਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਪੂਰਬ ਦਾ ਇੰਦਰ-ਦਰਵਾਜ਼ਾ। ਦੁਪਹਿਰ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰੋ। ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਦੱਸੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੱਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਪੂਜੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਕਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯਜਨ ਲਈ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਯਜਨ ਨਾਲ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦীক্ষਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਚਕਰ-ਯਜਨ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ? ਯਜਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਕੀ ਹੈ, ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਵੇਂ? ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਖਸ਼ੋਲਕ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਅੰਗ ਪੂਜੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ-ਮੰਤ੍ਰ ਚੌਥੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕੋਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ। ਹਰ ਥਾਂ ਨਮਸਕਾਰ, ਇਹ ਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਹੋਮ ਸਮੇਂ 'ਸਵਾਹਾ' ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਵਰਤੋ। 'ਓਂ ਖਸ਼ੋਲਕਾ ਨੂੰ ਜਾਣੀਏ, ਦਿਵਾਕਰਾ ਨੂੰ ਧਿਆਈਏ, ਸੂਰਜ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰੇ'। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੀ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੌਵੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀ, ਪੁੰਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼, ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤੋ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਕਰਮ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਧੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਰਮ ਠੀਕ ਕਰਕੇ, ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦীক্ষਾ ਕਿਹੜਿਆਂ ਲਈ, ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਕਦੋਂ, ਕੌਣ, ਕਿਸ ਲਈ? ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਕੁਲੀਨ, ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ, ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦীক্ষਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ, ਵਿਦਵਾਨ, ਸਚਬੋਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦীক্ষਾ ਦੇਵੇ। ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ, ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ, ਦੱਸੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਸ਼ਿਸ਼, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਖਸ਼ੋਲਕ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾਕੇ, ਦਰਭਾ ਤੇ ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਅੰਗ ਛੂਹ ਕੇ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਪੂਜ ਕੇ, ਬਲੀ ਦਿਓ। ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਰੁਣ, ਅਰਕ, ਅੱਗ, ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ। ਘੀ, ਗੁੜ, ਦੁੱਧ, ਚਾਵਲ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਅੰਜਲੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਅੱਗ ਵਿਚ। ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿਚ ਦੰਦ-ਧੋਣੀ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਦੂਧ ਵਾਲਾ, ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਦੀ, ਦਿਓ। ਦੰਦ ਧੋ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਮਲ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁੱਟੋ। ਮੂੰਹ-ਧੋਣੀ ਤੇ ਲੱਕੜ ਉੱਪਰ ਰੱਖੋ। ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ, ਈਸ਼ਾਨ, ਵਕ੍ਰ, ਸੌਮ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਮੂੰਹ ਉਥੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਿੰਦਿਤ। ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਜੋ; ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ, ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਗ ਛੂਹ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੂਜ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੋ। ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਵਰ ਦੱਸ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ। ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਨਮਨ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀ। ਸੁਪਨਾ ਪੁੱਛੋ, ਜੇ ਚੰਗਾ, ਸੁਣਾਓ; ਜੇ ਮਾੜਾ, ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸੌ ਹੋਮ ਕਰੋ। ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਹਵੈਲੀ, ਦੇਵਤਾ, ਅੱਗ, ਨਦੀਆਂ, ਬਾਗ, ਉਪਵਨ, ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਕਮਲ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕਮਲ, ਵੇਦ-ਪਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ੂਰ, ਧਨਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਦਰ, ਜਾਂ ਤੱਤ-ਅਰਥ ਸਿਖਾਏ, ਚੰਗੀ ਬੋਲੀ, ਸਪਰਸ਼, ਚੜ੍ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਵਧੀਆ। ਚੰਗੀ ਸਵਾਰੀ, ਮਹਿਲ, ਨੌਕਾ, ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਭਾਰਗਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ। ਸ਼ਰਾਬ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਸੋਮਾ, ਮਾਸ, ਹਵਿ ਖਾ ਕੇ, ਕਾਸ਼ਯਪੀ ਮਿਲਦੀ। ਕੱਪੜੇ, ਰਤਨ, ਗਹਣੇ, ਸਵਾਰੀ, ਧਰਤੀ, ਗਾਂ, ਅਨਾਜ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲੇ। ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ, ਚੰਗਾ ਸੁਪਨਾ, ਚੰਗਾ ਕਰਮ, ਇਹ ਸਭ ਚੰਗਾ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਮਾੜਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਚਿਤ ਉਪਾਏ। ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਤਵੀਂ ਨੂੰ ਚਕਰ ਬਣਾਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੁਬਾਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਿਸ਼, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕਰੋ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਰਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਹੋਰ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਆਲੰਭ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ, ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਡਲ, ਦੱਸਿਆ, ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸੌ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਦীক্ষਾ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਪਾਤਾ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖੋ, ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਕੁਲ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੇ ਨਾਮ ਲਈ ਸੁੱਟੋ। ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲ ਪਵੇ, ਉਹ ਕੁਲ ਪੁੰਨਿਆ, ਨਾਮ ਆਦਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ। ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਆਦਿਤ੍ਯ-ਬਚਨ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਸੁਣਾਓ। ਸਵੇਰੇ, ਸ਼ਾਮ, ਦੁਪਹਿਰ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਸਥਾਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਸੂਰਜ ਦੇਖੇ ਬਿਨਾਂ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਦੇਖ ਕੇ ਖਾਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਪੈਰ ਨਾਲ ਛੂਹੋ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਬੈਠੋ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਛਾਂ ਕਦੇ ਲੰਘੋ ਨਹੀਂ, ਅਤਿਥੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਨਕਸ਼ਤਰ, ਗ੍ਰਹਿ, ਜੋਗ, ਮਹੀਨੇ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਤੀ, ਅਯਨ, ਰੁਤ, ਪੱਖ, ਦਿਨ, ਕਾਲ, ਸਾਲ, ਜੋ ਵੀ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਨਮਸਕਾਰ, ਪੂਜਾ, ਸਤਕਾਰਯੋਗ। ਇਸ ਲਈ, ਕਾਲ ਦਾ ਪਤੀ ਸੂਰਜ, ਆਪ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਸਭ ਜੋਤਿ-ਗਣ, ਚਲਦੇ-ਅਚਲ, ਜਾਗਦੇ-ਅਜਾਗਦੇ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ, ਪੂਜਾ ਕਰ। ਮਨ, ਕਰਮ, ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਨਿੰਦਾ ਛੱਡੋ। ਨਿਰਮਾਲਿਆ ਹਟਾ ਕੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਹੱਥ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਦীক্ষਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੀ। ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ।
ਆਦਿਤ੍ਯਪੂਜਾਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਪੂਜ੍ਯੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਨਿਬੋਧੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਃ । । ੧ ਮਣ੍ਡਲੈਰष੍ਟਭਿਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚਕ੍ਰਂ ਕਾਲਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਮਧ੍ਯੇ ਪਦ੍ਮਾਕृਤਂ ਚਕ੍ਰਮਰੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍ । । ੨ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕਮਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਤ੍ਰਾष੍ਟਕਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਕਲੋ ਦੇਵਃ ਖषੋਲ੍ਕਃ ਕਿਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ । । ੩ ਪੂਜਨੀਯਃ ਸਦਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਾਯੁਧਃ । ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਮਹਾਬਾਹੋ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ।੪ ਅਰੁਣਂ੧ ਪੂਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਦਾ ਦੇਵਾਗ੍ਰਜਂ੨ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵੀਂ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । । ੫ ਰੇਵਤਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਉਤ੍ਤਰੇ ਪਿਙ੍ਗਲਂ ਸਦਾ । ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਚ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ । । ੬ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਲੇਖਕਂ ਵੀਰ ਨੈਰ੍ऋਤ੍ਯਾਮਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤਥਾ । ਵਾਯਵ੍ਯਾਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਮਨੁਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਵਿਭੁਮ੍ । । ੭ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵੀਂ ਯਮੁਨਾਂ ਲੋਕਪਾਵਨੀਮ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਵਰਣੇ ਵੀਰ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਿਯਤ੍ । । ੮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚ ਤਤੋ ਦੇਵੀਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਗਰੁਡਂ ਤਥਾ । ਉਤ੍ਤਰੇ ਨਾਗਰਾਜਾਨਂ ਪੁਤ੍ਰਮੈਰਾਵਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ੯ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਧੇਲਿਂ ਪ੍ਰਹੇਲਿਂ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਤਥਾ । ਵਾਯਵ੍ਯਾਮੁਰ੍ਵਸ਼ੀਂ ਦੇਵੀਮੀਸ਼ਾਨੇ ਵਿਨਤਾਂ ਤਥਾ । । 1.150.੧੦ ਤृਤੀਯਾਵਰਣੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ਗੁਰੁਮਾਦਰਾਤ੍ । ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਤ੍ਵਰ੍ਕਪੁਤ੍ਰਂ ਤੁ ਉਤ੍ਤਰੇ ਧਿषਣਂ ਤਥਾ । । ੧੧ ਐਸ਼ਾਨੇ ਸ਼ਸ਼ਿਪੁਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸੋਮਮਾਗ੍ਨੇਯਮਣ੍ਡਲੇ । ਪੂਜਯੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕੋਣੇ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਰਾਹੁਮਾਦਰਾਤ੍ । । ੧੨ ਵਾਯਵ੍ਯੇ ਵਿਕਚਂ ਵੀਰ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ । ਚਤੁਰ੍ਥਾਵਰਣੇ ਦੇਵਂ ਪੂਜਯੇਲ੍ਲੇਖਮਾਦਰਾਤ੍ । । ੧੩ ਆਗ੍ਨੇਯੇ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲੀਪੁਤ੍ਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਧਿਪਮ੍ । ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਂ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਦੇਵਂ ਜਲੇਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਤਥਾ । । ੧੪ ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਵਾਯਵ੍ਯਾਂ ਸਤਤਂ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਰਃ । ਈਸ਼ਾਨੇ ਦੇਵਮੀਸ਼ਾਨਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ । । ੧੫ ਉਤ੍ਤਰੇ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਜਾਨਾਂ ਕੁਬੇਰਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਪਞ੍ਚਮੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵੀਰ ਸਦਾ ਸ੍ਵਾਵਰਣੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੧੬ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਪਰਮਾਂ ਦੇਵੀਂ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਸ਼੍ਰਿਯਮृਦ੍ਧਿਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਚ ਧृਤਿਂ ਚੈਵੋਨ੍ਨਤਿਂ ਤਥਾ । । ੧੭ ਪृਥਿਵੀਂ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਮਹਾਕੀਰ੍ਤਿਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚਾਰ੍ਯਮਣਂ ਭਗਂ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਮੇਵ ਚ । । ੧੮ ਵਿਵਸ੍ਵਨ੍ਤਂ ਤਥਾਰ੍ਕਂ ਚ ਤ੍ਵष੍ਟਾਰਂ ਕਿਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਰੁਣਂ षष੍ਠੇ ਚੈਵਮੇਤਾਨ੍ਦਿਵਾਕਰਾਨ੍ । । ੧੯ ਸ਼ਿਰੋ ਨੇਤ੍ਰੇ ਤਥਾ ਵਰ੍ਮ ਅਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਯਦੁਸਤ੍ਤਮ । ਅਰੁਣਂ ਸਰਥਂ ਵੀਰ ਸਪ੍ਤਮੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । । 1.150.੨੦ ਤਥਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਦਾ ਚਾਵਰਣੇ ਬੁਧਃ । ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ਮਾਸਾਨ੍ਪਕ੍ਸ਼ਾਨਹਾਨਿ ਤੁ । । ੨੧ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਤਥਾ ਪੁਤ੍ਰ ਹ੍ਯੇਤਾਨ੍ਸਂਪੂਜਯੇਤ੍ਪੁਰਾ । ਯ ਏਵਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਸਤਤਂ ਨਰਃ । । ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ । । ੨੨ ( ੴ ਖषੋਲ੍ਕਾਯ ਨਮਃ) ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਾਣੀਹ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਤਤਂ ਰਵਿਮ੍ । । ੨੩ ਨਿਤ੍ਯਮੁਭਯਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵੋ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਗृਹਂ ਰਵਿਃ । । ੨੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਆਦਿਤ੍ਯਪੂਜਾਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਸਥੰਡਿਲ ਤੇ, ਹੇ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਅੱਠ ਮੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਕਰ ਬਣਾਓ। ਮੱਧ ਵਿਚ, ਬਾਰਾਂ ਅਰੇਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕਮਲ-ਆਕਾਰ ਚਕਰ ਬਣਾਓ। ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਬਣਾਓ। ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਦੇਵਤਾ, ਖਸ਼ੋਲਕ, ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਉਥੇ ਪੂਜੋ। ਉਹ ਸਦਾ ਮੱਧ ਵਿਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਓਂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ। ਸੁਝਾਣ ਵਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਰੁਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਜੋ। ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਰੇਵਤਾ, ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਪਿੰਗਲਾ, ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪੂਜੋ। ਅਗਨੀ ਕੋਣ ਵਿਚ ਲੇਖਕ, ਨੈਰਿਤੀ ਵਿਚ ਅਸ਼ਵਿਨ, ਵਾਯੁ ਕੋਣ ਵਿਚ ਮਨੁ, ਵੈਵਸਵਤ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪੂਜੋ। ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿਚ ਯਮੁਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪੂਜੋ। ਦੂਜੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਆਕਾਸ਼ ਪੂਜੋ। ਫਿਰ, ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਦੇਵੀ, ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਗਰੁੜ, ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਨਾਗ-ਰਾਜ, ਐਰਾਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ। ਅਗਨੀ ਕੋਣ ਵਿਚ ਧੇਲੀ, ਨੈਰਿਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਹੇਲੀ, ਵਾਯੁ ਕੋਣ ਵਿਚ ਉਰਵਸ਼ੀ, ਈਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਵਿਨਤਾ, ਪੂਜੋ। ਤੀਜੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਧਿਸ਼ਨਾ। ਈਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਚੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਮ, ਅਗਨੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਦੱਖਣ ਕੋਣ ਵਿਚ, ਨੈਰਿਤੀ ਵਿਚ ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜੋ। ਵਾਯੁ ਕੋਣ ਵਿਚ ਵਿਕਚ, ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜੋ। ਚੌਥੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਲੇਖਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜੋ। ਅਗਨੀ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਂਡੀਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਦੱਖਣ-ਪਤੀ, ਨੈਰਿਤੀ ਵਿਚ ਵਿਰੂਪਾਖ, ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਜਲ-ਪਤੀ, ਪੂਜੋ। ਵਾਯੁ ਕੋਣ ਵਿਚ ਵਾਯੁ-ਪੁੱਤਰ, ਈਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਈਸ਼ਾਨ-ਦੇਵ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜੋ। ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਯਕਸ਼-ਰਾਜ ਕੁਬੇਰ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੂਜੋ। ਪੰਜਵੇਂ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਮਹਾ-ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਮਹਾਨ-ਮਤਿ ਦੇਵੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਰਿੱਧੀ, ਵਿਭੂਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਉੱਚਤਾ, ਪੂਜੋ। ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਧਰਤੀ, ਮਹਾ-ਕੀਰਤੀ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਆਰਯਮਨ, ਭਗ, ਪਰਜਨ੍ਯ, ਪੂਜੋ। ਵਿਵਸਵੰਤ, ਸੂਰਜ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਕਿਰਣ-ਜਵਲ, ਛੇਵੇਂ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਵਰੁਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ, ਹਥਿਆਰ; ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਰਥ ਸਮੇਤ, ਸਤਵੇਂ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਪੂਜੋ। ਅਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਵਰਨ ਵਿਚ ਘੋੜੇ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਮਹੀਨੇ, ਪੱਖ, ਦਿਨ, ਪੂਜੋ। ਸਾਲ ਵੀ, ਪੁੱਤਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜੋ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। (ਓਂ ਖਸ਼ੋਲਕਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ) ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਇੱਥੇ ਅੰਗ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਸਤਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸੌਰਧਰ੍ਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਅਥ ਰਾਜਾ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ਼ਤਾਨੀਕੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸੁਮਨ੍ਤੁਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੧ ਅਹੋ ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਮਿਤੌਜਸਃ । ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਭਵਤਾ ਮਹ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍ । । ੨ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰ੍ਕਸਮਂ ਦੇਵਂ ਲੋਕੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਨ ਚਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰ ਗਤਿਰ੍ਲੋਕੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੩ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਜਗਦ੍ਵਿਪ੍ਰ ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਦਿਵਾਕਰਾਤ੍ । ਸ੍ਥਿਤੌ ਪਾਲਯਤੇ ਚਾਪਿ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਸਂਹਰੇਤ੍ਪੁਨਃ । । ੪ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਂ ਦੇਵਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਮਿਤੌਜਸਃ । ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਭਵਤਾ ਮਹ੍ਯਮਸ਼੍ਵਮੇਧਸ਼ਤਾਦ੍ਵਰਮ੍ । । ੫ ਕਿਂ ਤੁ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸੁਮਹਾਨ੍ਹृਦਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਮ੍ਭਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ । । ੬ ਦਿਵਾਕਰਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਵੈ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਦ੍ਵृषਧ੍ਵਜਾਤ੍ । ਕਥਂ ਤੁष੍ਯੇਤ੍ਸਦਾ ਦੇਵੋ ਧਰ੍ਮੇਣ ਕਤਰੇਣ ਤੁ । । ੭ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਮੇ ਬਹਵੋ ਧਰ੍ਮਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤ੍ਯੁਦਿਤਾਸ੍ਤਥਾ । ਵੈष੍ਣਵਾਃ ਸ਼ੈਵਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਪੌਰਾਣਿਕਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਾਃ । । ੮ ਸ਼੍ਰੋਤੁਕਾਮੋ ਹ੍ਯਹਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸੌਰਂ ਧਰ੍ਮਮਨੌਪਮਮ੍ । ਭਗਵਨ੍ਸਰ੍ਵਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸੌਰਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ । । ੯ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਨੋਰ੍ਧਰ੍ਮਮਨੌਪਮਮ੍ । ਸ਼ृਣ੍ਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਤृਪ੍ਤਿਰਮृਤਸ੍ਯੈਵਮੇਵ ਚ । । 1.151.੧੦ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦਯੋ ਯਜ੍ਞਾ ਬਹੁਸਮ੍ਭਾਰਵਿਸ੍ਤਰਾਃ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਯਤਃ ਕਰ੍ਤੁਮਲ੍ਪਵਿਤ੍ਤਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ । । ੧੧ ਸੁਖੋਪਾਯਮਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍ । ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਮ੍ । । ੧੨ ਸੌਰਧਰ੍ਮਪਰਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਵ੍ਯਾਸਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੧੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਭਿਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਸੁਖੋਪਾਯਂ ਮਹਾਫਲਮ੍ । ਪਰਮਂ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਮਨੌਪਮਮ੍ । । ੧੪ ਰਵਿਣਾ ਕਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਮਰੁਣਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ । ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵੀਰ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੧੫ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਯਮ੍ । ਸੌਰਧਰ੍ਮਤਮਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਹਿਤਾਯ ਜਗਤੋਦਿਤਃ । । ੧੬ ਯੈਰਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਹृਦਯੈਃ ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤੈਰ੍ਭਗਾਰ੍ਥਿਭਿਃ । ਸਂਸੇਵ੍ਯਤੇ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤੇ ਸੌਰਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੭ ਏਕਕਾਲਂ ਦ੍ਵਿਕਾਲਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਯੇ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਿ ਰਵਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਕृਦੇਵਾਪਿ ਭਾਰਤ । । ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਰ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਕृਤੈਰਪਿ । । ੧੮ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਸਦਾ ਭਾਨੁਂ ਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਾਨੁषਾਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਾਤ੍ਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾ ਭਾਸ੍ਕਰਾ ਭੁਵਿ । । ੧੯ ਨਾਨਰ੍ਕਃ ਸ੍ਮਰਤੇऽਰ੍ਕਂ ਵੈ ਨਾਨਰ੍ਕੋऽਰ੍ਕਂ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਨਾਨਰ੍ਕਃ ਕੀਰ੍ਤਯੇਦਰ੍ਕਂ ਨਾਨਰ੍ਕੋऽਰ੍ਕਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । 1.151.੨੦ ਸੌਰਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸਾਰੋऽਯਂ ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤਿਃ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਲਾ । षੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗਾ ਚ ਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰਵਿਣੇਹ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । । ੨੧ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਜਪੋ ਹੋਮਸ੍ਤਥਾ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਨृਪ । ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਪੂਜਨਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੂਜਾ ਗੋਸ਼੍ਵਤ੍ਥਯੋਸ੍ਤਥਾ । । ੨੨ ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣੇਭ੍ਯੋ ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੁਰਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । । ੨੩ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਨਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਂ ਪੂਜਾਯਾਂ ਚਾਨੁਮੋਦਨਮ੍ । ਸ੍ਵਯਮਭ੍ਯਰ੍ਚਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਮਾਗ੍ਰੇ ਵਾਚਕਂ ਪਰਮ੍ । । ੨੪ ਪੁਸ੍ਤਕਸ੍ਯ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਮਾਤੀਵ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸੁਰਾਃ । ਮਤ੍ਕਥਾਸ਼੍ਰਵਣਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਨੇਤ੍ਰਾਙ੍ਗਵਿਕ੍ਰਿਯਾ । । ੨੫ ਮਮਾਨੁਸ੍ਮਰਣਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੁਰਸ੍ਕृਤਮ੍ । षੋਡਸ਼ਾਡ੍ਗਾ ਭਕ੍ਤਿਰਿਯਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੇऽਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । । ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ ਮੁਨਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸਜਾਤ੍ਯਃ ਸ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਃ । । ੨੬ ਨ ਮੇ ਪृਥਕ੍ਚਤੁਰ੍ਵੇਦਾ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਪਚੋऽਪਿ ਯਃ । ਤਸ੍ਮੈ ਦੇਯਂ ਤਤੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ ਚ ਪੂਜ੍ਯੋ ਯਥਾ ਹ੍ਯਹਮ੍ । । ੨੭ ਪਤ੍ਰਂ ਪੁष੍ਪਂ ਫਲਂ ਤੋਯਂ ਯੋ ਮੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ ਚ ਮੇ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ । । ੨੮ ਯੋ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਮਯਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਹਮਾਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਯਿ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੨੯ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਰ੍ਧਕਕ੍ਸ਼ਾਯਾਃ ਪਰਂ ਚਾष੍ਟਭਿਰੁਦ੍ਭਵੈਃ । ਰੋਧਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਤਰੇਣ ਤੁ । । 1.151.੩੦ ਦੁਰ੍ਗਪਾਲਂ ਵਿਜਿਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਭਾਸ੍ਕਰਾਰ੍ਧਂ ਤੁ ਦੁਰ੍ਜਯਮ੍ । ਜਿਤ੍ਵਾ ਚ ਪੁਰਰਾਜਾਨਾਂ ਮਹਾਤੇਜਮਨੌਪਮਮ੍ । । ੩੧ ਮਨਸਾਚਲਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੋ ਮਾਂ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਮਾਨਵਃ । ਅਹਂ ਤਮੇਵ ਚਿਂਤਾਮਿ ਆਤ੍ਮਵਤ੍ਸਤਤਂ ਨਰਮ੍ । । ੩੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੌਰਧਰ੍ਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Description of the Solar Dharma Sūta said: Then the mighty king Śatānīka, bowing his head with devotion, spoke to the best of the twice-born, Sumantu: "Oh, the greatness of the god Bhāskara, of immeasurable energy, has been described to me by you, which destroys all sins. Therefore, O virtuous one, I see no god equal to the Sun in the world, nor is there any path for him in the worlds. The universe, O Brahmin, proceeds from the Sun at the time of creation, is sustained by him, and at the end of the age, is again dissolved by him. Having heard thus the greatness of the god Bhāskara, of immeasurable energy, as described by you, it is superior to a hundred horse sacrifices. But, O Brahmin, a great doubt remains in my heart: by what means, O best of the twice-born, does one become free from the ocean of existence? By the grace of the Sun, or of Śiva, how does the god always become pleased, and by which dharma? I have heard of many dharmas, those taught in the Śruti and Smṛti, Vaiṣṇava and Śaiva dharmas, and those found in the Purāṇas. I wish to hear, O Brahmin, the unique solar dharma. O blessed one, all those devoted to solar dharma are most fortunate. Tell me the unique dharma of the god Bhānu. As I listen, I am never satisfied, just as one is never satisfied with nectar. Horse sacrifices and other rituals require many materials and are difficult to perform for twice-born with little wealth. Therefore, tell me an easy means, which accomplishes dharma, desire, and wealth, for the benefit of all mortals, and removes all fear of sin. The solar dharma is meritorious, pure, and destroys sin. Having heard the king's words, the great sage, disciple of Vyāsa, Bowing his head to Vyāsa, spoke these words: Sumantu said: Listen, I will declare an easy means, of great fruit, the supreme of all dharmas, the unique dharma of all dharmas. It was formerly spoken by the Sun to Aruṇa, O lord of men; not to Kṛṣṇa, Brahmā, or Śaṅkara. For all beings immersed in the ocean of existence, this glorious solar dharma has been proclaimed for the welfare of the world. Those with peaceful hearts, devoted to the Sun, and desiring prosperity, who serve this supreme dharma, are called Sauras; there is no doubt. Whether once, twice, or thrice daily, or always, those who remember the Sun with devotion, even once, O Bhārata, Are freed from all sins, even those committed over seven births. Those who always praise Bhānu are not ordinary men; if they fall from heaven, they are to be known as Bhāskaras on earth. One who is not a devotee of the Sun does not remember, worship, or praise the Sun, nor does he attain the Sun. The essence of solar dharma is unwavering devotion to the Sun, which is said to have sixteen limbs, as taught by the Sun to the gods. Morning bath, recitation, oblation, and worship of the deity, O king; worship of the twice-born with devotion, and worship of cows and the sacred fig tree. Hearing of the Itihāsas and Purāṇas with devotion and faith, O tiger among kings, and study of the Vedas as well. With devotion to me, kindness to people, approval in worship, and personally worshipping with devotion the best reciter before me. The book is always best, O gods, and most dear to me. Daily hearing of my stories, with voice, eyes, and limbs moved by emotion. Constant remembrance of me with devotion and faith. If this sixteen-limbed devotion exists even in a barbarian, He is a best of Brahmins, a sage, and noble by birth, and learned. Even if not learned in the four Vedas, my devotee, even if a dog-eater, should be given and accepted from, and worshipped as I am. Whoever offers me a leaf, flower, fruit, or water with devotion, I do not perish for him, nor does he perish for me. Whoever sees me present in all, and all established in me, I am always established in him, and he is always established in me. Having blocked the eighteen half-sectors with eight more, O mighty-armed one, and with other knowledge, Having quickly conquered the difficult guardian, and the half of Bhāskara, having conquered the great energy of the city lords, Whoever meditates on me with unwavering mind and devotion, I always think of him as my own self.
ਸੂਰਧਰ੍ਮੇषੁ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸੂਰੇ ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਸੁਰਪੂਜਨਮ੍ । ਸੂਰਾਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਦਾਨਂ ਸੂਰਹੋਮਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਃ । । ੧ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਰਵੇਰ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਦਭ੍ਯਾਸੋऽਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭ । ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਤਰਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਖषੋਲ੍ਕਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੨ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਤਰਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਦਾ ਵੈ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਚਕ੍ਰਤੁਰ੍ਵੈ ਪਾਦੌ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾऽਰ੍ਕਮਨ੍ਦਿਰੇ । । ੩ ਤੌ ਕਰੌ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਯੌ ਪੂਜਾਂ ਚਕ੍ਰਤੂ ਰਵੇਃ । ਸੈਵੈਕਾ ਰਸਨਾ ਧਨ੍ਯਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਾ ਕੁਰੁਤੇ ਰਵੇਃ । । ੪ ਤਨ੍ਮਨਃ ਪੁਣ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯਦ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਵਿषਯਂ ਨृਪ । ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਚ ਰਵੇਰ੍ਲੀਲਾ ਨਿਰ੍ਭੀਕਾ ਕ੍ਰੋਧਵਰ੍ਜਿਤਾ । । ੫ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਸੂਰ੍ਯਾਰ੍ਚਨਵਿਧਿਂ ਕੁਰ੍ਵਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕੌਤੂਹਲਮਤੀਵ ਮੇ । । ੬ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਕृਤੇ ਸੂਰ੍ਯਾਲਯੇ ਚ ਯਤ੍ । ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜਨੇ ਚ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਮੁਪਲੇਪਨੇ। । ੭ ਸ੍ਥਾਨੇ ਕृਤੇ ਚ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਥਾ ਨੀਰਾਜਨੇ ਕृਤੇ । ਨੀਲੌषਧਿਪ੍ਰਵਾਪੇਨ ਨृਤ੍ਯਮਙ੍ਗਲਵਾਦਿਤੈਃ । । ੮ ਅਰ੍ਘ੍ਯਦਾਨੇਨ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਤੋਯਸ੍ਨਾਨੇਨ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਪਞ੍ਚਾਮृਤਮਯਸ੍ਨਾਨੇ ਦਧਿਸ੍ਨਾਨੇ ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । । ੯ ਚਕ੍ਰਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਚ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਜ੍ਰਸ੍ਨਾਨੇ ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਮਧੁਸ੍ਨਾਨੇ ਪਯਃਸ੍ਨਾਨੇ ਸ੍ਨਾਨ ਇਕ੍ਸ਼ੁਰਸਸ੍ਯ ਤੁ । । 1.152.੧੦ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਸ਼ਪੁष੍ਪੋਦਕੇਨ ਤੁ । ਸੁਵਰ੍ਣਰਤ੍ਨਤੋਯੈਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਚਨ੍ਦਨਵਾਰਿਭਿਃ । । ੧੧ ਕਰ੍ਪੂਰਾਗੁਰੁਤੋਯੇਨ ਸ੍ਵਚ੍ਛਤੋ ਯੇਨ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਵਿਲੇਪਨੈਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯੈਰ੍ਵਿਲੇਪਨਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । । ੧੨ ਤਾਲਪਤ੍ਰਪ੍ਰਦਾਨੇ ਤੁ ਪ੍ਰਦਾਨੇ ਚਾਮਰਸ੍ਯ ਤੁ । ਰਕ੍ਤਪੁष੍ਪਾਰ੍ਚਨੇ ਯਚ੍ਚ ਦਾਮਭਿਃ ਪੂਜਨੇਨ ਚ । । ੧੩ ਸੁਮਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਪੇ ਯਚ੍ਚ ਪੁष੍ਪਮਾਲਾਵਲਮ੍ਬਨਾਤ੍ । ਪੂਜਾਭਕ੍ਤਿਵਿਸ਼ੇषੈਸ਼੍ਚ ਗृਹਮਾਲਾਵਲਮ੍ਬਨੇ । । ੧੪ ਪੁष੍ਪਦਾਨਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਧੂਪਦੀਪੈਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਦਾਨੇ ਤੁ ਪੁਣ੍ਯਸ਼੍ਰਵਣਕੀਰ੍ਤਨੇ । । ੧੫ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼੍ਰਵਸ੍ਯ ਦਾਨੇ ਤੁ ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚ ਗੋਪਤੇ । ਮਗਾਨਾਂ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਅਭਿਵਾਦਨਪੂਜਨੇ । । ੧੬ ਵ੍ਯੋਮਪੂਜਾਫਲਂ ਯਚ੍ਚ ਅਰੁਣਸ੍ਯ ਚ ਪੂਜਨਮ੍ । ਤਥਾਨ੍ਯਦਪਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤ੍ਤਮ । । ੧੭ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਨੁਕਮ੍ਪਯਾ । । ੧੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸੂਰਧਰ੍ਮੇषੁ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Questions Regarding Solar Dharma Sumantu said: Devotion to the Sun is rare, and worship of the gods is rare. Giving to the Sun is rare, and offering oblations to the Sun is rare. Knowledge of the Sun is very rare, and its practice is also rare. The highest knowledge, that of Khaṣolka, is to be known as even rarer. The highest knowledge is always that of Bhāskara. Those who circumambulate the Sun's temple with devotion, their feet are praiseworthy. Those hands are worthy of praise which perform worship of the Sun. That alone is the blessed tongue which recites hymns to the Sun. That mind is purified which, having abandoned sense objects, is steady in the play of the Sun, fearless and free from anger. Śatānīka said: I wish to hear in detail the method of worshipping the Sun. By your grace, O best of the twice-born, my curiosity is very great. What merit is gained by establishing the Sun, by building a temple for the Sun, by sweeping, and by plastering? What merit is there in making a place, and in waving lights? By sprinkling with blue medicinal water, with dance and auspicious music? What merit is there in offering arghya, in bathing with water, in bathing with the five nectars, and in bathing with curds? What is said about anointing the disc, and the merit of bathing with thunderbolt water, honey, milk, and sugarcane juice? What is the benefit of unction in a pure place with water of kuśa grass and flowers, with water of gold and jewels, and with fragrant sandal water? What is the result of using camphor and aguru water, and what is the fruit of anointing with fragrant substances? What is the merit of offering palm leaves, and of offering a whisk? What is the merit of worshipping with red flowers and garlands? What is the merit of hanging garlands in a pavilion, and of special acts of devotion, and of hanging garlands at home? What is the special merit of offering flowers, and what is the result of incense and lamps, of giving garments and ornaments, and of hearing and reciting sacred texts? What is the merit of giving the hearing of the Veda, O protector of cows, and of giving to the disabled, and by my grace, of greeting and worshipping the Magas? What is the fruit of worshipping the sky, and of worshipping Aruṇa, and whatever else is prescribed, even if unknown, O best of Brahmins? Tell me all this, O Brahmin, out of compassion for the devotees.
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਮਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਭਗਤ ਸੀ, ਹੇ ਪੰਡਵਾਂ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵੰਸ਼ਜ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਨਮਸ੍ਤੇ ਭੂਤਪਤਯੇ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪਤਯੇ ਨਮਃ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਤਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਤਯੇ ਨਮਃ । ।੭੪ ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥੋ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਤ੍ਵਂ ਸੋਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਮੋਂਕਾਰਕ ਏਵ ਹਿ । । ੭੫ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰ੍ਬੁਧਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਭਾਵਸੁਃ । ਯਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਰੁਣਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਨਮਸ੍ਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪਾਤ੍ਮਜ । । ੭੬ ਤ੍ਵਯਾ ਤਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । । ੭੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਾਹਂ ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਤੁ ਪੁਰਾ ਦੇਵ ਸ੍ਥਿਤਯੇ ਜਗਤੋऽਨਘ । । ੭੮ ਨਮਸ੍ਤੇ ਵੇਦਰੂਪਾਯ ਅਹੋਰੂਪਾਯ ਵੈ ਨਮਃ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਾਯ ਯਜ੍ਞਾਯ ਚ ਨਮੋਨਮਃ । ।੭੯ ਪ੍ਰਸੀਦਾਸ੍ਮਾਸੁ ਦੇਵੇਸ਼ ਭੂਤੇਸ਼ ਕਿਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲ । ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਗੋਪਤੇ । ।1.153.੮੦ ਵੇਦਾਨ੍ਤਾਯ ਨਮੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮੋ ਯਜ੍ਞਕਲਾਯ ਚ । । ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵੈਵਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਭਰਤਸਤ੍ਤਮ । ਪ੍ਰਦਧ੍ਯੌ ਨृਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਰਵਿਂ ਤਦ੍ਗਤਮਾਨਸਃ । ੮੧ ਏਵਂ ਤੇ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋऽਨਘ । ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਂ ਰਵਿਮ੍ । । ੮੨ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸ੍ਤੁਵਤਾਂ ਤੇषਾਂ ਰਵਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਅਥ ਤੁष੍ਟੋ ਰਵਿਸ੍ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੀਨਾਂ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ੮੩ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਭਕ੍ਤਿਂ ਪਰਮਾਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਚ ਪਰਮਾਂ ਵਿਭੁਃ । ਉਵਾਚ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ।੮੪ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯੋਮ ਚਾਰੂਢਸ੍ਤੇਜਸਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਦਿਸ਼ਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਵਿष੍ਣੁਮੀਸ਼ਾਨਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੈਤਾਨ੍ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ । ।੮੫ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਣਤਾਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਛਿਰੋਭਿਰਵਨਿਂ ਗਤਾਨ੍ । ਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਤੇ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । । ਵਰਂ ਵਰਯ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਮਨਸਾ ਤ੍ਵਂ ਯਦਿਚ੍ਛਸਿ ।।੮੬ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਭਾਨੋਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਗੁਰੁਰ੍ਨृਪ । ਜਗਾਮ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭੂਮਾਵੁਵਾਚ ਸ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।।੮੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਕृਤਕृਤ੍ਯੋऽਸ੍ਮਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਪੂਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਖਗਾਧਿਪ । ਧਨ੍ਯੋऽਸ੍ਮ੍ਯਨੁਗृਹੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਗਤੋऽਸ੍ਮਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ।੮੮ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੈਰ੍ਯਨ੍ਮੇ ਭਵਾਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਗਤਃ ।।੮੯ ਅਪਸ਼੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਦੇਵੇਸ਼ ਮੂਢਮਾਸੀਨ੍ਮਨੋ ਮਮ । ਭਗਵਨ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦ ਤ੍ਵਂ ਮਮੋਪਰਿ ਵਿਭਾਵਸੋ । ।1.153.੯ ੦ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਬਲਂ ਭਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਮਨੋ ਮਮ ਗੋਪਤੇ । ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋਭਿਰਵਨਿਮष੍ਟਾਙ੍ਗੈਃ ਪਤਿਤਸ੍ਯ ਚ । । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਗੋਪਤੇ । । ੯੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੂषਾ ਦੇਵੋ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ਤਥੇਤ੍ਯਾਹ ਮਹਾਰਾਜ ਵਿਰਾਟ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । ੯੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਚ ਵਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਨ੍ਦੇਵੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਉਵਾਚ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਂ ਦੇਵਂ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕृਤਸ਼ੇਖਰਮ੍ । । ੯੩ ਵਰਂ ਵਰਯ ਭੂਤੇਸ਼ ਭੂਭृਜ੍ਜਾਦਯਿਤਾਨਘ । ਯਮਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਦੇਵ ਦਦੇऽਹਂ ਤਦਸ਼ੇषਤਃ । । ੯੪ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭੂਮੌ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਵਾਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । ੯੫ ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਪੁਣ੍ਯੋऽਹਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾਹਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧਨ੍ਯਤਰੋ ਮਮ । ਗਤੋऽਹਂ ਪਰਮਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਗਤਸ਼੍ਚ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੯੬ ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਨਾਸਾਧ੍ਯਂ ਮਮ ਕਿਂਚਨ । ਯਸ੍ਯ ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਸਾਦਪ੍ਰਵਣਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੯੭ ਤ੍ਵਯਾ ਤਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਯਂ ਚ ਤ੍ਵਯਿ ਯਾਸ੍ਯਤਿ । । ੯੮ ਯਦਿ ਤੁष੍ਟੋ ਮਮ ਵਿਭੋ ਅਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋऽਸ੍ਮਿ ਤੇ ਯਦਿ । ਅਚਲਾਂ ਦੇਹਿ ਮੇ ਭਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚਰਣਂ ਨਯ । । ੯੯ ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੂषਾ ਦੇਵੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਤਥੇਤ੍ਯਾਹ ਹਰਂ ਵੀਰ ਤਤੋ ਹਰਿਮੁਵਾਚ । । 1.153.੧੦੦ ਨਾਰਾਯਣ ਮਹਾਬਾਹੋ ਵਰਂ ਵਰਯ ਗੋਧਰ । ਪਰਿਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਤੇ ਦੇਵ ਯਮਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਲ । । ੧੦੧ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਵਚਃ ਕੀਲਾਲਜਨਕੋ ਹਰਿਃ । ਉਵਾਚ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਤ੍ਵਾ ਚ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਵਿਮ੍ । । ੧੦੨ ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਜਯ ਦੇਵ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਜਯ ਦੇਵ ਗੁਰੋ ਰਵੇ । ਪ੍ਰਸੀਦ ਮਮ ਦੇਵੇਸ਼ ਭਕ੍ਤਿਂ ਯਚ੍ਛਾਤ੍ਮਨੋ ਰਵੇ । । ੧੦੩ ਯੇਨਾਹਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਃ ਸ੍ਯਾਂ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਅਜੇਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਦੇਵ ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ । । ੧੦੪ ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬृਂਹਿਤਬਲਸ੍ਤੇਜਸਾ ਮਹਤਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਤਤੋ ਮਯਾ ਮਹਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਵ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ । । ੧੦੫ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਾਲਨਂ ਦੇਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਗ੍ਰਹਾਧਿਪ । ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਵਾ ਵਿਭੋ । । ੧੦੬ ਦੁष੍ਟਦੈਤ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪਾਲਨਾਯ ਚ । ਸृष੍ਟੋऽਹਂ ਭਵਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਚ ਕृਤੋऽਨਘ । । ੧੦੭ ਯਸ੍ਯ ਰੁष੍ਟੋ ਭਵਾਨ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤੁ । ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਦੁਃਖਂ ਮਨੋਰੋਗਂ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਸਨ੍ਤਤਿਕ੍ਸ਼ਯਃ । । ੧੦੮ ਤਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਆਧਯੋ ਵਿਵਿਧਾਸ੍ਤਥਾ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤਤੋ ਦੇਵ ਸਂਸ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਤਤਂ ਬੁਧੈਃ । । ੧੦੯ ਏਵਂ ਤ੍ਵਾਂ ਗੋਪਤੇ ਦੇਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਹਮਰ੍ਚਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯਿ ਕृਪਾਂ ਕੁਰੁ । । 1.153.੧੧੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੌਰਧਰ੍ਮੇ ਸੂਰ੍ਯਤੇਜੋਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਮਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਆਦਿਤਿਆ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਓਮ ਅੱਖਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਬੁਧ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਅਗਨੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਯਮ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਰੁਣ ਹੋ; ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਵਿਆਪਕ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਾਰੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਦਿਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਯਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ। ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿਓ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਸਦਾ ਵੇਦਾਂਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਯਜਨ ਕਲਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਤ੍ਰਯੀ-ਉਪਾਖ੍ਯਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਭਾਨੁਰ੍ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਉਵਾਚ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਕृਪਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । । ੧ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਕृष੍ਣ ਕृष੍ਣ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ । ਯਦਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਃ ਕृष੍ਣ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । । ੨ ਦੇਵਦਾਨਵਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋਰਗਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ । ਅਜੇਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੩ ਜਗਤ੍ਪਾਲਯਿਤੁਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਸਿ । ਅਚਲਾ ਤਵ ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਮੋਪਰਿ । ।੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਸਤਤਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਜਗਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸਂਹਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ।੫ ਭਵਨ੍ਤੋ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਪਦਮ੍ । ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਮਤ੍ਪੂਜਾਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ।੬ ਰਵੇਰ੍ਵਚਨਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਗੋਸ਼੍ਰੁਤਾਭਰਣੋ ਵਿਭੋ । ਉਵਾਚ ਗੋਪਤਿਰ੍ਗੋਗੋ ਗੋਪਤਿਂ ਗੋਵृषਧ੍ਵਜਃ । ।੭ ਤ੍ਵਾਮਾਰਾਧ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਾਮੋ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਕਥਮਾਰਾਧਯਾਮੋ ਹਿ ਭਵਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਤਤਂ ਦੇਵ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਃ । ।੮ ਭਵਤੋ ਹਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮੋ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪਰਮਪੂਜਿਤਾਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕੇਵਲਂ ਤੇਜੋ ਹ੍ਯਬ੍ਧੇਸ੍ਤੋਯਮਿਵੋਜ੍ਝਿਤਮ੍ । । ੯ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਕੁਲਂ ਸਰ੍ਵਮਨੇਕਾਕृਤਿ ਚਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਨ ਚਾਕਾਰਵਿਹੀਨਂ ਤੁ ਚੇਤਸੋ ਲਮ੍ਬਨਂ ਭਵੇਤ੍ । । 1.154.੧੦ ਆਲਮ੍ਬਨਾਦृਤੇ ਦੇਵ ਨ ਚਿਤ੍ਤਰਮਣਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਚੇਤਸੋऽਰਮਣੇ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਨ ਪੁਂਸਾਂ ਜਾਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । ੧੧ ਭਕ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਪੂਜਯਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਿਵੌਕਸਃ । ਤ੍ਵਤ੍ਪੂਜਨੇ ਹਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵ ਧਰ੍ਮਾਦਯੋ ਨਰੈਃ । । ੧੨ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਤਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਤ੍ਮਨੋ ਯਾ ਪਰਾ ਮਤਾ । ਯੇਨ ਤ੍ਵਾਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਯਂ ਸਿਦ੍ਧਾ ਭਵਾਮਹੇ । । ੧੩ ਸੂਰ੍ਯ ਉਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮਹਾਦੇਵ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ਼ृਣੁ ਚੈਕਮਨਾਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਗਦਤੋ ਮਮ ਮਾਨਦ । । ੧੪ ਚਤੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਰਹਂ ਦੇਵ ਜਗਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਮਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਕृਤ੍ਸਦਾ । । ੧੫ ਏਕਾ ਮੇ ਰਾਜਸੀ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰੋਤਿ ਸਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਜਗਤਾਂ ਵਿਭੋ । । ੧੬ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਾ ਪਰਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਜਗਤ੍ਸਾ ਪਾਲਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੁष੍ਟਦੈਤ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ । । ੧੭ ਤृਤੀਯਾ ਤਾਮਸੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਈਸ਼ੇਤਿ षਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਂਹਰੇਤ੍ਸਾ ਤੁ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨੀ । । ੧੮ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਤੁ ਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਾ ਸਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰਨੁਤ੍ਤਮਾ । ਸਾ ਚਾਸ਼ਕ੍ਯਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਚਾਭਵਤ੍ਸਦਾ । । ੧੯ ਤਯਾ ਤਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਚ੍ਚੋਦ੍ਗੀਥਂ ਤੁ ਮੇ ਗਤਿਃ । ਨਿष੍ਕਲਾ ਸਕਲਾ ਸਾ ਤੁ ਸੁਰੂਪਾ ਰੂਪਵਰ੍ਜਿਤਾ । । 1.154.੨੦ ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਗਤਾ । ਤਿष੍ਠਮਾਨਾਪ੍ਯਲਿਪ੍ਤਾ ਸਾ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸਾ । । ੨੧ ਅਨष੍ਟਾ ਚ ਸਦਾ षਡ੍ਭਿਃ ਸਪ੍ਤਾਤੀਤ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ । ਚਤੁਸ੍ਤਨਾ ਚ ਸਾ षਡ੍ਭ੍ਯਸ੍ਤੁਰੀਯਾਖ੍ਯਾ ਸੁਪੂਜਿਤਾ । । ੨੨ ਨ ਸਾ ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਹਰਿਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਨ ਚ । ਮਾਮਨਾਰਾਧ੍ਯ ਭੂਤੇਸ਼ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਕਦਾਚਨ । । ੨੩ ਯਦੇਤਦ੍ਭਵਤਾਂ ਦੇਵ ਪ੍ਰਬੋਧਾਰ੍ਥਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਹਂਕਾਰਵਿਮੂਢਾਨਾਂ ਤਮਸਾ ਚ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੨੪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਯ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਕਰ੍ਣਿਕੇਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦੇਵ ਭੂਪਦ੍ਮਸ੍ਯਾਖਿਲਸ੍ਯ ਚ । । ੨੫ ਯਸ੍ਯ ਸਂਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਯੂਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਬੋਧਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਭਵਦ੍ਵਾਪਿ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਥਾਰ੍ਚਿਭਿਃ । । ੨੬ ਤਸ੍ਮਾਦਾਰਾਧਯਸ੍ਵੈਨਮਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਗਮਨੋਪਮਮ੍ । ਮਨ੍ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਯੇਨ ਤਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੨੭ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਮੀਸ਼੍ਵਰਂ ਜਜ੍ਞੇ ਤਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਃ । । ੨੮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਲੀਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾਮੇ ਤਸ੍ਯ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਤ੍ਵਂ ਸਦਾ ਕਚਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਲੀਯਸੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । । ੨੯ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਲੀਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਲੋਕਮਾਤਰਃ । ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਨਿ ਵੈ ਵੇਦਃ ਸषਡਙ੍ਗਪਦਕ੍ਰਮਃ । । 1.154.੩੦ ਜਠਰੇ ਲੀਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ । । ੩੧ ਆਕਾਸ਼ਂ ਵ੍ਯੋਮ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ ਪृਥਿਵੀ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਮਤਾ । ਭੂਤਸ਼੍ਰੇਯੋਹऽਮਾਕਾਸ਼ੋ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਦਯਿਤਾ ਮਮ । । ੩੨ ਮਯਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । ਤਸ੍ਮਾਦਾਰਾਧਯ ਵ੍ਯੋਮ ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤਥਾ । । ੩੩ ਤਨ੍ਮੇ ਰੂਪਂ ਮਹਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਹਿ ਗਿਰੌ ਤ੍ਵਂ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨੇ । । ਤਤੋ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ षਡਙ੍ਗਾਂ ਪਰਮਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । । ੩੪ ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਃ । ਆਰਾਧਯਤੁ ਮਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । । ੩੫ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਗਤਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਲੋਕਪਾਵਨਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਵਿਰਿਞ੍ਚੋ ਮੇ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਸਦਾਰ੍ਚਤੁ । । ੩੬ ਏਵਂ ਮਾਂ ਸਤਤਂ ਯੂਯਂ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍ । ਸਮਾਨਾਂ ਚ ਸੁਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਤ੍ਰਯਮਾਦਰਾਤ੍ । । ੩੭ ਤਤੋ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਥ ਮੇ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪਰਮਾਂ ਯਾਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । ਕਦਮ੍ਬਗੋਲਕਾਕਾਰਾਂ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲਾਕੁਲਾਂ ਪਰਾਮ੍ । । ੩੮ ਅਥ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਵਿਮ੍ । ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੩੯ ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਯਦਿ ਤੇ ਪਰਮਂ ਰੂਪਂ ਮਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਹ੍ਯਨੌਪਮਮ੍ । ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ਸਿਦ੍ਧਿਮੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ।1.154.੪ ੦ ਕੀਦृਗ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤ੍ਵਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕਃ । ਆਰਾਧਯਾਮਹੇ ਦੇਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਮਾਤ੍ਮਨਃ । ।੪ ੧ ਯੇਨ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਸ੍ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੋ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਃ ਪਰਮਪੂਜਿਤ । ।੪੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੌਰਧਰ੍ਮੇ ਤ੍ਰਯ੍ਯੁਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ । ੧
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ, ਆਦਿਤਯ ਨੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੁਰੁਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਆਦਿਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਉੱਚੇ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਤੂੰ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਜੈਯ ਰਹੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਟੱਲ ਰਹੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਗਤ ਰਚਣ ਜੋਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਸ਼ੰਕਰਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜ্ঞানੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਓਗੇ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਰਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋ-ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਭੂਸ਼ਣ ਵਾਲਾ, ਗੋ-ਪਤੀ, ਗੋ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੈਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤੇ, ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਕਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੀਏ, ਦੱਸੋ। ਸਦਾ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣਾ ਸਚਾ ਸਰੂਪ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਸਿਰਫ ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਜੋਬਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਦੇਵਤਾ, ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ। ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ, ਲੋਕ ਧਰਮ ਆਦਿ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਉਹ ਉੱਚਾ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਮਹਾਦੇਵ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ਸੁਵ੍ਰਤ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ। ਮੈਂ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ, ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸਦਾ ਆਰੰਭ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਦਾ ਕਾਰਨ। ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਰਾਜਸੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਦਾ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਾਤਵਿਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਜਗਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਦ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਤਾਮਸੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਈਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ। ਚੌਥਾ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਤ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵੇਖਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਚਾ ਉਚਾਰਣ ਹੈ। ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੀ, ਸੋਹਣੀ ਪਰ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਉਤਲੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਦਾ ਛੇ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਚੌਥਾ ਰੂਪ, ਵਧੀਆ ਪੂਜਾ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ, ਹਰੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਦ ਤਕ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਕਦੇ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਜਾਗਣ ਲਈ ਆਇਆ, ਦੇਵਤਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਮੂੜ੍ਹ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਗਤ-ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਗੇ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਅਦੁੱਤੀ ਸਰੂਪ ਪੂਜ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵੇਖੇਗਾ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਈਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇ ਤੂੰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੜ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤਰੀ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ; ਵੇਦ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਪਦਾਂ ਸਮੇਤ। ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ, ਚਲ-ਅਚਲ, ਦੁਬਾਰਾ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ; ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਕਾਸ਼ ਮੇਰੀ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਹੈ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ। ਮੇਰੇ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਕ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੀ। ਮੇਰਾ ਉਹ ਵੱਡਾ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਗਿਰੀ ਗੰਧਮਾਦਨ ਤੇ, ਦਿਵਿਆ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰਸ਼ ਪੂਜ ਕੇ, ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਜਨਾਰਦਨ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ, ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਧੀਆ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਜ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਕਦੰਬ ਫਲ ਵਾਂਗ ਗੋਲ, ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਨਾਰਾਯਣ, ਸਿਰ ਨਮਾ ਕੇ, ਰਵੀ ਨੂੰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਤੇਰਾ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਅਦੁੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਲਵਾਂਗੇ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਕੀਹ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ? ਮੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹਰਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਾਸਕ, ਕਿਵੇਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਭਲਾਈ ਲਈ? ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਸਕੀਏ, ਉਸ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਲਕੜ ਦੱਸੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਜੋਗਾ।