੧੭ ਯਦਿ ਦੇਵਾਰ੍ਥਦਾਨਂ੧ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਦੇਵਲਕਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਦੇਵਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਿਲਾषਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਂ ਤੁ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ । । ੧੮ ਦੇਵਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਯਦ੍ਦਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਪਾਪਕਰ੍ਤਾਰਾਵਾਤ੍ਮਦੋषੇਣ ਮਾਨਵੌ । । ੧੯ ਦੇਵਾਰ੍ਥਦਾਨਂ੨ ਵਾਰ੍ष੍ਣੇਯ ਯਦ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਚ ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸਤ੍ਰੇ ਤਜ੍ਜੁਹੋਤਿ ਦਦਾਤਿ ਵਾ । । ਭਿਨ੍ਨ ਵृਤ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪਾਪੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ਸੋऽਭਿਜਾਯਤੇ । । 1.139.੨੦ ਦ੍ਵਿਜੋ ਦੇਵਲਕੋ ਯਤ੍ਰ ਪਙ੍ਕ੍ਤ੍ਯਾਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਮਹੀਪਤੇ । ਅਨ੍ਨਾਨ੍ਯੁਪਸ੍ਪृਸ਼ੇਨ੍ਨੀਚਾ ਸਾ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਃ ਪਾਪਮਾਚਰੇਤ੍ । । ੨੧ ਦ੍ਵਿਜੋ ਦੇਵਲਕੋ ਯਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਸੋऽਧੋਮੁਖਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵਿਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ । । ੨੨ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਾਤਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੋਨ੍ਯਾਨੁਦ੍ਧਰਤੇ ਕਥਮ੍ ਉਦ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮਿਤ੍ਯੇषਾ ਕਲ੍ਪਨਾਧਮਾ । । ੨੩ ਯੋ ਹਠਾਚ੍ਚ ਭਯਾਚ੍ਚੈਵ ਕੁਰੁਤੇ ਰਵਿਵੇਸ਼੍ਮਨਃ । ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍ਪਤਿਤਸ੍ਸ ਤੁ ਜਾਯਤੇ । । ੨੪ ਸਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦ੍ਵਿਜੋऽਸ਼੍ਨਾਤਿ ਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ । ਦੇਵਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥੇषੁ ਵੇਦਵਾਕ੍ਯਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੨੫ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਾ ਨ ਦੇਵਾਰ੍ਥਂ ਵਿਪ੍ਰੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕਥਞ੍ਚਨ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਤ੍ਰਮਹਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਗਮਿष੍ਯਾਮੀਤਿ ਗਮ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੨੬ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਚੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭ੍ਯਃ ਕਸ੍ਮੈ ਦੇਯਮਿਦਂ ਮਯਾ । ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਾ ਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾ ਤਨ੍ਮੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੨੭ ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ ਮਗਾਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰਮੇਤਚ੍ਛੁਭਂ ਵਿਭੋ । ਤਸ੍ਯਾਧਿਕਾਰੋ ਦੇਵਾਨ੍ਨੇ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪੂਜਨੇ । । ੨੮ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕੋऽਯਂ ਮਗੇਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਵ ਵਾਸੌ ਵਸਤੇ ਵਿਭੋ । ਕਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਿਮਾਚਾਰਃ ਕਿਮਾਕृਤਿਃ । । ੨੯ ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ ਯੋऽਯਂ ਮਗੇਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਗੋ ਦਿਵ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾਯਾਂ ੧ ਸੁਤੋ ਵੀਰ ਆਦਿਤ੍ਯਾਤ੍ਮਜ ਉਚ੍ਯਤੇ । । 1.139.੩੦ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਸ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾਪੁਤ੍ਰਃ ਕਥਂ ਵੀਰਸੁਤਸ੍ਤਥਾ । ਕਥਂ ਚਾਦਿਤ੍ਯਤਨਯੋ ਮਗੋऽਸਾਵੁਚ੍ਯਤੇਨऽਘ । । ੩੧ ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ ਮਾਨੁषਤ੍ਵਂ ਗਤਾ ਦੇਵੀ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਕਿਲ ਯਾਦਵ । ਗਤਾ ਸ਼ਾਪਮਵਾਪ੍ਯੇਹ ਭਾਸ੍ਕਰਾਲ੍ਲੋਕਪੂਜਿਤਾ । । ੩੨ ਗੋਤ੍ਰਂ ਮਿਹਿਰਮਿਤ੍ਯਾਹੁਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸੁਜਿਹ੍ਵਾ ਨਾਮ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ऋषਿਪੁਤ੍ਰਃ ਪੁਰਾਨਘ । । ੩੩ ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਸਾ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾ । ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਮਾ ਲੋਕੇ ਹਾਰਲੀਲਾ ਮਤਾ ਤੁ ਸਾ । । ੩੪ ਪਿਤੁਰ੍ਨਿਯੋਗਾਤ੍ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਵਿਹਰੇਜ੍ਜਾਤਵੇਦਸਿ । । ੩੫ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਸਮਿਦ੍ਧੇ ਪਾਵਕੇ ਤਥਾ । ਅਥ ਤਾਂ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ੋ ਹ੍ਯਂਸ਼ੁਮਾਲੀ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ । । ੩੬ ਰੂਪਯੌਵਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਂ ਤਤਃ ਕਾਮਵਸ਼ਂ ਗਤਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਕਥਂ ਤਾਂ ਵੈ ਭਜਾਮ੍ਯਹਮ੍ । । ੩੭ ਅਨਯਾਵਹृਤੋ ਯੋऽਯਂ ਪਾਵਕੋ ਦੇਵਪੂਜਿਤਃ । ਵਨਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀਂ ਭਜੇਯਂ ਲੋਕਪੂਜਿਤਾਮ੍ । । ੩੮ ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ਦਿਵਸ੍ਪਤਿ । ਵਿਵੇਸ਼ ਪਾਵਕਂ ਵੀਰ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚਾਭਵਤ੍ਤਦਾ । । ੩੯ ਤਤੋ ਵਿਲਾਸਲਾਵਣ੍ਯਰੂਪਯੌਵਨਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਸਮਿਦ੍ਧਂ ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਜਗਾਮਾਯਤਲੋਚਨਾ । । 1.139.੪੦ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸ ਪੀਡਿਤਃ । ਕਰਂ ਕਰੇਣ ਸਙ੍ਗृਹ੍ਯ ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ । । ੪੧ ਉਵਾਚ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਨੋਦਿਤੋ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਤੁ । ਵੇਦੋਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਯਥਾਹਂ ਲਂਘਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ । ।੪ ੨ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨ ਚ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਜਰਸ਼ਬ੍ਦ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵਂਸ਼ਕੀਰ੍ਤਿਵਿਵਰ੍ਧਨਃ । । ੪੩ ਅਗ੍ਨਿਜਾਤ੍ਯਾ ਮਗਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸੋਮਜਾਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਭੋਜਕਾਦਿਤ੍ਯਜਾਤ੍ਯਾ ਹਿ ਦਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ।੪੪ ਤਾਮੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨਾਦਿਤ੍ਯੋऽਨ੍ਤਰਤਸ੍ਤਦਾ । ਅਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਵੈ ऋषਿਃ । । ੪੫ ਪਤਿਤਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ऋਗ੍ਜਿਹ੍ਵਃ ਸੁਮਹਾਮਤਿਃ । ਸ਼ਾਪਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ऋਗ੍ਜਿਹ੍ਵੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੪੬ ਆਤ੍ਮਾਪਰਾਧਾਤ੍ਕਾਮਿਨ੍ਯਾ ਯਥਾ ਗਰ੍ਭੋ ਨਲਾਵृਤਃ । ਸਮ੍ਭੂਤਸ੍ਤੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਅਪੂਜ੍ਯੋऽਯਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । । ੪੭ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਭਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਬਾਲਾ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਤਮੇਕਂ ਜ੍ਵਲਨਾਕृਤਿਮ੍ । । ੪੮ ਤਤੋ ਦੇਵਵਰਿष੍ਠਸ੍ਯ ਮਮ ਯੋਨਿਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਅਯਂ ਦਤ੍ਤੋ ਮਹਾਸ਼ਾਪਃ ਪੂਜ੍ਯਤਾਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ।੪ ੯ ਭਵੇਤ੍ਪੂਜ੍ਯੋ ਹਿ ਮੇ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦੇਵੇਸ਼੍ਵਰ ਤਥਾ ਕੁਰੁ । ਏਵਂ ਚਿਂਤਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਭਗਵਾਨਰ੍ਯਮਾ ਕਿਲ । । 1.139.੫੦ ਆਗ੍ਨੇਯਂ ਰੂਪਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਚੇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਗਮ੍ਭੀਰਨਿਰ੍ਘੋषਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਜ੍ਵਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । । ੫੧ ऋਗ੍ਜਿਹ੍ਰਃ ਸੁਮਹਾਤੇਜਾ ਧਰ੍ਮਂ ਚਰਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਤੇਨੋਤ੍ਸृष੍ਟਂ ਮਹਾਸ਼ਾਪਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕਰ੍ਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ । । ੫੨ ਕਿਂ ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਗਰੀਯਸ੍ਤ੍ਵਾਦਾਤ੍ਮਨੋ ਯੋਗ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਵ ਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਚਾਪੂਜ੍ਯਂ ਵੇਦਪਾਰਗਮ੍ । । ੫੩ ਵਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸੁਮਹਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਵਸਿष੍ਯਤਿ ਭੂਤਲੇ । ਮਮਾਙ੍ਗਾਨਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਾਸ਼ਿष੍ਠਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ । । ੫੪ ਮਦ੍ਗਾਯਨਾ ਮਦ੍ਯਜਨਾ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾ ਮਤ੍ਪਰਾਯਣਾਃ । ਮਮ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਮ ਚ ਵ੍ਰਤਚਾਰਿਣਃ । । ੫੫ ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਮਾਂ ਚ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਵੇਦਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ । ਪੂਜਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਰਤਾਃ ਸਦਾ ਮਦ੍ਭਾਵਭਾਵਿਤਾਃ । । ੫੬ ਮਤ੍ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਮਦਙ੍ਗਾਨਾਂ ਮਦ੍ਭਾਵਵਿਨਿਵੇਸ਼ਨਾਤ੍ । ਵਿਰਜਾ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਮਾਮੇਵੈष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍ । । ੫੭ ਜਟਾਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਧਰਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਾ ਮਯਿ ਪਰਾਯਣਾਃ । ਪਞ੍ਚਕਾਲਵਿਧਾਨਜ੍ਞਾ ਵੀਰਕਾਲਸ੍ਯ ਯਜ੍ਵਿਨਃ । । ੫੮ ਪੂਰ੍ਣੇਕਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਣੌ ਵਰ੍ਮ ਵਾਮੇਨ ਧਾਰਯਨ੍ । ਪਤਿਦਾਨੇਨ ਵਦਨਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਨਿਯਤਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । । ੫੯ ਪ੍ਰਾਣਂ ਹਿ ਮਹਤਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾਗ੍ਯਤਃ । ਅਯਮਾਚ੍ਚਾਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚੇਤਸਾ । । 1.139.੬੦ ਵਿਧਿਹੀਨਂ ਮਂਤ੍ਰਹੀਨ ਯੇ ਵੈ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਮਤਃ । ਤੇऽਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾ ਰਮਨ੍ਤੇ ਸੂਰ੍ਯਸਨ੍ਨਿਧੌ । । ੬੧ ਏਵਂਵਿਧਾਸ੍ਤਵ ਸੁਤਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਹੀਤਲੇ । ਮਗਵਂਸ਼ੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗਾਃ । । ੬੨ ਏਵਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਤਾਂ ਦੇਵੀਂ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਵਾਰਿਤਸ੍ਕਰਃ । ਅਨ੍ਤਦਰ੍ਧੇ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸਾ ਚ ਹਰ੍षਮਵਾਪ ਹ । । ੬੩ ਏਵਮੇਤੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਭੋਜਕਾਃ ਕृष੍ਣਨਨ੍ਦਨ । ਵਿष੍ਣੁਭਾਸ੍ਤੇ ਤਥਾਦਿਤ੍ਯਾ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਲੋਕਪੂਜਿਤਾਃ । । ੬੪ ਤੇषਾਮੇਤਤ੍ਪੁਰਂ ਦੇਹਿ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੇ । ਤ੍ਵਦੀਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮੇ ਵੀਰ ਤਥਾ ਭਾਸ੍ਕਰਪੂਜਨੇ । । ੬੫ ਤਸ੍ਯ ਗੌਰਮੁਖਸ੍ਯੇਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਯਾਦਵਃ । ਸਾਮ੍ਬੋ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ । । ੬੬ ਕ੍ਵ ਵਸਨ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨ ਏਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਪੁਤ੍ਰਕਾਃ । ਭੋਜਕਾ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਯੇਨ ਤਾਨਾਨਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ । । ੬੭ ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ ਨਾਹਂ ਜਾਨੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਵਸਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਮਗਾਃ । ਜਾਨੀਤੇ ਤਾਨ੍ਰਵਿਰ੍ਵੀਰ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜ । । ੬੮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਵਿਮ੍ । ਜਗਾਦ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਸਾਮ੍ਬਃ ਕਸ੍ਤੇ ਪੂਜਾਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । । ੬ ੯- ਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਤਮੁਵਾਚ ਹ । ਨ ਯੋਗ੍ਯਾਃ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਯਾਂ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪੇ ਮਮਾਨਘ । । 1.139.੭੦ ਮਮ ਪੂਜਾਕਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਾਦਿਹਾਨਯ । ਲਵਣੋਦਾਤ੍ਪਰੇ ਪਾਰੇ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੇਨ ਸਮਾਵृਤਃ । । ੭੧ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਾਤ੍ਪਰੋ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਕਦ੍ਵੀਪ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਾ ਜਨਪਦਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ੭੨ ਮਗਾਸ਼੍ਚ ਮਗਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਨਗਾ੧ ਮਨ੍ਦਗਾਸ੍ਤਥਾ । ਮਗਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੂਯਿष੍ਠਾ ਮਗਗਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੭੩ ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਗਾਨਗਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤੁ ਮਨ੍ਦਗਾਃ । ਨ ਤੇषਾਂ ਸਙ੍ਕਰਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਕृਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । ੭੪ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿਚਾਰੋ ਵਾ ਹ੍ਯੇਕਤਃ ਸੁਖਿਨਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਤੇਜਸਸ੍ਤੇ ਮਦੀਯਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । । । । ੭੫ ਤੇਭ੍ਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਰਹਸ੍ਯਾ ਮਯੋਦਿਤਾਃ । ਵੇਦੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਪਰੈਰ੍ਗੁਹ੍ਯੈਰ੍ਮਯਾ ਕृਤੈਃ । । ੭੬ ਤੇ ਚ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਮਾਮੇਵ ਯਜਨ੍ਤੇ ਮਾਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਮਨ੍ਮਾਨਸਾ ਮਦ੍ਯਜਨਾ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾ ਮਤ੍ਪਰਾਯਣਾਃ । । ੭੭ ਮਮ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਮ ਚ ਵ੍ਰਤਚਾਰਿਣਃ । ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਧਾਰਿਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । । ੭੮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਦਾ ਭਦ੍ਰਾਂ ਮਮ ਪੂਜਾਂ ਮਮਾਨੁਗਾਃ । ਤਥਾ ਦੇਵਾਃ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਸਹ ਚਾਰਣੈਃ । । ਵਿਹਰਨ੍ਤੇ ਰਮਨ੍ਤੇ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਤੈਃ ਸਹ । । ੭੯ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪੇ ਤ੍ਵਹਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪੂਜਿਤਃ । ਸ਼ਕ੍ਰੋऽਹਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਦ੍ਵੀਪੇ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪੇ ਹ੍ਯਹਂ ਭਗਃ
If there were to be gifts meant for the deity, then Brahmins would become 'devalakas'; desire for divine property causes one to abandon Brahminhood. When a gift meant for the deity is given to a Brahmin through the deity's agency, both the giver and the receiver are sinners, each due to their own fault. If a Brahmin accepts a gift meant for the deity and offers it in a śrāddha or a sacrifice, or gives it away, that Brahmin, having deviated from his conduct, becomes sinful and is reborn as a demon. Where a 'devalaka' Brahmin eats in a ritual line, O king, and touches the food, that line becomes impure and incurs sin. If a 'devalaka' Brahmin performs the rites of passage for someone, he causes all his ancestors to fall headlong. Whoever causes his own downfall cannot uplift others; how can he uplift himself?—this is the lowest conception. One who, out of force or fear, establishes his livelihood in the house of the Sun, falls from Brahminhood. If a Brahmin eats with the acceptance of gifts, with the mantra of acceptance, there is no Vedic authority for accepting gifts meant for the deity. Therefore, a king should never give divine property to a Brahmin; I will cut the Brahmasūtra and depart—let me go. Sāmba said: If this is not to be accepted by Brahmins, to whom should I give it? Tell me what you have heard or seen. Gauramukha said: Give this auspicious city to the Magas; they have the right to the food of the gods and to the worship of the deities. Sāmba said: Who are these Magas you mention? Where do they live, O lord? Whose sons are they, O best of Brahmins? What are their practices and appearance? Gauramukha said: The one called Maga is a divine Brahmin, O hero, said to be the son of Nikṣubhā and the Sun. Sāmba said: How is he the son of Nikṣubhā? How is he the son of a hero? How is he called the son of the Sun, O sinless one? Gauramukha said: The goddess Nikṣubhā, O Yādava, took human birth, having received a curse from the Sun, though worshipped by the world. Her lineage is called Mihira, and she was given the highest Brahminhood. Sujihvā, a righteous sage's son, was her father. His daughter was Nikṣubhā, a most beautiful woman, famed as Hāralīlā for her beauty and playfulness. By her father's command, she played in the sacrificial fire. While she was playing properly in the blazing fire, the lord of gods, the radiant Sun, saw her. Seeing her endowed with beauty and youth, the lord of gods was overcome by desire and thought, 'How can I enjoy her?' The fire-god, honored by the gods, was drawn away by her; the Sun thought, 'Entering the forest, I will enjoy this slender maiden, worshipped by the world.' Thus resolved, the lord Sun, the thousand-rayed lord of the day, entered the fire, and then a son was born. Then the beautiful, playful, youthful maiden, with wide eyes, leapt over the blazing fire. Angered, the fire-god, assuming his true form, seized her hand and said, 'O best of the Yadus, you have not been appointed by the Sun, and, abandoning the Vedic rite, you have leapt over me. Therefore, though born from me, he will not be your son; he will be known by the name Jaraśabda, increaser of the lineage.' Those born from Agni are called Magas, those from Soma are Brahmins, and those from the Sun are called divine Bhojakas. Having thus spoken, the blessed Sun withdrew. Then, knowing that a child had been born, the sage, through meditation, realized it. The great sage Ṛgjihva, full of energy, pronounced a curse, saying, 'Because of my own fault and desire for a woman, as the embryo was covered with dirt, so this child, though noble, will be unworthy of worship.' Distressed by grief for her son, the young woman, her eyes full of tears, sorrowfully contemplated the fire-god. Then, to the best of the gods, she said, 'This great curse has been given to my offspring born from your seed; you should make him worthy of worship.' The lord Aryaman, assuming a fiery form, spoke these words: 'Ṛgjihva, of great energy and firm vows, acts righteously; the great curse he pronounced cannot be undone. Yet, what is to be done is weightier; I will make your son, though unworthy of worship, a knower of the Vedas. His lineage will flourish greatly on earth. From my limbs will arise great souls, the Vāśiṣṭhas, knowers of Brahman. The Madgāyanas, Madyajanas, my devotees, devoted to me, my servants, and observers of my vows, those who see the true meaning of the Veda, will always worship you and me properly, absorbed in my being. By devotion to my acts, my limbs, and absorption in my nature, freed from sin by my grace, they will surely attain me. Wearing matted hair and beards, always devoted to me, knowing the fivefold ritual times, sacrificers at the time of Vīra, holding a shield in the right hand and armor in the left, covering the mouth with the gift of the husband, disciplined and pure, having taken a great breath, then eating in silence—if they worship me without proper rites and mantras, with disturbed senses and minds, they too, fallen from heaven, will wander in the presence of the Sun. Such will be your sons on earth, O great-souled one, in the Maga lineage, masters of the Veda and its branches. Thus comforting the goddess, the Sun, remover of darkness, in the middle of the night, she attained joy. Thus were the Bhojakas born, O descendant of Kṛṣṇa, radiant like Viṣṇu and the Sun, worshipped by the world. Give them this city; they are worthy of acceptance, as are you and I in the worship of the Sun. Hearing these words of Gauramukha, Sāmba, son of Jāmbavatī, bowed his head and said: Where do these great-souled sons of the Sun, the Bhojakas, dwell, O best of Brahmins, that I may bring them? Gauramukha said: I do not know, O mighty-armed one, where the Magas dwell; the Sun knows them, so take refuge in him. Thus addressed by the Brahmin, Sāmba bowed his head to the Sun and asked, 'Who will perform your worship?' Thus requested by Sāmba, the image replied: 'In Jambūdvīpa, none are fit for my service; go to Śākadvīpa and bring my worshippers here. Beyond the salt ocean, surrounded by the milk ocean, is Śākadvīpa, so called because it lies beyond Jambūdvīpa. There are holy peoples there, endowed with the four varṇas: Magas, Magagās, Gānagās, and Mandagās. The Magas are mostly Brahmins, the Magagās are known as Kṣatriyas, the Gānagās are Vaiśyas, and the Mandagās are their Śūdras. There is no intermixture among them for the sake of dharma. Their dharma is considered in this way; the people are happy. Their radiance was fashioned by Viśvakarman. To them I revealed the four Vedas, with their secrets, and various hymns and mysteries. They meditate on me and worship me always; my people, my devotees, devoted to me, my servants, and observers of my vows, always perform my worship with auspicious rites. Thus, the gods, Gandharvas, Siddhas, and Cāraṇas sport and delight with them, appearing visibly. In Jambūdvīpa, I am Viṣṇu, worshipped with the Veda and its branches; I am Indra in Śālmalīdvīpa, Bhaga in Krauñcadvīpa.
ਸੂਰ੍ਯਤੇਜੋਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸੁਮਤਿਸ਼੍ਚ ਰਵੇਰ੍ਭਕ੍ਤਃ ਪਾਣ੍ਡਵੇਯ ਮਹਾਮਤੇ । ਅਤਸ੍ਤੇ ਨਿਖਿਲਂ ਵਚ੍ਮਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾ ਨृਪ । । ੧ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਸृਜਤੋ ਵੀਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਹਂਕਾਰੋ ਮਹਾਨਾਸੀਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ਮਦੁਤ੍ਤਮਃ । । ੨ ਤਥਾ ਪਾਲਯਤੋ ਵੀਰ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯ ਧਰਾਪਤੇ । ਤਥਾ ਸਂਹਰਤੋ ਜਜ੍ਞੇऽਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਸ੍ਯ ਚ । । ੩ ਚਿਂਤਯਨ੍ਤੋਥ ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਕੇਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਨਰਾਧਿਪ । ਮਿਥਸ੍ਤੇ ਸ੍ਪਰ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੋਧਿਨਃ । । ੪ ਵਿਵਾਦਸ੍ਤੁ ਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ਕਞ੍ਜਾਮ੍ਬੁਨਗੌਕਸਾਮ੍ । ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਨਸਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੇਵਲਮ੍ । । ੫ ਅਹਂ ਕਰ੍ਤਾ ਵਿਕਰ੍ਤਾऽਹਂ ਪਾਲਕੋऽਹਂ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਇਤ੍ਯਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕृष੍ਣਭੀਮੌ ਸਮਰ੍ਚਿਤੌ । । ੬ ਤਥੈਤ੍ਯ ਸ਼ਂਕਰਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕਃ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਦृਤੇ ਭੁਵਿ । ਸਂਹਰ੍ਤੁਂ ਜਗਦੇਤਦ੍ਧਿ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪਾਲਯਿਤੁਂ ਤਥਾ । ।੭ ਨਾਰਾਯਣੋऽਪ੍ਯੇਵਮੇਵ ਮਨਾਕ੍ ਕ੍ਰੋਧਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਨ ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਜਗਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਂਹਰ੍ਤੁਂ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਤਥਾ । । ੮ ਏਵਂ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਵਦਤਾਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਸਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ਤਦਾऽਜ੍ਞਾਨਂ ਤਮੋ ਮੋਹਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਭੋ । । ੯ ਤੇਨ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਧਿਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮੋਹਮਾਪਨ੍ਨਾ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤੀਹ ਕਿਞ੍ਚਨ । । 1.153.੧੦ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੋ ਮਿਥਸ੍ਤੇ ਤੁ ਨਿषਣ੍ਣਾਃ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤਲੇ ਵਿਭੋ । ਆਰਮਨ੍ਤਿ ਹਿ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਤੇ ਦਿਵਾਕਰਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੧੧ ਤਮਸਾ ਮੋਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਦ੍ਰਾਵਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਃ । ਮਨਾਗ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਚਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਮੇਤਿ ਮੋਹਿਤਾਃ । । ੧੨ ਅਥ ਭੂਤਾਧਿਪੋ ਦੇਵੋ ਗੋਸ਼੍ਰੁਤਾਭਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਧਕृਤਸ਼ੋਭਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਲਾਂਸ਼ੁਵਿਸ਼ੋਧਿਤਃ । । ੧੩ ਆਰ੍ਤਿਮੇਤ੍ਯ ਪਰਾਂ ਵੀਰ ਮੋਹਿਤਸ੍ਤਮਸਾ ਵਿਭੋ । ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਬ੍ਰਵੀਦ੍ਦੇਵਂ ਮਾਧਵਂ ਭੂਧਰਂ ਹਰਿਮ੍ । । ੧੪ ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਕृष੍ਣ ਕृष੍ਣ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕ੍ਵ ਗਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਮਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਕ੍ਵ ਗਤੋ ਵੀਰ ਨਾਹਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਾਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । ੧੫ ਮੋਹੇਨ ਮਹਤਾਹਂ ਵੈ ਤਮਸਾ ਚ ਵਿਮੋਹਿਤਃ । ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕ੍ਵ ਚਾਹਮਧੁਨਾ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੧੬ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਧਰਂ ਪृਥਿਵੀਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਦਾਨਵਾਨ੍ । ਵਿਪੁਲਂ ਸਾਗਰਂ ਸਿਨ੍ਧੂਨ੍ਨਹਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਿਞ੍ਚਨ । । ੧੭ ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਪਸ਼੍ਯੇਯਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਦੇਵਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵ੍ਰੀਡਾ ਮੇऽਤੀਵ ਜਾਯਤੇ । । ੧੮ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਰਿਰ੍ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸ਼ੋਕਗਦ੍ਗਦਯਾ ਵਾਚਾ ਤਮਸਾ ਮੋਹਿਤੋ ਨृਪ । । ੧੯ ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਭੀਮ ਭੀਮ ਨ ਜਾਨੇऽਹਂ ਕ੍ਵ ਭਵਾਨ੍ਵਰ੍ਤਤੇऽਧੁਨਾ । ਮਮਾਪਿ ਮੋਹਿਤਂ ਚੇਤਸ੍ਤਮਸਾਤੀਵ ਸ਼ਙ੍ਕਰ । । 1.153.੨੦ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕ੍ਵ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਕਥਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਤਮਸਾ ਪੂਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ਧਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ । । ੨੧ ਯਦ੍ਯਸੌ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਵਃ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠੋऽਮ੍ਬੁਜੋਦ੍ਭਵਃ । ਪृਚ੍ਛਾਵਸ੍ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯਦਿ ਤੇ ਰੋਚਤੇ ਹਰ । । ੨੨ ਹਿਤ੍ਵਾ ਦਰ੍ਪਮਹਙ੍ਕਾਰਂ ਸਮਮਾਸ੍ਥਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਪਦ੍ਮਾਨਨਂ ਪਦ੍ਮਯੋਨਿਂ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੨੩ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਗਦਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੋਵਾਚ ਵਿਭੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਗਙ੍ਗਾਧਰਮਹੀਧਰੌ । । ੨੪ ਕृष੍ਣ ਕृष੍ਣ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭੀਮ ਭੀਮ ਮਹਾਮਤੇ । ਕ੍ਵ ਭਵਨ੍ਤੌ ਬ੍ਰੂਤ ਕਿਂ ਚ ਕਿਂ ਯੁਵਾਮੂਚਥੁਰ੍ਮਿਥਃ । । ੨੫ ਮਮਾਤੀਵ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧੀ ਤਮਸਾ ਵਸ਼ਮਾਗਤੇ । ਨ ਸ਼ृਣੋਮਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਦ੍ਰਾਮੋਹਵਸ਼ਂ ਗਤਃ । । ੨੬ ਅਹੋ ਬਤ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । ਤਮਸਾ ਵ੍ਯਾष੍ਟਤਂ ਦੇਵੌ ਨ ਜਾਨੇ ਕ੍ਵ ਗਤਂ ਮਹਃ । । ੨੭ ਅਥ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਵਦਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਦਰ੍ਪਕ੍ਰੋਧਭਯਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਤਮਸਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਾਮ੍ । । ੨੮ ਤੇषਾਂ ਦਰ੍ਪਾਪਹਾਰਾਯ ਪ੍ਰਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਚ ਗੋਪਤੇਃ । ਤੇਜੋਰੂਪਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਮष੍ਟਸ਼ृਙ੍ਗਮਨੌਪਮਮ੍ । । ੨੯ ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਪਾਪਤਮਸਾ ਮਹਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਨਰਾਧਿਪ । ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਵृਤਂ ਵੀਰ ਬਹੁਰੂਪਂ ਚ ਭਾਸਤੇ । । 1.153.੩੦ ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਗਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭ੍ਰਮਤ੍ਤਥਾ । ਗੋਮਧ੍ਯਤੋ ਮਹਾਰਾਜ ਕਰ੍ਣਿਕੇਵਾਮ੍ਬੁਜਸ੍ਯ ਤੁ । । ੩੧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਤੇਜਸਾ ਤਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਨृਪ । ਪੁਰੇष੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਯਥਾ ਵੀਰ ਅਮ੍ਬੁਜਸ੍ਯਾਰ੍ਚਿਭਿਃ ਸਦਾ । । ੩੨ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਰ੍ਵੇ ਹੁਙ੍ਕਾਰਾਦਿਵਿਕਾਰਿਣਃ । ਤੇਜਸਾ ਮੋਹਿਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਨृਪ । । ੩੩ ਤੇਜਸਾ ਮੋਹਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਮਹਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਨਰਾਧਿਪ । ਤਤੋ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਸੀਨਃ ਦृष੍ਟਗੋਪਤਯੋ ਨृਪ । । ੩੪ ਪਸ਼੍ਯਮਾਨਾ ਮਹੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਮਿਥੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਅਹੋ ਤੇਜਃ ਸਮੁਦ੍ਧੂਤਮਸ੍ਮਾਕਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨृਪ । । ੩੫ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਯ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮ ਕਿਂ ਨ੍ਵਿਦਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ. । । ੩੬ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਜਗਾਮ ਦੇਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਮ੍ਬੁਜਗਦਾਧਰਃ । ਅਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਗੈਰਿਕਾਧਿਪਾਃ । । ੩੭ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਨਯਨਾ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਕਞ੍ਜਾਦਿਕਾ ਦੇਵਾ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । । ੩੮ ਕੋऽਯਂ ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਸ਼੍ਚਾਯਂ ਕਿਮਿਦਂ ਤੇਜਸਾਂ ਨਿਧਿਃ । ਅਹੋऽਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸਞ੍ਜਾਤਾ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਵਯਮ੍ । । ੩੯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੈਨਂ ਸ੍ਤੁਵੀਮੋऽਦ੍ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਸ੍ਤੁਵਂਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਃ । । 1.153.੪੦ ਸ੍ਤੁਵਤਾਮਪ੍ਯਥੈਤੇषਾਂ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੋ ਰਵਿਃ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਕृਪਯਾ ਪਰਯਾ ਵृਤਃ । । ੪੧ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਮਹੋਪਮਾਮ੍ । ਅਥ ਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਦਦृਸ਼ੁਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । । ੪੨ ਖषੋਲ੍ਕਲੋਕਨਾਥੇਸ਼ਂ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ਕृਤ੍ਤਿਕਾਭਿਰਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਯਦ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੪੩ ਦੁਰ੍ਜਯਂ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਤੁ ਤਥੈਕੇਨ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਥਾ ਹਸ੍ਤਵਿਹੀਨਂ ਚ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਰਹਿਤਂ ਤਥਾ । । ੪੪ ਵਰ੍षਾਬ੍ਦਰਹਿਤਂ ਦੇਵਂ ਸਪ੍ਤਸ੍ਵਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸਕਲਂ ਨਿष੍ਕਲਂ ਚੈਵ ਸਦੈਕਾਕਾਰਰੂਪਿਣਮ੍ । ।੪੫ ਤਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾਨੇਕਸ਼ਿਰਸਮਨੇਕਚਰਣਂ ਤਥਾ । ਅਨੇਕੋਦਰਬਾਹ੍ਵਂਸਮਨੇਕਾਭਰਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ।੪ ੬ ਅਨੇਕਾਨਨਮਕ੍ਸ਼ੀਬਂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਮਨੌਪਮਮ੍ । ਅਨੇਕਵਰ੍ਣਰੂਪਂ ਚ ਅਨੇਕਮੁਕੁਟੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ।੪੭ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਭਾਨੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਨਯਨਾਸ੍ਤੁष੍ਟਵੁਸ੍ਤੇ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੪੮ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭਾਨੁਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੪੯ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਨਮਸ੍ਤੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲ । ਲੋਕਦੀਪ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਨਮਸ੍ਤੇ ਕੋਣਵਲ੍ਲਭ । । 1.153.੫੦ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਨਮੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਖषੋਲ੍ਕਾਯ ਨਮੋਨਮਃ । ਵਿष੍ਣਵੇ ਕਾਲਚਕ੍ਰਾਯ ਸੋਮਾਯਾਮਿਤਤੇਜਸੇ । । ੫੧ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪਞ੍ਚਕਾਲਾਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਵਸੁਰੇਤਸੇ । ਖਗਾਯ ਲੋਕਨਾਥਾਯ ਏਕਚਕ੍ਰਰਥਾਯ ਚ । । ੫੨ ਜਗਦ੍ਧਿਤਾਯ ਦੇਵਾਯ ਸ਼ਿਵਾਯਾਮਿਤਤੇਜਸੇ । ਤਮੋਘ੍ਨਾਯ ਸੁਰੂਪਾਯ ਤੇਜਸਾਂ ਨਿਧਯੇ ਨਮਃ । । ੫੩ ਅਰ੍ਥਾਯ ਕਾਮਰੂਪਾਯ ਧਰ੍ਮਾਯਾਮਿਤਤੇਜਸੇ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਰੂਪਾਯ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਚ ਨਮੋਨਮਃ । । ੫੪ ਕ੍ਰੋਧਲੋਭਵਿਹੀਨਾਯ ਲੋਕਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਹੇਤਵੇ । ਸ਼ੁਭਾਯ ਸ਼ੁਭਰੂਪਾਯ ਸ਼ੁਭਦਾਯ ਸ਼ੁਭਾਤ੍ਮਨੇ । । ੫੫ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰੂਪਾਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇऽਸ੍ਮਾਸੁ ਵੈ ਨਮਃ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਾਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਨਮੋਨਮਃ । । ੫੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਚ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਵੈ ਕੁਰੁ ਦੇਵ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । । ੫੭ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਰਵਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਵਿਭੋ । ਤੂष੍ਣੀਮਾਸੀਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ । । ੫੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨਨ੍ਤਰਂ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਚਕ੍ਰੇ ਵਿਭਾਵਸੋਃ । ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਵਿਮ੍ ।।੫੯ ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਜਯ ਭਾਵ ਜਯਾਜੇਯ ਜਯ ਹਂਸ ਦਿਵਾਕਰ । ਜਯ ਸ਼ਮ੍ਭੋ ਮਹਾਬਾਹੋ ਖਗ ਗੋਚਰ ਭੂਧਰ ।।1.153.੬੦ ਜਯ ਲੋਕਪ੍ਰਦੀਪੇਨ ਜਯ ਭਾਨੋ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਜਯ ਕਾਲ ਜਯਾਨਨ੍ਤ ਸਂਵਤ੍ਸਰ ਸ਼ੁਭਾਨਨ ।।੬ ੧ ਜਯ ਦੇਵਾਦਿਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਯਪਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨ । ਤਮੋਘ੍ਨ ਜਯ ਸਪ੍ਤੇਸ਼ ਜਯ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਵਾਹਨ ।।੬੨ ਮਹੇਸ਼ ਜਯ ਕਾਨ੍ਤੀਸ਼ ਜਯ ਕਾਲੇਸ਼ ਸ਼ਙ੍ਕਰ । ਅਰ੍ਥਕਾਮੇਸ਼ ਧਰ੍ਮੇਸ਼ ਜਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਰ੍ਮਦ ।।੬੩ ਜਯ ਵੇਦਾਙ੍ਗਰੂਪਾਯ ਗ੍ਰਹਰੂਪਾਯ ਵੈ ਨਮਃ । ਸਤ੍ਯਾਯ ਸਤ੍ਯਰੂਪਾਯ ਸੁਰੂਪਾਯ ਸ਼ੁਭਾਯ ਚ ।।੬੪ ਕ੍ਰੋਧਲੋਭਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਕਾਮਨਾਸ਼ਾਯ ਵੈ ਜਯ । ਕਲ੍ਮਾषਪਕ੍ਸ਼ਿਰੂਪਾਯ ਯਤਿਰੂਪਾਯ ਸ਼ਮ੍ਭਵੇ ।।੬੫ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਯ ਵੈ ਜਯ । ਜਯੋਙ੍ਕਾਰ ਵषਟ੍ਕਾਰ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰ ਸ੍ਵਧਾਮਯ ।।੬੬ ਜਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਰੂਪਾਯ ਚਾਗ੍ਨਿਰੂਪਾਰ੍ਯਮਾਯ ਚ । ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਪੀਤਾਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਾਰਪ੍ਰਦਾਯ ਚ ।।੬੭ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਮਗ੍ਨਸ੍ਯ ਮਮ ਦੇਵ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਹਸ੍ਤਾਵਲਮ੍ਬਨੋ ਦੇਵ ਭਵ ਤ੍ਵਂ ਗੋਪਤੇऽਦ੍ਭੁਤ ।।੬੮ ਈਸ਼ੋऽਪ੍ਯੇਵਮਹੀਨਾਙ੍ਗਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਭਾਨੁਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਵਿਮ੍ ।।੬੯ ਅਥ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਰਵਿਮ੍ । ਉਵਾਚ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।।1.153.੭੦ ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਨਮਾਮਿ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਂ ਭੂਤਭਾਵਨਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਦਿਵਾਕਰਂ ਰਵਿਂ ਭਾਨੁਂ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਭਗਮ੍ ।।੭੧ ਇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਹਰਿਂ ਹਂਸਮਰ੍ਕਂ ਲੋਕਗੁਰੁਂ ਵਿਭੁਮ੍ । ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਮੂਰ੍ਤਿਂ ਤ੍ਰਿਗਤਿਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ।੭੨ षਣ੍ਮੁਖਾਯ ਨਮੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਾਯ ਨਮੋਨਮਃ । ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਾਦਾਯ ਨਮੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪਾਣਯੇ
ਸੌਰਧਰ੍ਮਨਿਰੂਪਣਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਸਾਧੁਸਾਧੁ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਭੂਧਰ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾਃ ਕृष੍ਣ ਗਦਤੋ ਨਿਖਿਲਂ ਮਮ । । ੧ ਆਰਾਧਯ ਤ੍ਵਯਂ ਦੇਵੋ ਮਮ ਰੂਪਮਨੌਪਮਮ੍ । ਚਤੁष੍ਕੋਣਂ ਪਰਂ ਵ੍ਯੋਮ ਅਦ੍ਭੁਤਂ ਗੈਰਿਕੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । । ੨ ਤ੍ਵਾਮਾਰਾਧ੍ਯ ਚ ਚਕ੍ਰਾਂਕਂ ਸ਼ਂਕਰੋ ਵृਤ੍ਤਮਾਦਰਾਤ੍
ਆਦਿਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ਭੂਧਰ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਅਦੁੱਤੀ ਰੂਪ ਪੂਜ, ਚਾਰ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਉੱਚਾ ਆਕਾਸ਼, ਅਜੋਬਾ ਤੇ ਗੈਰਿਕ ਰੰਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਚਕਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਗੋਲ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤ੍ਵਂ ਸਦਾ ਦੇਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਮਰ੍ਚਯਸ੍ਵ ਵੈ
ਮਧਿਆਨ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਾ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।
ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ਦੇਵਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਭਾਵਸੋਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਵਿਭਾਵਸੁ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ,
ਧਨ੍ਯਾ ਦੇਵ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਕृਤਕृਤ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਧਨਿਆ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਂਭੂਤਾ ਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਤੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਵਯਮ੍
ਸਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਬੁਧੀ ਤੇ ਸਮਝ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜਾਗ ਗਈ ਹੈ।
ਵਯਂ ਤ੍ਵਨ੍ਮੂਰ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇਜਸਾ ਤਵ ਸਂਵृਤਾਃ
ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।
ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠ ਲੋਕਪਾਲਾਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਂ ਤੇषਾਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਵਾਰਿਤਸ੍ਕਰਃ 1.155.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਸਕਰ ਜੋ ਪਾਣੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ,
ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਏਵਮੇਤਨ੍ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਯਦਾ ਵਦਥ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਓ ਸਤਕਰਮੀਓ।'
ਯਦੇਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣ ਚ ਯਦੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਜੋ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਓ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਬੂਤ ਹੈ,
ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਦੇਵਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਕਾਰਣਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਹੋ, ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣੋ।
ਪ੍ਰਬੋਧਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਤਮਸੋ ਨਾਸ਼ਨਾਯ ਚ
ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੈ।
1.139.੮੦ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪੇ ਤ੍ਵਹਂ ਭਾਨੁਃ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਪੁष੍ਕਰੇ ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । । ੮੧ ਤਾਨ੍ਮਗਾਨ੍ਮਮ ਪੂਜਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਾਦਿਹਾਨਯ । ਆਰੁਹ੍ਯ ਗਰੁਡਂ ਸਾਮ੍ਬ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਗਤ੍ਵਾਵਿਚਾਰਯਨ੍ । । ੮੨ ਤਥੇਤਿ ਗृਹ੍ਯ ਤਾਮਾਜ੍ਞਾਂ ਰਵੇਰ੍ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾਤੀਵ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । । ੮੩ ਆਖ੍ਯਾਤਵਾਨ੍ਪਿਤੁਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਦੇਵਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਗਰੁਡਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਯਯੌ ਸਾਮ੍ਬੋऽਧਿਰੁਹ੍ਯ ਤਮ੍ । । ੮੪ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਤਨੂਰੁਹਃ । ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਦ੍ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾਨ੍ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨੋ ਮਗਾਨ੍ । । ੮੫ ਵਿਵਸ੍ਵਨ੍ਤਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤੋ ਧੂਪਦੀਪਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੁਭੈਃ । ਸੋऽਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ ਤਾਨ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਕृਤ੍ਵਾਪ੍ਯੇषਾਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । । ੮੬ ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਨਾਮਯਂ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਸਾਮਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਯੂਯਂ ਹਿ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾਣੋ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਸ਼ੁਭਾਰ੍ਥਿਨਃ । । ਰਤਾ ਯੇऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਪੂਜਾਯਾਂ ਯੇषਾਂ ਚੈਵ ਵਰਪ੍ਰਦਃ । । ੮੭ ਤਨਯਂ ਵਿਤ੍ਤ ਮਾਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਾਮ੍ਬਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਤਟੇ ਚਾਪਿ ਮਯਾ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਃ । । ੮੮ ਤੇਨਾਹਂ ਪ੍ਰੇषਿਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਧ੍ਵਂ ਵ੍ਰਜਾਮਹੇ । ਤੇ ਤਮੂਚੁਸ੍ਤਤਃ ਸਾਮ੍ਬਮੇਵਮੇਤਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੮੯ ਅਸ੍ਮਾਕਮਪਿ ਦੇਵੇਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਹਿ । ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਕੁਲਾਨੀਹ ਮਗਾਨਾਂ ਵੇਦਵਾਦਿਨਾਮ੍ । । ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਯਥਾ ਦੇਵੇਨ ਭਾषਿਤਮ੍ । । 1.139.੯੦ ਤਤਸ੍ਤਾਨਿ ਦਸ਼ਾष੍ਟੌ ਚ ਕੁਲਾਨੀਹ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਆਰੋਪ੍ਯ ਗਰੁਡੇ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਃ ਪੁਨਰਭ੍ਯਗਾਤ੍ । । ੯੧ ਸੋऽਲ੍ਪੇਨੈਵ ਤੁ ਕਾਲੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਿਤ੍ਰਵਨਂ ਤਤਃ । ਕृਤ੍ਵਾਜ੍ਞਾਂ ਤੁ ਰਵੇਃ ਸਾਮ੍ਬਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤ੍ਵੇਵਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ । । ੯੨ ਰਵਿਃ ਸ਼ੋਭਨਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਃ ਸਾਮ੍ਬਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਮਮ ਪੂਜਾਕਰਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਾਰਕਾਃ । । ੯੩ ਮਮ ਪੂਜਾਂ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਾਂ ਯਦੂਤ੍ਤਮ । ਤਤ੍ਕृਤੇ ਨ ਪੁਨਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਤਵ ਕਾਚਿਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ । । ੯੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਭੋਜਕਾਨਯਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਭਾਨੂ ਹਾਂ, ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦਿਵਾਕਰ ਹਾਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ। ਗਰੁੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਾਂਬਾ, ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬਾ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦੁਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਗਰੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਂਬਾ ਉਸ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਿਆ। ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਆਈ। ਉਥੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਚਮਕਦੇ ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੁਗੰਧੀ ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ। ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ: "ਤੁਸੀਂ ਨੇਕ ਹੋ, ਚੰਗੀ ਨਸੀਬ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਂਬਾ, ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜਾਣੋ। ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਉਠੋ, ਚਲੋ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਂਬਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਦੇਵ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਠਾਰਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ, ਜੋ ਵੇਦ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ।" ਫਿਰ ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਿਤ੍ਰਵਨ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਸੂਰਜ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਂਬਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੂਜਾਰੀ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਣਗੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।"
ਭੋਜਕੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਏਵਂ ਸ ਆਨਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਗਾਨ੍ਸਾਮ੍ਬੋ ਮਹੀਪਤੇ । ਸ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਪੁਰਾ ਸਾਮ੍ਬਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਸਰਿਤ੍ਤਟੇ । । ੧ ਪੁਰਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਧਨਸਮृਦ੍ਧਂ ਤੁ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਸਮਰ੍ਪਯਤ੍ । । ੨ ਤਤ੍ਪੁਰਂ ਸਵਿਤੁਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਸਾਂਬੇਨ ਕਾਰਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਮ੍ਬਪੁਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੩ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋ ਦੇਵਃ ਪੁਰਮਧ੍ਯੇ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਆਤ੍ਮਨਾਮਾਙ੍ਕਿਤੇ ਪੁਰੇ । । ੪ ਮਗਾਨਾਂ ਤੁ ਸਦਾਚਾਰੋ ਦृष੍ਟਾਚਾਰਕੁਲੋਚਿਤਃ । ਦੇਵਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਂ ਗੀਤਂ ਵੇਦਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । । ੫ ਕृਤਕृਤ੍ਯਸ੍ਤਦਾ ਸਾਮ੍ਬੋ ਵਰਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਯੁਵਾ । ਆਦਿਦੇਵਂ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਮਾਦਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਸਃ । । ੬ ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਮਗਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ । ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਰ੍ਮਲਃ ਸਾਮ੍ਬਃ ਪੁਰੀਂ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਂ ਤਦਾ । । ੭ ਮਗਾਨਾਂ ਕਾਰਣਾਰ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਾ ਭੋਜਵਂਸ਼ਜਾਃ । ਵਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਪੌਤ੍ਰੇਣ ਗੋਤ੍ਰਜੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । । ੮ ਕਨ੍ਯਾਦਾਨਂ ਕृਤਂ ਤੇषਾਂ ਮਗਾਨਾਂ ਭੋਜਕੋਤ੍ਤਮੈਃ । ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾਃ ਸਹਿਤਾਃ ਕਨ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਵਾਲਮਣਿਭੂषਿਤਾਃ । । ੯ ਅਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰੇषਿਤਾਃ ਸਵਿਤੁਰ੍ਗृਹਮ੍ । ਪੁਨਰ੍ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਾਂਬੇਨ ਪृष੍ਟੋ ਦੇਵੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । 1.140.੧੦ ਮਗਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮਾਖ੍ਯਾਹਿ੧ ਵੇਦਾਨਵ੍ਯਙ੍ਗਮੇਵ ਚ । ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੧੧ ਪृਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਨਾਰਦਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਵਦਿष੍ਯਤਿ । ਏਵਮੁਕ੍ਤੋऽਥ ਵੈ ਸਾਮ੍ਬੋ ਗਤਵਾਨ੍ਨਾਰਦਂ ਪ੍ਰਤਿ । । ੧੨ ਗਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮੈ ਤੇਨ ਨਿਵੇਦਿਤਮ੍ । ਸ ਚਾਪ੍ਯਾਹ ਤਤਃ ਸਾਮ੍ਬਂ ਨ ਜਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੧੩ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਯਦੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵ੍ਯਾਸੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪਰਿਪृਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਮੁਨਿਮ੍ । । ੧੪ ਕृष੍ਣਾਨੁਰੋਧਾਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਨਾਰਦੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸਾਮ੍ਬੋ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । । ੧੫ ਵ੍ਯਾਸਾਸ਼੍ਰਮਂ ਸ ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਮੁਨਿਮ੍ । ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੧੬ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਂ ਮਯਾ ਗਤ੍ਵਾ ਆਨੀਤਾ ਮਗਪੁਙ੍ਗਵਾਃ । ਬਾਲਾ ਯੌਵਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਾ ਮਗੋਤ੍ਤਮਾਃ । । ੧੭ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੁਰਂ ਤੇषਾਂ ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤੁ ਪੁਰਂ ਤੇ ਵੈ ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਧ੍ਯਕਨੀਯਸਃ । । ੧੮ ਭੋਜਵਂਸ਼ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਕਨ੍ਯਕਾਃ ਸਮਲਙ੍ਕृਤਾਃ । ਵਰਯਿਤ੍ਵਾ ਕृਤਂ ਤੇषਾਂ ਵਿਪ੍ਰਪ੍ਰਣਯਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ੧੯ ਅਹੋ ਸਭਾਗ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕृਤਪੁਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਦਾ । ਪੂਜਾਯਾਂ ਯੇ ਰਤਾ ਭਾਨੋਰ੍ਯੇषਾਂ ਚੈਵ ਵਰਪ੍ਰਦਃ । । 1.140.੨੦ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਮੇਤੇषਾਮਿਹ ਚਾਮੁष੍ਮਿਕਂ ਫਲਮ੍ । ਅਨਿਤ੍ਯੇ ਸਤਿ ਮਾਨੁष੍ਯੇ ਦੇਵਪੂਜਾਰਤਾ ਹਿ ਯੇ । । ੨੧ ਕਿਨ੍ਤੁ ਚਿਨ੍ਤਯਤਃ ਸੂਰ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭੋਜਕਾਨ੍ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤਥਾ ਚੈषਾਂ ਹਦਯੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਮ । । ੨੨ ਕਥਂ ਪੂਜਾਕਰਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਕੇ ਮਗਾਃ ਕੇ ਚ ਭੋਜਕਾਃ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਿਂ ਪਰਮਂ ਤੇषਾਂ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਕ ਏਵ ਤੁ । । ੨੩ ਦਿਵ੍ਯੇਤਿ ਤੇ ਕਥਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਕੂਰ੍ਚਧਾਰਣਮ੍ । ਸੌਰਵ੍ਰਤਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤੁ ਵਾਚਕਾਸ੍ਤੇ ਕਥਂ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੨੪ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤੇਜਸਾ ਵੇਦਾਨ੍ਗਾਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਕਥਮ੍ । ਅਥਾਹਿਕਞ੍ਚੁਕਸ੍ਯਾਙ੍ਗਂ ਕਿਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਕਸ੍ਯ ਵੈ । । ੨੫ ਕਸ੍ਯ ਵੈ ਕਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਯਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਥਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਕਥਂ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਯਜ੍ਞਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਕਥਮ੍ । । ੨੬ ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਚ ਕਿਂ ਤੇषਾਂ ਪਞ੍ਚ ਦੋਲਾਸ਼੍ਚ ਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । । ੨੭ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨੋ ਮੁਨਿਃ । ਕਾਲੀਸੁਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਉਵਾਚ ਪਰਮਂ ਵਚਃ । । ੨੮ ਸਾਧੁਸਾਧੁ ਯਦੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਦੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਚੇष੍ਟਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੨੯ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਮਮਾਪਿ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਗਤਮ੍ । ਯਥਾਖ੍ਯਾਤਂ ਵਸ਼ਿष੍ਠੇਨ ਤਥਾ ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । । 1.140.੩੦ ਮਗਾਨਾਂ ਚਰਿਤਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਕृष੍ਣਨਨ੍ਦਨ । ਜ੍ਞਾਨਵੇਦਿਨ ਏਵੈਤੇ ਕਰ੍ਮਯੋਗਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । । ੩੧ ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤੇ ऋषਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੌਨੇਨ ਨਿਯਮਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਚਾਪਿ ਮੌਨੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈ ਪਰਮਰ੍षਯਃ । । ੩੨ ਮੁਨਿਚਰ੍ਯਾਕृਤਸ੍ਤੇऽਪਿ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਨਿਵਾਸਿਨਃ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੌਨੇਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮਗੁਣਤ੍ਵਮਨਿਚ੍ਛਤਾ । । ੩੩ ਵਚਃ ਸੂਰ੍ਯਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਕਾਰਣਂ ਚ ਵਰਂ ਤਥਾ । ਅਰ੍ਚਾਯਾਂ ਤੇ ਚ ਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਰ੍ਚਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੩੪ ਭੋਜਕਨ੍ਯਾਸੁਜਾਤਤ੍ਵਾਦ੍ਭੋਜਕਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਯਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ ਤੁ । । ੩੫ ऋਗ੍ਵੇਦੋऽਥ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਃ ਸਾਮਵੇਦਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਣਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਥਾ ਵੇਦਾ ਮਗਾਨਾਮਪਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੩੬ ਤ ਏਵ ਵਿਪਰੀਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇषਾਂ ਵੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਵੇਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮਦਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਵਹ੍ਨਿਰਸਸ੍ਤਥਾ । । ੩੭ ਵੇਦਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਮਗਾਨਾਂ ਤੁ ਪੁਰੋਵਾਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਮਗਾ ਵੇਦਮਧੀਯਨ੍ਤੇ ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਸ੍ਤੇਨ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੩੮ ਸ਼ੇषੋ ਨ ਹਿ ਮਹਾਭਾਗਃ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਸੁਖਾਵਹਃ । ਸਸੂਰ੍ਯਰਥਮਾਸਾਦ੍ਯ ਰਥਿਭਿਃ ਸਹ ਵਰ੍षਤਿ । । ੩੯ ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਮੋਕਂ ਸ ਰਵੇਰ੍ਹਿ ਮਹਾਨਕਃ । ਵਨ੍ਦਿਤਵ੍ਯੋ ਮਗਾਨਾਂ ਤੁ ਅਸ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ।1.140.੪ ੦ ਯਥਾ ਸ੍ਰਜੋ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਤੁ ਪੂਜਾਕਾਲੇ ਪ੍ਰਮੀਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਸਂਸ੍ਕਾਰਯਜ੍ਞੇषੁ ਯਥਾ ਦਰ੍ਭਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿषੁ । ।੪ ੧ ਪਵਿਤ੍ਰਾਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਥਾ ਧਰ੍ਮੋ ਮਗਸ੍ਯ ਤੁ । ਏਭਿਰ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ਭੂਯਿष੍ਠਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦ੍ਵੀਪੇ ਮਗਾਧਿਪਾਃ । ।੪੨ ਵਿਦ੍ਯਾਵਨ੍ਤਃ ਕੁਲਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸ਼ੌਚਾਚਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਯਜ੍ਞਾਵਸਕ੍ਤਾ੧ ਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਜਪਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਾਦਿਤਃ । ।੪ ੩ ਪ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤੁ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਭੋਜਕਾ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । ਅਸ੍ਤ੍ਰਮਿਵ ਵੈ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵੇਦਸ੍ਯ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ । ।੪੪ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤੁ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪਰਿਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ । ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਤੁ ਯਦੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਿਪੂਰ੍ਤਿਕਾ । ।੪੫ ਅਮੋਹਕੇਨਾਥ ਵਿਮਾਨਭੁਞ੍ਜੀ ਮੌਨੇਨ ਚੈਵਾਪਿ ਯਥਾ ਹਿ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ । ਨ ਚਾਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਮृਤਿਕਂ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਚ੍ਚ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਨਾਤ੍ਰੈਵ ਚ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ਧਿ । । ੪੭ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਨਿਚ੍ਛਂਸ੍ਤੁ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਤੁ ਸ੍ਵਾਭੀष੍ਟਸੂਰ੍ਯਂ ਤੁ ਨਮੇਤ੍ਸਦੈਵ । ਯਥਾ ਯਜ੍ਞਂ ਹਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵੇਦਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ।੪੭ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਨ੍ਯਨ੍ਮਗਾਨਾਨ੍ਤੁ ਵਿਧਿਮਨ੍ਤ੍ਰਪੁਰਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਹਵਿਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਨ ਤੇ ਯਜ੍ਵਿਨਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ।੪੮ ਯਥਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਤਥਾਧ੍ਵਹੋਤ੍ਰਂ ਵਿਹਿਤਂ ਮਗਾਨਾਮ੍ । ਅਚ੍ਛਂ ਚ ਨਾਮੇਤਿ ਤਦਧ੍ਵਰਸ੍ਯ ਮੁਨੇਰ੍ਵਚੋ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰਣਾਸ੍ਤਿ । ।੪੯ ਪਞ੍ਚਧੂਪਾਃ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾਃ ਸਿਦ੍ਧਿਰਸ੍ਯੇਹ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਵੇਲੇ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । । 1.140.੫੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਭੋਜਕੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਭੋਜਕਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਾਂਬਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਬਪੁਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵਸੇ। ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਰੱਖਿਆ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਗੀਤ ਤੇ ਵੇਦ-ਮੁਤਾਬਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਸਾਂਬਾ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਵਰ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਂਬਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਭੋਜਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਤਪੰਨ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੌਤੇ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਭੋਜਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਭੋਜਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਲਾਲ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜੀਆਂ। ਫਿਰ, ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੇਦ ਦੀ ਖੂਬੀ ਦੱਸੋ।" ਸਾਂਬਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਨਾਰਦ ਕੋਲ ਜਾ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਂਬਾ ਨਾਰਦ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਭੋਜਕਾਂ ਦਾ ਉੱਚ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ; ਮਹਾ-ਮੁਨੀ ਵਿਆਸ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਮ ਕੇ ਪੁੱਛ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੇਗਾ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।" ਨਾਰਦ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਸਾਂਬਾ, ਜਾਮਬਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ, ਸਿਰ ਨਮ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ: "ਮੈਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਗਿਆ, ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਪੱਕੇ, ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿਲ ਕੇ, ਵੱਡੇ, ਮੱਧ ਤੇ ਛੋਟੇ, ਭੋਜਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਤਪੰਨ, ਸਜੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਵਿਆਹ-ਰਸਮ ਹੋਈ। ਵਾਹ, ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਲਾਘਾ-ਯੋਗ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਫਲ ਪੂਰੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਸਥਾਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੋ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਭੋਜਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜਾਰੀ ਹਨ? ਮਗਾ ਤੇ ਭੋਜਕ ਕੌਣ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਕੀ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਦੇਵੀ' ਕਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਹ 'ਕੂਰਚ' ਕਿਉਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ? 'ਸੌਰ ਵਰਤ' ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ 'ਪਾਠਕ' ਕਿਉਂ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਵੇਦ ਨੂੰ ਚਮਕ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ? 'ਅਹਿਕੰਚੁਕ' ਕਪੜਾ ਕਿਉਂ, ਤੇ ਕਿਸ ਲਈ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਗਾਉਂਦੇ ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੰਜ ਝੂਲੇ ਕੀ ਹਨ? ਭੋਜਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਦੱਸੋ। ਸਾਂਬਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾ-ਮੁਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਵੈਪਾਇਨ, ਕਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਉੱਚ ਗੱਲ ਆਖੀ: "ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਸੁਵ੍ਰਤ। ਭੋਜਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਜਾਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉੱਚ ਚਲਣ ਸੁਣੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਲਾਡਲੇ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਜਾਣੂ ਹਨ, ਕਰਮ-ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਨਿਯਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵੀ ਚੁੱਪ ਚੁੱਪ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ। ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਵਾਸੀ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਚਲਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਚੁੱਪ ਚੁੱਪ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਆਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਵਰ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਜਕ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭੋਜਕ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਵੇਦ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਸੁਵ੍ਰਤ। ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਤੇ ਅਥਰਵਣ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਆਖੇ ਵੇਦ ਹਨ, ਤੇ ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਦ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਵੇਦ, ਵਿਸ਼ਵਮਦਸ, ਵਿਦਵਦਵਹਿਨਿਰਸ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਦ ਹਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਲੋਂ ਆਖੇ। ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਦ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵੇਦ-ਜਾਣੂ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਤੇ ਰਥੀ ਮਿਲ ਕੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਵੇਲੇ ਮਾਲਾ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ; ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਇਉਂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ, ਮਗਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਵਿਦਵਾਨ, ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਧੀਆ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਯਜਨ ਤੇ ਭਕਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਜਪਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਕ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਵੇਦ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨਿਯਤ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਲਈ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਹਾ-ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀ। ਅਮੋਹਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਚੁੱਪ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ; ਉਹ ਕੁਝ ਅਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ, ਤੇ ਛੁਹਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ-ਚਾਹਾ ਸੂਰਜ ਘੇਰ ਕੇ, ਸਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਵੇਦ-ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਵਿਧੀ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਧਵਹੋਤਰ ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੈ। 'ਅੱਛੰ ਚ ਨਾਏਤੀ' ਉਸ ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਮੁਨੀ ਵਲੋਂ ਆਖਿਆ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ। ਪੰਜ ਧੂਪ ਸਦਾ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਇਹ ਹੈ। ਦੰਡਨਾਇਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋ ਵਾਰੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆਂ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭੋਜਕਜਾਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਮਵ੍ਯਙ੍ਗੋ ਦੇਹਸ਼ੋਧਕਃ । ਵ੍ਰਤਬਨ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਸੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਜਾਤਿਸ਼੍ਚ ਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੧ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਤੇ ਪृष੍ਟਾ ਭਵਤਾ ਸਰ੍ਵੇ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਕੁਮਾਰਕਾਃ । ਕਿਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਤਤਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਤਦੇਵਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । । ੨ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਸਨ੍ਨਿਵੇषਾ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਮਮੈਵ ਬ੍ਰੂਤ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਃ ਕੋऽਤ੍ਰ ਕਥਂ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੩ ਤਤਸ੍ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰਾਹ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦਃ । ਯੇ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਾ ਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ਸਾਮ੍ਬ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਕੁਮਾਰਕਾਃ । । ੪ ਮਮੈਵੈਤੇ ਮਗਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਅष੍ਟੌ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਮਦਙ੍ਗਜਾਃ । ਏਤਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਵਿਮ੍ । । ੫ ਦਤ੍ਤਾ ਭੋਜਕੁਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦਸ਼ਭ੍ਯੋ ਦਸ਼ਕਨ੍ਯਕਾਃ । ਤਤਸ੍ਤੁ ਮਨ੍ਦਕੇਭ੍ਯੋऽਪਿ ਦਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾष੍ਟੌ ਹਿ ਕਨ੍ਯਕਾਃ । । ੬ ਤਤੋ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਂ ਤੇषਾਂ ਮਯਾ ਸਾਮ੍ਬ ਪੁਰਂ ਸ੍ਮਰ । ਦਾਸਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਯਾਸ਼੍ਚਾष੍ਟੌ ਭੋਜਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯਾ ਦਸ਼ । । ੭ ਏਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਚਾष੍ਟ ਚ । ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਭੋਜਕਨ੍ਯਾਸੁ ਦ੍ਵਿਜੈਰੁਤ੍ਪਾਦਿਤਾਃ ਸੁਤਾਃ । । ੮ ਭੋਜਕਾਸ੍ਤਾਨ੍ਗਣਾਨ੍ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਦਿਵ੍ਯਸਂਜ੍ਞਿਤਾਨ੍ । ਦਾਸਕਨ੍ਯਾਸੁ ਯੇ ਜਾਤਾ ਮਨ੍ਦਗੈਰਨ੍ਤ੍ਯਸਂਜ੍ਞਿਤੈਃ । । ੯ ਮਦਙ੍ਗਾ ਨਾਮ ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਵਿਤੁਃ ਪਰਿਚਾਰਕਾਃ । ਤੇ ਚ ਵਿਪ੍ਰਪੁਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਸ਼ੁਭੈਰ੍ਵृਤਾਃ । । 1.141.੧੦ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੈਰ੍ਯष੍ਟੁਮਾਰਬ੍ਧੈਃ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇऽਰ੍ਚਿਤੋ ਰਵਿਃ । ਨਾਨਾਵਿਧੈਰ੍ਵੈਦਿਕੈਸ੍ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਮੁਨਿਵਰੋਤ੍ਤਮਾਃ । । ੧੧ ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਧਾਰਿਣੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਃ ਪੂਜਯਨ੍ਤੇ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵ੍ਯਙ੍ਗਂ ਤੁ ਵੈ ਤੇषਾਂ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । । ੧੨ ਸਾਮ੍ਬਃ ਪ੍ਰਾਹ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਭੂਯਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਮ੍ । ਕਥਂ ਵਰੋऽਯਮਵ੍ਯਙ੍ਗਃ ਕਥਿਤੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ । । ੧੩ ਕੁਤ ਏष ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ ਕਦਾ ਚਾਯਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਚੈਵ ਧਾਰ੍ਯਤੇ । । ਕਿਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਭਗਵਨ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗਸ਼੍ਚਾਯਂ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੧੪ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਂ ਵਚਨਂ ਵ੍ਯਾਸੋ ਜਾਮ੍ਬਵਤ੍ਯਾਃ ਸੁਤਸ੍ਯ ਚ । । ੧੫ ਉਵਾਚ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਾਮ੍ਬਂ ਕਾਲੀਸੁਤਃ ਸ ਤੁ । । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਏਤਚ੍ਚ ਮੇ ਯਥੋਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਜਾਤਿਰੇषਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੬ ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਯਾਪਿ ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਗਦਤਃ ਸ਼ृਣੁ । । ੧੭ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਭੋਜਕਜਾਤਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭੋਜਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਕਿ 'ਅਵਯੰਗ' (ਬਿਨਾ ਦਾਗ) ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਤੇ ਬੰਧਨ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਕੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਭੋਜਕਾਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਲੜਕੇ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੀ ਆਖਿਆ? ਉਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ। ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਭੋਜਕਾਂ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ: ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣ (ਜਾਤੀ) ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ, ਵਾਕ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਆਖਿਆ: ਜਿਹੜੇ ਭੋਜਕਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੇ, ਸਾਂਬਾ, ਤੇ ਸੁਣੇ ਹਨ— ਉਹ ਅੱਠ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਗਾ ਹਨ, ਸ਼ੂਦਰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਮ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਦਸ ਕੁੜੀਆਂ, ਭੋਜਕ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਦਸ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਮੰਡਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਅੱਠ ਕੁੜੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਯਾਦ ਰੱਖ, ਸਾਂਬਾ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ। ਅੱਠ ਦਾਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਦਸ ਭੋਜਕ ਕੁੜੀਆਂ— ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਦਸ ਤੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਭੋਜਕ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੁਜਾ-ਜਾਤਿ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਵਲੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਉਹ ਗਰੁੱਪ ਭੋਜਕ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਦੇਵੀ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਦਾਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੰਡਕਾਂ ਵਲੋਂ ਜਨਮੇ, 'ਅੰਤਯ' (ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ) ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ 'ਮਦੰਗਾ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਵਿਤਾ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਸੇਵਕ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਹਾ-ਮੁਨੀਆਂ ਵਲੋਂ। 'ਅਵਯੰਗ' ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ 'ਅਵਯੰਗ' ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਂਬਾ ਨੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਇਹ 'ਅਵਯੰਗ' ਕਿਵੇਂ ਦਾਗ-ਰਹਿਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ? ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਦੋਂ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕੀ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ, ਤੇ 'ਵਯੰਗ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?" ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਆਸ ਤੇ ਜਾਮਬਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਸਾਂਬਾ ਨੂੰ, ਕੁਰੁਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਆਖਿਆ: ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ 'ਅਵਯੰਗ' ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਵ੍ਯਡ੍ਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਨਾਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਦੇਵਤਾ ऋषਯੋ ਨਾਗਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਾਂ ਗਣਾਃ । ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵੈ ਭਾਨੌ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ ऋਤੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ । । ੧ ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਵਾਸੁਕਿਰ੍ਹ੍ਯਬ੍ਦਮੁਦ੍ਯਤ੍ਸੂਰ੍ਯਰਥਂ ਜਵਾਤ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੨ ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਮੇਵ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵੈ ਸਮਰ੍ਪਯਤ੍ । ਗਾਙ੍ਗੇਯਭੂषਿਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਨਾਤਿਰਕ੍ਤਸਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ੩ ਬਬਨ੍ਧ ਤਂ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯੈ ਮਧ੍ਯਭਾਗੇ ਤਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਨਾਗਰਾਜਾਙ੍ਗਸਮ੍ਭੂਤੋ ਧृਤੋ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਭਾਨੁਨਾ । । ੪ ਤਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰੀਤ੍ਯੈ ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਿਮਿਚ੍ਛਤਾ । ਵਿਧਾਨੇਨ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭਵਤਿ ਭੋਜਕਃ । । ੫ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਧਾਰਣਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰੀਤੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਨ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਭੋਜਕਾਃ ਪੂਜਕਾਃ ਰਵੇਃ । । ੬ ਸੌਰਹੀਨਾ ਨ ਤੇ ਯਾਜ੍ਯਾ ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ੍ਮृਤ੍ਯਾਚਾਰੇ ਤੇ ਹਿ ਭਗ੍ਨਾ ਰਵਿਂ ਨਾਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਪੂਜਿਤੁਮ੍ । । ੭ ਪੂਜਯਨ੍ਤੋ ਰਵਿਂ ਤੇ ਹਿ ਨਰਕਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਰੌਰਵਮ੍ । ਨ ਵੈ ਹਸੇਨ੍ਨ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠੇਦ੍ਯਾਵਦਰ੍ਚਾ ਲਭਨ੍ਤਿ ਤੇ । । ੮ ਇਤ੍ਥਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਹ੍ਯਵ੍ਯਙ੍ਗੇਨ ਵਿਨਾ ਰਵਿਃ । ਨਾਗਰਾਜਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟੋ ਹ੍ਯਾਰਸੁਸ੍ਤੇਨ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ । । ੯ ਏਕਵਰ੍ਣਃ ਸ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿਕਰਸ੍ਤਥਾ । ਪ੍ਰਮਾਣੇਨਾਙ੍ਗੁਲਾਨਾਂ ਤੁ ਸ਼ਤਾਦ੍ਧਿ ਸ਼ਤਮੁਤ੍ਤਰਮ੍ । । 1.142.੧੦ ਉਤ੍ਕृष੍ਟੋऽਯਂ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਮਧ੍ਯਮੋ ਵਿਂਸ਼ਦੁਤ੍ਤਰਃ । ਸ਼ਤਮष੍ਟੋਤ੍ਤਰਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵੋ ਨ ਤੁ ਹ੍ਰਸ੍ਵਤਰਸ੍ਤਤਃ । । ੧੧ ਤਦਾਕृਤਿਃ ਕृਤਸ਼੍ਚੈष ਨਿਰ੍ਮਿਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । ਮਧ੍ਯਮੇ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਤੁ ਪਰਃ ਸ਼ਤ ਉਦਾਹृਤਃ । । ੧੨ ਸਂਸ੍ਕृਤੋऽਪਿ ਵਿਨਾ ਤੇਨ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨੈਵ ਭਵਤ੍ਯੁਤ । ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਦ੍ਵੀਰ ਸ਼ੁਚਿਰੇਵ ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍ । । ੧੩ ਹਵਿਰ੍ਹੋਮਾਦਿਕਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ । ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਃ ਪਤਿਤਾਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਅਵ੍ਯਙ੍ਗੋऽਥ ਮਹੀਪਤੇ । । ੧੪ ਏष ਸਾਰਸ਼੍ਚ ਸਾ ਰਮ੍ਯਾ ਵੈ ਜ੍ਞੇਯਾ ਜਯਨਾਮਭਿਃ । ਅਹੇਰਙ੍ਗਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਹ੍ਯਵ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੫ ਯਸ੍ਮਾਦਸ੍ਮਾਦਹੇਰਙ੍ਗਮਵ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਤੇਨ ਚੋਚ੍ਯਤੇ । ਅਰ੍ਹੇਤਿ ਪੂਜਾਯਾਂ ਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਣ੍ਵੁਲ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੬ ਪੂਜਿਤਸ਼੍ਚ ਪਵਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਨਾਰ੍ਹਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਾਰਸਾਰ੍ਤਃ ਸ੍ਮृਤਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੧੭ षਣ ਭਕ੍ਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਧਾਤੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਰਸਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਚਿਤਮੇਵਂ ਤੁ ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਮੌਕ੍ਤਿਕੈਃ । । ੧੮ ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਤਿਤਾਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਯਜ੍ਞੈਰੁਪਾਹृਤਃ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕਥਿਤਾ ਵੀਰ ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਾ ਵ੍ਯਙ੍ਗਭੋਜਕਾਃ । । ੧੯ ऋਦ੍ਧਿਵृਦ੍ਧਿਕਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਾਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਸ੍ਤਥਾ । ਸਰ੍ਵਵੇਦਮਯਸ਼੍ਚਾਯਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਸ੍ਤਥਾ । । 1.142.੨੦ ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਯਃ ਸਾਮ੍ਬ ਸਰ੍ਵਲੋਕਮਯਸ੍ਤਥਾ । ਮਧ੍ਯੇऽਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮੂਲੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਮਤੇ । । ੨੧ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਮੌਲਿਰਨ੍ਤ੍ਯੇ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਯਦੁਨਂਦਨ । ऋਗ੍ਵੇਦੋऽਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮੂਲੇ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੋऽਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਗਃ । । ੨੨ ਅਗ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਾਮਵੇਦੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਾਙ੍ਗਿਰਸੋਨਘ । ਪृਥ੍ਵੀ ਮੂਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਾ ਚ ਯਦੁਸਤ੍ਤਮ । । ੨੩ ਮੂਲਾਸ਼ਨਾਸ੍ਤ੍ਵਪਃ ਸਾਮ੍ਬ ਮਧ੍ਯੇ ਦੇਵੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ । ਤਾਸਾਮਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾਤ ਆਕਾਸ਼ੋऽਗ੍ਰੇ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤਃ । । ੨੪ ਮੂਲੇ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤੁ ਭੂਰ੍ਲੋਕੋ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਗਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਯ ਯਾਵਤਾ । । ੨੫ ਏਵਂ ਦੇਵਮਯਃ ਸਾਂਬ ਏਵਂ ਲੋਕਮਯਸ੍ਤਥਾ । ਧਾਰਣੀਯੋ ਮਹਾਨ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੂਜਕਃ ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਰਵੇਃ । । ੨੬ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਰਵਿਂ ਯੇ ਵੈ ਵਿਨਾਨੇਨ ਯਦੂਤ੍ਤਮ । ਪੂਜਾਫਲਂ ਨ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਰਕਂ ਚ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਹਿ । । ੨੭ ਤਥਾ ਤੇषਾਂ ਭਵੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਵ੍ਯਙ੍ਗੋ ਭੋਜਕਃ ਸਦਾ । ਅਨ੍ਯਕਾਲੇ ਯਦੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਤਵ । । ੨੮ ਬਨ੍ਧਨੇ ਕਾਰਣਂ ਵੀਰ ਭੂषਣਾਨਿ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੨੯ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਵ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਗਰੁੱਪ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਵਾਸੁਕੀ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ-ਰਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ 'ਅਵਯੰਗ' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ—ਗੰਗਾ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਲ, ਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਚਿੱਟਾ, ਪਵਿੱਤਰ। ਉਸ ਨੂੰ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਨਾਗ-ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਜਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਦਾ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਭੋਜਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਦੇ, ਉਹ ਸੌਰ ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉੱਚਿਠੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਆਚਰਨ ਛੱਡਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਤਕ, ਉਹ ਹੱਸਣ ਜਾਂ ਉਠਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ 'ਅਵਯੰਗ' ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦਾ। ਨਾਗ-ਰਾਜ ਵਲੋਂ ਛੁਹਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਆਰਸੁਸ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੰਮ-ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਪ ਸੌ ਇਕ ਵਧੀਕ ਉਂਗਲਾਂ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਉਹ ਮਾਪ ਹੈ; ਮੱਧਮ ਇੱਕ-ਸੌ-ਵੀਹ ਉਂਗਲਾਂ; ਛੋਟਾ ਇੱਕ-ਸੌ-ਅਠ ਉਂਗਲਾਂ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਭੋਜਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੱਧਮ ਇੱਕ-ਸੌ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਬਿਨਾ ਇਸ ਦੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ, ਵੀਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਵਨ, ਹੋਮ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਅਵਯੰਗ' ਪਤਿਤ ਅੰਗ ਹੈ, ਅਵਯੰਗ, ਰਾਜਾ। ਇਹ ਸਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ, 'ਜਯ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਅਵਯੰਗ' ਅਹਿ (ਸੱਪ) ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਹਿ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ 'ਅਵਯੰਗ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਅਰਹ' ਧਾਤ ਤੋਂ 'ਣਵੁਲ' ਪ੍ਰਤਯਾ, ਪੂਜਾ ਯੋਗਤਾ ਲਈ। ਪੂਜਿਆ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ 'ਅਰਹਕ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰ-ਸਾਰਤਾ ਰੂਪ, ਮੁੱਖ ਸਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸ਼ਣ' ਧਾਤ, ਭਕਤੀ ਲਈ, 'ਸਾਰਸਨ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ, ਮਣੀਆਂ, ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਪਤਿਤ ਅੰਗ' ਜਾਣੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਜਨ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੀਰ, 'ਅਵਯੰਗ' ਤੇ 'ਵਯੰਗ' ਭੋਜਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਦਾ ਵਾਧਾ ਤੇ ਉਨਤੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ, ਸਾਂਬਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੂਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਹਾਨ ਮਤਿ ਵਾਲੇ। ਅੰਤ ਤੇ ਚੰਦ-ਮੁਕਤ ਵਾਲਾ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ੀ। ਰਿਗਵੇਦ ਮੂਲ ਤੇ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿਚਕਾਰ। ਅੱਗੇ ਸਾਮਵੇਦ, ਅੰਗੀਰਸ ਗਾਂਠ ਵਜੋਂ। ਧਰਤੀ ਮੂਲ ਤੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ। ਮੂਲ ਤੇ ਪਾਣੀ, ਸਾਂਬਾ; ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਗ। ਫਿਰ ਹਵਾ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਆਕਾਸ਼। ਮੂਲ ਤੇ ਭੂਰ ਲੋਕ, ਵਿਚਕਾਰ ਭੁਵਰ ਲੋਕ, ਅੱਗੇ ਸਵਰ ਲੋਕ, ਜਿੰਨਾ ਤੱਕ 'ਵਯੰਗ' ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਂਬਾ, ਇਹ ਦੇਵ-ਮਯਾ ਹੈ, ਲੋਕ-ਮਯਾ ਵੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੂਜਕ ਵਲੋਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ। ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੋਜਕ ਸਦਾ 'ਅਵਯੰਗ' ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਵੀਰ, ਗਹਣਿਆਂ ਲਈ, ਸੁਵ੍ਰਤ।
ਧੂਪਾਦਿਵਿਵਿਧਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਮੇਵ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਵ੍ਯਾਸਾਤ੍ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਾਤ੍ । ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪੁਨਰਾਗਾਨ੍ਮਹਾਮਤਿਃ । । ੧ ਅਥਾਗਤ੍ਯ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸਾਮ੍ਬੋ ਗਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਨਃ । । ੨ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋਰ੍ਨਾਰਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਕਥਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਵੈ ਧੂਪਂ ਭੋਜਕੈਃ ਸਵਿਤੁਰ੍ਮੁਨੇ । । ੩ ਸ੍ਨਾਨਮਾਚਮਨਂ ਚੈਵਮਰ੍ਘ੍ਯਦਾਨਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ । ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ । । ੪ ਉਵਾਚ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਾਮ੍ਬਂ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਮ੍ । ਹਨ੍ਤ ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਰਵੇਰ੍ਧੂਪਵਿਧਿਕ੍ਰਮਮ੍ । । ੫ ਸ੍ਨਾਨਮਾਚਮਨਂ ਚੈਵ ਸ੍ਵਰ੍ਣਦਾਨਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਆਚਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਾਸਸੀ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਸ਼ੁਭੇ । । ੬ ਅਨਾਰ੍ਦ੍ਰੇ ਸਂਵਸੀਤੈਵ ਪਵਿਤ੍ਰੇ ਪਰਿਧਾਯ ਚ । ਉਦਙ੍ਮੁਖਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖੋ ਵਾਪ੍ਯਾਚਾਮੇਚ੍ਚ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । । ੭ ਜਲੇ ਜਲਸ੍ਥੋ ਨਾਚਾਮੇਜ੍ਜਲਾਦੁਤ੍ਤੀਰ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਅਪ੍ਸੁ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਥਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । । ੮ ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤੀਰ੍ਯ ਚਾਚਾਮੇਨ੍ਨਾਚਾਮੇਤ੍ਤੁ ਜਲਾਸ਼ਯੇ । ਉਪਵਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਯਤਃ ਪ੍ਰਾਗੁਦਙ੍ਮੁਖਃ । । ੯ ਪਾਦੌ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਾਨੁਸ੍ਤਥਾਚਮੇਤ੍ । ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਰਿਃ ਪਿਬੇਤ੍ਤ੍ਵਾਪਃ ਪ੍ਰਯਤਃ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । । 1.143.੧੦ ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜਨਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪੁਨਃ । ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਖਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਾਨੁ ਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੧੧ ਆਚਾਨ੍ਤੋऽਰ੍ਕਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਸ਼ੌਚੇषੁ ਸ਼ੁਚਿਤਾਮਿਯਾਤ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਮੋਹਾਦਨਾਚਮ੍ਯੇਹ ਨਾਸ੍ਤਿਕਃ । । ੧੨ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵृਥਾ ਤਸ੍ਯ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ਼ੁਚਿਕਾਮਾ ਹਿ ਵੈ ਦੇਵਾ ਵੇਦੈਰੇਵਮੁਦਾਹृਤਾਃ । । ੧੩ ਇਨੋਪਾਸਾਕृਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ਼ੌਚਮੇਵ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਸ਼ੌਚਾਙ੍ਗੈਰ੍ਹਿ ਵਿਧੀਯਤੇ । । ੧੪ ਆਚਾਨ੍ਤੋ ਮੌਨਮਾਸ੍ਥਾਯ ਦੇਵਾਗਾਰਂ ਤਤੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਸ਼੍ਵਾਸਰੋਧਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਮਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਵਾਸਸਾ । । ੧੫ ਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰਾਵृਤ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਕੇਸ਼ੋਦਕਨਿਵृਤ੍ਤਯੇ । ਤਤਃ ਪੂਜਾਂ ਰਵੇਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ । । ੧੬ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਸਸ਼ਿਰਸ੍ਕਾਂ ਚ ਯਜਮਾਨਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਧੂਪਂ ਤਤੋऽਗ੍ਨਯੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲਾਹੁਤਮ੍ । । ੧੭ ਪੁष੍ਪਾਞ੍ਜਲਿਂ ਤਤੋ ਗृਹ੍ਯ ਤਚ੍ਛਿਖਾਯਾਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਰਵੇਰ੍ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਦਾਹਰਨ੍ । । ੧੮ ੴ ਵ੍ਰਤੇਨ ਯਦ੍ਵ੍ਰਤਿਨੋ ਵਰ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ । ਤਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਰਂ ਚ ਮਨਾਮਹੇ ਯਸ੍ਤੇਜਸਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਨਾਵਿਭਾਤਿ । । ੧੯ ਧੂਪਵੇਲਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਧੂਪੇष੍ਵੇਵ ਤੁ ਪਞ੍ਚਸੁ । ਹਵਨਾਦ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਪਞ੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਿष੍ਯੇऽਹਂ ਤਥਾ ਪੁਨਃ । 1.143.੨੦ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਵੇਲਾ ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषੇ ऋਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਨਾਜ੍ਞਾਵੇਲਾ ਪ੍ਰਦੋषਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ । । ੨੧ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਤੁ ਰਵੇਃ ਪੂਜਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸੂਰ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਅਰ੍ਧੋਦਿਤਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਤਤੋऽਰ੍ਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਰਵਿਰ੍ਵਿਭੁਃ । । ੨੨ ਹੇਲਯੇਤਿ ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਜ੍ਵਲਨਾਯ ਚ । ਤਥੈਵ ਮਣ੍ਡਲੇ ਦੇਯਂ ਨੀਚਾਹ੍ਨੇ ਜ੍ਵਲਨਾਯ ਚ । । ੨੩ ਚਨ੍ਦਨੋਦਕਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਗਨ੍ਧੋਦਕਯੁਤਾਨਿ ਚ । ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਕਰਵੀਰਾਣਿ ਤਥਾ ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਚ । । ੨੪ ਕੁਸੁਮੋਦਕਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਕੁਰੁਂਟਕੁਸੁਮਂ ਤਥਾ । ਗਨ੍ਧਾਦੀਨਿ ਚ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੈ ਤਾਮ੍ਰਭਾਜਨੇ ।।੨੫ ਧੂਪਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਗ੍ਨਯੇ ਵੀਰ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦ੍ਗੁਗ੍ਗੁਲਾਹੁਤਿਮ੍ । ਅਰ੍ਘ੍ਯਪਾਤ੍ਰਂ ਤਦਾ ਗृਹ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਵਾਹਨਂ ਰਵੇਃ ।।੨੬ ਏਹਿ ਸੂਰ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੋ ਤੇਜੋਰਾਸ਼ੇ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਅਨੁਕਮ੍ਪ੍ਯ ਮਾਂ ਦੇਵ ਗृਹਾਣਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਦਿਵਾਕਰ ।।੨੭ ਅਨੇਨਾਵਾਹਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਾਨੁਭ੍ਯਾਮਵਨੀਂ ਗਤਃ । ਰਵੇਰ੍ਨਿਵੇਦਯੇਦਰ੍ਘ੍ਯਮਾਦਿਤ੍ਯਹृਦਯੇ ਗਤਃ ।।੨੮ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ੧ ਆਦਿਤ੍ਯਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯ ਖੇਸ਼ਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇਲੋਕਕਰ੍ਤृਣੇ। ਈਸ਼ਾਨਾਯ ਪੁਰਾਣਾਯ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਯ ਤੇ ਨਮਃ ।।੨੯ ਸੋਮਾਯ ऋਗ੍ਯਜੁਰਥਰ੍ਵਾਯ। ੴ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃਸ੍ਵਃੴਮਹਃ ੴਜਨਃ ੴਤਪਃ ੴ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਮੁਣ੍ਡੇ ਮਧ੍ਯੇ ਪੁਰਤਃ 1.143.੩ ੦ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਰੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਤ੍ਰਾਣਕਾਰਿਣੇ । ਪਰਿਤਃ ਪਰਿਗृਹ੍ਯਾਥ ਧੂਪਭਾਜਨਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ ।।੩ ੧ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ਤਤੋ ਧੂਪਂ ਵਾਚਮੇਤਾਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ । ਤ੍ਵਮੇਕ ਏਵ ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਸੂਨਾਂ ਚ ਪੁਰਾਤਨਃ ।।੩੨ ਦੇਵਾਨਾਂ ਗੀਰ੍ਭਿਰਭਿਤਃ ਸਂਸ੍ਤੁਤਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ਦਿਵਿ । ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਤੇਨ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਚਾਪਰੇਣ ਤੁ ।।੩ ੩ ੴ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਨੇ ਤ੍ਵਾਂ ਚ । ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਂ ਸਦਾ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਸੂਰਯਃ ।।੩੪ ਦਿਵਾਕਰਸ੍ਤੁ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ੴ ਨਮੋ ਵਰੁਣਾਯ ਸ਼ਮ੍ਭਵੇ ।।੩੫ ੴ ਆਕृष੍ਣੇਨ ਰਜਸਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ਨਿਵੇਸ਼ਯਨ੍ਨਮृਤਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਂ ਚ । ਹਿਰਣ੍ਯਯੇਨ ਸਵਿਤਾ ਰਥੇਨਾਦੇਵੋ ਯਾਤਿ ਭੁਵਨਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍।।੩੬ ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਧੂਪਂ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਭੋਜਕਃ । ਉਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਚ੍ਚੈਵ ਧੂਪੇਨ ਵਿਸ਼ੇਦ੍ਗਰ੍ਭਗृਹਂ ਤਤਃ । । ੩੭ ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਧੂਪਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਮਾਰ੍ਥਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮਿਹਿਰਾਯੇਤਿ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾਯੇਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । । ੩੮ ਤਤੋ ਰਾਜ੍ਞੈ ਨਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾਯੈ ਤਤੋ ਨਮਃ । ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਸਂਜ੍ਞਾਯ ਪਿਙ੍ਗਲਾਯ ਚ ਵੈ ਨਮਃ । । ੩੯ ਤਥਾ ਰਾਜ੍ਞਾਯ ਸ੍ਰੌषਾਯ ਤਥੇਸ਼ਾਯ ਗਰੁਤ੍ਮਤੇ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਦਿਗ੍ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । । 1.143.੪੦ ਦਿਣ੍ਡਿਨੇ ਤੁ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤਾਯ ਯਦੂਤ੍ਤਮ । ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਤਥਾ ਵ੍ਯੋਮਾਯ ਯਾਦਵ । ।੪ ੧ (ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਨਮਃ । ਰੁਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਨਮਃ) । ੴ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਮੁਣ੍ਡਪਤਯੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਯ ਪੁਰੁषੇਸ਼੍ਵਰਾਯ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਨਮੋਨਮਃ । । ੪੨ ੴ ਅਨੇਕਕਾਨ੍ਤਯੇ ਨਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇषਾਯ ਵਾਸੁਕਿਤਕ੍ਸ਼ਕਕਰ੍ਕੋਟਕਾਯ ਪਦ੍ਮਸ਼ਙ੍ਖਕੁਲਿਕੇਭ੍ਯੋ ਨਾਗਰਾਜੇਭ੍ਯੋ ਨਮਃ । ।੪ ੩ ਤਲਸੁਤਲਪਾਤਾਲਾਤਲਵਿਤਲਰਸਾਤਲਾਦਿਵਾਸਿਭ੍ਯੋ ਦੈਤ੍ਯਾਦਾਨਵਪਿਸ਼ਾਚੇਭ੍ਯੋ ਨਮਃ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤृਕਾਭ੍ਯੋ ਨਮੋਨਮਃ ( ੴ ਗ੍ਰਹੇਭ੍ਯੋ ਨਮਃ । । ੪੪ ੴ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਾਯ ਨਮਃ । ੴ ਮਾਰ੍ਤਂਡਾਯ ਨਮਃ । ੴ ਵਿਨਾਯਕਾਯ ਨਮਃ । । ੪੫) ਏਵਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਨਾਮਾਨਿ ਧੂਪਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰਾਨਨ । ਉਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋ ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਧੂਪੋ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਂ ਪੁਨਃ । । ੪੬ ਸੂਰ੍ਯਗੁਪ੍ਤੈਰਭਿष੍ਟੂਯ ਏਵਂ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਤੇ ਤਤਃ । ਅਰ੍ਚਿਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਭਾਵਸੋ । । ਐਹਿਕਾਮੁष੍ਮਿਕੀਂ ਨਾਥ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ । । ੪੭ ਏਵਂ ਤ੍ਰਿषਵਣਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਯੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍ਪ੍ਰਣਤੋ ਰਵਿਮ੍ । ਵਿਧਿਨਾ ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਸੋऽਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । । ੪੮ ਯਸ਼੍ਚੈਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਧੂਪਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਸ ਪੁਤ੍ਰਵਾਨਰੋਗੀ ਚ ਮृਤਃ ਸਂਲੀਯਤੇ ਰਵੌ । । ੪੯ ਵਿਧਿਨਾ ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਿ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਫਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ । । 1.143.੫੦ ਪੁष੍ਪਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਯਦਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਸਮੁਪਾਹਰੇਤ੍ । ਪਤ੍ਰਂ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਧੂਪਂ ਧੂਪੋ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਜਲਮ੍ । । ੫੧ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਦਾ ਚੈਵ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਅਸ਼ਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤਸ੍ਯ ਮਨਸਾ ਪੂਜਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । । ੫੨ ਅਸਮ੍ਭਵੇ ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਵਿਧਿਰੇष ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸਮ੍ਭਵੇ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਮੇਵੋਪਹਾਰਯੇਤ੍ । । ੫੩ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਕਰ੍ਮਯੁਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਮਿਤ੍ਰੇ ਧੂਪਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਉਚ੍ਚਾਰਣਾਚ੍ਚ ਵੈ ਤੇषਾਂ ਧੂਪਪ੍ਰੀਤੋ ਭਵੇਦ੍ਰਵਿਃ । । ੫੪ ਸ਼ਿਰੋ ਨਾਸਾਮੁਖਂ ਚੈਵ ਭृਸ਼ਮਾਵृਤ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਪੂਜਯੇਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਵੀਰ ਸ਼ਿਥਿਲਂ੧ ਤੁ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । । ੫੫ ਨਲਿਨੇਨ ਤੁ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਨਰੋ ਯਾਤਿ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਦਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਚ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੫੬ ਤੇऽਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਧੂਪੇਨ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਂ ਤੁ ਨਰਾਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਦਵ । । ੫੭ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ । ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਤਥਾਰ੍ਕਂ ਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਨਰਾਃ । । ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਨਿਹ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । । ੫੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਧੂਪਾਦਿਵਿਵਿਧਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਤੋਂ 'ਅਵਯੰਗ' ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਮਬਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸਮਬਾ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਮੁਨੇ, ਸਵਿਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੋਜਕਾ ਲੋਕ ਧੂਪ ਕਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣ? ਨਹਾਉਣ, ਆਚਮਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਰਘ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕੀ ਹੈ?” ਸਮਬਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨਿਸਰਵਤਮ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਜਾਮਬਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਬਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਵੀ ਨੂੰ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਨਹਾਉਣ, ਆਚਮਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਣ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੋ। ਗਿੱਲੇ ਕਪੜੇ ਨਾ ਪਹਿਨੋ, ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੋ। ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰੋ। ਜਲ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਆਚਮਨ ਨਾ ਕਰੋ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰੋ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਜੀ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰੋ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਸਾਫ ਥਾਂ ਤੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ। ਪੈਰ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਆਚਮਨ ਕਰੋ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀਓ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਸਰੀਰ ਪੂੰਝੋ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਛਿੜਕਾਓ। ਸਿਰ ਤੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਛੂਹੋ। ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਚਮਨ ਬਿਨਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸਤਿਕ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਕਰਮ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪ ਰਹੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਓ। ਸਾਸ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੋ। ਸਿਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਢੱਕੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਡਿੱਗੇ। ਫਿਰ ਰਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ। ਯਜਮਾਨ, ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੇ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਗਲ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਲੈ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਰਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖੋ, ਦੇਵ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ: “ਓਮ। ਜਿਸ ਵਰਤ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਸਭ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਆਦਿਤਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।” ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ ਹਨ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਦੰਡਧਾਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦਿੱਖਣ ਤੇ ਹੈ। ਆਗਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਸਵੇਰੇ, ਦੁਪਹਿਰ, ਤੇ ਸ਼ਾਮ। ਸਵੇਰੇ, ਪਹਿਲਾ ਅੱਧਾ ਪੂਰਵਾਹਣ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਅੱਧਾ ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ 'ਹੇਲਯਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਈ; ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਈ। ਚੰਦਨ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਕਮਲ, ਕਰਵੀਰ, ਤੇ ਲਾਲ ਉਤਪਲ ਫੁੱਲ। ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੁਰੁੰਟਾ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਦਿਵਯ ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਤਾਮੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਗੁਗਲ ਦੀ ਆਹੁਤੀ। ਫਿਰ ਅਰਘ ਪਾਤਰ ਲੈ ਕੇ, ਰਵੀ ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰੋ: “ਆਓ, ਸੂਰਜ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਇਹ ਅਰਘ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਦਿਵਾਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਦਿਤਯ-ਹ੍ਰਦਯ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਰਵੀ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿਓ: “ਓਮ। ਭਗਵਾਨ ਆਦਿਤਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।” “ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਅਥਰਵ ਨੂੰ; ਓਮ ਭੂਰ ਭਵ: ਸਵ: ਓਮ ਮਹ: ਓਮ ਜਨ: ਓਮ ਤਪ: ਓਮ ਸਤ੍ਯੰ, ਬ੍ਰਹਮਣ, ਸਿਰ, ਵਿਚ, ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ।” ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਧੂਪ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਉਠਾਓ। ਫਿਰ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੋ: “ਤੂੰ ਹੀ ਰੁਦਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਨਾਲ।” “ਓਮ। ਭਗਵਾਨ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪਦ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।” ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ: “ਓਮ। ਵਰੁਣ ਨੂੰ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਓਮ। ਕਾਲੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਮਰਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਭੋਜਕਾ ਧੂਪ ਉਚਾ ਕਰਕੇ ਗਰਭਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ, ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ: “ਮਿਹਿਰਾ ਨੂੰ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਨੂੰ, ਸਦਾ।” ਫਿਰ, “ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਨੂੰ, ਦੰਡਧਾਰੀ ਨੂੰ, ਪਿੰਗਲਾ ਨੂੰ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, “ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਸ੍ਰੌਸ਼ਾ ਨੂੰ, ਇਸ਼ਾਨਾ ਨੂੰ, ਗਰੁਤਮਤਾ ਨੂੰ।” ਫਿਰ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿਓ। ਫਿਰ, ਦਿੰਦੀਨ ਨੂੰ, ਹੇਮੰਤ ਨੂੰ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਨੂੰ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਵਯੋਮ ਨੂੰ, ਯਾਦਵ ਨੂੰ। (ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।) “ਓਮ। ਬ੍ਰਹਮਣ, ਮੁੰਡਪਤਿ, ਆਦਿਤਯ, ਪੁਰੁਸ਼ੇਸ਼ਵਰ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਓਮ। ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਕਰਕੋਟਕ, ਪਦਮਾ, ਸ਼ੰਖ, ਕੁਲਿਕ, ਤੇ ਨਾਗਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” ਤਲਾ, ਸੁਤਲਾ, ਪਾਤਾਲ, ਅਤਲਾ, ਵਿਤਲਾ, ਰਸਾਤਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਫਿਰ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ (ਓਮ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ)। “ਓਮ। ਦੰਡਨਾਯਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਓਮ, ਮਾਰਤੰਡ ਨੂੰ; ਓਮ, ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਉਚਾ ਕੀਤਾ ਧੂਪ ਮੁੜ ਉਸੇ ਥਾਂ ਰੱਖੋ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੁਪਤ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਆਤਮਕ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮੈਨੂੰ ਦਿਓ। ਜੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਰੋਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧੂਪ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਪੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਓ; ਪੱਤੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਧੂਪ; ਧੂਪ ਨਾ ਹੋਣ, ਪਾਣੀ। ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਜੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੋ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵਿਧੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਧੂਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ, ਨੱਕ, ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਢੱਕੋ, ਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਕਮਲ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ ਠੀਕ ਕਰਮ ਕਰੋ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਫਲ ਪਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਯਾਦਵ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਚਾ ਪਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਕਾਮ ਪਾ ਕੇ, ਉੱਚਾ ਪਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭੋਜਕਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਥਾਜਗਾਮ ਭਗਵਾਨ੍ਵ੍ਯਾਸੋ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਂ ਪੁਰੀਮ੍ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਦੇਵਂ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਮ੍ । । ੧ ਤਮਾਗਤਮृषਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ । ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਾਯ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਭਾਰਤ । । ੨ ਸ੍ਵਯਮੇਵਾਸਨਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦ੍ਯਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪ੍ਰਯਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਸਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਮ੍ । । ੩ ਯ ਏਤੇ ਭੋਜਕਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਆਨੀਤਾ ਮਤ੍ਸੁਤੇਨ ਵੈ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਮਿਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਗਾਮਿਨਃ । । ੪ ਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੂਪਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਤ੍ਕਰ੍ਮਤਸ੍ਤਥਾ। ਕੌਤੂਹਲਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹਰ੍षਸ਼੍ਚ ਪਰਮੋ ਮਮ । । ੫ ਕਥਮੇਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਮਪਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ । ਯੇषਾਂ ਰਵਿਃ ਸਦਾ ਪੂਜ੍ਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸਦਾ ਵਸੇਤ੍ । । ੬ ਨਾਗਤ੍ਵਾ ਭੋਜਕਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਇਦਂ ਮੇ ਮਨਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਦਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਵੈ । । ੭ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਏਵਮੇਵ ਯਥਾਤ੍ਥ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰ । ਧਨ੍ਯਾ ਏਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਭੋਜਕਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੮ ਯੇ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਸਤਤਂ ਭਾਨੁਮਨ੍ਤਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਕਰ੍ਮਨਿष੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਗਤਿਂ ਗਤਾਃ । । ੯ ਯਜਨ੍ਤੇ ਸਤਤਂ ਭਾਨੁਂ ਬਲਿਪੁष੍ਪਫਲੈਸ੍ਤਥਾ । ਅਨ੍ਨੇਨੌषਧਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਆਜ੍ਯਹੋਮੈਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । । 1.144.੧੦ ਹੋਮਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਹੋਮਂ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਪਰਹੋਮਸ੍ਯ ਕਰਣਾਤ੍ਪੂਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਹ੍ਯਕਲ੍ਮषਾਃ । । ੧੧ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰੀਂ ਤੈਜਸੀਂ ਕਲਾਮ੍ । ਕਰ੍ਮਣਃ ਸਾਧਨੇ ਚੈਕਾ ਤਤ੍ਰ ਚਾਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ । । ੧੨ ਵਾਯੁਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ । ਤਤਃ ਪਰਂ ਤृਤੀਯਾ ਤੁ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਂ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ । । ੧੩ ਮਣ੍ਡਲਂ ਤਚ੍ਚ ਸਵਿਤੁਰ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਹ੍ਯਜਰਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾऽਸੌ ਪੁਰੁषੋ ਮਧ੍ਯੇ ਯੋऽਸੌ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਃ । । ੧੪ ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹਾਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਨਿष੍ਕਲਃ ਸਕਲਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦ੍ਵੌ ਚ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤੌ । । ੧੫ ਅਕ੍ਸ਼ਰਃ ਸਕਲਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਤਤ੍ਤ੍ਵਃ ਸਕਲਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਹੀਨਸ੍ਤੁ ਨਿष੍ਕਲਃ । । ੧੬ ਤृਣਗੁਲ੍ਮਲਤਾਵृਕ੍ਸ਼ਵृਕਸਿਂਹਦ੍ਵਿਜਾਧਿਪਾਨ੍ । ਸੁਰਸਿਦ੍ਧਮਨੁष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਲਜਾਞ੍ਜਲਜਾਨ੍ਹਰੇਤ੍ । । ੧੭ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ਸ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਿ । ਯਦਾ ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਕਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਤਨੁਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । । ੧੮ ਨਿष੍ਕਲਸ੍ਤੁ ਸਦਾ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤੈਜਸੀਂ ਕਲਾਮ੍ । ਹਿਮਂ ਘਰ੍ਮਂ ਚ ਵਰ੍षਂ ਚ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਕੁਰੁਤੇ ਸਦਾ । । ੧੯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਯਾ ਤਨੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਤਤ੍ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਦੇਵਯਾਨਂ ਤੁ ਪਨ੍ਥਾਨਂ ਕਰ੍ਮਯੋਗੇਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ । 1.144.੨੦ ਆਦਿਤ੍ਯਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਰਿਤਾਃ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਯੋਗਵਿਦਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਤੇऽਭਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੨੧ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿਰ੍ਗਮਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ । ਵੇਦੇषੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਦਨ੍ਤਿ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਦਿਨਃ । । ੨੨ ਅਕਾਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ । ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਚ ਤਮੋਂਕਾਰਂ ਸਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਰਯੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੨੩ ਵਦਨ੍ਤਿ ਚਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਮਕਾਰਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਤ੍ਮਕਮ੍। ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਮਕਾਰੀਯਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤੇ ਹਿ ਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ । । ੨੪ ਮਕਾਰੋ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵੋ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਮਕਾਰਧ੍ਯਾਨਯੋਗਾਚ੍ਚ ਮਗਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । । ੨੫ ਧੂਪਮਾਲ੍ਯੈਰ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਉਪਹਾਰੈਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਭੋਜਯਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਂ ਤੇਨ ਤੇ ਭੋਜਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੨੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਭੋਜਕਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੁਆਰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਠ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਵਿਆਸ, ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇਹ ਭੋਜਕਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ, ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਤੋਂ ਆਏ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੂਰਜ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਭੋਜਕਾ ਬਣੇ ਬਿਨਾ, ਕੋਈ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।" ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਵਾਲੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਕਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਦਾ ਭਾਨੁ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਠ, ਤੇ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਭਾਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਅੰਨ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਤੇ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ। ਸਦਾ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਨ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਹੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਚੀ, ਦਿਵਯ, ਭਾਸਕਰੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਕਿਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਿਤਾ ਦਾ ਇਹ ਮੰਡਲ ਦਿਵਯ, ਅਜਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਖਸ਼ਰ ਤੇ ਅਖਸ਼ਰ, ਮਹਾ ਸੂਰਜ, ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ: ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਸਰਗੁਣ। ਅਖਸ਼ਰ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ; ਸਰਗੁਣ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਤਤੱਵ ਸਰਗੁਣ ਹੈ; ਨਿਰਗੁਣ ਤੱਤਹੀਨ ਹੈ। ਤ੍ਰਿੰਨ, ਬੂਟੇ, ਲਤਾਵਾਂ, ਦਰੱਖਤ, ਸ਼ੇਰ, ਪੰਛੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੇਵ, ਸਿੱਧ, ਮਨੁੱਖ, ਤੇ ਜਲ-ਥਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਕਲਪ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਗੁਣ ਸਦਾ ਤੇਜਸਵੀ ਕਿਰਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਿਮ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਅਖਸ਼ਰ, ਉੱਚਾ ਪਦ ਹੈ। ਦੇਵਯਾਨ ਰਾਹ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਆਦਿਤਯ-ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਸਾਂਖ-ਯੋਗ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਪਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਕੋਈ ਦੁੰਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਅ' ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ; ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਓਮਕਾਰ, ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ। ਅੱਧੀ ਮਾਤਰਾ 'ਮ' ਅੱਖਰ, ਜੋ ਵਿਆੰਜਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ 'ਮ' ਦਾ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਸਤਤੱਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। 'ਮ' ਅੱਖਰ ਭਗਵਾਨ ਭਾਸਕਰ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਮ' ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਗਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧੂਪ, ਮਾਲਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭੋਜਕਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੋਜਕਜ੍ਞਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਜ੍ਞਾਨੋਪਲਬ੍ਧਿਂ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕੌਤੁਕਂ ਪਰਮਂ ਮਮ । । ੧ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਇਮਾਂ ਜ੍ਞਾਨੋਪਲਬ੍ਧਿਂ ਤੁ ਨਿਬੋਧ ਗਦਤੋ ਮਮ । ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥੂਲਂ ਸ੍ਨਾਯੁਯੁਤਂ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਲੇਪਨਮ੍ । । ਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍ਧਂ ਦੁਰ੍ਗਂਧਿਪੂਰ੍ਣਂ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀषਯੋਃ । । ੨ ਜਰਾਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟਂ ਰੋਗਾਯਤਨਮਾਤੁਰਮ੍ । ਰਜਸ੍ਵਲਮਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਭੂਤਾਵਾਸਮਿਮਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । । ੩ ਕਪਾਲਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲਾਨਿ ਕੁਚੈਲਮਸਹਾਯਤਾ । ਸਮਤਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਏਵਂ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੪ ਤਿਲੇ ਤੈਲਂ ਗਵਿ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਕਾष੍ਠੇ ਪਾਵਕਸਨ੍ਤਤਿਃ । ਉਪਾਯਂ ਚਿਨ੍ਤਯੇਦਸ੍ਯ ਧਿਯਾ ਧੀਰਃ ਸਮਾਹਿਤਃ । । ੫ ਪ੍ਰਮਾਥਿ ਚ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਮਨਃ ਸਂਯਮ੍ਯ ਚਞ੍ਚਲਮ੍ । ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਸ਼ਕੁਨਾਨਿਵ ਪਞ੍ਜਰੇ । । ੬ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਨਿਯਤੈਰ੍ਦੇਹੀ ਧਾਰਾਭਿਰਿਵ ਤृਪ੍ਯਤੇ । ਸਤਤਮਮृਤਸ੍ਯੈਵ ਜਨਾਰ੍ਦਨ ਮਹਾਮਤੇ । । ੭ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੈਰ੍ਦਹੇਦ੍ਦੋषਾਨ੍ਧਾਰਣਾਭਿਸ਼੍ਚ੧ ਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੇਣ ਸਂਸਰ੍ਗਾਨ੍ਧ੍ਯਾਨੇਨਾਨੀਸ਼੍ਵਰਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍ । । ੮ ਧ੍ਯਾਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਾਨ੍ਤੇ ਦੋषਾ ਯਥਾਗ੍ਨਿਨਾ । ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕृਤਾ ਦੋषਾ ਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ । । ੯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ ਭਾਵਂ ਭਾਵੇਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ । ਮਨਸ੍ਤੁ ਮਨਸਾ ਸ਼ੋਧ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ । । 1.145.੧੦ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਤਿਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਭਾਤਿ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ । । ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੧੧ ਪਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਲੋਹਿਤਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਥਮਮृਙ੍ਮਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਯਜੁਰ੍ਮਯਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤੁ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਮਾਧ੍ਯਾਹ੍ਨਿਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੧੨ ਕृष੍ਣਂ ਤृਤੀਯਂ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਸਾਮ੍ਨੋ ਰੂਪਂ ਤੁ ਤਤ੍ਕृਤਮ੍ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਰਾਜਸਂ ਦੇਵ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ੧੩ ਤृਤੀਯਂ ਤਾਮਸਂ ਰੂਪਂ ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍ । । ੧੪ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵਨਿਰਞ੍ਜਨਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਤੁ ਵੇਦਵਿਦਃ ਸੂਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਵੇਦਿਨਃ । । ੧੫ ੴਕਾਰਪ੍ਰਣਵੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਧ੍ਯਾਨਨਿਰ੍ਭੂਤਕਲ੍ਮषਾਃ । ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪਦ੍ਮਾਸਨੇ ਵੀਰਾ ਨਾਭਿਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਪਾਣਯਃ । । ੧੬ ਸੁषੁਮ੍ਨਾਨਾਡਿਕਾਮਾਰ੍ਗਂ ਕੁਮ੍ਭਰੇਚਕਪੂਰਕੈਃ । ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ ਤਾਨ੍ਪਞ੍ਚ ਮਰੁਤੋ ਦੇਹਮਧ੍ਯਗਾਨ੍ ।। ੧੭ ਪਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠਾਨ੍ਵਿਤਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਪਯੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਨਾਭਿਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਮਗ੍ਨਿਮਨਾਮਯਮ੍ ।। ੧੮ ਸੋਮਂ ਚ ਹਦਯੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਾਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਂ ਤਤਃ । ਵਾਤਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰਾਸਾਦ੍ਯ ਤਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਣ੍ਡਲਂ ਪਰਮ੍ ।। ੧੯ ਤਤਃ ਪਰਂ ਤੁ ਯੋ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਯੋਗਸ੍ਥਃ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਯਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਸੌਰਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ।।1.145.੨ ੦ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਕੇਸ਼ਿਸੂਦਨ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਹਦਯਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚਾਗ੍ਨਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ ।।੨ ੧ ਤृਤੀਯਂ ਨਾਭਿਸਂਸ੍ਥਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।।੨੨ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪਰਂ ਵੈ ਪਰਮਾਤ੍ਮਸਂਸ੍ਥਂ ਭਾਨੋਃ ਸੁਰੇਸ਼ਸ੍ਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ । ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਨृਣਾਂ ਸ ਏਵ ਸਂਸਾਰਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਕਰਂ ਪਦਂ ਤਤਃ ।।੨੩ ਇਦਮਮृਤਸਮਂ ਪਰਸ੍ਯ ਵੇਦ੍ਯਂ ਕਿਰਣਸਹਸ੍ਰਮृਤੋ ਹਿਤਂ ਜਨਾਨਾਮ੍ । ऋषਿਚਰਿਤਮਵੇਤ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਾਰਂ ਵ੍ਯਪਗਤਮੋਹਧਿਯਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ।।੨੪ ਇਦਂ ਮਗਾਨਾਂ ਚਰਿਤਂ ਮਯਾ ਤੇ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਪਿਤਂ ਯਾਨਵਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਤ੍ਵਿਮਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਵਿਦੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਮਵਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ।।੨੫ ਯਨ੍ਮਯੋਕ੍ਤਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਦੇਯਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਤਾਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤਿਕਾਨਾਮਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਨ ਦੇਯਂ ਭੂਤਿਮਿਚ੍ਛਤਾ ।।੨੬ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਵ੍ਯਾਸੋ ਭੋਜਕਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਜਗਾਮਾਯਤਨਂ ਹਰੇਃ ।।੨੭ ਖ੍ਯਾਤੋ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਗਂਗਯਾ ਪਰਿਤੋषਿਤਃ । ਬਦਰ੍ਯਾ ਮਣ੍ਡਿਤੋ ਵੀਰ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਸ਼੍ਰਮਃ । । ੨੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਭੋਜਕਜ੍ਞਾਨਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਭੋਜਕਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।” ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ, ਨਸਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤਾ ਹੈ। ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਮੂਤਰ ਤੇ ਗੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬੁਰੀ ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਜਰ੍ਹਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਰਜਸਵਾਲਾ ਤੇ ਅਸਥਿਰ, ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੋਪੜੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਟੇ ਕਪੜੇ, ਤੇ ਅਸਹਾਇਤਾ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਤਾ—ਇਹ ਮੁਕਤ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ, ਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ, ਤੇ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਤਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਇਸ ਦੀ ਯੋਗ ਵਿਧੀ ਸੋਚੇ। ਮਨ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੰਯਮ ਕਰੇ। ਸੰਯਮਿਤ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਸਾੜੋ, ਧਾਰਣਾ ਨਾਲ ਪਾਪ, ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਦੇਵ ਗੁਣ। ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੋਸ਼ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਭਾਵ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ। ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਧੀਕ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਕਰਮ—ਚੰਗਾ ਮਾੜਾ—ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਦੁੰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵਿਅਕਤੀਹੀਨ, ਅਹੰਕਾਰਹੀਨ, ਉੱਚਾ ਪਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਲਾਲ, ਰਿਗ ਦਾ; ਦੂਜਾ, ਚਿੱਟਾ, ਯਜੁਰ ਦਾ, ਮਧਿਆਨ ਦਾ; ਤੀਜਾ, ਕਾਲਾ, ਸਾਮ ਦਾ, ਸ਼ਾਮ ਦਾ। ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਸੀ, ਦੂਜਾ ਸਾਤਵਿਕ, ਤੀਜਾ ਤਾਮਸੀ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚੌਥਾ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਹੈ। ਚੌਥਾ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੇ ਜੋਤਿ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਜਨ ਸਥਾਨ; ਵੈਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਚੌਥਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਓਮਕਾਰ ਪ੍ਰਣਵ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪਦਮ ਆਸਨ ਵਿੱਚ, ਨਾਭੀ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਨਾਡੀ ਰਾਹ, ਕੁੰਭਕ, ਰੇਚਕ, ਪੂਰਕ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨੂੰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਉਪਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਭੀ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਸਿਰ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਮੰਡਲ ਭੇਦ ਕੇ, ਉਪਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਸੌਰ ਉੱਚਾ ਪਦ ਹੈ। ਹੇ ਕੇਸ਼ੀਸੂਦਨ, ਦੇਵ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਿਰਦੇ, ਦੂਜਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੀਜਾ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ, ਚੌਥਾ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ। ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ, ਭਾਨੁ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦਾ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਦ। ਇਹ ਅਮਰਤਾ ਵਰਗਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਅਮਰ ਰਸ; ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਗਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀ, ਵਧੀਆ ਯਾਨ ਵਾਲੀ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਉਹ ਪਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ, ਇਹ ਗਿਆਨ, ਸਿਰਫ ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਓ; ਨਾਸਤਿਕ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਨੂੰ, ਲਾਭ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਨਾ ਦਿਓ। ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਭੋਜਕਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗੰਗਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਬਦਰੀ ਵਿੱਚ ਸਜਿਆ, ਨਰਾ-ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ।
ਭੋਜਕਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਯ ਏਤੇ ਭੋਜਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਪੂਜਕਾਃ । ਨਾਨ੍ਯਂ ਭੋਜ੍ਯਮਥੈਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚ ਕਦਾਚਨ । । ੧ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪੂਜ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਤਥਾ ਗਤਾਃ । ਦਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਆਦਿਤ੍ਯਾਮ੍ਭਃ ਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । । ੨ ਅਭੋਜ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕਥਂ ਯਾਤਾ ਭੋਜਕਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ । ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਾਣਾਸ੍ਤਥਾ ਕਰ੍ਮ ਭੋਜ੍ਯਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮੇ ਵਦ । । ੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਇਮਮਰ੍ਥਂ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟੋ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਮਹੀਪਤੇ । ਕृਤਵਰ੍ਮਣਾ ਪੁਰਾ ਰਾਜਂਸ੍ਤਥਾ ਸਾਮ੍ਬੋ ਮਹਾਬਲਃ । । ੪ ਗਤੌ ਸਾਮ੍ਬਪੁਰੀਂ ਵੀਰ ਤਥਾ ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ । ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤੋ ਗृਹੇ ਸਰ੍ਵੇ ਭੋਜਕਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੫ ਆਦਿਤ੍ਯਕਰ੍ਮਣੋ ਲੋਕੇ ਦੇਵਾਨ੍ਨਖ੍ਯਾਤਿਮਾਗਤਾਃ । ਤੇਨ ਤੇ ਪੂਜਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੋਜ੍ਯੈਰਨੇਕਸ਼ਃ । । ੬ ਆਗਤਾਸ੍ਤੇ ਪੁਰੀਂ ਵੀਰ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਂ ਵਿਭੋਃ । ਤਾਵृषੀ ਦਿਵਮਾਰੁਢੌ ਰਾਜਨ੍ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ । ੭ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਮਹਾਤੇਜਾ ਹਾਰ੍ਦਿਕ੍ਯੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਯ ਏਤੇ ਭੋਜਕਾ ਵਿਪ੍ਰ ਪੂਜਕਾ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । । ੮ ਅਨ੍ਨਮੇषਾਂ ਕਥਂ ਵਿਪ੍ਰੌ ਭੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤੌ ਜਨਾਰ੍ਦਨ । ਤਾਵृषੀ ਦਿਵ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਤੌ ਯੌ ਤੌ ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ । । ਅਭੋਜ੍ਯਾਃ ਕਿਲ ਏਤੇ ਵੈ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨ । । ੯ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਨ ਤੇ ਭੋਜ੍ਯਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭੋਜ੍ਯਾ ਭੋਜਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਅਭਿਵਾਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਥਾਦਿਤ੍ਯੋ ਮਹਾਮਤੇ । । 1.146.੧੦ ਆਚਰਨ੍ਤਸ਼੍ਰ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਭੋਜ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਤਚ੍ਛ੍ਰੂਯਤਾਂ ਯਦੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਤੈਰ੍ਵਿਭੋ । । ਯਤਮਾਨੈਰ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਦਿਹੈਕਮਨਾਃ ਸ਼ृਣੁ । । ੧੧ ਵृषਲੀ ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਭਾਰ੍ਯਾ ਯਸ਼੍ਚਾਵ੍ਯਙ੍ਗਂ ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਅਭੋਜ੍ਯਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭੋਜਕੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੨ ਅਸ੍ਨਾਤਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਥਾਭ੍ਯਙ੍ਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਆਦਿਤ੍ਯਂ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤਥਾ ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਵਿਭੋ । । ੧੩ ਸੇਵਕੋ ਭੋਜਕੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ਨਂ ਯੇਨ ਭੁਜ੍ਯਤੇ । ਕृषਿਂ ਚ ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਮਪਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੧੪ ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਯੋ ਯਸ੍ਯ ਨ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਃ ਕृਤਾ ਵਿਭੋ । ਆਰੁਣੇਯੈਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਨ ਚ ਵੈ ਪਠੇਤ੍ । । ਤਸ੍ਯ ਗੇਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਪਾਦੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ । । ੧੫ ਪਿਤृਦੇਵਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । ਅਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਜਾਂ ਯਸ੍ਤੁ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ ਧਰ੍ਮਹਾ । । ੧੬ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੇਨ ਵਿਹੀਨੋ ਯਃ ਸ਼ਂਖਹੀਨਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰਯੇਤ੍ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਭੋਜਕਾਧਮਃ । । ੧੭ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਤਥਾ ਹੋਮਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਰ੍ਪਣਮੇਵ ਚ । ਦਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪੂਜਾਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਭੋਜਕਸ੍ਯ ਤੁ । । ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੇਨ ਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਭਵਤਿ ਨਿष੍ਫਲਮ੍ । । ੧੮ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋ ਹ੍ਯੇष ਸਰ੍ਵਵੇਦਮਯਸ੍ਤਥਾ । ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਪਵਿਤ੍ਰਃ ਪਰਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੯ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਯਦੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤਸ੍ਯ ਮੂਲੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਹਰਿਃ । ਮਧ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਅਗ੍ਰੇ ਗੋਸ਼੍ਰੁਤਿਭੂषਣਃ । । 1.146.੨੦ ऋਗ੍ਵੇਦੋ ਯਸ੍ਯ ਮੂਲਸ੍ਥੋ ਮਧ੍ਯੇ ਸਾਮਾਨਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਚਾਥਰ੍ਵਸਹਿਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੨੧ ਤ੍ਰਯੋऽਗ੍ਨਯਸ੍ਤਥਾ ਰਾਜਂਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਏਵਮੇਵ ਪਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਭੋਜਕਸ੍ਯ ਤੁ । । ੨੨ ਯਸ੍ਤ੍ਵਨੇਨ ਵਿਹੀਨਸ੍ਤੁ ਭੋਜਕੋ ਭੋਜਕਾਧਮਃ । ਅਭੋਜ੍ਯਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸੋऽਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੨੩ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਮਥ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਦੇਵਹੇਲਿਨਾਮ੍ । ਯੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਕ੍ਰੀਣਨ੍ਤਿ ਚ ਭੋਜਕਾਃ । । ਤੇऽਧਮਾ ਭੋਜਕਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਯੇ ਚ ਦੇਵਸ੍ਵਹਾਰਿਣਃ । । ੨੪ ਨ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਦੇਵਸ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਪਯਨ੍ਤਿ ਚ । ਨ ਤੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਾਤ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਭੋਜਕਾਧਮਾਃ । । ੨੫ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਭੁਕ੍ਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਭੋਜਕੋऽਸ਼੍ਨਾਤਿ ਮਾਨਦ । ਤਦਨ੍ਨਂ ਭੁਙ੍ਜਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਰਕਾਯ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । । ੨੬ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਭੋਜਯੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਨਰਃ ਸਦਾ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤਚ੍ਚ ਦੇਹਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ । । ੨੭ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ੋ ਯਥਾ ਕਾਯਵਿਸ਼ੋਧਨਃ । ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਤਥਾ ਵੀਰ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਕਾਯਸ਼ੋਧਨਮ੍ । । ੨੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਭੋਜਕਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਭੋਜਕਾ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਿਵਯ ਹਨ, ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਕਾ ਕਿਵੇਂ ਅਭੋਜਯ ਹੋਏ? ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਭੋਜਯ ਜਾਂ ਅਭੋਜਯ ਬਣਦੇ ਹਨ?” ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮ ਤੇ ਸਮਬਾ ਨੇ ਪੁੱਛੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਂਬਪੁਰ, ਨਾਰਦ ਪਰਵਤ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਭੋਜਕਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਅੰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦੁਆਰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ; ਨਾਰਦ ਤੇ ਪਰਵਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦਿਵਯ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਹਾਰਦਿਕਯ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਭੋਜਕਾ, ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਪੂਜਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ? ਨਾਰਦ ਤੇ ਪਰਵਤ ਦਿਵਯ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹ ਭੋਜਕਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਅਭੋਜਯ ਹਨ?” ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਅਭੋਜਯ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ; ਭੋਜਕਾ ਸਦਾ ਪੂਜਯ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਿਤਯ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਭੋਜਯ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਸੁਣੋ, ਹੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਯਤਨ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ। ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੀਚ ਜਾਤ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਅਵਯੰਗ (ਜਨੇਊ) ਨਾ ਪਹਿਨੇ, ਉਹ ਅਭੋਜਯ ਹੈ; ਇਹ ਭੋਜਕਾ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਅਭਯੰਗ (ਤੇਲ ਮਲਣ) ਬਿਨਾ, ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਬਿਨਾ ਆਦਿਤਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਅਭੋਜਯ। ਜੋ ਭੋਜਕਾ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਏ, ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਅਭੋਜਯ। ਜਿਸ ਦੇ ਜਾਤਕਰਮਾ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਆਰੁਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨਾ ਪੜ੍ਹੇ, ਉਸਦੇ ਘਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਕਠਿਨ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰ, ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ, ਭੂਤ, ਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਰਮਹੀਨ ਹੈ। ਅਭਯੰਗ, ਸ਼ੰਖ, ਜਾਂ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਨਾ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਭੋਜਕਾ-ਅਧਮ ਹੈ। ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਹੋਮ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਤਰਪਣ, ਦਾਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੇ ਅਭਯੰਗ ਨਾ ਕਰੇ, ਸਭ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਅਭਯੰਗ, ਹੇ ਯਾਦਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਕਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਹਰੀ, ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਗੋ-ਧੁਨੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੈਦ, ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਮ, ਤੇ ਯਜੁਰਵੈਦ, ਅਥਰਵ ਨਾਲ, ਸਥਿਤ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਅੱਗ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਭਯੰਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਕਾ-ਅਧਮ, ਅਭੋਜਯ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਨਿਰਮਾਲ, ਨੈਵੇਦ, ਕੁੰਗੂ, ਦੇਵ-ਹੇਲੀ, ਜੋ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਜਾਂ ਵੇਚਦੇ, ਜਾਂ ਦੇਵ-ਸਮਪਤੀ ਚੁਰੀ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਭੋਜਕਾ-ਅਧਮ ਹਨ। ਜੋ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਜਾਂ ਦੇਵ-ਸਮਪਤੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ, ਭੋਜਕਾ-ਅਧਮ ਹਨ। ਜਿਸ ਘਰ ਨੈਵੇਦ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅੰਨ ਨਰਕ ਲਈ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨੈਵੇਦ ਚੜ੍ਹਾਓ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭੋਜਕਾ ਲਈ ਨੈਵੇਦ ਸਰੀਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੀਰ।
ਭੋਜਕਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਅਤ੍ਰ ਪृष੍ਟੋ ਯਥਾ ਦੇਵੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਦੇਵਪੂਜਿਤਃ । ਅਰੁਣੇਨ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਭੋਜਕਾਸ੍ਤਥਾ । । ੧ ਪੂਜਾਯਾਂ ਤਵ ਕੇ ਯੋਗ੍ਯਾਃ ਕੇ ਨ ਯੋਗ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਇਤਿ ਪृष੍ਟਃ ਸ ਭਗਵਾਨਰੁਣੇਨ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ਯਦੁਵਾਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਦਿਹੈਕਮਨਾਃ ਸ਼ृਣੁ । । ੨ ਭਾਸ੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਪਰਦਾਰਾਨ੍ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯੇ ਨ ਹਿਂਸਨ੍ਤਿ ਭੋਜਕਾਃ । ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਮ ਵੈ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੇ ਨ ਨਿਂਦਨ੍ਤਿ ਦੈਵਤਾਨ੍ । । ੩ ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਕृषਿਸੇਵਾਂ ਤੁ ਵੇਦਾਨਾਂ ਨਿਨ੍ਦਨਂ ਚ ਯੇ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਭੋਜਕਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਮਮ ਵੈਰਿਣਃ । । ੪ ਯੇषਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਕਰ੍षਣਂ ਯੇ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ । ਨृਪਸੇਵਾਂ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਤਿਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ । । ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਯੇ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ਨਂ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰਵੋ ਮਮ । । ੫ ਪੂਜਾ ਕृਤਾ ਤੁ ਯਾ ਤੈਸ੍ਤੁ ਤਥਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਚ ਖਗੋਤ੍ਤਮ । ਪੂਜਾਂ ਤਾਮਥ ਚਾਪ੍ਯਰ੍ਘ੍ਯਂ ਨਾਹਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਖੇਚਰ । । ੬ ਯ ਏਤੇ ਕਥਿਤਾ ਵੀਰ ਯੇ ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਂ ਯੇ ਮਦੀਯਂ ਤੁ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਤਥਾ । । ੭ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਯ ਯੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਵਿਕੀਰ੍ਣਨ੍ਤਿ ਚ ਯੇ ਖਗ । ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯੇ ਚ ਵੈਸ਼੍ਯਾਯ ਭੋਜਕਾ ਮੇ ਨ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾਃ । । ੮ ਯਜਨ੍ਤੇ ਯੇ ਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਚ ਗੋਪਤੇਃ । ਯੇ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮੇ ਮੁਦ੍ਰਾਂ ਕਿਙ੍ਕਰਾਣਾਂ ਚ ਨਾਮਤਃ । । ੯ ਯ ਏਤੇ੧ ਕਥਿਤਾ ਵੀਰ ਭੋਜਕਾਸ੍ਤੇ ਮਯਾ ਖਗ । ਨੈਤੇ ਪੂਜਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਯੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਮ ਭੋਜਕਾਃ । । ਤਾਞ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਃ । । 1.147.੧੦ ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚਾਪਿ ਪੂਜਕਾਃ । ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਮ ਵੈ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾਃ ਪੂਜਯਿਤੁਂ ਰਵਿਮ੍ । । ੧੧ ਯੇषਾਂ ਮੁਣ੍ਡਂ ਸ਼ਿਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੇ ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਵਾਦਯਨ੍ਤਿ ਚ ਯੇ ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਦਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਭੋਜਕਾ ਮਤਾਃ । । ੧੨ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਯੇ ਚ ਮਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸੁਸ੍ਨਾਤਾਃ ਕ੍ਰੋਧਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਮ ਭੋਜਕਾਃ । । ੧੩ ਵਾਰੇ ਮਦੀਯੇ ਨਕ੍ਤਂ ਤੁ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਮੁਪਵਾਸਂ ਤੁ ਤਥਾ ਸਙ੍ਕ੍ਰਮਣੇ ਮਮ । । ੧੪ ਦਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਭੋਜਕਾ ਮਮ ਪੂਜਕਾਃ । ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਚ ਯੇ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾ ਮਤ੍ਪਰਾਯਣਾਃ । । ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਸਤਤਂ ਮਹ੍ਯਂ ਭੋਜਕਾ ਗਰੁਡਾਗ੍ਰਜ । । ੧੫ ਮਯਿ ਭਕ੍ਤਿਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਨੋ । ਨ ਤੇ ਪੂਜ੍ਯਾ ਨ ਵਨ੍ਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਦ੍ਵਿषਨ੍ਤਿ ਚ ਮਾਂ ਸਦਾ । । ੧੬ ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਯਜ੍ਞਾਨ੍ਭੋਜਕਾ ਗਰੁਡਾਗ੍ਰਜ । ਪਿਤृਦੇਵਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਪੂਜਾਰ੍ਥਂ ਸਨ੍ਤਤਂ ਖਗ । । ੧੭ ਪ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤੇ ਸਤਤਂ ਵੀਰ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਤਥੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਞ੍ਚਯਜ੍ਞਾਨ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ । । ੧੮ ਏਕਭਕ੍ਤੇਨ ਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪਾਤ੍ਮਜ । ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਨ ਚ ਯੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭੋਜਕਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਮ । । ੧੯ ਮਮ ਵਾਰੇ ਚ ਯੇ ਵੀਰ ਤਥਾ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਚ ਕੇਸ਼ਵ । ਨ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਮਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤੇ ਮਗਾਃ ਖਗ । । 1.147.੨੦ ਪ੍ਰਤਿਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਯੇ ਤੁ ਭੋਜਕਾ ਗਰੁਡਾਗ੍ਰਜ । ਨ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਿਤੁਰ੍ਮਾਤੁਰ੍ਦਿਵਸੇ ਤੇਨ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਾਃ । । ੨੧ ਇਤ੍ਥਂ ਭੂਤਾ ਭੋਜਕਾ ਯਾ ਮਾਘਮਾਸੇ ਚ ਸਪ੍ਤਮੀ । ਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਕਰਵੀਰਾਣਿ ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਚਨ੍ਦਨਮ੍ । । ੨੨ ਵਾਚਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤੁ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਮੋਦਕਾਸ੍ਤਥਾ । ਘृਤਾਹੁਤ੍ਯੋ ਗੁਗ੍ਗੁਲਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਸ੍ਨਪਨਂ ਤਥਾ । । ੨੩ ਵਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ ਨृਤ੍ਯਂ ਨਾਟ੍ਯਂ ਮਤਂ ਮਮ । ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਣਾ ਪਤਾਕਾਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਛਤ੍ਰਂ ਚ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । । ੨੪ ਨਾਨ੍ਯਵਰ੍ਣੈਃ ਕृਤਾ ਪੂਜਾ ਤਥਾ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਮਾਂ ਖਗ । ਯਥਾ ਕृਤਾ ਭੋਜਕੇਨ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਮਾਂ ਸਦਾ । । ਨਾਨ੍ਯਦੇਵਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਭੋਜਕੇਨ ਤੁ । । ੨੫ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵਸ਼੍ਚਾਰੁਣਾਯ ਪੁਰਾਨਘ । ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਤੁ ਤਤੋ ਮੇਰੁਮਥਾਕ੍ਰਮਤ੍ । । ੨੬ ਏਵਂ ਭੋਜ੍ਯਾ ਭੋਜਕਾਸ੍ਤੁ ਨ ਚਾਭੋਜ੍ਯਾਃ ਕਦਾਚਨ । ਅਨੁष੍ਠਾਨਵਿਹੀਨਾ ਯੇ ਨ ਤੇ ਭੋਜ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਭੋਜਕਾਃ । । ੨੭ ਭੌਮਾਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯੇ ਤੁ ਅਨੁष੍ਠਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਤੇऽਪ੍ਯਭੋਜ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਵਿਕਰ੍ਮਸ੍ਥਾ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ੨੮ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪੂਜ੍ਯਤਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਙ੍ਗਲ੍ਯਂ ਪਾਵਨਂ ਤਥਾ । ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਜਕਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ਪੂਜਿਤੇ ਭੋਜਕੇ ਵੀਰ ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਪੂਜਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੨੯ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਗੇਹੇ ਭੋਜਕਾ ਯਦੁਨਂਦਨ । ਤਸ੍ਯ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਭਾਨੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਿਵਃ । । 1.147.੩੦ ਯਥੇਹ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਰਵਿਃ । ਤਥੇਹ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਭੋਜਕਃ ਪੂਜ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੩੧ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਤੁ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਸਰਸਾਂ ਸਾਗਰੋ ਯਥਾ । ਤਥਾ ਪੂਜ੍ਯਤਮੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪੂਜ੍ਯਾਨਾਂ ਭੋਜਕੋ ਵਿਭੋ । । ੩੨ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਚ ਸੌਰਾਣਾਂ ਭੋਜਕਃ ਪੂਜ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਭਰ੍ਤਾ ਪੂਜ੍ਯੋ ਯਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ਿष੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਯਥਾ ਗੁਰੁਃ । । ਭੋਜਕਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਪੂਜ੍ਯਃ ਸੌਰਾਣਾਂ ਹृਦਿਕਾਤ੍ਮਜ । । ੩੩ ਯਸ੍ਯ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਭੋਜਕਸ੍ਤੁ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਨਾਰ੍ਚਿਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਭਾਨੁਃ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤਥਾ । । ੩੪ ਏਵਂ ਪੂਜ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਭੋਜ੍ਯਾ ਭੋਜਕਾ ਹृਦਿਕਾਤ੍ਮਜ । ਯੇ ਸੌਰਾ ਭੋਜਕਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਤਃ । । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਪਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸੂਰ੍ਯਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੩੫ ਕਥਿਤੋ ਯਤ੍ਰ ਯੋ ਭੋਜ੍ਯੋ ਯਥਾ ਭੋਜ੍ਯਃ ਸ ਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਅਥ ਕਿਂ ਬਹੁਨੋਕ੍ਤੇਨ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਵਚਨਂ ਮਮ । । ੩੬ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੇਦਾਤ੍ਪਰਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਗਙ੍ਗਾਸਮਾ ਸਰਿਤ੍ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰਸਮਂ ਸੁਖਮ੍ । । ੩੭ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭਾਨੁਸਮੋ ਦੇਵੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਾਤृਸਮਾ ਗਤਿਃ । ਯਥੈਤਾਨਿ ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਉਤ੍ਤਮਾਨਿ ਯਦੂਤ੍ਤਮ ।। ਤਥੋਤ੍ਤਮੋ ਭੋਜਕਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਤੁ । । ੩੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਭੋਜਕਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਅਰੁਣ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਿਹੜੇ ਭੋਜਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਹੜੇ ਅਯੋਗ ਹਨ? ਅਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਯਦੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।" ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਭੋਜਕ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਪਰਾਈਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਜੋ ਭੋਜਕ ਵਪਾਰ, ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਹਨ। ਜੋ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈਂਦੇ, ਪਰਾਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਜੋਤਦੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਅਰਘ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦਾ। ਜੋ ਭੋਜਕ ਸ਼ੰਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਿਰਮਾਲਿਆ, ਨੈਵੇਦ, ਜਾਂ ਕੁੰਕੁਮ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਾਵਿਤਰੀ ਜਾਂ ਮਹਾ-ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮੁਦਰਾ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਭੋਜਕ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁੰਡੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਜੋ ਅਭਿਅੰਗ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਭੋਜਕ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਭੋਜਕ ਹਨ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਾਰ, ਛੇਵੀਂ, ਸਤਵੀਂ ਜਾਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਪੂਜਕ ਹਨ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਹੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਵੱਡੇ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ, ਨਾ ਵੰਦਣਯੋਗ। ਜੋ ਭੋਜਕ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮਹਾ-ਯਜਨ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭੋਜਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਭੋਜਕ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਵਾਰ ਜਾਂ ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਗ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਜੋ ਭੋਜਕ ਹਰ ਸਾਲ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਦਿਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਜੋ ਭੋਜਕ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਤਵੀਂ ਨੂੰ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮੋਦਕ ਨੈਵੇਦ, ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ, ਗੁਗਲ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਨਾਚ, ਨਾਟਕ, ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ, ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ, ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਕ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਭੋਜਕ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਭੋਜਕਾਂ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਸਦਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਯੋਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਭੋਜਕਾਂ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਯੋਗ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭੋਜਕ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਪੂਜਣਯੋਗ, ਮੰਗਲਮਈ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਭੋਜਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਭੋਜਕ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸੂਰਜ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਖੁਦ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭੋਜਕ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ, ਤਿਵੇਂ ਪੂਜਣਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਭੋਜਕ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ, ਤਿਵੇਂ ਭੋਜਕ ਸੌਰਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਹ੍ਰਦਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਭੋਜਕ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸੂਰਜ, ਪਿਤਰ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਖੁਦ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੋਜਕ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਭੋਜਣਯੋਗ ਹਨ; ਜੋ ਸੌਰ ਭੋਜਕ ਦਾ ਖਾਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਭੋਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਕੌਣ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਵੇਦ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹੀਂ, ਗੰਗਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਨਦੀ ਨਹੀਂ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਮਾਤਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਭੋਜਕ ਭਾਸਕਰ ਵਲੋਂ ਉੱਤਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਾਲਚਕ੍ਰਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਧ ਸਾਮ੍ਬੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਕ੍ਰਂ ਪਿਤੁਃ ਕਰੇ । ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਕਰਾਲਂ ਤੁ ਮਹਤਾ ਤੇਜਸਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । ੧ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪਿਤਰਂ ਸਾਮ੍ਬੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਕੁਤਸ੍ਤਾਤ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । । ੨ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਵਹਤੇ ਦੇਵ ਦਿਵ੍ਯਮਾਯੁਧਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਏਤਦਾਖ੍ਯਾਹਿ ਮੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਕਾਮਸ੍ਯ੧ ਕੌਤੁਕਾਤ੍ । । ੩ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਸਾਧੁਸਾਧੁ੨ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋਸ੍ਮ੍ਯऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾਃ ਪੁਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਧਿਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ । ।੪ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਭਾਨੁਮਾਰਾਧ੍ਯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚਕ੍ਰਂ ਮਯਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾਲ੍ਲੋਕਪੂਜਿਤਾਤ੍ । ।੫ ਨਭੋਗਃ ਪਞ੍ਚਕਾਰੂਢਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦਿਵਾਕਰਃ । ਗ੍ਰਹਾਃ ਸੋਮਾਦਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਨਾਭਿਮਣ੍ਡਲੇ । । ੬ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸਮਾ ਅਰੇषੁ ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ੍ਤਥਾ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਥਿषੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਯਾਨਿ ਵੈ । ।੭ ਏਤੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਃ ਪਰਿਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਚਕ੍ਰਂ ਕਾਲਾਤ੍ਮਕਂ ਪਰਮ੍ । ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਤੇ ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਦਤ੍ਤਂ ਚਕ੍ਰਮਿਵਾਪਰਮ੍ । । ੮ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਕਾਲਮਯਂ ਦੇਵ ਚਕ੍ਰਂ ਕਮਲਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਇਦਂ ਤਾਵਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । । ੯ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਕਮਲਂ ਹ੍ਯृਤੁਭਿਃ षਡ੍ਭਿਃ षਟ੍ਦਲਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ਰ ਸਾਙ੍ਗੋ ਰਵਿਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । । 1.148.੧੦ ਯਚ੍ਚ ਕਾਲਤ੍ਰਯਂ ਲੋਕੇ ਤਨ੍ਨਾਭਿਤ੍ਰਯਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਮਾਸਾ ਅਰਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਧਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੧ ਨੇਮੀ ਚੈਵ ਪਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਅਯਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ । ਪਥਿਨਾਭਿषੁ ਯੋਗੇ ਚ ਯੋਗਾਖ੍ਯਾਸ੍ਤਪਨਾਦਿਭਿਃ । । ੧੨ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਦਾ ਚਾਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਏਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਦਂ ਚਕ੍ਰਂ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਪ੍ਰਭੇਦਤਃ । । ੧੩ ਅਤ੍ਰੋਦ੍ਦਿष੍ਟੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਯੇ ਨੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਮਯਾ ਤਵ । ਯੁਗਾਦਿਕਲ੍ਪਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਚਾਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । । ੧੪ ਯਤ੍ਤੇ ਕਾਲਾਤ੍ਮਕਂ ਚਕ੍ਰਮਿਦਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਮਯਾ । ਕਥਿਤਂ ਤਦ੍ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਤ੍ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ । । ੧੫ ਅਸੁਰਾਣਾਂ ਵਧਾਯੇਦਂ ਮਯਾ ਲਬ੍ਧਂ ਦਿਵਾਕਰਾਤ੍ । ਆਰਾਧ੍ਯ ਤਪਸਾ ਸੂਰ੍ਯਂ ਪੁਰਾ ਕਲ੍ਪੇ ਜਗਦ੍ਗੁਰੁਮ੍ । । ਅਤਃ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਯਾਮ੍ਯੇਨਂ ਗ੍ਰਹੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਵृਤਂ ਸਦਾ । । ੧੬ ਅਰ੍ਕਂ ਭਕ੍ਤੋ ਹਿ ਚਕ੍ਰਸ੍ਥਂ ਯਃ ਪੂਜਯਤਿ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਤੇਜਸਾ ਰਵਿਸਂਕਾਸ਼ਃ ਪੁष੍ਪੋਤ੍ਤਰਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੧੭ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਮਤ੍ਕੁਲਾਨਨ੍ਦਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਪੂਜਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਗ੍ਰਹੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਰ੍ਵृਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸਤਤਂ ਵਿਭੁਮ੍ । । ੧੮ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਮਾਲਿਖ੍ਯ ਯੇ ਯਜਨ੍ਤਿ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਪੂਰ੍ਣੇਨ ਕੁਂਕੁਮੇਨ ਸੁਗਂਧਿਨਾ । । ੧੯ ਪਿष੍ਟਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਪਿ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਕਮਿਸ਼੍ਰਕੈਃ । ਰਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਕਮਲੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੈਃ ਕਰਵੀਰੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ । । 1.148.੨੦ ਅਨ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਵਨ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰੈਰ੍ਜਨ੍ਤੁਵਰ੍ਜਿਤੈਃ । ਅਪਰ੍ਯੁषਿਤਨਿਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ ਸ਼ੁਭਧਨ੍ਯੈਰ੍ਦਲੈਰਪਿ । । ੨੧ ਫਲੈਃ ਪਕ੍ਵੈਰੋषਧਿਭਿਸ੍ਤਥਾ ਦੂਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰੈਃ ਕੁਸ਼ੈਃ । ਧੂਪੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਸ੍ਤਥਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਣੈਃ । । ੨੨ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪੇਯੈਸ਼੍ਚ ਚੋष੍ਯੈਰ੍ਲੇਹ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । ਵਿਤਾਨਸ਼ੋਭਾਸਿਕਤੈਃ ਪਲਾਸ਼ੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤੈਃ । । ੨੩ ਛਤ੍ਰਚਾਮਰਘਣ੍ਟਾਭਿਰ੍ਭੂषਣੈਰ੍ਦਰ੍ਪਣਾਦਿਭਿਃ । ਨृਤ੍ਯਵਾਦਿਤ੍ਰਗੀਤੈਸ਼੍ਚ ਵੇਦੈਃ ਪੁਣ੍ਯਕਥਾਸ੍ਵਨੈਃ । । ੨੪ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਜਯਘੋषੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤੇ । । ੨੫ ਸ੍ਵਚਕ੍ਰਂ ਚਾਪਿ ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਵृਦ੍ਧਿਮਾਯਾਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਹਨ੍ਯਤੇ ਪਰਚਕ੍ਰਂ ਚ ਯਤ੍ਰੇਦਂ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸਕृਤ੍ । । ੨੬ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਗ੍ਰਹਣੇ ਚਾਪਿ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾ ਯੋ ਜਪੇਦਿਦਮ੍ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਿਯਤਾਃ ਸਾਮ੍ਬ ਤਸ੍ਯ ਸਾਨੁਗ੍ਰਹਾ ਗ੍ਰਹਾਃ । । ੨੭ ਸਰ੍ਵਰੋਗਵਿਹੀਨਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਚਿਰਂ ਜੀਵਤਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । । ੨੮ ਏष ਵੈ ਕਥਿਤੋ ਵਤ੍ਸ ਚਕ੍ਰਯੋਗੋ ਮਯਾ ਤਵ । ਅਰ੍ਕਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਰਦੋ ਭृਸ਼ਮ੍ । । ੨੯ ਪੁਣ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਥਾ ਪੁष੍ਟ੍ਯਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਸ਼੍ਵੇਤੋ ਰਕ੍ਤੋऽਥ ਪੀਤਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । । 1.148.੩੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਕਾਲਚਕ੍ਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸਾਂਬਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਚਕਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਲੜੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪਿਤਾ, ਇਹ ਚਕਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਦੇਵਤਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਹਥਿਆਰ ਕਿਉਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ! ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਪੁੱਤਰ, ਚਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਚਕਰ ਭਾਸਕਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਪੰਜ ਸੱਪਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ; ਚੰਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਭੀ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅਰੇਆਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤੱਤ ਪਥਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਚਕਰ, ਜੋ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਚਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਚਕਰ ਨੂੰ ਕਮਲ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਮਲ ਛੇ ਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ, ਛੇ ਪਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪੁਰਖਾ ਉਸ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲੋਕ ਵਿਚ ਕਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਨਾਭੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਹੀਨੇ ਅਰੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੱਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਬਾਹਰੀ ਅਰੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਅਯਨ ਹਨ; ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਪਥ ਜੋੜ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹਨ। ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਇਹ ਚਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਥੂਲ ਅਤੇ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੱਸੇ ਕਾਲਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੇ, ਯੁਗ ਤੋਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਹ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਚਕਰ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ; ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜੀਲੇ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਲਪ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਚਕਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਿਤਰ, ਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ। ਜੋ ਸਤਵੀਂ ਨੂੰ ਚਕਰ ਬਣਾਕੇ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਜਾਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਪੇਸਟ, ਪਵਿੱਤਰ ਲਾਲ ਕਮਲ, ਸੁਗੰਧ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ, ਜੰਗਲੀ, ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਫੁੱਲ, ਅਟੁੱਟ, ਸ਼ੁਭ, ਤਾਜ਼ਾ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੱਕੇ ਫਲ, ਜੜੀਆਂ, ਦੂਰਵਾ ਦੇ ਅੰਕੁਰ, ਕੁਸ਼, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧ, ਕਪੜੇ, ਗਹਣੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਚਟਣ, ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪਲਾਸ਼ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਛਤ, ਸੁਭਾ, ਛਤ੍ਰ, ਚਮਰ, ਘੰਟਾ, ਗਹਣੇ, ਦਰਪਣ, ਨਾਚ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਗੀਤ, ਵੇਦ, ਪੁੰਨ ਕਥਾ, ਸਭ ਥਾਂ ਜੈ-ਘੋਸ਼, ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨਿਰਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਚਕਰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਵਧਦਾ ਹੈ; ਵੈਰੀ ਚਕਰ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਣ 'ਤੇ, ਜੋ ਇਹ ਚਕਰ ਬਣਾਕੇ ਜਪ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਰੋਗ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸਭ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਚਕਰ-ਯੋਗ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨ, ਧਰਮ, ਪੋਸ਼ਣ, ਵੈਰੀ-ਨਾਸੀ, ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਕਾਲਾ ਵੰਡਾਂ ਵਿਚ।
ਸੂਰ੍ਯਦੀਕ੍ਸ਼ਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕਿਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਲਿਖੇਚ੍ਚਕ੍ਰਂ ਤਤ੍ਰ ਪਦ੍ਮਂ ਚ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨੇਮਿਪ੍ਰਧ੍ਯਾਰਨਾਭੀਨਾਂ ਵਿਭਾਗਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਥਮ੍ । । ੧ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਚਤੁਃषष੍ਟ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਚਕ੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵृਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਅष੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਾ ਭਵੇਨ੍ਨੇਮਿਃ ਸੇਯਂ ਵਿਭਵਤਃ ਸਦਾ । । ੨ ਨਾਭਿਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਚ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਕਣਿਕਾਕੇਸਰਾਣਿ ਚ । । ੩ ਕੇਸਰਸ੍ਯ ਚ ਪਾਦੇਨ ਸ਼ੇषਪਤ੍ਰਾਣਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਪਤ੍ਰਸਨ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਪਾਦਾਙ੍ਗਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ।੪ ਉਨ੍ਨਤਂ ਕਮਲਂ ਤਤ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਆਕੀਰ੍ਣਾਃ ਸਂਵਿਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਧਯਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ।੫ ਅਙ੍ਗੁਲਸ੍ਥੂਲਮੂਲਂ ਸ੍ਯਾਦਰਾਗ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਤਤਃ । ਭੂਮਿਃ ਪੀਤਾ ਬਹਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਰ੍ਣਿਕਾਕੇਸਰਾਣਿ ਚ । । ੬ ਸਿਤਂ ਨਾਭਿਸ੍ਥਲਂ ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਹਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤਨ੍ਮਾਨਂ ਦ੍ਵਾਰਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ।੭ ਸ਼ੇषਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਸਂਹਤਾਃ ਪਤ੍ਰਸਨ੍ਧਯਃ । ਨਾਭਿਨੇਮ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਲੇਖਾਃ ਸਿਤਾਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਮਾਨਤਃ । । ੮ ਸਿਤਰਕ੍ਤਸਿਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਾਦੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਕਪੋਲਂ ਦ੍ਵਾਰਪਦ੍ਮਂ ਚ ਦ੍ਵਾਰਕੋਣੇ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । । ੯ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਭਵੇਦੇਵਮੈਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਵਾਰਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਅਪਰਾਹ੍ਣੇऽਥ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਵਰੁਣਮਾਵਾਹਯੇਤ੍ਸਦਾ । । 1.149.੧੦ ਦ੍ਵਾਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਯਜੇਤ੍ । ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰੇਵ ਭਕ੍ਤਿਤਃ । । ੧ ੧ ਚਕ੍ਰਮੇਵਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਯਜਨਾਰ੍ਥਂ ਮਯਾ ਤਵ । ਯਜ੍ਞੇਨਾਨੇਨ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧੋ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਸ਼੍ਚਾਰ੍ਕਮਣ੍ਡਲੇ । । ਇਤ੍ਥਂ ਮੇ ਭਾਨੁਨਾ ਪੂਰ੍ਵਮਿਦਮੁਕ੍ਤਂ ਵਰਾਨਨ । । ੧੨ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰਯਜ੍ਞੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਯਜ੍ਞਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰੂਪਂ ਕਿਂ ਚ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ । । ੧੩ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਖषੋਲ੍ਕਂ ਹਦਯਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇ ਕਮਲੇ ਯਜੇਤ੍ । ਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਂ ਦਲੇष੍ਵੇਵਮਙ੍ਗਾਨਿ ਹृਦਯਾਦਿ ਚ । । ੧੪ ਨਾਮਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਂਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਕੋਟਯਃ । ਨਮਸ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਏष ਏਵ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੫ ਸ੍ਵਾਹਾਨ੍ਤਾ ਹੋਮਕਾਲੇ ਚ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਨ੍ਯੇषੁ ਤੇ ਪੁਨਃ । ਯਥਾ ਕਰ੍ਮਾਵਸਾਨਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਸਮਾਸਤਃ । । ੧੬ ੴ ਖषੋਲ੍ਕਾਯ ਵਿਦ੍ਮਹੇ ਦਿਵਾਕਰਾਯ ਧੀਮਹਿ । ਤਨ੍ਨਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤ੍ । । ੧੭ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਾ ਮਤਾ । ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਮਯੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗੋਤ੍ਰਾਰ੍ਕਵਲ੍ਲਭਾ । । ੧੮ ਏਵਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਵਤਂਦ੍ਰਿਤੈਃ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਵਿਫਲਂ ਕਰ੍ਮ ਭਵੇਦਿਹ ਪਰਤ੍ਰ ਚ । । ੧੯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਞ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਂ ਤਥਾ । ਯਥਾਵਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸਾਧਯੇਦੀਪ੍ਸਿਤਂ ਫਲਮ੍ । । 1.149.੨੦ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਆਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾ ਕਥਂ ਚ ਸਾ । ਕਦਾ ਕੇਨ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਥਯੇਦਂ ਮਮਾਖਿਲਮ੍ । । ੨੧ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਂ ਕੁਲੀਨਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਮੇਵ ਚ । ਪੁਰੁषਂ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਾਪਿ ਦੀਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ । । ੨੨ ਸ੍ਵਯਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯੋਪਪਨ੍ਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਗੁਰੁਂ ਤਥਾ । ਗੁਰੁਸ੍ਤਂ ਦੀਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਃ ਕਲ੍ਪਜ੍ਞਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਛੁਚਿਃ । । ੨੩ षष੍ਠ੍ਯਾਮਗ੍ਨਿਂ ਸਮਾਧਾਯ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਾਰ੍ਕਂ ਤਥਾ ਵਹ੍ਨੌ ਹੁਤ੍ਵਾ ਵੈ ਹਵਿषਾ ਰਵਿਮ੍ । । ੨੪ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਤਮਥਾਚਾਨ੍ਤਂ ਖषੋਲ੍ਕਾਕृਤਿਵਿਗ੍ਰਹਮ੍ । ਸ੍ਵਾਙ੍ਗੈਰਾਲਭ੍ਯ ਚਾਙ੍ਗੇषੁ ਦਰ੍ਭਵਦ੍ਭਿਸ੍ਤਥਾਕ੍ਸ਼ਤੈਃ । । ੨੫ ਪੁष੍ਪੈਃ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਦੇਯਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਬਲਿਸ੍ਤਥਾ । ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਵਰੁਣੋऽਰ੍ਕੋऽਗ੍ਨਿਃ ਸਾਧਿਤੋ ਹृਦਯੇਨ ਚ । । ੨੬ ਭਵੇਦ੍ ਘृਤਗੁਡਕ੍ਸ਼ੀਰੈਸ੍ਤਨ੍ਦੁਲੈਸ਼੍ਚ੧ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਤ੍ਰਿਭਿਰਞ੍ਜਲਿਭਿਰ੍ਹੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਯਾਗ੍ਨੌ ਹੁਤਂ ਪੁਨਃ । । ੨੭ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿष੍ਟਾਯ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵੈਵਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤੇ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਵृਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਭਵਂ ਤਸ੍ਮੈ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । । ੨੮ ਦਨ੍ਤਸ਼੍ਲਿष੍ਟੇऽਪਨੀਤੇ ਚ ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਤਤਃ । ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮਾਸ੍ਯਂ ਚ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । । ੨੯ ਮੈਤ੍ਰਾਵਾਰੁਣਮੀਸ਼ਾਨਂ ਵਕ੍ਰਂ ਸੌਮ੍ਯਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਸ੍ਯ ਮੁਖਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਨ੍ਦਿਤਮ੍ । । 1.149.੩੦ ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਸ੍ਯ ਮੁਖਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਤ੍ਪਤਿਮ੍ । ਅਰ੍ਚਯੇਤ੍ਤੇਨ ਸ਼ਾਂਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਾਨੁਨਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੩੧ ਪੁਨਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਅਙ੍ਗੈਰਾਲਭ੍ਯ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਲੋਚਨੇ ਤਤ੍ਰ ਸਞ੍ਚਿਂਤ੍ਯ ਪਰਿਜਪ੍ਯ ਚ । । ੩੨ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਤਥਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯਮਮ੍ । ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ ਸ੍ਵਯਂ ਚਾਪਿ ਵਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ । । ੩੩ ਆਚਮ੍ਯ ਕृਤਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਕृਤਦ੍ਰਵ੍ਯਾਧਿਵਾਸਨਃ । ਹਦਯੇਨ ਨਮੇਤ੍ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਹੁਤ੍ਵਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ । । ੩੪ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਪृਚ੍ਛੇਦ੍ਯਥਾ ਦृष੍ਟਂ ਸ਼ੁਭਂ ਸਂਵਾਦਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍ । ਹਦਯੇਨਾਸ਼ੁਭੇ ਦृष੍ਟੇ ਸ਼ਤਹੋਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । । ੩੫ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਹਰ੍ਮ੍ਯਾਣਿ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨਦੀਯਾਨਾਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਉਦ੍ਯਾਨੋਪਵਨਾਨਿ ਚ । । ੩੬ ਪਤ੍ਰਪੁष੍ਪਫਲਾਢ੍ਯਾਨਿ ਕਮਲਾਨਿ ਚ ਰਾਜਤਮ੍ । ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਦਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵੇਦਪਾਰਗਮ੍ । । ੩੭ ਰਾਜਾਨਂ ਸ਼ੌਰ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਧਨਾਢ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਪਰਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਂ ਯਦਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੩੮ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਭਾषਣਂ ਚੈਵ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਮਤਮ੍ । ਏਤੈਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਮੇਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਾਰੋਹਣਂ ਤਤਃ । । ੩੯ ਵਾਹਨਾਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਨਾਵਮੇਵ ਚ । ਪਰ੍ਵਤਂ ਚ ਸਮਾਰੁਹ੍ਯ ਵਿਪੁਲਾਂ ਭਾਰ੍ਗਵੀਂ ਭਜੇਤ੍ । । 1.149.੪੦ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਚ ਦਧ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਮੇਵ ਚ । ਸੋਮਂ ਮਾਂਸਂ ਹਵਿਰ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਸ਼੍ਯਪੀਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ । । ੪੧ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਭਰਣਾਨਿ ਚ । ਵਾਹਨਾਨਿ ਮਹੀਂ ਗਾਸ਼੍ਚ ਧਾਨ੍ਯੋਪਕਰਣਾਨਿ ਚ । । ੪੨ ਸਮृਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਨੁਗਂ ਯਚ੍ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਭਮੁਚ੍ਯਤੇ । ।੪ ੩ ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯਦਨਿष੍ਟਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ । ਕ੍ਰਮਾਦਾਲਿਖ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ ।੪੪ ਤਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਞ੍ਚ੍ਛਿष੍ਟਾਨਾਨਮ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਗੁਰੁਮ੍ । ਸृष੍ਟਿਕ੍ਰਮੇਣ ਭृਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ।੪੫ ਦਿਵਾਕਰਂ ਸਮਾਲਭ੍ਯ ਪੁਰੁषੋऽਥ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹੇषੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇषੁ ਯਥਾਵਤ੍ਤਨ੍ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ।੪੬ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇषੁ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਚਾਦਿਤ੍ਯਵਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ।੪੭ ਆਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਏਵਂ ਤੁ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਜੁਹੁਯਾਚ੍ਚੈਵ ਤਂ ਸ਼ਤਮ੍ ।। ੪੮ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਕ੍ਰਮਾਦੇਵਂ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਰਾਪਰਾ । ਕृਤ੍ਵੈਵ ਪੁष੍ਪਪਾਤਂ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ । । ੪੯ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾਸ੍ਯਮਞ੍ਜਲੌ ਪੁष੍ਪਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਵੈ ਕੁਲਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨਾਮਾਰ੍ਥਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । 1.149.੫੦ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਪਤਿਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕੁਲਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਨਾਮ ਚਾਦਿਤ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਾਨੁਨਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੫੧ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਮਯਾਨਰ੍ਕਭਾषਿਤਾਨ੍ । ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਾਯਂ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਰਵੇਰਭਿਮੁਖਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੫੨ ਉਪਸ੍ਥਾਨਂ ਸਦਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦਰ੍ਚਨਂ ਚ ਸਦਾ ਨਰਃ । ਅਦृष੍ਟ੍ਵਾਰ੍ਕਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦਿਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ । ।੫ ੩ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮਰ੍ਕਾਖ੍ਯਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਦਾਚਨ । ਨ ਚ ਪਦ੍ਯਾ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਨਾਸਨਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੫੪ ਨ ਲਙ੍ਘ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਚ੍ਛਾਯਾ ਨ ਲਙ੍ਘ੍ਯਾਸ੍ਤਿਥਯਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹਾ ਯੋਗਾ ਮਾਸਾ ਮਾਸਾਧਿਪਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । । ੫੫ ਅਯਨੇ ऋਤਵਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਥੈਵ ਦਿਵਸਾਨਿ ਚ । ਕਾਲਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਾਲ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੫੬ ਅਭਿਵਨ੍ਦ੍ਯਃ ਸ ਸਰ੍ਵੋऽਪਿ ਨਮਸ੍ਯਃ ਪੂਜ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਲਾਧਿਪਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਪਠ੍ਯਤੇ । ।੫੭ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਵਰਾਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਚ । ਚੇਤਨਾਚੇਤਨਸ੍ਯਾਪਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੫੮ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯੋ ਵਨ੍ਦ੍ਯਃ ਸਦਾ ਪੂਜ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾਯਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨृਪ । ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਦੇਵਨਿਨ੍ਦਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ।੫ ੯ ਪ੍ਰੇषਯਿਤ੍ਵਾ੧ ਚ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਂ ਤਦਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਹਸ੍ਤੌ ਪਾਦੌ ਚ ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । 1.149.੬੦ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਪਰਮਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਤਵ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਮਯਾ । ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਕਰੀ ਚਾਪਿ ਕਥਿਤਾ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਤਃ । । ੬੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਦੀਕ੍ਸ਼ਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਚਕਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮਾਪ ਕੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਮਲ ਦਾ ਆਕਾਰ ਕਿੰਨਾ ਹੋਵੇ? ਨੈਮੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਨਾਭੀ ਦੇ ਭਾਗ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ? ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚਕਰ ਚੌਂਸਠ ਅੰਗੁਲ ਦਾ ਗੋਲ ਬਣਾਉ, ਨੈਮੀ ਅਠ ਅੰਗੁਲ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚ। ਨਾਭੀ ਖੇਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਮਲ ਉਸ ਦਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੋਵੇ। ਕਮਲ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਕੇਸਰ, ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਓ। ਕੇਸਰ ਦੇ ਇਕ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਬਾਕੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਓ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਅੰਗੁਲ-ਅੰਗੁਲ ਵੰਡੋ। ਕਮਲ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਣਾਓ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਫੈਲਾਓ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਜੜ ਅੰਗੁਲ, ਚੋਟੀ ਤਿੰਨ ਅੰਗੁਲ। ਬਾਹਰਲੀ ਧਰਤੀ ਪੀਲੀ, ਕੇਸਰ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵੀ। ਨਾਭੀ ਖੇਤਰ ਚਿੱਟਾ, ਉਥੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਣਾਓ। ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੱਥ-ਮਾਪ ਦਾ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਰਗਾ। ਬਾਕੀ ਲਾਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਮਿਲੇ ਹੋਏ। ਨਾਭੀ-ਨੈਮੀ ਵਿਚ ਲਾਈਨਾਂ ਚਿੱਟੀਆਂ, ਅੰਗੁਲ-ਮਾਪ। ਚਿੱਟਾ-ਲਾਲ-ਚਿੱਟਾ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੁਭਾ ਬਣਾਓ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੋਣ 'ਤੇ ਕਮਲ-ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤੇ ਗਲ੍ਹਾ ਬਣਾਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਪੂਰਬ ਦਾ ਇੰਦਰ-ਦਰਵਾਜ਼ਾ। ਦੁਪਹਿਰ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰੋ। ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਦੱਸੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੱਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਪੂਜੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਕਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯਜਨ ਲਈ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਯਜਨ ਨਾਲ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦীক্ষਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਚਕਰ-ਯਜਨ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ? ਯਜਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਕੀ ਹੈ, ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਵੇਂ? ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਖਸ਼ੋਲਕ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਅੰਗ ਪੂਜੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ-ਮੰਤ੍ਰ ਚੌਥੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕੋਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ। ਹਰ ਥਾਂ ਨਮਸਕਾਰ, ਇਹ ਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਹੋਮ ਸਮੇਂ 'ਸਵਾਹਾ' ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਵਰਤੋ। 'ਓਂ ਖਸ਼ੋਲਕਾ ਨੂੰ ਜਾਣੀਏ, ਦਿਵਾਕਰਾ ਨੂੰ ਧਿਆਈਏ, ਸੂਰਜ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰੇ'। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੀ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੌਵੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀ, ਪੁੰਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼, ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤੋ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਕਰਮ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਧੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਰਮ ਠੀਕ ਕਰਕੇ, ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦীক্ষਾ ਕਿਹੜਿਆਂ ਲਈ, ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਕਦੋਂ, ਕੌਣ, ਕਿਸ ਲਈ? ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਕੁਲੀਨ, ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ, ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦীক্ষਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ, ਵਿਦਵਾਨ, ਸਚਬੋਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦীক্ষਾ ਦੇਵੇ। ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ, ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ, ਦੱਸੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਸ਼ਿਸ਼, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਖਸ਼ੋਲਕ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾਕੇ, ਦਰਭਾ ਤੇ ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਅੰਗ ਛੂਹ ਕੇ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਪੂਜ ਕੇ, ਬਲੀ ਦਿਓ। ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਰੁਣ, ਅਰਕ, ਅੱਗ, ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ। ਘੀ, ਗੁੜ, ਦੁੱਧ, ਚਾਵਲ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਅੰਜਲੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਅੱਗ ਵਿਚ। ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿਚ ਦੰਦ-ਧੋਣੀ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਦੂਧ ਵਾਲਾ, ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਦੀ, ਦਿਓ। ਦੰਦ ਧੋ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਮਲ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁੱਟੋ। ਮੂੰਹ-ਧੋਣੀ ਤੇ ਲੱਕੜ ਉੱਪਰ ਰੱਖੋ। ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ, ਈਸ਼ਾਨ, ਵਕ੍ਰ, ਸੌਮ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਮੂੰਹ ਉਥੇ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਿੰਦਿਤ। ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਜੋ; ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ, ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਗ ਛੂਹ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੂਜ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੋ। ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਵਰ ਦੱਸ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ। ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਨਮਨ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀ। ਸੁਪਨਾ ਪੁੱਛੋ, ਜੇ ਚੰਗਾ, ਸੁਣਾਓ; ਜੇ ਮਾੜਾ, ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸੌ ਹੋਮ ਕਰੋ। ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਹਵੈਲੀ, ਦੇਵਤਾ, ਅੱਗ, ਨਦੀਆਂ, ਬਾਗ, ਉਪਵਨ, ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਕਮਲ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕਮਲ, ਵੇਦ-ਪਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ੂਰ, ਧਨਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਦਰ, ਜਾਂ ਤੱਤ-ਅਰਥ ਸਿਖਾਏ, ਚੰਗੀ ਬੋਲੀ, ਸਪਰਸ਼, ਚੜ੍ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਵਧੀਆ। ਚੰਗੀ ਸਵਾਰੀ, ਮਹਿਲ, ਨੌਕਾ, ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਭਾਰਗਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ। ਸ਼ਰਾਬ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਸੋਮਾ, ਮਾਸ, ਹਵਿ ਖਾ ਕੇ, ਕਾਸ਼ਯਪੀ ਮਿਲਦੀ। ਕੱਪੜੇ, ਰਤਨ, ਗਹਣੇ, ਸਵਾਰੀ, ਧਰਤੀ, ਗਾਂ, ਅਨਾਜ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲੇ। ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ, ਚੰਗਾ ਸੁਪਨਾ, ਚੰਗਾ ਕਰਮ, ਇਹ ਸਭ ਚੰਗਾ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਮਾੜਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਚਿਤ ਉਪਾਏ। ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਤਵੀਂ ਨੂੰ ਚਕਰ ਬਣਾਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੁਬਾਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਿਸ਼, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕਰੋ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਰਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਹੋਰ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਆਲੰਭ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ, ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਡਲ, ਦੱਸਿਆ, ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸੌ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਦীক্ষਾ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਆਦਿਤ੍ਯ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਪਾਤਾ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖੋ, ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਕੁਲ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੇ ਨਾਮ ਲਈ ਸੁੱਟੋ। ਜਿੱਥੇ ਫੁੱਲ ਪਵੇ, ਉਹ ਕੁਲ ਪੁੰਨਿਆ, ਨਾਮ ਆਦਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ। ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਆਦਿਤ੍ਯ-ਬਚਨ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਸੁਣਾਓ। ਸਵੇਰੇ, ਸ਼ਾਮ, ਦੁਪਹਿਰ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਸਥਾਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਸੂਰਜ ਦੇਖੇ ਬਿਨਾਂ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਦੇਖ ਕੇ ਖਾਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਪੈਰ ਨਾਲ ਛੂਹੋ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਬੈਠੋ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਛਾਂ ਕਦੇ ਲੰਘੋ ਨਹੀਂ, ਅਤਿਥੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਨਕਸ਼ਤਰ, ਗ੍ਰਹਿ, ਜੋਗ, ਮਹੀਨੇ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਤੀ, ਅਯਨ, ਰੁਤ, ਪੱਖ, ਦਿਨ, ਕਾਲ, ਸਾਲ, ਜੋ ਵੀ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਨਮਸਕਾਰ, ਪੂਜਾ, ਸਤਕਾਰਯੋਗ। ਇਸ ਲਈ, ਕਾਲ ਦਾ ਪਤੀ ਸੂਰਜ, ਆਪ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਸਭ ਜੋਤਿ-ਗਣ, ਚਲਦੇ-ਅਚਲ, ਜਾਗਦੇ-ਅਜਾਗਦੇ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ, ਪੂਜਾ ਕਰ। ਮਨ, ਕਰਮ, ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਨਿੰਦਾ ਛੱਡੋ। ਨਿਰਮਾਲਿਆ ਹਟਾ ਕੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਹੱਥ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਦীক্ষਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੀ। ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ।
ਆਦਿਤ੍ਯਪੂਜਾਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਪੂਜ੍ਯੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਨਿਬੋਧੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਃ । । ੧ ਮਣ੍ਡਲੈਰष੍ਟਭਿਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚਕ੍ਰਂ ਕਾਲਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਮਧ੍ਯੇ ਪਦ੍ਮਾਕृਤਂ ਚਕ੍ਰਮਰੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍ । । ੨ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕਮਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਤ੍ਰਾष੍ਟਕਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਕਲੋ ਦੇਵਃ ਖषੋਲ੍ਕਃ ਕਿਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ । । ੩ ਪੂਜਨੀਯਃ ਸਦਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਾਯੁਧਃ । ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਮਹਾਬਾਹੋ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ।੪ ਅਰੁਣਂ੧ ਪੂਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਦਾ ਦੇਵਾਗ੍ਰਜਂ੨ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵੀਂ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । । ੫ ਰੇਵਤਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਉਤ੍ਤਰੇ ਪਿਙ੍ਗਲਂ ਸਦਾ । ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਚ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ । । ੬ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਲੇਖਕਂ ਵੀਰ ਨੈਰ੍ऋਤ੍ਯਾਮਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤਥਾ । ਵਾਯਵ੍ਯਾਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਮਨੁਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਵਿਭੁਮ੍ । । ੭ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵੀਂ ਯਮੁਨਾਂ ਲੋਕਪਾਵਨੀਮ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਵਰਣੇ ਵੀਰ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਿਯਤ੍ । । ੮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚ ਤਤੋ ਦੇਵੀਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਗਰੁਡਂ ਤਥਾ । ਉਤ੍ਤਰੇ ਨਾਗਰਾਜਾਨਂ ਪੁਤ੍ਰਮੈਰਾਵਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ੯ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਧੇਲਿਂ ਪ੍ਰਹੇਲਿਂ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਤਥਾ । ਵਾਯਵ੍ਯਾਮੁਰ੍ਵਸ਼ੀਂ ਦੇਵੀਮੀਸ਼ਾਨੇ ਵਿਨਤਾਂ ਤਥਾ । । 1.150.੧੦ ਤृਤੀਯਾਵਰਣੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ਗੁਰੁਮਾਦਰਾਤ੍ । ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਤ੍ਵਰ੍ਕਪੁਤ੍ਰਂ ਤੁ ਉਤ੍ਤਰੇ ਧਿषਣਂ ਤਥਾ । । ੧੧ ਐਸ਼ਾਨੇ ਸ਼ਸ਼ਿਪੁਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸੋਮਮਾਗ੍ਨੇਯਮਣ੍ਡਲੇ । ਪੂਜਯੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕੋਣੇ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਰਾਹੁਮਾਦਰਾਤ੍ । । ੧੨ ਵਾਯਵ੍ਯੇ ਵਿਕਚਂ ਵੀਰ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ । ਚਤੁਰ੍ਥਾਵਰਣੇ ਦੇਵਂ ਪੂਜਯੇਲ੍ਲੇਖਮਾਦਰਾਤ੍ । । ੧੩ ਆਗ੍ਨੇਯੇ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲੀਪੁਤ੍ਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਧਿਪਮ੍ । ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਂ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਦੇਵਂ ਜਲੇਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਤਥਾ । । ੧੪ ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਵਾਯਵ੍ਯਾਂ ਸਤਤਂ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਰਃ । ਈਸ਼ਾਨੇ ਦੇਵਮੀਸ਼ਾਨਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ । । ੧੫ ਉਤ੍ਤਰੇ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਜਾਨਾਂ ਕੁਬੇਰਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਪਞ੍ਚਮੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵੀਰ ਸਦਾ ਸ੍ਵਾਵਰਣੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੧੬ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਪਰਮਾਂ ਦੇਵੀਂ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਸ਼੍ਰਿਯਮृਦ੍ਧਿਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਚ ਧृਤਿਂ ਚੈਵੋਨ੍ਨਤਿਂ ਤਥਾ । । ੧੭ ਪृਥਿਵੀਂ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਮਹਾਕੀਰ੍ਤਿਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚਾਰ੍ਯਮਣਂ ਭਗਂ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਮੇਵ ਚ । । ੧੮ ਵਿਵਸ੍ਵਨ੍ਤਂ ਤਥਾਰ੍ਕਂ ਚ ਤ੍ਵष੍ਟਾਰਂ ਕਿਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਰੁਣਂ षष੍ਠੇ ਚੈਵਮੇਤਾਨ੍ਦਿਵਾਕਰਾਨ੍ । । ੧੯ ਸ਼ਿਰੋ ਨੇਤ੍ਰੇ ਤਥਾ ਵਰ੍ਮ ਅਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਯਦੁਸਤ੍ਤਮ । ਅਰੁਣਂ ਸਰਥਂ ਵੀਰ ਸਪ੍ਤਮੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । । 1.150.੨੦ ਤਥਾਸ਼੍ਵਾਨ੍ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਦਾ ਚਾਵਰਣੇ ਬੁਧਃ । ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ਮਾਸਾਨ੍ਪਕ੍ਸ਼ਾਨਹਾਨਿ ਤੁ । । ੨੧ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਤਥਾ ਪੁਤ੍ਰ ਹ੍ਯੇਤਾਨ੍ਸਂਪੂਜਯੇਤ੍ਪੁਰਾ । ਯ ਏਵਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਸਤਤਂ ਨਰਃ । । ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ । । ੨੨ ( ੴ ਖषੋਲ੍ਕਾਯ ਨਮਃ) ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਾਣੀਹ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਤਤਂ ਰਵਿਮ੍ । । ੨੩ ਨਿਤ੍ਯਮੁਭਯਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵੋ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਗृਹਂ ਰਵਿਃ । । ੨੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਆਦਿਤ੍ਯਪੂਜਾਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਸਥੰਡਿਲ ਤੇ, ਹੇ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਅੱਠ ਮੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਕਰ ਬਣਾਓ। ਮੱਧ ਵਿਚ, ਬਾਰਾਂ ਅਰੇਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕਮਲ-ਆਕਾਰ ਚਕਰ ਬਣਾਓ। ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਅੱਠ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਬਣਾਓ। ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਦੇਵਤਾ, ਖਸ਼ੋਲਕ, ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਉਥੇ ਪੂਜੋ। ਉਹ ਸਦਾ ਮੱਧ ਵਿਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਓਂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ। ਸੁਝਾਣ ਵਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਰੁਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਜੋ। ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਰੇਵਤਾ, ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਪਿੰਗਲਾ, ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪੂਜੋ। ਅਗਨੀ ਕੋਣ ਵਿਚ ਲੇਖਕ, ਨੈਰਿਤੀ ਵਿਚ ਅਸ਼ਵਿਨ, ਵਾਯੁ ਕੋਣ ਵਿਚ ਮਨੁ, ਵੈਵਸਵਤ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪੂਜੋ। ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿਚ ਯਮੁਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪੂਜੋ। ਦੂਜੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਆਕਾਸ਼ ਪੂਜੋ। ਫਿਰ, ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਦੇਵੀ, ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਗਰੁੜ, ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਨਾਗ-ਰਾਜ, ਐਰਾਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ। ਅਗਨੀ ਕੋਣ ਵਿਚ ਧੇਲੀ, ਨੈਰਿਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਹੇਲੀ, ਵਾਯੁ ਕੋਣ ਵਿਚ ਉਰਵਸ਼ੀ, ਈਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਵਿਨਤਾ, ਪੂਜੋ। ਤੀਜੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਧਿਸ਼ਨਾ। ਈਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਚੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਮ, ਅਗਨੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਦੱਖਣ ਕੋਣ ਵਿਚ, ਨੈਰਿਤੀ ਵਿਚ ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜੋ। ਵਾਯੁ ਕੋਣ ਵਿਚ ਵਿਕਚ, ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜੋ। ਚੌਥੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਲੇਖਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜੋ। ਅਗਨੀ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਂਡੀਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਦੱਖਣ-ਪਤੀ, ਨੈਰਿਤੀ ਵਿਚ ਵਿਰੂਪਾਖ, ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਜਲ-ਪਤੀ, ਪੂਜੋ। ਵਾਯੁ ਕੋਣ ਵਿਚ ਵਾਯੁ-ਪੁੱਤਰ, ਈਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਈਸ਼ਾਨ-ਦੇਵ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜੋ। ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਯਕਸ਼-ਰਾਜ ਕੁਬੇਰ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੂਜੋ। ਪੰਜਵੇਂ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਮਹਾ-ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਮਹਾਨ-ਮਤਿ ਦੇਵੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਰਿੱਧੀ, ਵਿਭੂਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਉੱਚਤਾ, ਪੂਜੋ। ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਧਰਤੀ, ਮਹਾ-ਕੀਰਤੀ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਆਰਯਮਨ, ਭਗ, ਪਰਜਨ੍ਯ, ਪੂਜੋ। ਵਿਵਸਵੰਤ, ਸੂਰਜ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਕਿਰਣ-ਜਵਲ, ਛੇਵੇਂ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਵਰੁਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਿਰ, ਅੱਖਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ, ਹਥਿਆਰ; ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਰਥ ਸਮੇਤ, ਸਤਵੇਂ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਪੂਜੋ। ਅਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਵਰਨ ਵਿਚ ਘੋੜੇ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਮਹੀਨੇ, ਪੱਖ, ਦਿਨ, ਪੂਜੋ। ਸਾਲ ਵੀ, ਪੁੱਤਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜੋ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। (ਓਂ ਖਸ਼ੋਲਕਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ) ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰ ਇੱਥੇ ਅੰਗ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਸਤਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸੌਰਧਰ੍ਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਅਥ ਰਾਜਾ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ਼ਤਾਨੀਕੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸੁਮਨ੍ਤੁਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੧ ਅਹੋ ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਮਿਤੌਜਸਃ । ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਭਵਤਾ ਮਹ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍ । । ੨ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰ੍ਕਸਮਂ ਦੇਵਂ ਲੋਕੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਨ ਚਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰ ਗਤਿਰ੍ਲੋਕੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੩ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਜਗਦ੍ਵਿਪ੍ਰ ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਦਿਵਾਕਰਾਤ੍ । ਸ੍ਥਿਤੌ ਪਾਲਯਤੇ ਚਾਪਿ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਸਂਹਰੇਤ੍ਪੁਨਃ । । ੪ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਂ ਦੇਵਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਮਿਤੌਜਸਃ । ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਭਵਤਾ ਮਹ੍ਯਮਸ਼੍ਵਮੇਧਸ਼ਤਾਦ੍ਵਰਮ੍ । । ੫ ਕਿਂ ਤੁ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸੁਮਹਾਨ੍ਹृਦਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਮ੍ਭਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ । । ੬ ਦਿਵਾਕਰਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਵੈ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਦ੍ਵृषਧ੍ਵਜਾਤ੍ । ਕਥਂ ਤੁष੍ਯੇਤ੍ਸਦਾ ਦੇਵੋ ਧਰ੍ਮੇਣ ਕਤਰੇਣ ਤੁ । । ੭ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਮੇ ਬਹਵੋ ਧਰ੍ਮਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤ੍ਯੁਦਿਤਾਸ੍ਤਥਾ । ਵੈष੍ਣਵਾਃ ਸ਼ੈਵਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਪੌਰਾਣਿਕਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਾਃ । । ੮ ਸ਼੍ਰੋਤੁਕਾਮੋ ਹ੍ਯਹਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸੌਰਂ ਧਰ੍ਮਮਨੌਪਮਮ੍ । ਭਗਵਨ੍ਸਰ੍ਵਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸੌਰਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ । । ੯ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਨੋਰ੍ਧਰ੍ਮਮਨੌਪਮਮ੍ । ਸ਼ृਣ੍ਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਤृਪ੍ਤਿਰਮृਤਸ੍ਯੈਵਮੇਵ ਚ । । 1.151.੧੦ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦਯੋ ਯਜ੍ਞਾ ਬਹੁਸਮ੍ਭਾਰਵਿਸ੍ਤਰਾਃ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਯਤਃ ਕਰ੍ਤੁਮਲ੍ਪਵਿਤ੍ਤਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ । । ੧੧ ਸੁਖੋਪਾਯਮਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍ । ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਮ੍ । । ੧੨ ਸੌਰਧਰ੍ਮਪਰਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਵ੍ਯਾਸਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੧੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਭਿਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਸੁਖੋਪਾਯਂ ਮਹਾਫਲਮ੍ । ਪਰਮਂ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਮਨੌਪਮਮ੍ । । ੧੪ ਰਵਿਣਾ ਕਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਮਰੁਣਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ । ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵੀਰ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੧੫ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਯਮ੍ । ਸੌਰਧਰ੍ਮਤਮਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਹਿਤਾਯ ਜਗਤੋਦਿਤਃ । । ੧੬ ਯੈਰਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਹृਦਯੈਃ ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤੈਰ੍ਭਗਾਰ੍ਥਿਭਿਃ । ਸਂਸੇਵ੍ਯਤੇ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤੇ ਸੌਰਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੭ ਏਕਕਾਲਂ ਦ੍ਵਿਕਾਲਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਯੇ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਿ ਰਵਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਕृਦੇਵਾਪਿ ਭਾਰਤ । । ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਰ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਕृਤੈਰਪਿ । । ੧੮ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਸਦਾ ਭਾਨੁਂ ਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਾਨੁषਾਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਾਤ੍ਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾ ਭਾਸ੍ਕਰਾ ਭੁਵਿ । । ੧੯ ਨਾਨਰ੍ਕਃ ਸ੍ਮਰਤੇऽਰ੍ਕਂ ਵੈ ਨਾਨਰ੍ਕੋऽਰ੍ਕਂ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਨਾਨਰ੍ਕਃ ਕੀਰ੍ਤਯੇਦਰ੍ਕਂ ਨਾਨਰ੍ਕੋऽਰ੍ਕਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । 1.151.੨੦ ਸੌਰਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸਾਰੋऽਯਂ ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤਿਃ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਲਾ । षੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗਾ ਚ ਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰਵਿਣੇਹ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । । ੨੧ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਜਪੋ ਹੋਮਸ੍ਤਥਾ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਨृਪ । ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਪੂਜਨਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੂਜਾ ਗੋਸ਼੍ਵਤ੍ਥਯੋਸ੍ਤਥਾ । । ੨੨ ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣੇਭ੍ਯੋ ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੁਰਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । । ੨੩ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਨਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਂ ਪੂਜਾਯਾਂ ਚਾਨੁਮੋਦਨਮ੍ । ਸ੍ਵਯਮਭ੍ਯਰ੍ਚਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਮਾਗ੍ਰੇ ਵਾਚਕਂ ਪਰਮ੍ । । ੨੪ ਪੁਸ੍ਤਕਸ੍ਯ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਮਾਤੀਵ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸੁਰਾਃ । ਮਤ੍ਕਥਾਸ਼੍ਰਵਣਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਨੇਤ੍ਰਾਙ੍ਗਵਿਕ੍ਰਿਯਾ । । ੨੫ ਮਮਾਨੁਸ੍ਮਰਣਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੁਰਸ੍ਕृਤਮ੍ । षੋਡਸ਼ਾਡ੍ਗਾ ਭਕ੍ਤਿਰਿਯਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੇऽਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । । ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ ਮੁਨਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸਜਾਤ੍ਯਃ ਸ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਃ । । ੨੬ ਨ ਮੇ ਪृਥਕ੍ਚਤੁਰ੍ਵੇਦਾ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਵਪਚੋऽਪਿ ਯਃ । ਤਸ੍ਮੈ ਦੇਯਂ ਤਤੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ ਚ ਪੂਜ੍ਯੋ ਯਥਾ ਹ੍ਯਹਮ੍ । । ੨੭ ਪਤ੍ਰਂ ਪੁष੍ਪਂ ਫਲਂ ਤੋਯਂ ਯੋ ਮੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ ਚ ਮੇ ਨ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ । । ੨੮ ਯੋ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਮਯਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਹਮਾਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਯਿ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੨੯ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਰ੍ਧਕਕ੍ਸ਼ਾਯਾਃ ਪਰਂ ਚਾष੍ਟਭਿਰੁਦ੍ਭਵੈਃ । ਰੋਧਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਤਰੇਣ ਤੁ । । 1.151.੩੦ ਦੁਰ੍ਗਪਾਲਂ ਵਿਜਿਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਭਾਸ੍ਕਰਾਰ੍ਧਂ ਤੁ ਦੁਰ੍ਜਯਮ੍ । ਜਿਤ੍ਵਾ ਚ ਪੁਰਰਾਜਾਨਾਂ ਮਹਾਤੇਜਮਨੌਪਮਮ੍ । । ੩੧ ਮਨਸਾਚਲਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੋ ਮਾਂ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਮਾਨਵਃ । ਅਹਂ ਤਮੇਵ ਚਿਂਤਾਮਿ ਆਤ੍ਮਵਤ੍ਸਤਤਂ ਨਰਮ੍ । । ੩੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੌਰਧਰ੍ਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Description of the Solar Dharma Sūta said: Then the mighty king Śatānīka, bowing his head with devotion, spoke to the best of the twice-born, Sumantu: "Oh, the greatness of the god Bhāskara, of immeasurable energy, has been described to me by you, which destroys all sins. Therefore, O virtuous one, I see no god equal to the Sun in the world, nor is there any path for him in the worlds. The universe, O Brahmin, proceeds from the Sun at the time of creation, is sustained by him, and at the end of the age, is again dissolved by him. Having heard thus the greatness of the god Bhāskara, of immeasurable energy, as described by you, it is superior to a hundred horse sacrifices. But, O Brahmin, a great doubt remains in my heart: by what means, O best of the twice-born, does one become free from the ocean of existence? By the grace of the Sun, or of Śiva, how does the god always become pleased, and by which dharma? I have heard of many dharmas, those taught in the Śruti and Smṛti, Vaiṣṇava and Śaiva dharmas, and those found in the Purāṇas. I wish to hear, O Brahmin, the unique solar dharma. O blessed one, all those devoted to solar dharma are most fortunate. Tell me the unique dharma of the god Bhānu. As I listen, I am never satisfied, just as one is never satisfied with nectar. Horse sacrifices and other rituals require many materials and are difficult to perform for twice-born with little wealth. Therefore, tell me an easy means, which accomplishes dharma, desire, and wealth, for the benefit of all mortals, and removes all fear of sin. The solar dharma is meritorious, pure, and destroys sin. Having heard the king's words, the great sage, disciple of Vyāsa, Bowing his head to Vyāsa, spoke these words: Sumantu said: Listen, I will declare an easy means, of great fruit, the supreme of all dharmas, the unique dharma of all dharmas. It was formerly spoken by the Sun to Aruṇa, O lord of men; not to Kṛṣṇa, Brahmā, or Śaṅkara. For all beings immersed in the ocean of existence, this glorious solar dharma has been proclaimed for the welfare of the world. Those with peaceful hearts, devoted to the Sun, and desiring prosperity, who serve this supreme dharma, are called Sauras; there is no doubt. Whether once, twice, or thrice daily, or always, those who remember the Sun with devotion, even once, O Bhārata, Are freed from all sins, even those committed over seven births. Those who always praise Bhānu are not ordinary men; if they fall from heaven, they are to be known as Bhāskaras on earth. One who is not a devotee of the Sun does not remember, worship, or praise the Sun, nor does he attain the Sun. The essence of solar dharma is unwavering devotion to the Sun, which is said to have sixteen limbs, as taught by the Sun to the gods. Morning bath, recitation, oblation, and worship of the deity, O king; worship of the twice-born with devotion, and worship of cows and the sacred fig tree. Hearing of the Itihāsas and Purāṇas with devotion and faith, O tiger among kings, and study of the Vedas as well. With devotion to me, kindness to people, approval in worship, and personally worshipping with devotion the best reciter before me. The book is always best, O gods, and most dear to me. Daily hearing of my stories, with voice, eyes, and limbs moved by emotion. Constant remembrance of me with devotion and faith. If this sixteen-limbed devotion exists even in a barbarian, He is a best of Brahmins, a sage, and noble by birth, and learned. Even if not learned in the four Vedas, my devotee, even if a dog-eater, should be given and accepted from, and worshipped as I am. Whoever offers me a leaf, flower, fruit, or water with devotion, I do not perish for him, nor does he perish for me. Whoever sees me present in all, and all established in me, I am always established in him, and he is always established in me. Having blocked the eighteen half-sectors with eight more, O mighty-armed one, and with other knowledge, Having quickly conquered the difficult guardian, and the half of Bhāskara, having conquered the great energy of the city lords, Whoever meditates on me with unwavering mind and devotion, I always think of him as my own self.
ਸੂਰਧਰ੍ਮੇषੁ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸੂਰੇ ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਸੁਰਪੂਜਨਮ੍ । ਸੂਰਾਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਦਾਨਂ ਸੂਰਹੋਮਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਃ । । ੧ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਰਵੇਰ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਦਭ੍ਯਾਸੋऽਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭ । ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਤਰਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਖषੋਲ੍ਕਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੨ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਤਰਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਦਾ ਵੈ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਚਕ੍ਰਤੁਰ੍ਵੈ ਪਾਦੌ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾऽਰ੍ਕਮਨ੍ਦਿਰੇ । । ੩ ਤੌ ਕਰੌ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਯੌ ਪੂਜਾਂ ਚਕ੍ਰਤੂ ਰਵੇਃ । ਸੈਵੈਕਾ ਰਸਨਾ ਧਨ੍ਯਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਾ ਕੁਰੁਤੇ ਰਵੇਃ । । ੪ ਤਨ੍ਮਨਃ ਪੁਣ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯਦ੍ਧਿਤ੍ਵਾ ਵਿषਯਂ ਨृਪ । ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਚ ਰਵੇਰ੍ਲੀਲਾ ਨਿਰ੍ਭੀਕਾ ਕ੍ਰੋਧਵਰ੍ਜਿਤਾ । । ੫ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਸੂਰ੍ਯਾਰ੍ਚਨਵਿਧਿਂ ਕੁਰ੍ਵਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕੌਤੂਹਲਮਤੀਵ ਮੇ । । ੬ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਕृਤੇ ਸੂਰ੍ਯਾਲਯੇ ਚ ਯਤ੍ । ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜਨੇ ਚ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਮੁਪਲੇਪਨੇ। । ੭ ਸ੍ਥਾਨੇ ਕृਤੇ ਚ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਥਾ ਨੀਰਾਜਨੇ ਕृਤੇ । ਨੀਲੌषਧਿਪ੍ਰਵਾਪੇਨ ਨृਤ੍ਯਮਙ੍ਗਲਵਾਦਿਤੈਃ । । ੮ ਅਰ੍ਘ੍ਯਦਾਨੇਨ ਯਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਤੋਯਸ੍ਨਾਨੇਨ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਪਞ੍ਚਾਮृਤਮਯਸ੍ਨਾਨੇ ਦਧਿਸ੍ਨਾਨੇ ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । । ੯ ਚਕ੍ਰਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਚ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਜ੍ਰਸ੍ਨਾਨੇ ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਮਧੁਸ੍ਨਾਨੇ ਪਯਃਸ੍ਨਾਨੇ ਸ੍ਨਾਨ ਇਕ੍ਸ਼ੁਰਸਸ੍ਯ ਤੁ । । 1.152.੧੦ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਸ਼ਪੁष੍ਪੋਦਕੇਨ ਤੁ । ਸੁਵਰ੍ਣਰਤ੍ਨਤੋਯੈਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਚਨ੍ਦਨਵਾਰਿਭਿਃ । । ੧੧ ਕਰ੍ਪੂਰਾਗੁਰੁਤੋਯੇਨ ਸ੍ਵਚ੍ਛਤੋ ਯੇਨ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਵਿਲੇਪਨੈਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯੈਰ੍ਵਿਲੇਪਨਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । । ੧੨ ਤਾਲਪਤ੍ਰਪ੍ਰਦਾਨੇ ਤੁ ਪ੍ਰਦਾਨੇ ਚਾਮਰਸ੍ਯ ਤੁ । ਰਕ੍ਤਪੁष੍ਪਾਰ੍ਚਨੇ ਯਚ੍ਚ ਦਾਮਭਿਃ ਪੂਜਨੇਨ ਚ । । ੧੩ ਸੁਮਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਪੇ ਯਚ੍ਚ ਪੁष੍ਪਮਾਲਾਵਲਮ੍ਬਨਾਤ੍ । ਪੂਜਾਭਕ੍ਤਿਵਿਸ਼ੇषੈਸ਼੍ਚ ਗृਹਮਾਲਾਵਲਮ੍ਬਨੇ । । ੧੪ ਪੁष੍ਪਦਾਨਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਧੂਪਦੀਪੈਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਦਾਨੇ ਤੁ ਪੁਣ੍ਯਸ਼੍ਰਵਣਕੀਰ੍ਤਨੇ । । ੧੫ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼੍ਰਵਸ੍ਯ ਦਾਨੇ ਤੁ ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚ ਗੋਪਤੇ । ਮਗਾਨਾਂ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਅਭਿਵਾਦਨਪੂਜਨੇ । । ੧੬ ਵ੍ਯੋਮਪੂਜਾਫਲਂ ਯਚ੍ਚ ਅਰੁਣਸ੍ਯ ਚ ਪੂਜਨਮ੍ । ਤਥਾਨ੍ਯਦਪਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤ੍ਤਮ । । ੧੭ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਨੁਕਮ੍ਪਯਾ । । ੧੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸੂਰਧਰ੍ਮੇषੁ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Questions Regarding Solar Dharma Sumantu said: Devotion to the Sun is rare, and worship of the gods is rare. Giving to the Sun is rare, and offering oblations to the Sun is rare. Knowledge of the Sun is very rare, and its practice is also rare. The highest knowledge, that of Khaṣolka, is to be known as even rarer. The highest knowledge is always that of Bhāskara. Those who circumambulate the Sun's temple with devotion, their feet are praiseworthy. Those hands are worthy of praise which perform worship of the Sun. That alone is the blessed tongue which recites hymns to the Sun. That mind is purified which, having abandoned sense objects, is steady in the play of the Sun, fearless and free from anger. Śatānīka said: I wish to hear in detail the method of worshipping the Sun. By your grace, O best of the twice-born, my curiosity is very great. What merit is gained by establishing the Sun, by building a temple for the Sun, by sweeping, and by plastering? What merit is there in making a place, and in waving lights? By sprinkling with blue medicinal water, with dance and auspicious music? What merit is there in offering arghya, in bathing with water, in bathing with the five nectars, and in bathing with curds? What is said about anointing the disc, and the merit of bathing with thunderbolt water, honey, milk, and sugarcane juice? What is the benefit of unction in a pure place with water of kuśa grass and flowers, with water of gold and jewels, and with fragrant sandal water? What is the result of using camphor and aguru water, and what is the fruit of anointing with fragrant substances? What is the merit of offering palm leaves, and of offering a whisk? What is the merit of worshipping with red flowers and garlands? What is the merit of hanging garlands in a pavilion, and of special acts of devotion, and of hanging garlands at home? What is the special merit of offering flowers, and what is the result of incense and lamps, of giving garments and ornaments, and of hearing and reciting sacred texts? What is the merit of giving the hearing of the Veda, O protector of cows, and of giving to the disabled, and by my grace, of greeting and worshipping the Magas? What is the fruit of worshipping the sky, and of worshipping Aruṇa, and whatever else is prescribed, even if unknown, O best of Brahmins? Tell me all this, O Brahmin, out of compassion for the devotees.
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਮਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਭਗਤ ਸੀ, ਹੇ ਪੰਡਵਾਂ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵੰਸ਼ਜ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਨਮਸ੍ਤੇ ਭੂਤਪਤਯੇ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪਤਯੇ ਨਮਃ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਤਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਤਯੇ ਨਮਃ । ।੭੪ ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥੋ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਤ੍ਵਂ ਸੋਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਮੋਂਕਾਰਕ ਏਵ ਹਿ । । ੭੫ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰ੍ਬੁਧਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਭਾਵਸੁਃ । ਯਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਰੁਣਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਨਮਸ੍ਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪਾਤ੍ਮਜ । । ੭੬ ਤ੍ਵਯਾ ਤਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । । ੭੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਾਹਂ ਚ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਤੁ ਪੁਰਾ ਦੇਵ ਸ੍ਥਿਤਯੇ ਜਗਤੋऽਨਘ । । ੭੮ ਨਮਸ੍ਤੇ ਵੇਦਰੂਪਾਯ ਅਹੋਰੂਪਾਯ ਵੈ ਨਮਃ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਾਯ ਯਜ੍ਞਾਯ ਚ ਨਮੋਨਮਃ । ।੭੯ ਪ੍ਰਸੀਦਾਸ੍ਮਾਸੁ ਦੇਵੇਸ਼ ਭੂਤੇਸ਼ ਕਿਰਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲ । ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਗੋਪਤੇ । ।1.153.੮੦ ਵੇਦਾਨ੍ਤਾਯ ਨਮੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮੋ ਯਜ੍ਞਕਲਾਯ ਚ । । ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵੈਵਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਭਰਤਸਤ੍ਤਮ । ਪ੍ਰਦਧ੍ਯੌ ਨृਪਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਰਵਿਂ ਤਦ੍ਗਤਮਾਨਸਃ । ੮੧ ਏਵਂ ਤੇ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋऽਨਘ । ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਂ ਰਵਿਮ੍ । । ੮੨ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸ੍ਤੁਵਤਾਂ ਤੇषਾਂ ਰਵਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਅਥ ਤੁष੍ਟੋ ਰਵਿਸ੍ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੀਨਾਂ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ੮੩ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਭਕ੍ਤਿਂ ਪਰਮਾਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਚ ਪਰਮਾਂ ਵਿਭੁਃ । ਉਵਾਚ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ।੮੪ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯੋਮ ਚਾਰੂਢਸ੍ਤੇਜਸਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਦਿਸ਼ਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਵਿष੍ਣੁਮੀਸ਼ਾਨਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੈਤਾਨ੍ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ । ।੮੫ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਣਤਾਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਛਿਰੋਭਿਰਵਨਿਂ ਗਤਾਨ੍ । ਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਤੇ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । । ਵਰਂ ਵਰਯ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਮਨਸਾ ਤ੍ਵਂ ਯਦਿਚ੍ਛਸਿ ।।੮੬ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਭਾਨੋਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਗੁਰੁਰ੍ਨृਪ । ਜਗਾਮ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭੂਮਾਵੁਵਾਚ ਸ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।।੮੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਕृਤਕृਤ੍ਯੋऽਸ੍ਮਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਪੂਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿ ਖਗਾਧਿਪ । ਧਨ੍ਯੋऽਸ੍ਮ੍ਯਨੁਗृਹੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਗਤੋऽਸ੍ਮਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ।੮੮ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣੈਰ੍ਯਨ੍ਮੇ ਭਵਾਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਗਤਃ ।।੮੯ ਅਪਸ਼੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਦੇਵੇਸ਼ ਮੂਢਮਾਸੀਨ੍ਮਨੋ ਮਮ । ਭਗਵਨ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦ ਤ੍ਵਂ ਮਮੋਪਰਿ ਵਿਭਾਵਸੋ । ।1.153.੯ ੦ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਬਲਂ ਭਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਮਨੋ ਮਮ ਗੋਪਤੇ । ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋਭਿਰਵਨਿਮष੍ਟਾਙ੍ਗੈਃ ਪਤਿਤਸ੍ਯ ਚ । । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਗੋਪਤੇ । । ੯੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੂषਾ ਦੇਵੋ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ਤਥੇਤ੍ਯਾਹ ਮਹਾਰਾਜ ਵਿਰਾਟ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । ੯੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਚ ਵਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਨ੍ਦੇਵੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਉਵਾਚ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਂ ਦੇਵਂ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕृਤਸ਼ੇਖਰਮ੍ । । ੯੩ ਵਰਂ ਵਰਯ ਭੂਤੇਸ਼ ਭੂਭृਜ੍ਜਾਦਯਿਤਾਨਘ । ਯਮਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਦੇਵ ਦਦੇऽਹਂ ਤਦਸ਼ੇषਤਃ । । ੯੪ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭੂਮੌ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਵਾਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । ੯੫ ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ ਪੁਣ੍ਯੋऽਹਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾਹਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧਨ੍ਯਤਰੋ ਮਮ । ਗਤੋऽਹਂ ਪਰਮਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਗਤਸ਼੍ਚ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੯੬ ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਨਾਸਾਧ੍ਯਂ ਮਮ ਕਿਂਚਨ । ਯਸ੍ਯ ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਸਾਦਪ੍ਰਵਣਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੯੭ ਤ੍ਵਯਾ ਤਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤ ਏਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਯਂ ਚ ਤ੍ਵਯਿ ਯਾਸ੍ਯਤਿ । । ੯੮ ਯਦਿ ਤੁष੍ਟੋ ਮਮ ਵਿਭੋ ਅਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋऽਸ੍ਮਿ ਤੇ ਯਦਿ । ਅਚਲਾਂ ਦੇਹਿ ਮੇ ਭਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚਰਣਂ ਨਯ । । ੯੯ ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੂषਾ ਦੇਵੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਤਥੇਤ੍ਯਾਹ ਹਰਂ ਵੀਰ ਤਤੋ ਹਰਿਮੁਵਾਚ । । 1.153.੧੦੦ ਨਾਰਾਯਣ ਮਹਾਬਾਹੋ ਵਰਂ ਵਰਯ ਗੋਧਰ । ਪਰਿਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਤੇ ਦੇਵ ਯਮਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਲ । । ੧੦੧ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਵਚਃ ਕੀਲਾਲਜਨਕੋ ਹਰਿਃ । ਉਵਾਚ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਤ੍ਵਾ ਚ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਵਿਮ੍ । । ੧੦੨ ਨਾਰਾਯਣ ਉਵਾਚ ਜਯ ਦੇਵ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਜਯ ਦੇਵ ਗੁਰੋ ਰਵੇ । ਪ੍ਰਸੀਦ ਮਮ ਦੇਵੇਸ਼ ਭਕ੍ਤਿਂ ਯਚ੍ਛਾਤ੍ਮਨੋ ਰਵੇ । । ੧੦੩ ਯੇਨਾਹਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਃ ਸ੍ਯਾਂ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਅਜੇਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਦੇਵ ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ । । ੧੦੪ ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬृਂਹਿਤਬਲਸ੍ਤੇਜਸਾ ਮਹਤਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਤਤੋ ਮਯਾ ਮਹਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਵ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ । । ੧੦੫ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਾਲਨਂ ਦੇਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਗ੍ਰਹਾਧਿਪ । ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਵਾ ਵਿਭੋ । । ੧੦੬ ਦੁष੍ਟਦੈਤ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪਾਲਨਾਯ ਚ । ਸृष੍ਟੋऽਹਂ ਭਵਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਚ ਕृਤੋऽਨਘ । । ੧੦੭ ਯਸ੍ਯ ਰੁष੍ਟੋ ਭਵਾਨ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤੁ । ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਦੁਃਖਂ ਮਨੋਰੋਗਂ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਸਨ੍ਤਤਿਕ੍ਸ਼ਯਃ । । ੧੦੮ ਤਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਆਧਯੋ ਵਿਵਿਧਾਸ੍ਤਥਾ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤਤੋ ਦੇਵ ਸਂਸ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਤਤਂ ਬੁਧੈਃ । । ੧੦੯ ਏਵਂ ਤ੍ਵਾਂ ਗੋਪਤੇ ਦੇਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਹਮਰ੍ਚਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯਿ ਕृਪਾਂ ਕੁਰੁ । । 1.153.੧੧੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੌਰਧਰ੍ਮੇ ਸੂਰ੍ਯਤੇਜੋਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਮਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਆਦਿਤਿਆ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਓਮ ਅੱਖਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਬੁਧ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਅਗਨੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਯਮ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਰੁਣ ਹੋ; ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਵਿਆਪਕ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਤ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਾਰੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਦਿਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਯਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ। ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿਓ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਸਦਾ ਵੇਦਾਂਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਯਜਨ ਕਲਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਤ੍ਰਯੀ-ਉਪਾਖ੍ਯਾਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਭਾਨੁਰ੍ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਉਵਾਚ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਕृਪਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । । ੧ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਕृष੍ਣ ਕृष੍ਣ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ । ਯਦਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਃ ਕृष੍ਣ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । । ੨ ਦੇਵਦਾਨਵਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋਰਗਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ । ਅਜੇਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੩ ਜਗਤ੍ਪਾਲਯਿਤੁਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਸਿ । ਅਚਲਾ ਤਵ ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਮੋਪਰਿ । ।੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਸਤਤਂ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਜਗਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸਂਹਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ।੫ ਭਵਨ੍ਤੋ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਪਦਮ੍ । ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਮਤ੍ਪੂਜਾਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ।੬ ਰਵੇਰ੍ਵਚਨਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਗੋਸ਼੍ਰੁਤਾਭਰਣੋ ਵਿਭੋ । ਉਵਾਚ ਗੋਪਤਿਰ੍ਗੋਗੋ ਗੋਪਤਿਂ ਗੋਵृषਧ੍ਵਜਃ । ।੭ ਤ੍ਵਾਮਾਰਾਧ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਾਮੋ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਕਥਮਾਰਾਧਯਾਮੋ ਹਿ ਭਵਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਤਤਂ ਦੇਵ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਃ । ।੮ ਭਵਤੋ ਹਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮੋ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪਰਮਪੂਜਿਤਾਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕੇਵਲਂ ਤੇਜੋ ਹ੍ਯਬ੍ਧੇਸ੍ਤੋਯਮਿਵੋਜ੍ਝਿਤਮ੍ । । ੯ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਕੁਲਂ ਸਰ੍ਵਮਨੇਕਾਕृਤਿ ਚਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਨ ਚਾਕਾਰਵਿਹੀਨਂ ਤੁ ਚੇਤਸੋ ਲਮ੍ਬਨਂ ਭਵੇਤ੍ । । 1.154.੧੦ ਆਲਮ੍ਬਨਾਦृਤੇ ਦੇਵ ਨ ਚਿਤ੍ਤਰਮਣਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਚੇਤਸੋऽਰਮਣੇ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਨ ਪੁਂਸਾਂ ਜਾਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । ੧੧ ਭਕ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਪੂਜਯਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਿਵੌਕਸਃ । ਤ੍ਵਤ੍ਪੂਜਨੇ ਹਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵ ਧਰ੍ਮਾਦਯੋ ਨਰੈਃ । । ੧੨ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਤਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਤ੍ਮਨੋ ਯਾ ਪਰਾ ਮਤਾ । ਯੇਨ ਤ੍ਵਾਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਯਂ ਸਿਦ੍ਧਾ ਭਵਾਮਹੇ । । ੧੩ ਸੂਰ੍ਯ ਉਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮਹਾਦੇਵ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ਼ृਣੁ ਚੈਕਮਨਾਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਗਦਤੋ ਮਮ ਮਾਨਦ । । ੧੪ ਚਤੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਰਹਂ ਦੇਵ ਜਗਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਮਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਕृਤ੍ਸਦਾ । । ੧੫ ਏਕਾ ਮੇ ਰਾਜਸੀ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰੋਤਿ ਸਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਜਗਤਾਂ ਵਿਭੋ । । ੧੬ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਾ ਪਰਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਜਗਤ੍ਸਾ ਪਾਲਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੁष੍ਟਦੈਤ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ । । ੧੭ ਤृਤੀਯਾ ਤਾਮਸੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਈਸ਼ੇਤਿ षਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਂਹਰੇਤ੍ਸਾ ਤੁ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨੀ । । ੧੮ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਤੁ ਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਾ ਸਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰਨੁਤ੍ਤਮਾ । ਸਾ ਚਾਸ਼ਕ੍ਯਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਚਾਭਵਤ੍ਸਦਾ । । ੧੯ ਤਯਾ ਤਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਚ੍ਚੋਦ੍ਗੀਥਂ ਤੁ ਮੇ ਗਤਿਃ । ਨਿष੍ਕਲਾ ਸਕਲਾ ਸਾ ਤੁ ਸੁਰੂਪਾ ਰੂਪਵਰ੍ਜਿਤਾ । । 1.154.੨੦ ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਗਤਾ । ਤਿष੍ਠਮਾਨਾਪ੍ਯਲਿਪ੍ਤਾ ਸਾ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸਾ । । ੨੧ ਅਨष੍ਟਾ ਚ ਸਦਾ षਡ੍ਭਿਃ ਸਪ੍ਤਾਤੀਤ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ । ਚਤੁਸ੍ਤਨਾ ਚ ਸਾ षਡ੍ਭ੍ਯਸ੍ਤੁਰੀਯਾਖ੍ਯਾ ਸੁਪੂਜਿਤਾ । । ੨੨ ਨ ਸਾ ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਹਰਿਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਨ ਚ । ਮਾਮਨਾਰਾਧ੍ਯ ਭੂਤੇਸ਼ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਕਦਾਚਨ । । ੨੩ ਯਦੇਤਦ੍ਭਵਤਾਂ ਦੇਵ ਪ੍ਰਬੋਧਾਰ੍ਥਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਹਂਕਾਰਵਿਮੂਢਾਨਾਂ ਤਮਸਾ ਚ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੨੪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਯ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਕਰ੍ਣਿਕੇਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦੇਵ ਭੂਪਦ੍ਮਸ੍ਯਾਖਿਲਸ੍ਯ ਚ । । ੨੫ ਯਸ੍ਯ ਸਂਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਯੂਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਬੋਧਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਭਵਦ੍ਵਾਪਿ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਥਾਰ੍ਚਿਭਿਃ । । ੨੬ ਤਸ੍ਮਾਦਾਰਾਧਯਸ੍ਵੈਨਮਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਗਮਨੋਪਮਮ੍ । ਮਨ੍ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਯੇਨ ਤਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੨੭ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਮੀਸ਼੍ਵਰਂ ਜਜ੍ਞੇ ਤਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਃ । । ੨੮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਲੀਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾਮੇ ਤਸ੍ਯ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਤ੍ਵਂ ਸਦਾ ਕਚਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਲੀਯਸੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । । ੨੯ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਲੀਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਲੋਕਮਾਤਰਃ । ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਨਿ ਵੈ ਵੇਦਃ ਸषਡਙ੍ਗਪਦਕ੍ਰਮਃ । । 1.154.੩੦ ਜਠਰੇ ਲੀਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ । । ੩੧ ਆਕਾਸ਼ਂ ਵ੍ਯੋਮ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ ਪृਥਿਵੀ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਮਤਾ । ਭੂਤਸ਼੍ਰੇਯੋਹऽਮਾਕਾਸ਼ੋ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਦਯਿਤਾ ਮਮ । । ੩੨ ਮਯਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । ਤਸ੍ਮਾਦਾਰਾਧਯ ਵ੍ਯੋਮ ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤਥਾ । । ੩੩ ਤਨ੍ਮੇ ਰੂਪਂ ਮਹਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਹਿ ਗਿਰੌ ਤ੍ਵਂ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨੇ । । ਤਤੋ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ षਡਙ੍ਗਾਂ ਪਰਮਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । । ੩੪ ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਃ । ਆਰਾਧਯਤੁ ਮਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । । ੩੫ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਗਤਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਲੋਕਪਾਵਨਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਵਿਰਿਞ੍ਚੋ ਮੇ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਸਦਾਰ੍ਚਤੁ । । ੩੬ ਏਵਂ ਮਾਂ ਸਤਤਂ ਯੂਯਂ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍ । ਸਮਾਨਾਂ ਚ ਸੁਦਿਵ੍ਯਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਤ੍ਰਯਮਾਦਰਾਤ੍ । । ੩੭ ਤਤੋ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਥ ਮੇ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪਰਮਾਂ ਯਾਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । ਕਦਮ੍ਬਗੋਲਕਾਕਾਰਾਂ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲਾਕੁਲਾਂ ਪਰਾਮ੍ । । ੩੮ ਅਥ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਵਿਮ੍ । ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੩੯ ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ ਯਦਿ ਤੇ ਪਰਮਂ ਰੂਪਂ ਮਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਹ੍ਯਨੌਪਮਮ੍ । ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਵਯਂ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ਸਿਦ੍ਧਿਮੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ।1.154.੪ ੦ ਕੀਦृਗ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤ੍ਵਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕਃ । ਆਰਾਧਯਾਮਹੇ ਦੇਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਮਾਤ੍ਮਨਃ । ।੪ ੧ ਯੇਨ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਸ੍ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੋ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਃ ਪਰਮਪੂਜਿਤ । ।੪੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੌਰਧਰ੍ਮੇ ਤ੍ਰਯ੍ਯੁਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਚਤੁਃਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ । ੧
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ, ਆਦਿਤਯ ਨੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੁਰੁਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਆਦਿਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਉੱਚੇ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਤੂੰ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਜੈਯ ਰਹੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਟੱਲ ਰਹੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਗਤ ਰਚਣ ਜੋਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਸ਼ੰਕਰਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜ্ঞানੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਓਗੇ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਰਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋ-ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਭੂਸ਼ਣ ਵਾਲਾ, ਗੋ-ਪਤੀ, ਗੋ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੈਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤੇ, ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਕਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੀਏ, ਦੱਸੋ। ਸਦਾ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣਾ ਸਚਾ ਸਰੂਪ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਸਿਰਫ ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਜੋਬਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਦੇਵਤਾ, ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ। ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ, ਲੋਕ ਧਰਮ ਆਦਿ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਉਹ ਉੱਚਾ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਮਹਾਦੇਵ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ਸੁਵ੍ਰਤ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ। ਮੈਂ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ, ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸਦਾ ਆਰੰਭ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਦਾ ਕਾਰਨ। ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਰਾਜਸੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਦਾ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਾਤਵਿਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਜਗਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਦ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਤਾਮਸੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਈਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ। ਚੌਥਾ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਤ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ; ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵੇਖਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਚਾ ਉਚਾਰਣ ਹੈ। ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੀ, ਸੋਹਣੀ ਪਰ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਉਤਲੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਦਾ ਛੇ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਚੌਥਾ ਰੂਪ, ਵਧੀਆ ਪੂਜਾ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ, ਹਰੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਦ ਤਕ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਕਦੇ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਜਾਗਣ ਲਈ ਆਇਆ, ਦੇਵਤਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਮੂੜ੍ਹ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਗਤ-ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਗੇ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਅਦੁੱਤੀ ਸਰੂਪ ਪੂਜ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵੇਖੇਗਾ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਈਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇ ਤੂੰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੜ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤਰੀ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ; ਵੇਦ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਪਦਾਂ ਸਮੇਤ। ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ, ਚਲ-ਅਚਲ, ਦੁਬਾਰਾ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ; ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਆਕਾਸ਼ ਮੇਰੀ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਹੈ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ। ਮੇਰੇ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਨਾਲ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਕ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੀ। ਮੇਰਾ ਉਹ ਵੱਡਾ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਗਿਰੀ ਗੰਧਮਾਦਨ ਤੇ, ਦਿਵਿਆ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰਸ਼ ਪੂਜ ਕੇ, ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਜਨਾਰਦਨ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ, ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਧੀਆ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਜ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਕਦੰਬ ਫਲ ਵਾਂਗ ਗੋਲ, ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਨਾਰਾਯਣ, ਸਿਰ ਨਮਾ ਕੇ, ਰਵੀ ਨੂੰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਤੇਰਾ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਅਦੁੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਲਵਾਂਗੇ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਕੀਹ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ? ਮੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹਰਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਾਸਕ, ਕਿਵੇਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਭਲਾਈ ਲਈ? ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਸਕੀਏ, ਉਸ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਲਕੜ ਦੱਸੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਜੋਗਾ।