ਪੁਰਸ੍ਤਾਚ੍ਚ ਚਤੁਃਸ਼ृਂਗਂ ਤਦ੍ਵ੍ਯੋਮਾਯਤਨਂ ਰਵੇਃ
ਅੱਗੇ, ਚਾਰ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਸਮਾਨੀ ਮੰਦਰ,
ਗੈਰਿਕਾਰ੍ਣਵਸਂਭੂਤਂ ਯਦਂਤਰ੍ਗਰ੍ਭਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਜੋ ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ,
ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਯਥਾ ਪਾਸ਼ੋ ਹੁਙ੍ਕਾਰੋ ਵੇਧਸੋ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਵਰੁਣ ਦਾ ਫੰਨਾ, ਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਦਾ 'ਹੁੰ' ਸ਼ਬਦ,
ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਯਥਾ ਵਜ੍ਰਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯੋਮ ਰਵੇਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜਰ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰਸ਼੍ਚ ਵਰ੍षਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਸ਼੍ਚਾਪਰਾਜਿਤਃ ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਭੁਵਨਸ਼੍ਚੈਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਏਕਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਹਰ, ਵਰਸ਼ਸ਼ੁੱਧ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਅਪਰਾਜਿਤ, ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਭੁਵਨ—ਇਹ ਗ्यारਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਨਾਮਾਨਿ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਦੀਯਤਾਮ੍
ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸੋ।
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਤ੍ਸਵਿਤਾ ਚੈਵ ਪੂषਾ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤਥੈਵ ਚ
ਵਿਵਸਵਾਨ, ਸਵਿਤਾ, ਪੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਤਵਸ਼ਟਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਪਾਰਾਵਤਾਸ੍ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਤੇ ਹ੍ਯਾਸਂਸ੍ਤੁषਿਤੈਃ ਸਹ । । ੧੪ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਮਨੋऽਨੁਮਨ੍ਤਾ ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ਚ ਨਰੋ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਥਾ । । ੧੫ ਵृਤ੍ਤਿਲਮ੍ਬੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮੋ੪ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । । ੧੬ ਏਤੇ ਯਜ੍ਞਭੁਜੋ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਪੂਜਿਤਾਃ । ਆਦਿਤ੍ਯਾਮੇਵ ਤੇ ਧੀਰ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੭ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਚ ਵਸਵਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਧਰ੍ਮਸੂਨਵਃ । ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਸੁਤਃ ਸੋਮਸ੍ਤृਤੀਯੋ ਵਸੁਰਿष੍ਯਤੇ । । ੧੮ ਧਰ੍ਮੋऽਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਗਤਃ । ਅਥ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ਵਸੂਂਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਮਭਿਸ਼੍ਚ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । । ੧੯ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ਮਨੁਃ ਪੂਰ੍ਵਃ ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਤਾਮਸਸ਼੍ਚੈਵ ਰੈਵਤਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਤਥਾ । । 1.125.੨੦ ਇਤ੍ਯੇਤੇ षਡਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੋ ਮਨੁਃ । ਵੈਵਸ੍ਵਤੇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਚਾਪਰੇ । । ੨੧ ਏषਾਮਾਦ੍ਯੋਰ੍ਕਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਿਰੇਵ ਚ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਭਵਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਧਰ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਿਰਿਤ੍ਯੁਤ । । ੨੨ ਪਞ੍ਚਮੋ ਦਕ੍ਸ਼ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ੫ ਪਞ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਰੌਚ੍ਯੋ ਭੌਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਵਨ੍ਯਾਵਿਤ੍ਯੇਤੇ ਮਨਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੨੩ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣੁਭੁਗ੍ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤਿਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਵਿਭੁਃ ਪ੍ਰਭੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਖੀ ਤਥੈਵ ਚ ਮਨੋਜਵਃ । । ੨੪ ਓਜਸ੍ਵੀ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਬਲਿਰ੍ਭਾਵ੍ਯਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਅਦ੍ਭੁਤਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਸ਼੍ਚੈਵ ਦਸ਼ਮਸ੍ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੨੫ ਸੁਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ਼੍ਚ੧ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਧਾਮਾ੨ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ । ਇਤਿ ਭੂਤਾ ਭਵਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ । । ੨੬ ਕਸ਼੍ਯਪੋऽਤ੍ਰਿਰ੍ਵਸ਼ਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ਼੍ਚ ਗੌਤਮਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਜਮਦਗ੍ਨਿਃ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ऋषਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੨੭ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਰੁਤੋऽਗ੍ਨਿਪਰਿਗ੍ਰਹਾਨ੍ । ਪ੍ਰਵਹੋਥਾਵਹਸ਼੍ਚੈਵ ਉਦ੍ਵਹਃ ਸਂਵਹਸ੍ਤਥਾ । । ੨੮ ਵਿਵਹੋ ਨਿਵਹਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰਿਵਾਹਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਚਰਾ੩ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪृਥਙ੍ਮਾਰ੍ਗਵਿਸਾਰਿਣਃ । । ੨੯ ਸੂਰ੍ਯੋऽਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਵੈਦ੍ਯੁਤਃ ਪਾਵਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਥਃ ਪਵਮਾਨੋऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਇਮੇਗ੍ਨਯਃ । । 1.125.੩੦ ਅਗ੍ਨੀਨਾਂ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥੈਵ ਤੁ । ਮਰੁਤਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਕਾਃ । । ੩੧ ऋਤੁਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋऽਹ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ऋਤਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ऋਤੁਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵੈ ਪਞ੍ਚ ਇਤਿ ਸਰ੍ਗਃ ਸਨਾਤਨਃ । । ੩੨ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਃ । ਇਦ੍ਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਨੁਵਤ੍ਸਰਃ । । ੩੩ ਪਞ੍ਚਮੋ ਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੇषਾਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਪਞ੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਤੇषੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਃ । । ੩੪ ਸੋਮ ਇਦ੍ਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚੈਵਾਨੁਵਤ੍ਸਰਃ । ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵਤ੍ਸਰੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਞ੍ਚੈਤਾ ' ਯੁਗਦੇਵਤਾਃ । । ੩੫ ਆਰ੍ਤਵਾ ਪਿਤਰੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਯੇ ਜਾਤਾਃ ऋਤੁਸੂਨਵਃ । ਪਿਤਾਮਹਾਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਞ੍ਚਾਬ੍ਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ । । ੩੬ ਸੌਮ੍ਯਾ ਬਰ੍ਹਿषਦਸ਼੍ਚੈਵ ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤ੍ਰਯਃ । ਏਤੇ ਵੈ ਪਿਤਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਯੇ ਜੀਵਤ੍ਪਿਤृਕਾ ਨਰਾਃ । । ੩੭ ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਲੋਹਿਤਾਙ੍ਗੋ ਬੁਧਸ੍ਤਥਾ । ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਹੇਲਿਸੁਤਸ਼੍ਚ ਯਃ । । ੩੮ ਉਪਰਾਗਃ ਸ਼ਿਖੀ ਚੋਭੌ ਨਵੈਤੇ ਨੁ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵਿਮੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਾਵਾਭਾਵਨਿਵੇਦਕਾਃ । । ੩੯ ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਮਣ੍ਡਲਗ੍ਰਹੌ । ਰਾਹੁਸ਼੍ਛਾਯਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ੇषਾਸ੍ਤਾਰਾ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ।1.125.੪ ੦ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਧਿਪਤਿਃ ਸੋਮੋ ਗ੍ਰਹਰਾਜੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਪਠ੍ਯਤੇ ਚਾਗ੍ਨਿਰਾਦਿਤ੍ਯ ਉਦਕਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੪੧ ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਪਠ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੇषਾਂ ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤਾਰਕਗ੍ਰਹਃ । । ੪੨ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਸੁਤਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੋਮੋ ਧਰ੍ਮਸੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦੇਵਾਸੁਰਗੁਰੂ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਨਾਮਤਸ੍ਤੌ੧ ਮਹਾਗ੍ਰਹੌ । । ੪੩ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸੁਤਾਵੇਤਾਵੁਭੌ ਸ਼ੁਕ੍ਰਬृਹਸ੍ਪਤੀ । ਬੁਧਃ ਸੋਮਾਤ੍ਮਜਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ਛਨੀ ਰਵਿਸੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੪੪ ਸਿਂਹਿਕਾਯਾਃ ਸੁਤੋ ਰਾਹੁਃ ਕੇਤੁਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਹਿ ਅਧਸ੍ਤਾਚ੍ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ । । ੪੫ ਤਤੋ ਦੂਰਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਤਾਵਦ੍ਵਿਧੋਰ੍ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਕੁਜਬੁਧੌ ਸ਼੍ਵੇਤਾਹ੍ਵਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । । ੪੬ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਧਿषਣਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਕृष੍ਣਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਥ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਜਃ । । ੪੭ ਏषਾਮੇਵ ਕ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਸਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਧ੍ਰੁਵੇ । ਆਦਿਤ੍ਯਨਿਲਯੋ ਰਾਹੁਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸੋਮਮਾਰ੍ਗਗਃ । । ੪੮ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਸ੍ਤੁ੧ ਸ਼ਿਖੀ ਸਰ੍ਪਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਨਵਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ੨ ਤੁ । । ੪੯ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸੂਰ੍ਯਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਸ਼ਨਿਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ੩ ਮਂਡਲਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਵਿਧੋਃ । । 1.125.੫੦ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਾਦਹੀਨੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ ਪਾਦਹੀਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਙ੍ਗਾਰਕ ਏਵ ਹਿ । । ੫੧ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਂ ਤੁ ਪਾਦਹੀਨਸ੍ਤਯੋਰ੍ਬੁਧਃ । ਬੁਧਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਸਰ੍ਵऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਯਾਨਿ ਤੁ । । ੫੨ ਯੋਜਨਾਨ੍ਯਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਰਾਹੁਃ ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਸ਼੍ਚ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸੋਮਸਨ੍ਨਿਭਃ । । ੫੩ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਮਾਨਸ੍ਤੁ੧ ਕੇਤੁਸ੍ਤ੍ਵਨਿਯਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਗਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਨ੍ਨਰਾਧਿਪ । । ੫੪ ਤਥਾਲਕ੍ਸ਼ਿਤਰੂਪਸ੍ਤੁ ਬਹੁਰੂਪਧਰੋ ਹਿ ਸਃ । ਭੂਰ੍ਲੋਕਃ ਪृਥਿਵੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੁਵਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੫੫ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ੇषਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਭੂਪਤਿਸ੍ਤੁ ਸਦਾ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸ੍ਤੇਨਾਸੌ ਭੂਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੫੬ ਵਾਯੁਰ੍ਨਭਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤੇਨ ਤਥਾ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਹ੍ਯਕਾਃ ਸਿਦ੍ਧਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ।੫੭ ਭੂਰ੍ਲੋਕਵਾਸਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਚਰਾਞ੍ਛृਣੁ । ਮਰੁਤਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਕਂਧੇ ਰੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੌ । ।੫੮ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਥੈਵ ਚ ਗਵਾਂ ਗਣਾਃ । ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਤੁ ਮਹਰ੍ਲੋਕੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਃ । ।੫ ੯ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੇਃ ਸਹਿਤਾਃ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਜਨਲੋਕੇ ਪਞ੍ਚਮੇ ਚ ਵਸਨ੍ਤੇ ਭੂਮਿਦਾਃ ਸਦਾ । । 1.125.੬੦ ऋਤੁਃ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਾਦ੍ਯਾ ਵੈਰਾਜਭ੍ਰ ਤਥਾਸ਼੍ਰਯਾਃ । ਸਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮੇ ਲੋਕੇ ਹ੍ਯਪੁਨਰ੍ਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਨਾਮ੍ । । ੬੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਹ੍ਯਪ੍ਰਤੀਘਾਤਲਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਇਤਿਹਾਸਵਿਦੋ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤੇ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੬੨ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਚ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਯੇ ਸਦਾ ਭੀਮਨਂਦਨ । ਮਹੀਤਲਾਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੬੩ ਸ਼ਤਯੋਜਨਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ੧ ਭੂਮੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਧ੍ਰੁਵਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਤੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੋਤ੍ਸੇਧ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੬੪ ਦ੍ਵਿਗੁਣੈਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤੇषੁ ਚ । ਲੋਕਾਂਤਰਮਥੋ ਚੈਵਂ ਧ੍ਰੁਵਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਧੀਯਤੇ । । ੬੫ ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਨ੍ਨਗਾਃ । ਭੂਤਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਅष੍ਟੌ ਤੇ ਦੇਵਯੋਨਯਃ । । ੬੬ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤ੍ਵਿਮੇ ਲੋਕਾਃ ਸਪ੍ਤ ਵੈ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ । ਮਰੁਤਃ ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਗ੍ਨਯੋ ਗ੍ਰਹਾਃ । । ੬੭ ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਪ੍ਯੇਤਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਮਯਾष੍ਟੌ ਦੇਵਯੋਨਯਃ । ਮੂਰ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਮੂਰ੍ਤਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੬ ੮ ਏਵਂਵਿਧਮਿਦਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯੋਮਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਮਯਂ ਤਥਾ । । ੬੯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋ ਹ੍ਯਰ੍ਚਯੇਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤੇਨ ਸਰ੍ਵੇऽਰ੍ਚਿਤਾਃ ਸੁਰਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ੁਭਾਰ੍ਥੀ ਵ੍ਯੋਮ ਚਾਰ੍ਚਯੇਤ੍ । । 1.125.੭੦ ਯਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਚਤੇ ਸਦਾ ਵ੍ਯੋਮ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਵृषਧ੍ਵਜਸਦੋ ਰਾਜਨ੍ਸ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੭੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਵ੍ਯੋਮ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵ੍ਯੋਮਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਆਕਾਸ਼ਂ ਖਂ ਦਿਸ਼ੋ ਵ੍ਯੋਮ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਨਭੋऽਮ੍ਬਰਮ੍ । ਪੁष੍ਕਰਂ ਗਗਨਂ ਮੇਰੁਰ੍ਵਿਪੁਲਂ ਚ ਬਿਲਂ ਤਥਾ । । ੧ ਆਪੋਛਿਦ੍ਰਂ ਤਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਤਮੋ ਵੈ ਰੋਦਸੀ ਤਥਾ । ਨਾਮਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨਿ ਮਹੀਪਤੇ । । ੨ ਲਵਣਕ੍ਸ਼ੀਰਦਧ੍ਯਮ੍ਲਘृਤਮਧ੍ਵਿਕ੍ਸ਼ਵਸ੍ਤਥਾ । ਸ੍ਵਾਦੂਦਕਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । । ੩ ਹਿਮਵਾਨ੍ਹੇਮਕੂਟਸ਼੍ਚ ਨਿषਧੋ ਨੀਲ ਏਵ ਚ । ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ षਡੇਤੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ । ।੪ ਮਧ੍ਯਸਂਸ੍ਥਸ੍ਤਥੈਤੇषਾਂ ਮਹਾਰਾਜਤਪਰ੍ਵਤਃ । ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੀ ਚਾਪ੍ਯਥਾਗ੍ਨੇਯੀ ਯਾਮ੍ਯਾ ਚ ਨੈਰ੍ऋਤੀ ਤਥਾ । । ੫ ਵਾਰੁਣੀ ਚਾਥ ਵਾਯਵ੍ਯਾ ਸੌਮ੍ਯੈਸ਼ਾਨੀ ਤਥੈਵ ਚ । ਏਤਾਃ ਪੁਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦੇਵਾਨਾਂ ਤਥੋਪਰਿ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । । ੬ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੀਰ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਤੁ ਪਰ੍ਵਤਃ । ਤਤਸ਼੍ਚਣ੍ਡਕਪਾਲਂ ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਪਰਤਸ੍ਤੁ ਯਃ । । ੭ ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਂ ਤਤੋ ਭੂਤਾਦਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋ ਮਹਾਨਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਤਃ । । ੮ ਪੁਰੁषਾਦੀਸ਼੍ਵਰੋ ਸ਼੍ਰੇਯ ਈਸ਼੍ਵਰੇਣਾਵ੍ਰृਤਂ ਜਗਤ੍ । ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਭਗਵਨ੍ਭਾਨੁਸ੍ਤੇਨੇਦਂ ਪੂਰਿਤਂ ਜਗਤ੍ । । ੯ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਰ੍ਮਹਾਬਲਃ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਪ੍ਯਥ ਲੋਕਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਯਾ ਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । । 1.126.੧੦ ਭੂਯਸ੍ਤਾਨ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਅਣ੍ਡਾਵਰਣਕਾਰਕਾਨ੍ । ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤੁਭੁਵਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤृਤੀਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੧੧ ਮਹਰ੍ਜਨਸ੍ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ੧ਤਤਸ੍ਤਵਂਡਕਪਾਲਂ ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪਰਸ੍ਤਪਃ । । ੧੨ ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਂ ਤਤੋ ਭੂਤਾਦਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋ ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰਧਾਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਪੁਰੁषਸ੍ਤਤਃ । । ੧੩ ਪੁਰੁषਾਦੀਸ਼੍ਵਰੋ ਜ੍ਞੇਯ ਈਸ਼੍ਵਰੇਣਾਵृਤਂ ਜਗਤ੍ । ਭੂਮੇਰਧਸ੍ਤਾਤ੍ਸਪ੍ਤੈਵ ਲੋਕਾਨਭਿਮਤਾਞ੍ਛृਣੁ । । ੧੪ ਤਲਂ ਸੁਤਲਪਾਤਾਲੇ ਤਲਾਤਲਂ ਤਥਾਤਲਮ੍ । ਵਿਤਲਂ ਚ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਪ੍ਤਮਂ ਚ ਰਸਾਤਲਮ੍ । । ੧੫ ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਂ ਤਤੋ ਭੂਤਾਦਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋ ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰਧਾਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਤਃ । । ੧੬ ਪੁਰੁषਾਦੀਸ਼੍ਵਰੋ ਜ੍ਞੇਯ ਈਸ਼੍ਵਰੇਣਾਵृਤਂ ਜਗਤ੍ । ਏਵਂ ਮੇਰੋਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । । ੧੭ ਚਤੁਰਸ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਃ ਸ਼ृਂਗਃ ਸ ਮੇਰੁਃ ਕਾਞ੍ਚਨਃ ਸ਼ੁਭਃ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਸਿਦ੍ਧਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸੇਵਿਤਃ । । ੧੮ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕਾਞ੍ਚਨੈਃ ਸ਼ृਂਗੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਦਿਵਮਿਵੋਲ੍ਲਿਖਨ੍ । ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਤੁਰਾਸ਼ੀਤਿਰੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ । । ੧੯ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ षੋਡਸ਼ਾਧਸ੍ਤਾਦष੍ਟਵਿਂਸ਼ਤਿਵਿਸ੍ਤृਤਃ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਹਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । 1.126.੨੦ ਤਸ੍ਯ ਸੌਮਨਸਂ ਨਾਮ ਸ਼ृਂਗਮੇਕਂ ਤੁ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਦ੍ਮਰਾਗਾਭਂ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਕਂ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ । । ੨੧ ਤृਤੀਯਂ ਨਾਮਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਰਾਜਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰੌਜਸ੍ਕਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੨੨ ਯਤ੍ਤੁ ਸੌਮਨਸਂ ਨਾਮ ਸ਼ृਂਗਂ ਗਾਙ੍ਗੇਯਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਦੇਵ ਚੋਦਯੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਯਤ੍ਰੋਦ੍ਯਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਵਿਃ । । ੨੩ ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਂ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਦृਸ਼੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼ਿਖਰਂ ਚ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤਃ । । ੨੪ ਕਾਞ੍ਚਨਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਤੇਜਸਾਰ੍ਕਸ੍ਯ ਚਾਹृਤੇ । ਉਭੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਤੇ ਆਤਾਮ੍ਰੇ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮੇ । । ੨੫ ਸ਼ृਂਗੇ ਸੌਮਨਸੇ ਸੂਰ੍ਯ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਯਣੇ । ਜ੍ਯੋਤਿषੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚਾਪਿ ਵਿषੁਵੇ ਮਧ੍ਯਤਸ੍ਤਯੋਃ । । ੨੬ ਈਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰੋਦ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਃ ਪੂਰ੍ਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ । ਨੈਰ੍ऋਤੇऽਪਿ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਾਯਵ੍ਯੇ ਮਰੁਤਸ੍ਤਥਾ । । ੨੭ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਕਂਜਜਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਗ੍ਰਹਾ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਚੈਵ ਹਿ । ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤੇਨ ਰੂਪੇਣ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ । । ੨੮ ਇਦਂ ਦੇਵਮਯਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਥਾ ਲੋਕਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਕੋਣਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ृਂਗੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਮਹੀਪਤੇ । । ੨੯ ਹੇਲਿਜਸ਼੍ਚਾਪਰੇ ਜ੍ਞੇਯੋ ਧਨਨਾਥਸ੍ਤਥਾਪਰੇ । ਸੋਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ृਂਗੇ ਜਨਾਧਿਪ । । 1.126.੩੦ ਮਧ੍ਯੇ ਕੇਸ਼ਾਸ੍ਥਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਹੁਙ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਪਿਨਾਕਿਨਃ । ਸ਼ृਂਗੇ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇ ਰਾਜਨ੍ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵੋ ਵਿਧੁਕ੍ਸ਼ਯੇ
੩੧ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਗੋਪਤਿਰ੍ਲੋਕਪੂਜਿਤਃ । ਪੂਰ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯੀਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ृਂਗੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੈ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲਃ ਸੁਤਃ । । ੩੨ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕੀਨਾਸ਼ੋ ਹੇਲਿਨਨ੍ਦਨਃ । ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੈ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਸ਼ृਂਗੇ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਬਲਃ । । ੩੩ ਤਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰੋ ਦੇਵਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੈ ਯਾਦਸਾਂ ਪਤਿਃ । ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵੀਰ ਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਬਲਃ । । ੩੪ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਸ਼ृਂਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦਸ਼ਬਲੋ ਨਰਮਾਰੁਹ੍ਯ ਭਾਰਤ । । ੩੫ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਧ ਏਵ ਹਿ । ਉਪੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਙ੍ਕਰੌ ਦੇਵੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨ੍ਤੇ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤੌ । । ੩੬ ਏष ਮੇਰੁਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯੋਮ ਏष ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਪਠ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਸ਼੍ਚਾਯਂ ਮੇਰੁਰ੍ਵ੍ਯੋਮ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੩੭ ਤਥਾ ਵੇਦਮਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਠ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ਼ृਂਗਾਣਿ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੂਰ੍ਵਸ਼ृਂਗਾਦਯੋ ਵਿਦੁਃ । । ੩੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਵ੍ਯੋਮਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਗੋਪਾਲ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਬ-ਅਗਨਿ ਵੱਲ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕਥਮਾਰਾਧਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਾਮ੍ਬੇਨਾਮਿਤਤੇਜਸਾ । ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕਥਂ ਰੋਗੈਰ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ृਣੁ ਸਾਮ੍ਬਕਥਾਂ ਪੁਰਾ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਂ ਕਥਾਂ ਪਾਪਵਿਮੋਚਿਨੀਮ੍ । । ੨ ਪੁਰਾ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਸ ਨਾਰਦਾਤ੍ । ਵਿਨਯਾਦੁਪਸਙ੍ਗਮ੍ਯ ਵਚਃ ਪਿਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੩ ਕਸ਼੍ਮਲੇਨਾਭਿਭੂਤੋऽਸ੍ਮਿ ਮਲੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾਚ੍ਯੁਤ । ਵੈਦ੍ਯੈਰੋषਧਿਭਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਮਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੪ ਵਨਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਭਗਵਨ੍ਨਨੁਜ੍ਞਾਂ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ਸ਼ਿਵੇਨ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਧ੍ਯਾਯ ਮਾਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ । । ੫ ਅਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਸ ਕृष੍ਣੇਨ ਸਿਨ੍ਧੋਰੁਤ੍ਤਰਕੂਲਤਃ । ਗਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਾਰਯਾਮਾਸ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਂ ਮਹਾਨਦੀਮ੍ । । ੬ ਤਤੋ ਮਿਤ੍ਰਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਉਪਵਾਸਪਰਃ ਸਾਮ੍ਬਃ ਸ਼ੁष੍ਕੋ ਧਮਨਿਸਨ੍ਤਤਃ । । ੭ ਆਰਾਧਨਾਰ੍ਥਂ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਹ੍ਯਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ੧ ਜਜਾਪ ਹ । ਵੇਦੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਮਿਤਂ ਪੁਰਾਣਾਸ਼੍ਰਯਬृਂਹਿਤਮ੍ । । ੮ ਯਦੇਤਨ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਹ੍ਯਜਰਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨੋਜਵੈਰਸ਼੍ਵੈਰ੍ਹਾਰੀਤੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਵਰਣਨ।
੯ ਆਦਿਰੇष੧ ਹਿ ਭੂਤਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁਰੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । । 1.127.੧੦ ਏष ਵੈ ਮਣ੍ਡਲੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੁषੋ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ । ਏष ਵਿष੍ਣੁਰਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚੈष ਪਿਤਾਮਹਃ । । ੧੧ ਰੁਦ੍ਰੋ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਰੁਣ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪृਥਿਵੀ ਜਲਮ੍ । ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਧਨਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ । । ੧੨ ਯष ਏष ਮਣ੍ਡਲੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਰੁषੋ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ । ਏਕਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਹਾਦੇਵੋ ਵृਤ੍ਰਮਣ੍ਡਨਿਭਃ ਸਦਾ । । ੧੩ ਕਾਲੋ ਹ੍ਯੇष ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਨਿਬੋਧੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਯ ਏष ਮਣ੍ਡਲੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੇਜੋਭਿਃ ਪੂਰਯਨ੍ਮਹੀਮ੍ । । ੧੪ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਵ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਵਾਤੈਰ੍ਯੋऽਮृਤਲਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੇਜਸਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । ੧੫ ਪੁष੍ਣਾਤਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਏष ਏਵ ਸੁਧਾਮृਤੈਃ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਥਾਨ੍ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਜਾਤੀਯਾਂਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਗਤਾਨਪਿ । । ੧੬ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਪਾਸਿ ਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਭਾਵਸੋ । ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕੁष੍ਠ੍ਯਂਧਬਧਿਰਾਨ੍ਪਂਗੂਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਵਿਭੋ । । ੧੭ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਵਤ੍ਸਲੋ ਦੇਵ ਕੁਰੁਤੇ ਨੀਰੁਜੋ ਭਵਾਨ੍ । ਚਕ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮਗ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਧਨਾਲ੍ਪਾਯੁषਸ੍ਤਥਾ । । ੧੮ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ੀ ਤ੍ਵਂ ਦੇਵ ਸਮੁਦ੍ਧਰਸਿ ਲੀਲਯਾ । ਕਾ ਮੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਤਵੈਃ ਸ੍ਤੋਤੁਮਾਰ੍ਤੋऽਹਂ ਰੋਗਪੀਡਿਤਃ । । ੧੯ ਸ੍ਤੂਯਸੇ ਤ੍ਵਂ ਸਦਾ ਦੇਵੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦਿਭਿਃ । ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸਿਦ੍ਧਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਃ ਸਗੁਹ੍ਯਕੈਃ । । 1.127.੨੦ ਸ੍ਤੁਤਿਭਿਃ ਕਿਂ ਪਵਿਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਤਵ ਦੇਵ ਸਮੀਰਿਤੈਃ । ਯਸ੍ਯ ਤੇ ऋਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਤ੍ਰਿਤਯ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੨੧ ਧ੍ਯਾਨਿਨਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪਰਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਾਰਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਤੇਜਸਾਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯਚਿਂਤ੍ਯਾਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿष੍ਕਲਃ । । ੨੨ ਯਦਯਂ ਵ੍ਯਾਹਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇऽਸ੍ਮਿਞ੍ਜਗਤਃ ਪਤਿਃ । ਆਰ੍ਤਿਂ ਭਕ੍ਤਿਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੨੩ ਤਮੁਵਾਚ ਤਤਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਮ੍ । ਪ੍ਰੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤਪਸਾ ਵਤ੍ਸੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਨ੍ਮਾਂ ਯਦਿਚ੍ਛਸਿ । । ੨੪ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਯਦਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾਨੇष ਏਵ ਵਰੋ ਮਮ । ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤੁ ਮੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਯਿ ਦੇਵ ਸਨਾਤਨ । । ੨੫ ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯ ਉਵਾਚ ਭੂਯਸ੍ਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਵਰਂ ਵਰਯ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਰਂ ਵਵ੍ਰੇ ਤਦੈਵ ਵਰਦਂ ਵਿਭੁਮ੍ । । ੨੬ ਮਲਃ ਸ਼ਰੀਰਸਂਸ੍ਥੋ ਮੇ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤੁ । ਯੇਨ ਮੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਖਿਲਂ ਵਪੁਰ੍ਭਵਤੁ ਗੋਪਤੇ । । ੨੭ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ ਤਥਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤੇਨੋਕ੍ਤੋ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਤਾਂ ਮੁਮੋਚ ਰੁਜਂ ਸਾਮ੍ਬੋ ਦੇਹਾਤ੍ਤ੍ਵਚਮਿਵੋਰਗਃ । । ੨੮ ਤਤੋ ਰੂਪੇਣ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਰੂਪਵਾਨਭਵਤ੍ਪੁਨਃ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਂ ਪੁਰਤੋऽਵਸ੍ਥਿਤੋऽਭਵਤ੍ । । ੨੯ ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯ ਉਵਾਚ ਭੂਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਸਾਮ੍ਬਂ ਤੁष੍ਟੋऽਹਂ ਯਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ । ਅਦ੍ਯ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਤ੍ਵਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਮਮ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਲੋਕਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ । । 1.127.੩੦ ਸ੍ਥਾਪਯਸ੍ਵੈਵ ਮਾਮਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਤਟੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਤਵ ਨਾਮ੍ਨਾ ਚ ਸਾਮ੍ਬੇਦਂ ਪਰਾਂ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ । । ੩੧ ਕੀਰ੍ਤਿਸ੍ਤਵਾਕ੍ਸ਼ਯਾ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਭੂਯਸ਼੍ਚ ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । । ੩੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਏਵਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰਂ ਤਸ੍ਮੈ ਵृष੍ਣਿਸਿਂਹਾਯ ਚਾਪਰਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧਾਦ੍ਧਰਿਃ । । ੩੩ ਯ ਇਦਂ ਪਠਤੇ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਨਰਃ । ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਸ਼ਤਮਾਵਰ੍ਤ੍ਯ ਹੋਮਂ ਵਾ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਕਮ੍ । । ੩੪ ਰਾਜ੍ਯਕਾਮੋ ਲਭੇਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਧਨਕਾਮੋ ਲਭੇਦਧਨਮ੍ । ਰੋਗਾਰ੍ਤੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰੋਗਾਦ੍ਯਥਾ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ । । ੩੫ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚਾਪਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੂਜ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਰਮਤੇ ਚ ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । । ੩੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤਵਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਸ੍ਤਾਵੀਚ੍ਚ ਤਤ ਸਾਮ੍ਬਃ ਕृਸ਼ੋ ਧਮਨਿਸਨ੍ਤਤਃ । ਰਾਜਨ੍ਨਾਮਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੧ ਖਿਦ੍ਯਮਾਨਂ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਕृष੍ਣਾਤ੍ਮਜਂ ਤਦਾ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇऽਸ੍ਮੈ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੨ ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯ ਉਵਾਚ ਸਾਮ੍ਬ ਸਾਮ੍ਬ ਮਹਾਵਾਹੋ ਸ਼ृਣੁ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤ । ਅਲਂ ਨਾਮਸਹਸ੍ਰੇਣ ਪਠ ਚੇਮਂ ਸ਼ੁਭਂ ਸ੍ਤਵਮ੍ । । ੩ ਯਾਨਿ ਗੁਹ੍ਯਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਚ । ਤਾਨਿ ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਯਿष੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦਵਧਾਰਯ । ੪ ਵੈਕਰ੍ਤਨੋ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਰਵਿਃ । ਲੋਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਂਲ੍ਲੋਕਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਗ੍ਰਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ੫ ਲੋਕਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ਃ ਕਰ੍ਤਾ ਹਰ੍ਤਾ ਤਮਿਸ੍ਰਹਾ । ਤਪਨਸ੍ਤਾਪਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਵਾਹਨਃ । ੬ ਗਭਸ੍ਤਿਹਸ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਃ । ਏਕਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੇष ਸ੍ਤਵ ਇष੍ਟਸ੍ਸਦਾ ਮਮ । । ੭ ਸ਼ਰੀਰਾਰੋਗ੍ਯਦਸ਼੍ਚੈਵ ਧਨਵृਦ੍ਧਿਯਸ਼ਸ੍ਕਰਃ । ਸ੍ਤਵਰਾਜ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ੮ ਯ ਏਤੇਨ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦ੍ਵੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇऽਸ੍ਤਮਨੋਦਯੇ । ਸ੍ਤੌਤਿ ਮਾਂ ਪ੍ਰਣਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੯ ਮਾਨਸਂ ਵਾਚਿਕਂ ਵਾਪਿ ਕਾਯਿਕਂ ਯਚ੍ਚ ਦੁष੍ਕृਤਮ੍ । ਏਕਜਾਪ੍ਯੇਨ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ । 1.128.੧੦ ਏष ਜਪ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹੋਮਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਧ੍ਯੋਪਾਸਨਮੇਵ ਚ । ਬਲਿਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਰ੍ਘ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਥ ਧੂਪਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ।੧੧ ਅਨ੍ਨਪ੍ਰਦਾਨੇ ਸ੍ਨਾਨੇ ਚ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ । ਪੂਜਿਤੋऽਯਂ ਮਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਃ ਸ਼ੁਭਃ । । ੧੨ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਜਗਤਾਂ ਪਤਿਃ । ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਕृष੍ਣਤਨਯਂ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤੋऽਭਵਤ੍ । । ੧੩ ਸਾਮ੍ਬੋऽਪਿ ਸ੍ਤਵਰਾਜੇਨ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਵਾਹਨਮ੍ । ਪ੍ਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਨੀਰੁਜਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰੋਗਾਦ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ । । ੧੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤਵਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਂਬਾ ਨੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਾਮ੍ਬਕृਤਾਦਿਤ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਥਾਪਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਥ ਲਬ੍ਧਵਰਃ ਸਾਮ੍ਬੋ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ । । ੧ ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤੇਨੈਵ ਸਾਰ੍ਧਮਨ੍ਯੈਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਭਿਃ । ਸ੍ਨਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਨਾਤਿਦੂਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਂ ਨਦੀਂ ਯਯੌ । । ੨ ਕृਤ੍ਵਾਤ੍ਮਮਣ੍ਡਲਾਕਾਰਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨੋ ਦਿਨੇਦਿਨੇ । ਸਸ੍ਨੌ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਕਿਂ ਰੂਪਂ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ । । ੩ ਸ ਸ੍ਨਾਤਃ ਸਹਸੈਵਾਥ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ੧ ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀਮ੍ । ਉਹ੍ਯਮਾਨਾਂ ਜਲੌਘੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਸਮ੍ਮੁਖੀਂ ਰਵੇਃ । । ੪ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਵੀਰਸ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਿਦਂ ਯਥਾ । ਦੇਵੇਨ ਯਤ੍ਤਦਾਜ੍ਞਪ੍ਤਂ ਤਦਿਦਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੫ ਸ ਤਾਮੁਤ੍ਤਾਰ੍ਯ ਸਲਿਲਾਦਾਨੀਯ ਚ ਮਹੀਪਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਤਾਂ ਤਦਾ । । ੬ ਨਿਧਾਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾਁਲ੍ਲੋਕੇ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਵਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ । । ੭ ਤਤਸ੍ਤਾਮੇਵ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਰਵੇਃ । ਕੇਨੇਯਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਨਾਥ ਭਵਤੋ ਹ੍ਯਾਕृਤਿਃ ਸ਼ੁਭਾ । । ੮ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਤਮੁਵਾਚਾਥ ਸ਼ृਣੁ ਸਾਮ੍ਬ ਬ੍ਰੁਵੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਯੇਨ ਚਾਪ੍ਯੇषਾ ਮਦੀਯਾ ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਃ । । ੯ ਮਮਾਤਿਤੇਜਸਾਵਿष੍ਟਂ ਰੂਪਮਾਸੀਤ੍ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਅਸਹ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਤੋऽਸ੍ਮ੍ਯਭ੍ਯਰ੍ਚਿਤਃ ਸੁਰੈਃ । । ਸਹ੍ਯਂ ਭਵਤੁ ਤੇ ਰੂਪਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਭृਤਾਮਿਤਿ । । 1.129.੧੦ ਤਤੋ ਮਯਾ ਸਮਾਦਿष੍ਟੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਤੇਜਸਾਂ ਸ਼ਾਤਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਰੂਪਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਸ੍ਵ ਮੇ । । ੧੧ ਤਤਸ੍ਤੁ ਮਤ੍ਸਮਾਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤੇਨੈਵ ਨਿਪੁਣਂ ਤਦਾ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇ ਭ੍ਰਮਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੂਪਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਿਤਂ ਮਮ । । ੧੨ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋऽਯਂ ਸ ਮਯਾ ਕਾਰਿਤਃ ਪੁਨਃ । ਤੇਨੇਯਂ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । । ੧੩ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਿਮਵਤਃ ਪृष੍ਠੇ ਪੁਰਾ ਸਿਦ੍ਧਨਿषੇਵਿਤੇ । ਤ੍ਵਦਰ੍ਥਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਯਾਂ ਤਤਸ੍ਤੇਨਾਵਤਾਰਿਤਾ । । ੧੪ ਭਵਤਸ੍ਤਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਨਮਿਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਰੁਚਿਰਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਾਮ੍ਬ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਮੇऽਤ੍ਰ ਯਾਸ੍ਯਤਿ । । ੧੫ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਮਮ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਸੁਤੀਰੇ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਜਨੈਃ । ਕਾਲਪ੍ਰਿਯੇ ਚ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇऽਪਰਾਹ੍ਣੇ ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । । ੧੬ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਚਕ੍ਰਧृਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ਼੍ਚਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਤੁ ਮਾਂ ਪੂਜਯਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । । ੧੭ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋऽਸੌ ਭਗਵਤਾ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਸ ਯਾਦਵਃ । ਹਰ੍षਮਾਪ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋऽਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਤਤਃ । । ੧੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸਾਮ੍ਬਕृਤਾਦਿਤ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਪ੍ਰਸਾਦਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਕਾਰਿਤਾ ਰਵੇਃ । ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਵਚਨਾਤ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਸਾਦਃ ਕਾਰਿਤੋ ਰਵੇਃ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਥਾ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਕਾਰਿਤਾ ਭਾਨੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਮਹੀਪਤੇ । । ੨ ਸੁਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਭਾਨੋਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਨਾਰਦਮ੍ । ਸ ਚਾਪਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚਾਗਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । । ੩ ਤਮਾਗਤਮਭਿਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਰਦਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸਾਂਬੋ ਨਾਰਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ।੪ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਨਰੋ ਦ੍ਵਿਜ । ਕਿਂ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਰ੍षੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ । । ੫ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਸ਼ੋਭਨੇ ਦੇਸ਼ੇ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਰਯਤੇ ਰਵੇਃ । ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੬ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਯਤਨਂ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਕੀਦृਕ੍ਛਸ੍ਤਂ ਚਾਯਤਨਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ੧ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜ । । ੭ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਸਲਿਲਮਾਗਮੇ ਚ ਵਿਨਾਸ਼ਨੇ । ਦੇਵਤਾਯਤਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਸ਼ੋਧਰ੍ਮਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ । । ੮ ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤੇਨ ਲਭਤੇ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ੧ ਵਿਭੂषਿਤਾਨ੍ । ਦੇਵਾਨਾਮਾਲਯਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦ੍ਵਯਂ ਯਤ੍ਰ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । । ੯ ਸਲਿਲਾਦ੍ਯਂ ਚ ਆਰਾਮਃ ਕृਤੇष੍ਵਾਯਤਨੇषੁ ਚ । ਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਮੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੇਵਤਾਃ । । 1.130.੧੦ ਸਰਃਸੁ ਨਲਿਨੀਚ੍ਛਨ੍ਨਨਿਰਸ੍ਤਰਵਿਰਸ਼੍ਮਿषੁ । ਹਂਸਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਕਹ੍ਲਾਰਵੀਥੀਵਿਮਲਵਾਰਿषੁ । । ੧੧ ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਕ੍ਰੌਞ੍ਚਚਕ੍ਰਵਾਕਵਿਰਾਵਿषੁ । ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਵਿਮਲਚ੍ਛਾਯਾਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਜਨਚਾਰਿषੁ । । ੧੪ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਕਾਞ੍ਚੀਸੁਲਾਪਾਸ਼੍ਚ ਕਲਹਂਸਕਲਸ੍ਵਨਾਃ । ਨਦ੍ਯਸ੍ਤੋਯਾਂਸ਼ੁਕਾ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਫਰੀਕृਤਮੇਖਲਾਃ । । ੧੩ ਫੁਲ੍ਲਦ੍ਰੁਮੋਤ੍ਤਮਾਵਾਸਾਃ ਸਙ੍ਗਮਸ਼੍ਰੋਣਿਮਣ੍ਡਲਾਃ । ਪੁਲਿਨਾਦ੍ਯੁਨ੍ਨਤੋਰਸ੍ਕਾ ਰਸਹਾਸਾਸ਼੍ਚ ਨਿਮ੍ਨਗਾਃ । । ੧੪ ਵਨੋਪਾਨ੍ਤਨਦੀਸ਼ੈਲਸਂਸ੍ਕਰੋਪਾਨ੍ਤਭੂਮਿषੁ । ਰਮਨ੍ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰੇषੂਦ੍ਯਾਨਵਤ੍ਸੁ ਚ । । ੧੫ ਭੂਮਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੀਨਾਂ ਯਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਾਸ੍ਤੁਕਰ੍ਮਣਿ । ਤਾ ਏਵਂ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਤਾਯਤਨੇष੍ਵਪਿ । । ੧੬ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਪਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵਤਾਯਤਨਂ ਸਦਾ । ਦ੍ਵਾਰਂ ਚ ਮਧ੍ਯਮਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਦਿਕ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ੧੭ ਯੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਤਤ੍ਸਮੁਨ੍ਨਤਿਃ । ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਸ੍ਤੁ ਤृਤੀਯੋऽਥ ਤੇਨ ਤੁਲ੍ਯਾ ਕਟਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । । ੧੮ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਰ੍ਧੋ ਭਵੇਦ੍ਗਰ੍ਭੋ ਭਿਨ੍ਨਯੋਨ੍ਯਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਗਰ੍ਭਪਾਦੋਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍ । । ੧੯ ਉਚ੍ਛ੍ਰਯਾਤ੍ਪਾਦਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਸ਼ਾਖਾ ਤਦ੍ਵਦੁਦੁਮ੍ਬਰੀ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ਪਾਦਪ੍ਰਤਿਮਾਦ੍ਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸ਼ੇषਯੋਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । 1.130.੨੦ ਨृਪਂ ਸਪ੍ਤਨਵਭਿਃ ਸ਼ਾਖਾਭਿਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਅਥ ਸ਼ਾਖਾਚਤੁਰ੍ਭਾਗੇ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰੌ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । । ੨੧ ਸ਼ੈਲਮਙ੍ਗਲ੍ਯਵਿਹਗਃ ਸ਼੍ਰੀਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੈਰ੍ਘਟੈਃ । ਮਾਨਾष੍ਟਮੇਨ੧ ਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਪਿਣ੍ਡਿਕਾ । । ੨੨ ਦ੍ਵਿਭਾਗਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਤਤ੍ਰ ਤृਤੀਯੋ ਭਾਗਪਿਣ੍ਡਿਕਾ । ਪੂਰ੍ਵੇ ਮੇਰੁਰ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਕੈਲਾਸਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪਰੇ । । ੨੩ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਪਰੇ ਵੀਰ ਵਿਮਾਨਚ੍ਛਦਨਂ ਤਥਾ । ਸਮੁਦ੍ਰਪਦ੍ਮਗਰੁਡਨਨ੍ਦਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਕੁਞ੍ਜਰਾਃ । । ੨੪ ਗृਹਰਾਜੋ ਵृषੋ ਹਂਸਃ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਕੋ ਘਟਃ । ਸਿਂਹੋ ਵृषਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕੋਣਃ षੋਡਸ਼ਾष੍ਟਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਤਥਾ । । ੨੫ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । ਯਥੋਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਵਦਾਮਿ ਤੇ । । ੨੬ ਨਵਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮੇਰੁਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭੌਮੋ ਵਿਵਿਧਕੁਹਰਸ਼੍ਚ । ਦ੍ਵਾਰੈਰ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚਤੁਭਿਰ੍ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਧਸ੍ਤਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ । । ੨੭ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਧਸ੍ਤਾਯਾਮੋ ਦਸ਼ਭੌਮਃ ਸਪ੍ਤ ਮਨ੍ਦਰਃ । ਸ਼ਿਖਰਯੁਤਃ ਕੈਲਾਸੋऽਪਿ ਸ਼ਿਖਰਵਾਨष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੋष੍ਟਭੌਮਸ਼੍ਚ । । ੨੮ ਜਾਲਗਵਾਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਮਾਨਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਕਾਯਾਮਃ । ਨਨ੍ਦਨ ਇਤਿ ਵੈ ਭੌਮੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍षੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗਯੁਤਃ । । ੨੯ ਵृਤ੍ਤਃ ਸਮੁਦ੍ਗਨਾਮਾ ਪਦ੍ਮਾਕृਤਿਰਯਂ ਚਾष੍ਟੌ । ਸ਼ृਙ੍ਗੇਣੈਕੇਨ ਭਵੇਦੇਕੇਨ ਚ ਭੂਮਿਕਾ ਤਸ੍ਯ । । 1.130.੩੦ ਗਰੁਡਾਕृਤਿਸ਼੍ਚ ਗਰੁਡੋ ਨਨ੍ਦੀ ਵੈ षष੍ਟਿਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ । ਕਾਯਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਭੌਮੋ ਵਿਭੂषਿਤੋਂऽਗੈਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਭਿਃ । । ੩੧ ਕੁਞ੍ਜਰ ਇਤਿ ਗਜਪृष੍ਠਃ षੋਡਸ਼ਾਹਸ੍ਤੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੋ ਮਧ੍ਯੇ । ਗृਹਰਾਜਃ षੋਡਸ਼ਕਸ੍ਤ੍ਰਿਚਕ੍ਰਸ਼ਾਲਾ ਭਵੇਦ੍ਵਲਭੀ । । ੩੨ ਵृष ਏਵਂ ਮृਮਿਸ਼ृਙ੍ਗੋ ਦ੍ਵਾਵਸ਼ਹਸ੍ਤਃ ਸਮੁਨ੍ਨਤੋ ਵृਤ੍ਤਃ । ਹਂਸੋ ਹਂਸਾਕਾਰੋ ਘਟੋऽष੍ਟਸਹਸ੍ਰਕਲਸ਼ਰੂਪਃ । । ੩੩ ਦ੍ਵਾਰੈਰ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਬਹੁਸ਼ਿਖਰੋ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਃ । ਬਹੁਰੁਚਿਰਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਾਲਃ षਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਦ੍ਭਾਗਭੂਮਿਸ਼੍ਚ । । ੩੪ ਸਿਂਹਃ ਸਿਂਹਾਕਾਰੋ੧ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕੋਣੋऽष੍ਟਹਸ੍ਤਸ਼੍ਚ । । ੩੫ ਸਹਸ੍ਰਤ੍ਰਿਤਯਂ ਚੈਵ ਕਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸ੍ਥਾਪਯਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਤਮੇਕਂ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ । । ੩੬ ਕਪੋਤਪਾਲਿਨੀਯੁਕ੍ਤਮਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤੁਲ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੩੭ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਯ ਏਤੇ ਕਥਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਤੇषਾਂ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦੋ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । । ੩ ੮ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਤੇषਾਂ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਹਿ ਪੁਰਂ ਵ੍ਯਯਵਦ੍ਭਿਰ੍ਨਰੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ । । ੩ ੯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਵੈ ਕਾਰ੍ਯਂ ਭਾਨੋਰ੍ਮਨ੍ਦਿਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਦਿਸ਼ਾਂ ਭਾਗੇ ਚ ਕਤਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸ਼ੇषਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । । 1.130.੪੦ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਪੁਰਮਧ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਯਤਨਂ ਰਵੇਃ । ਦਿਸ਼ਾਂ ਭਾਗੇऽਥ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰਸਮੀਪਤਃ । । ੪੧ ਭੂਮਿਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਯਤਨਂ ਤਤਃ ' । ਇष੍ਟਗਨ੍ਧਰਸੋਪੇਤਾ ਨਿਮ੍ਨਾ੨ ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ੪੨ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤੁषਕੇਸ਼ਾਸ੍ਥਿਕ੍ਸ਼ਾਰਾਙ੍ਗਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਮੇਘਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋषਾ ਸਰ੍ਵਬੀਜਪ੍ਰਰੋਹਿਣੀ । । ੪੩ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਰਕ੍ਤਾ ਤਥਾ ਪੀਤਾ ਕृष੍ਣਾ ਚ ਕਥਿਤਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਃ । ਦ੍ਵਿਜਰਾਜਨ੍ਯਵਂਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । । ੪੪ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਉਪਲਿਪ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । ੪੫ ਹਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮਧਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯਾ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍ । ਗਰ੍ਤਮੁਤ੍ਕੀਰ੍ਯ ਤੇਨੈਵ ਪਾਂਸੁਨਾ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰਯੇਤ੍ । । ੪੬ ਸਮੇ ਸਮਗੁਣਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਹੀਨੇ ਹੀਨਗੁਣਾ ਭਵੇਤ੍ । ਵਰ੍ਧਮਾਨੇ ਤੁ ਵੈ ਪਾਂਸੌ ਭਵੇਦ੍ਵृਦ੍ਧਿਕਰੀ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਃ । । ੪੭ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮ੍ਮੁਖਮਰ੍ਕਸ੍ਯ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਮੁਖਮ੍ । ਸ੍ਥਾਪਨੀਯਂ ਗृਹਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਸ੍ਥਾਨਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ । । ੪੮ ਭਵਨਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰਵੇਃ ਸ੍ਨਾਨਗृਹਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰ ਗृਹਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਵੇਰੁਤ੍ਤਰਤਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ਉਦਙ੍ਮੁਖਂ ਭਵੇਚ੍ਛਮ੍ਭੋਰ੍ਮਾਤॄਣਾਂ ਗृਹਮੇਵ ਚ । । ੪੯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਸ਼੍ਚਿਮਤਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਰੁਤ੍ਤਰਤਸ੍ਤਥਾ । ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਾਮੇ ਰਾਜ੍ਞੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । 1.130.੫੦ ਪਿਂਗਲੋ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੇ੭ ਭਾਨੋਰ੍ਵਾਮਤੋ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਃ । ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਯੋਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੁਰਤਸ੍ਤ੍ਵਂਸ਼ੁਮਾਲਿਨਃ । । ੫੧ ਤਤਃਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ਼੍ਵਿਨੋਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਦੇਵਗृਹਾਦ੍ਵਹਿਃ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਕਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਰਾਜ੍ਞਾਸ੍ਰੌषੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ । । ੫੨ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਕਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤੌ ਕਲ੍ਮਾषਪਕ੍ਸ਼ਿਣੌ । ਜਣ੍ਡਕਾਮਚਰੌ੧ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤੌ । । ੫੩ ਉਦੀਚ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਾਪਨੀਯਸ੍ਤੁ ਕੁਬੇਰੋ ਲੋਕਪੂਜਿਤਃ । ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰੇਵਤਃ ਸਵਿਨਾਯਕਃ । । ੫੪ ਯਤ੍ਰ ਵਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾ ਗੁਹਾਦਯਃ । ਦ੍ਵੇ ਮਣ੍ਡਲੇऽਰ੍ਘ੍ਯਦਾਨਾਰ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਯੇ ਸਵ੍ਯਾਪਸਵ੍ਯਤਃ । । ੫੫ ਦਦ੍ਯਾਦੁਦਯਵੇਲਾਯਾਮਰ੍ਘਂ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ । ਉਤ੍ਤਰੇ ਮਣ੍ਡਲੇ ਦਦ੍ਯਾਦਰ੍ਘ੍ਯਮਸ੍ਤਮਨੇ ਰਵੇਃ । । ੫੬ ਚਕ੍ਰਾਕृਤਾਂ ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਰਵੇਃ । ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਵਿਧਿਵਦ੍ਵੀਰ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕਲਸ਼ੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ । । ੫੭ ਨਾਨਾਤੂਰ੍ਯਨਿਨਾਦੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਲੈਃ । ਤृਤੀਯੇ ਮਣ੍ਡਲੇ ਹ੍ਯੇਵ ਪੂਜਨੀਯੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੫੮ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਚਤੁਃਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯੋਮ ਦੇਵਗृਹਾਗ੍ਰਤਃ । ਪ੍ਰਤਿਮਾਯਾਸ੍ਤੁ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਧ੍ਯੇऽਸ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । । ੫੯ ਦਿਣ੍ਡੀ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਃ ਪੁਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਾਦਿਤ੍ਯਾਭਿਮੁਖਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਯਦੇਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਂ ਮਯਾ । । 1.130.੬੦ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤਸ੍ਯ ਦਾਤਵ੍ਯਮਰ੍ਘ੍ਯਮਤ੍ਰ ਯਦੂਤ੍ਤਮ । ਅਥ ਵਾ ਮਣ੍ਡਲਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਤृਤੀਯਂ ਚਕ੍ਰਸਮ੍ਮਿਤਮ
੬੧ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਦਾਤਵ੍ਯੋऽਰ੍ਘਃ ਸੁਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰਤਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵ੍ਯੋਮਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮੀਪਤਃ । । ਪੁਸ੍ਤਕਵਾਚਨਸ੍ਥਾਨਮਥ ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਰੋਚਤੇ । । ੬੨ ਏष ਸ੍ਥਾਨਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਗृਹਰਾਜ੍ਞੋऽਥ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਭਾਸ੍ਕਰਪ੍ਰਿਯੌ । । ੬੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਥੇ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਚੁਣੀ ਜਾਵੇ।
ਦਾਰੁਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਅਥ ਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਿਧਿਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਵਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ੧ ਅਰ੍ਚਾ੧ ਸਪ੍ਤਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਵृਦ੍ਧਯੇ । ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਰਾਜਤੀ ਤਾਮ੍ਰੀ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੨ ਵਾਰ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਚਾਲੇਖ੍ਯਕਾ ਚੇਤਿ ਮੂਤਿਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਵੈ । ਵਾਰ੍ਕ੍ਸ਼ੀਵਿਧਾਨਂ ਤੇ ਵੀਰ ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ । । ੩ ਕਰ੍ਤ੍ਰਨੁਕੂਲੇ ਦਿਵਸੇ ਸਂਵਤ੍ਸਰਵਿਸ਼ੋਧਿਤੇ । ਸ਼ੁਭੈਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੈਃ ਸ਼ਕੁਨੈਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨੈਸ਼੍ਚ ਵਨਂ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੪ ਕ੍ਸ਼ੀਰਿਣੋ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੁਰ੍ਬਲਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਚਤੁष੍ਪਥੇषੁ ਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਯੇ ਚ ਪੁਤ੍ਰਕਵृਕ੍ਸ਼ਕਾਃ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਦਿਤਿਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।
੫ ਦੇਵਤਾਯਤਨਸ੍ਥਾ ਯੇ ਤਥਾ ਵਲ੍ਮੀਕਸਮ੍ਭਵਾ । ਉਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਦੇਵਤਾ ਯੇषੁ ਚੈਤ੍ਯਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੬ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਭੂਮਿਜਾ ਯੇ ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਨਿਲਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਸਕੋਟਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸ਼ੁष੍ਕਾਗ੍ਰਾ ਯੇ ਚ ਪਾਦਪਾਃ । । ੭ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਿਹਤਾ ਯੇ ਚ ਕੁਞ੍ਜਰਾਸ਼ਾਸ੍ਤਥਾ ਕृਤਾਃ । ਸਾਮਾਦ੍ਯਾਃ ਸਰੁਜੋऽਧਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਧਿਨਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵ ਚ । । ੮ ਅਕਾਲੇ ਪੁष੍ਪਿਤਾ ਯੇ ਚ ਕਾਲੇ ਤੇ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਤਰਵੋ ਰਕ੍ਸ਼ੋਧ੍ਵਾਂਕ੍ਸ਼ਨਿषੇਵਿਤਾਃ । । ਏਕਸ਼ਾਖਾਤਿਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾਧਮਾਃ । । ੯ ਮਧੂਕੋ ਦੇਵਦਾਰੁਸ਼੍ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਰਾਜਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦਨਃ । ਬਿਲ੍ਵਸ਼੍ਚਾਮ੍ਰਾਤਕਸ਼੍ਚੈਵ ਖਦਿਰੋਥਾਞ੍ਜਨਸ੍ਤਥਾ । । 1.131.੧੦ ਨਿਮ੍ਬਃ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪਨਸਃ ਸਰਲੋऽਰ੍ਜ੍ਜੁਨਃ । ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾਦ੍ਰੁਮਾਃ । । ੧੧ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਵृਕ੍ਸ਼ੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੌ । ਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਸਾਧਾਰਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੨ ਕਥ੍ਯਮਾਨਾਨ੍ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼ृਣੁ ਵੀਰ ਤਥਾਪਰਾਨ੍ । ਸੁਰਦਾਰੁਃ ਸ਼ਮੀ ਚੈਵ ਮਧੂਕਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਤਥਾ । । ਏਤੇ ਵੈ ਤਰਵਸ੍ਤਾਤ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੩ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਤਥਾਰਿष੍ਟਃ ਖਦਿਰਸ੍ਤਿਨ੍ਦੁਕਸ੍ਤਥਾ । ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸਾਮ੍ਬ ਦ੍ਰੁਮਃ ਕਰਕਤਃ ਸ਼ੁਭਃ । । ੧੪ ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਸ੍ਯੁਃ ਖਦਿਰਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਤਥਾ । ਪੁਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਰਵਸ਼੍ਚੈਤੇ ਸ਼ੁਭਦਾਸ੍ਤੁ ਤਥੈਵ ਚ । । ੧੫ ਕੇਸਰਃ ਸਰ੍ਜਕਸ਼੍ਚਾਮ੍ਰਃ ਸ਼ਾਲਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਥੇਤਰਃ । ਏਤੇ ਵੈ ਤਰਵਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ੁਭਦਾਯਕਾਃ । । ੧੬ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਚੈਵਮਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਚਾਭਿਮਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪੂਜਯੇਦ੍ਬਲਿਪੁष੍ਪਕੈਃ । । ੧੭ ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਵਿਵਿਕ੍ਤੇ ਚ ਕੇਸ਼ਾਂਗਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ । ਪ੍ਰਾਗੁਦਕ੍ਸੂਚਕੇ ਦੇਸ਼ੇ ਲੋਕਕष੍ਟਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ । । ੧੮ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਸ੍ਕਨ੍ਧਵਿਟਪਃ षਤ੍ਰਵਾਨृਜੁਵृਦ੍ਧਿਗਃ । ਆਤਙ੍ਕਹੀਨੋ ਵਿਵਸ਼ਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪਰ੍ਣਃ ਸ਼ੁਭਸ੍ਤਥਾ । ੧੯ ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਪਤਿਤਾ ਯੇ ਚ ਹਸ੍ਤਿਭਿਃ ਪਾਤਿਤਾਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਵਹ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । । 1.131.੨੦ ਤਰਵੋ ਵਰ੍ਜਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹੀਤਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਭਾ ਦ੍ਰੁਮਾਃ । ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਪਾਃ ਸਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰ ਸਪੁष੍ਪਾਃ ਸਫਲਾਸ੍ਤਥਾ । । ੨੧ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਗ੍ਰਹਣਂ ਚਾष੍ਟਮਾਸੇषੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਦਿषੁ । ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭਦਿਨੇ ਚੈਵ ਸੋਪਵਾਸੋऽਧਿਵਾਸਯੇਤ੍ । । ੨੨ ਸਮਨ੍ਤਾਦੁਪਲਿਪ੍ਯਾਥ ਤਸ੍ਯਾਧਸ੍ਤਾਦ੍ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪਰਿਪੂਤੇਨ ਪਰਿਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਾਰਿਣਾ । । ੨੩ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਚ ਪਰਿਧੂਤੇ ਚ ਪਰਿਧਾਯ ਚ੧ ਵਾਸਸੀ । ਪੂਜਯੇਦ੍ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਧੂਪਬਲਿਕਰ੍ਮਭਿਃ । । ੨੪ ਤਤਃ ਕੁਸ਼ੈਃ ਪਰਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਹੁਤ੍ਵਾਗ੍ਨੌ ਤਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਿਕੇ । ਦੇਵਦਾਰੁਸਮਿਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ । । ੨੫ ੴ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸੁਵਰਿਤਿ ਤਤੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ੴ ਪ੍ਰਜਾਪਤਯੇ ਸਤ੍ਯਸਦਾਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨ੍ਤ੍ਸਚਰਾਚਰਾਤ੍ਮਨ੍ । । ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਮਸ੍ਮਿਨ੍ਕੁਰੁ ਦੇਵ ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਸੂਰ੍ਯਾਵृਤਂ ਮਣ੍ਡਲਮਾਵਿਸ਼ੇਸ਼੍ਚ ਨਮਃ । । ੨੬ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸਮ੍ਪੂਜਯਿਤ੍ਯਾ ਤੁ ਵਾਕ੍ਯੈਸ੍ਤਂ ਪਰਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ । ਵृਕ੍ਸ਼ਲੋਕਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛ ਦੇਵਾਲਯਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ੨੭ ਦੇਵ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਸੇ ਤਤ੍ਰ ਚ੍ਛੇਦਦਾਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਕਾਲੇ ਧੂਪਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸਪੁष੍ਪੈਰ੍ਬਲਿਕਰ੍ਮਭਿਃ । । ੨੮ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪੂਜਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍ । ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲੇ ਕੁਠਾਰਂ ਤੁ ਧੂਪਮਾਲ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਪੂਜ੍ਯ ਚ । । ੨੯ ਪੂਰ੍ਵਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਪਨੀਯਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਪਰਮਾਨ੍ਨਮੋਦਕੌਦਨਪਲਪੂਪਿਕਾਦਿਭਿਰ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਃ । । 1.131.੩੦ ਮਦ੍ਯੈਃ ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਧੂਪੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਤਰੁਂ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ । ਸੁਰਪਿਤृਪਿਸ਼ਾਚਰਾਕ੍ਸ਼ਸਭੁਜਙ੍ਗਸੁਰਗਣਵਿਨਾਯਕਾਦ੍ਯਾਨਾਮ੍ । । ੩੧ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੂਜਾਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਚ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ । । ੩੨ ਅਰ੍ਚਾਸੁ ਦੇਵਦੇਵ ਤ੍ਵਂ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਵृਕ੍ਸ਼ ਪੂਜੇਯਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪਰਿਗृਹ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੩੩ ਯਾਨੀਹ ਭੂਤਾਨਿ ਵਸਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਬਲਿਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮ੍ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾਸਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਮਨ੍ਤੁ ਤੇ ਚਾਦ੍ਯ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇਭ੍ਯਃ । । ੩੪ ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਪੁਨਃ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਤਂ ਨਗਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ੍ਤਤੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਜਕੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । । ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਵਨਸ੍ਪਤੀਂਸ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ੍ਤੈ ਕृਤਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨੈਃ । । ੩੫ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਪਾਤੋऽਸ੍ਯ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਚਾਪਿ ਯੋ ਭਵੇਤ੍ । ਅਥਵਾ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਥਾ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ੧ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । । ੩੬ ਐਨ੍ਦ੍ਰ੍ਯੈਸ਼ਾਨ੍ਯੋਰੁਦੀਚ੍ਯਾਂ ਚਃ ਪਾਤਸ੍ਤਿਸृषੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਨੈਰ੍ऋਤ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਯਾਮ੍ਯਾਸੁ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਪਾਤੋ ਨ ਸ਼ੋਭਨਃ । । ਵਾਯਵ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਪਾਤਸ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਃ । । ੩੭ ਯਸ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਥਿਤਾ ਸ਼ਾਖਾ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਨष੍ਟਾ ਚਤਸृषੁ । ਵਾਸ੍ਤੁਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਵਸ੍ਥਿਤਾ । । ੩੮ ਅਵਿਲਗ੍ਨਮਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤੁ ਪਤਨਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਉਤ੍ਪਦ੍ਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਦਲਂ ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੩੯ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਕ੍ਸ਼ਰੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਪਂ ਤਂ ਵਿਵਰ੍ਜਵੇਤ੍ । ਸ਼ੁਭਦਂ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਕਥਯੇ ਸ਼ੁਚਿ । । 1.131.੪੦ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਸਲਿਲੈਰ੍ਨਿषਿਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸਨ੍ਨਿਕृਤ੍ਯ । ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਦਿਗ੍ਧੇਨ ਕੁਠਾਰਕੇਣ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ਼ੋषਮਭਿਪ੍ਰਹਣ੍ਯਾਤ੍ । । ੪੧ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇऽਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰਦਿਗ੍ਵਿਭਾਗੇ ਪਾਤੇ ਯਦਾ ਵृਦ੍ਧਿਕਰਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਆਗ੍ਨੇਯਕੋਣਕ੍ਰਮਸ਼ੋऽਗ੍ਨਿਦਾਹ ਉਗ੍ਰੋਗ੍ਰਰੋਗਾਃ ਸੁਧਨਕ੍ਸ਼ਯਸ਼੍ਚ । ।੪੨ ਗਾਰੁਡੇ ਦਿਸ਼ਿ ਪਾषਾਣਂ ਕਪੋਤੋ ਗृਹਗੋਧਿਕਾ । ਸਿਤਵਰ੍ਣਂ ਜਲਂ ਜ੍ਞੇਯਮਙ੍ਗੁष੍ਠਾਭਂ ਭਵੇਤ੍ਕृਮਿਃ । । ਦੋषੈਰੇਤੈਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਮੁਦਾ ਕਾਲਂ ਸਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ । । ੪੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਦਾਰੁਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਾਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਹਨ੍ਤ ਤੇ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਰਮ੍ । ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ੧ ਏਕਹਸ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਾ ਵਾ ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾ ਵਾ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਤਥਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾ ਚ ਸਵਿਤੁਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸ਼ੁਭਾ । । ੨ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਦ੍ਵਾਰਤੋ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਯਾਣਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਤਤਂ ਸ਼ੁਭਮਿਚ੍ਛਤਾ । । ੩ ਏਕਹਸ੍ਤਾ ਭਵੇਤ੍ਸੌਮ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਾ ਧਨਧਾਨ੍ਯਦਾ । ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭਾਨੋਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੪ ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸੁਭਿਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾਰਿਣੀ । ਅਗ੍ਰੇ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਮੂਲੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਮਾ । । ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੀ ਸਾ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਧਨਧਾਨ੍ਯਾਵਹਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੫ ਦੇਵਾਗਾਰਸ੍ਯ ਯਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦष੍ਟਾਂਸ਼ਮੁਦ੍ਯਤਾ । ਵਿਭਾਗੈਃ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭਵੇਤ੍ । । ੬ ਅਙ੍ਗੁਲੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਸਂਮਿਤੈਃ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਯਾਮਤਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਦਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍ । । ੭ ਮੁਖਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗੈਸ਼੍ਚਿਬੁਕਂ ਲਲਾਟਂ ਨਾਸਿਕਾ ਤਥਾ । ਕਰ੍ਣੌ ਨਾਸਿਕਯਾ ਤੁਲ੍ਯੌ ਪਾਦੌ ਚਾਨਿਯਤੌ ਤਯੋਃ । । ੮ ਨਯਨੇ ਦ੍ਵ੍ਯਂਗੁਲੇ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗਾ ਤਾਰਕਾ ਭਵੇਤ । ਤृਤੀਯਤਾਰਕਾਭਾਗਾਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦृष੍ਟਿਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । । ੯ ਲਲਾਟਮਸ੍ਤਕੋਤ੍ਸੇਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਮਮੇਵ ਚ । ਪਰਿਣਾਹਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰਸੋ ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਦਙ੍ਗੁਲਃ । । 1.132.੧੦ ਤੁਲ੍ਯਾ ਨਾਸਿਕਯਾ ਗ੍ਰੀਵਾ ਮੁਖੇਨ ਹਦਯਾਂਤਰਮ੍ । ਮੁਖਮਾਤ੍ਰਾ ਭਵੇਨ੍ਨਾਭਿਸ੍ਤਤੋ ਮੇਢ੍ਰਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ । । ਮੁਖਵਿਸ੍ਤਾਰਣਮੁਰਸ੍ਤਤੋऽਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤੁ ਕਟਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੧੧ ਬਾਹੂ ਪ੍ਰਵਾਹਤੁਲ੍ਯੌ ਤੁ ਊਰੂ ਜਙ੍ਘੇ ਚ ਤਤ੍ਸਮੇ । ਗੁਲ੍ਫਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਪਾਦਃ ਸ੍ਯਾਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਃ । । ੧੨ षਡਙ੍ਗੁਲਸੁਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਗੁष੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਤ੍ਰਯਮ੍ । ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀ ਚ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਹੀਨਾ ਸ਼ੇषਾ ਨਖੈਰ੍ਯੁਤਾਃ । । ੧੩ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਃ ਪਾਦ ਆਯਾਮਾਤ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਏਵਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਰ੍ਚ੍ਯਾ ਭਵੇਤ੍ਸਦਾ । । ੧੪ ਅਂਸੌ ਹਰੇਸ੍ਤਥੈਵੋਰੂ ਲਲਾਟਂ ਚ ਸਨਾਸਿਕਮ੍ । ਨਿਯਤੇ ਨਯਨੇ ਗਣ੍ਡੌ ਮੂਰ੍ਤੇਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਮੁਨ੍ਨਤੇ । । ੧੫ ਵਿਸ਼ਾਲਧਵਲਾਵਾਮਪਕ੍ਸ਼੍ਮਲਾਯਤਲੋਚਨੇ । ਸਸ੍ਮਿਤਾਨਨਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਚਾਰੁਬਿਮ੍ਬਾਧਰਸ੍ਤਥਾ । । ੧੬ ਰਤ੍ਨਪ੍ਰੋਦ੍ਭਾਸਿਮੁਕੁਟਕਟਕਾਙ੍ਗਦਹਾਰਵਾਨ੍ । ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਪਦਮਧ੍ਯਾਦਿਸਮਾਯੋਗੋऽਪਿ ਸ਼ੋਭਿਤਃ । । ੧੭ ਸੁਪ੍ਰਭੋ ਮਣ੍ਡਲਸ਼੍ਚਾਰੁਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਃ । ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਕਾਞ੍ਚਨੀਂ ਮਾਲਾਂ ਪ੍ਰੋਦ੍ਵਹਨ੍ਸਸਰੋਰੁਹਾਮ੍ । । ੧੮ ਏਵਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਕਾਰਯੇਦੀਹਿਤਪ੍ਰਦਾਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਭਾਨੁਃ ਸ਼ਿਵਾਰੋਗ੍ਯਾਭਯਪ੍ਰਦਃ । । ੧੯ ਅਲ੍ਪਾਙ੍ਗਾਯਾਂ ਨृਪਭਯਂ ਹੀਨਾਙ੍ਗਾਯਾਮਕਲ੍ਪਤਾ । ਖਾਤੋਦਰ੍ਯਾਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪੀਡਾ ਕृਸ਼ਾਯਾਂ ਤੁ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ । । 1.132.੨੦ ਸਕ੍ਸ਼ਤਾਯਾਂ ਭਯਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਮृਤ੍ਯੁਕਾਰਿਣੀ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਨਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦਾਯੁਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੨੧ ਉਤ੍ਤਰਾਵਨਤਾਯਾਂ ਤੁ ਵਿਯੋਗੋ ਭਵਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਨਾਲੋਕ੍ਯਾ ਨਾਪ੍ਯਨਾਲੋਕ੍ਯਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੂਰ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । । ੨੨ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਭਕ੍ਤੇਨ ਲੋਕਦ੍ਵਯਹਿਤੈषਿਣਾ । ਤਨ੍ਮੂਰ੍ਤੇਸ਼੍ਚਾਦਰਃ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਦਧੀਨਾਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪਦਃ । । ੨੩ ਸ਼ਿਰੋਰੁਗਣ੍ਡਵਦਨੈਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਾਵਯਵੈਸ੍ਤਥਾ । ਏਵਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਪੂਰ੍ਣਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭਵਤੇ ਸ਼ੁਭਾ । । ੨੪ ਨਾਸਾਲਲਾਟਜਙ੍ਘੋਰੁਦਣ੍ਡਵਕ੍ਸ਼ੋਭਿਰਨ੍ਵਿਤਾ । ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਦਿਤ੍ਯਵੇषਂ ਤੁ ਗੂਢਪਾਦੋਦਰਂ ਤਥਾ । । ੨੫ ਕਮਲੋਦਰਕਾਨ੍ਤਿਨਿਭਃ ਕਞ੍ਚੁਕਗੁਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮੁਖਃ । ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲਪ੍ਰਭਾਮਣ੍ਡਲਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤੁਃ ਸ਼ੁਭਂ ਕਰੋਤ੍ਯਰ੍ਕਃ । । ੨੬ ਕੁਣ੍ਡਲਭੂषਿਤਵਦਨਃ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਹਾਰੋऽਪਿ ਗृਹਵृਤ੍ਤਃ । ਨृਪਤਿਭਯਂ ਵ੍ਯਙ੍ਗਾਯਾਂ ਹੀਨਾਙ੍ਗਾਯਾਮਕਲ੍ਪਨਾ ਕਰ੍ਤੁਃ । । ੨੭ ਖਾਤੋਦਰ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਭਯਮਰ੍ਥਵਿਨਾਸ਼ਃ ਕृਸ਼ਾਙ੍ਗਾਯਾਮ੍ । ਮਰਣਂ ਤੁ ਸਕ੍ਸ਼ਤਾਯਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪਾਤੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ਕਰ੍ਤੁਃ । । ੨੮ ਵਾਮੋਨ੍ਨਤਾ ਤੁ ਪਤ੍ਨੀਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਨਤਾ ਹਿਨਸ੍ਤ੍ਯਾਯੁਃ । ਅਨ੍ਧਤ੍ਵਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਦृष੍ਟਿਃ ਕਰੋਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਮਧੋਮੁਖੀ ਦृष੍ਟਿਃ । । ੨੯ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਤਿਮਾਸ੍ਵੇਵਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣੋਕ੍ਤਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਣ੍ਡਲੁਕਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ ਪਙ੍ਕਜਸ੍ਥਸ਼੍ਚ । । ੩੦ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਕੁਮਾਰਰੂਪਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਧਰੋ ਬਰ੍ਹਿਕੇਤੁਸ਼੍ਚ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿषਾਣੋ ਦ੍ਵਿਪੋ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਜ੍ਰਪਾਣਿਤ੍ਵਮ੍ । । ੩੧ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਲਲਾਟਸਂਸ੍ਥਂ ਤृਤੀਯਮਪਿ ਲੋਚਨਂ ਚਿਹ੍ਨਮ੍ । । ੩੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਾਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਤਤੋऽਧਿਵਾਸਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਵੈ ਕੁਰ੍ਯਾਦਧਿਵਾਸਨਮਣ੍ਡਪਮ੍ । । ੧ ਚਤੁਸ੍ਤੋਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਸਂਯੁਤਮ੍ । ਦਿਸ਼ਾਸੁ ਵਿਦਿਸ਼ਾਸ੍ਵੇਵ ਪਤਾਕਾਭਿਸ੍ਤੁ ਭੂषਿਤਮ੍ । । ੨ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਰਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕृष੍ਣਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਾਮ੍ਯਨੈਰ੍ऋਤੇ । ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਦਿਸ਼੍ਯਪਰਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਾਯਵ੍ਯਾਮੇਵ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾ । । ੩ ਚਿਤ੍ਰਾ ਚੋਤ੍ਤਰ ਪਾਰ੍ਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪੀਤਾ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇ ਤਥਾ । ਸ਼੍ਰਿਯਮਾਯੁਰ੍ਜਯਂ ਚੈਵ ਬਲਂ ਯਸ਼ੋ ਯਦੂਤ੍ਤਮ । । ੪ ਦਦਾਤਿ ਸਾ ਵੀਰ ਕृਤਾ ਸਮ੍ਪਦਰ੍ਧੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਮृਣ੍ਮਯੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭਵੇਤ੍ । । ੫ ਸੁਭਿਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ੇਮਦਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾ ਮਣਿਮਯੀਕृਤਾ । ਗਾਙ੍ਗੇਯਾ੧ ਪੁष੍ਟਿਦਾ ਰੌਪ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਕੀਰ੍ਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀ । । ੬ ਪ੍ਰਜਾਵृਦ੍ਧਿਂ ਤਾਮ੍ਰਮਯੀਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਸਂਸ਼ਯਃ । ਭੂਮੇਰ੍ਲਾਭਂ ਤੁ ਵਿਪੁਲਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਸ਼੍ਮਮਯੀ ਸਦਾ । । ੭ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਪੁਲੋਹਮਯੀ ਸਦਾ । ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਸ੍ਯੈਵਮਰ੍ਚਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । । ੮ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਤ੍ਵਂ ਹਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋ ਹ੍ਯੇष ਕਥਂ ਨਾਰਦ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੯ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਮ੍ਬ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ । ਬੁਧਸੋਮੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਲਲਾਟੇ ਚੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । । 1.133.੧੦ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਪਾਲੇऽਸ੍ਯ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਾਃ ਕਣ੍ਠਮਸ੍ਯ੨ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । । ੧੧ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦਸ਼ਨੇषੁ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਚ ਦੇਵਸ੍ਯ ਓष੍ਠਸਮ੍ਪੁਟਕੇ ਸ੍ਥਿਤੌ । । ੧੨ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਯੀ ਦੇਵੀ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਿਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੧੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰੌ ਤਾਲੁਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤੌ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਪੂਜਿਤੌ । ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵਿਭੋਭ੍ਰੁਰ੍ਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । । ੧੪ ऋषਯੋ ਰੋਮਕੂਪੇषੁ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਜਠਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯਕ੍ਸ਼ਕਿਨ੍ਨਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਦਾਨਵਾਸ੍ਤਥਾ । । ੧੫ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ਼੍ਚ ਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਹृਦਯੇ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਰਵੇਃ । ਨਦ੍ਯੋ ਬਾਹੁਗਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਗਾਃ ਕਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੧੬ ਪृष੍ਠਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮੇਰੁਃ ਸ੍ਤਨਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਕੁਜਃ । ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਧਰ੍ਮਰਾਜਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੈ ਨਾਭਿਮਣ੍ਡਲੇ । । ੧੭ ਕਟਿਦੇਸ਼ੇ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਲਿਙ੍ਗੇ ਸृष੍ਟਿਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਜਾਨੁਨੀ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੀਦੇਵਾਵੂਰੂ ਤਸ੍ਯਾਚਲਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੮ ਸਪ੍ਤ ਪਾਤਾਲਲੋਕਾਸ੍ਤੁ ਨਖਮਧ੍ਯੇ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਸਸਾਗਰਵਨਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਪਾਦਮਧ੍ਯੇऽਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ । । ੧੯ ਦੇਵਃ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰੋ ਯੋ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤੇषੁ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋ ਭਾਨੁਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਤ੍ਮਕਸ੍ਤਥਾ । । 1.133.੨੦ ਵ੍ਯਂਗੇषੁ ਵਾਯਵਸ਼੍ਚੈਵ ਲੋਕਾਲੋਕਂ ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮਸ਼ਰੀਰੇਣ ਵਾਯੁਨਾ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਵਿਭੋਃ । । ੨੧ ਸ ਏष ਭਗਵਾਨਰ੍ਕੋ ਭੂਤਾਨੁਗ੍ਰਹਣੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਏਤਤ੍ਤੇ ਪਰਮਂ ਜ੍ਞਾਨਮੇਤਤ੍ਤੇ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । । ੨੨ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਵਿਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਯਥਾ । ਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਰਾ । । ੨੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਕਲ੍ਪੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਮਣ੍ਡਲਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਤਿਪਚ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਚ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਪਞ੍ਚਮੀ ਤਥਾ । ਦਸ਼ਮੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਚੈਵ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । ੧ ਸੋਮੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵ ਬੁਧਸ੍ਤਥਾ । ਏਤੇ ਸੌਮ੍ਯਾ ਗ੍ਰਹਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮਣਿ । । ੨ ਤ੍ਰਿषੂਤ੍ਤਰਾਸੁ ਰੇਵਤ੍ਯਾਮਸ਼੍ਵਿਨ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਭੇ ਤਥਾ । ਪੁਨਰ੍ਵਸ੍ਵੋਸ੍ਤਥਾ ਹਸ੍ਤੇ ਵਾਸਵੇ੧ ਸ਼੍ਰਵਣੇऽਥਵਾ । । ਭਰਣ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਭਾਨੋਃ੧ ਸ੍ਥਾਪਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੩ ਸ਼ੋਧਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵੈ ਭੂਮਿਂ ਤੁषਕੇਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍ । ਵਾਲੁਕਾਙ੍ਗਾਰਪਾषਾਣਾਸ੍ਥਿਵਿਹੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਤੁ । । ੪ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਵੇਦੀ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਰਵੇਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੰਡਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਚੰਗੇ ਦਿਨ ਚੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ, ਦੂਜ, ਚੌਥ, ਪੰਜਵੀਂ, ਦਸਵੀਂ, ਤੇਰਵੀਂ ਜਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ।
੫ ਮਣ੍ਡਪਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਦਸ਼ਹਸ੍ਤਃ ਸਮਂਤਤਃ । ਮਣ੍ਡਲਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਖਾਭਿਃ ਕਾਰਯੇਦ੍ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । । ੬ ਨਦੀਸਙ੍ਗਮਤੀਰੋਤ੍ਥਾਂ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਂ ਚ ਸਮਾਨਯੇਤ੍ । ਉਪਲਿਪ੍ਯ ਤਤੋ ਭੂਮਿਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ਕੁਣ੍ਡਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੭ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੁਣ੍ਡਂ ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚਾਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਵਰ੍ਤੁਲਮ੍ । । ੮ ਪਦ੍ਮਾਕਾਰਂ ਤੁ ਵੈ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰੇ੪ ਚ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਤੋਰਣਾਨਿ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੯ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰੌ ਚੈਵ ਬਿਲ੍ਵਪਾਲਾਸ਼ਮੇਵ ਚ । ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮੀ ਚੈਵ ਚਨ੍ਦਨਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । । 1.134.੧੦ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਪਟ੍ਟਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਜਪਮਾਲਾਨ੍ਵਿਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੋਰਣਾਨਿ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । । ੧੧ ਅਗ੍ਨਿਮੀਲ਼ੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਜੇਦ੍ਵੈ ਪੂਰ੍ਵਤੋਰਣਮ੍ । ਇषੇਤ੍ਵੋਰ੍ਜੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਜੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋਰਣਮ੍ । । ੧੨ ਅਗ੍ਨ ਆਯਾਹੀਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਤੁ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਸ਼ਂ ਨੋ ਦੇਵੀਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਜੇਦੁਤ੍ਤਰਤੋਰਣਮ੍ । । ੧੩ ਕਲਸ਼ਾਂਸ੍ਤੁ ਸਮਾਦਾਯ ਹੇਮਗਰ੍ਭਸਮਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ । ਸ਼੍ਵੇਤਚਨ੍ਦਨਪਙ੍ਕੇਨ ਕਣ੍ਠਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਭੂषਣਾਨ੍ । । ੧੪ ਯਵਸ਼ਾਲਿਸ਼ਰਾਵਾਨ੍ਨਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਵਿਗ੍ਰਹਾਨ੍ । ਆਜਿਘ੍ਰੇਤਿ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕਲਸ਼ਾਂਸ੍ਤੁ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । । ੧੫ ਦੁਕੂਲਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਪਟ੍ਟੈਸ਼੍ਚ ਵੇष੍ਟਯੇਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਮਾਲਿਕਾਮ੍ । ਧ੍ਵਜਾਦਰ੍ਸ਼ਪਤਾਕਾਭਿਸ਼੍ਚਾਮਰੈਸ੍ਤੁ ਵਿਤਾਨਕੈਃ । । ੧੬ ਸ਼ਙ੍ਖਘਣ੍ਟਾਨਿਨਾਦੈਸ਼੍ਚ ਗੇਯਮਙ੍ਗਲਵਾਚਨੈਃ । ਤੂਰ੍ਯਭੇਰੀਨਿਨਾਦੈਸ਼੍ਚ ਵੇਦਧ੍ਵਨਿਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ । । ੧੭ ਪੁਣ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਜਯਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ ਮਹੋਤ੍ਸਵਮ੍ । ਪਤਾਕਾਭਿਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਭਿਃ ਪੂਜਾਮਾਲ੍ਯੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । । ੧੮ ਵਿਚਿਤ੍ਰਸ੍ਰਗ੍ਵਿਤਾਨਾਢ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਕੁਸੁਮਾਙ੍ਕੁਰਮ੍ । ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ ਬੁਧਃ । । ੧੯ ਪਤਾਕਾਂ ਪੀਤਵਰ੍ਣਾਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸ਼ਕ੍ਰਾਯ ਦਾਪਯੇਤ੍ । ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਭਾਂ੧ ੨ਯਮਾਸ਼ਾਯਾਂ ਯਮੋਪਮਾਨ੍ । । 1.134.੨੦ ਨੀਲਾਞ੍ਜਨਸਮਪ੍ਰਖ੍ਯਾਂ ਨੈਰ੍ऋਤ੍ਯਾਂ ਚ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ । ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਂ ਸਿਤਵਰ੍ਣਾਂ ਚ ਕृष੍ਣਾਂ ਵਾਯਵ੍ਯਗੋਚਰੇ । । ੨੧ ਹਰਿਤਾਂ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਜਾਯ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਿਕਾਮ੍ । ਸ਼੍ਵੇਤਰਕ੍ਤਕਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪਦ੍ਮਮਾਲੇਖਯੇਤ੍ਤਤਃ । । ੨੨ ਵੈਦ੍ਯਾ ਵੇਦੀਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵੇਦ੍ਯਾ ਆਲਭਨਂ ਭਵੇਤ੍ । ਪੂਰ੍ਵਾਗ੍ਰਾਨੁਤ੍ਤਰਾਗ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਸ਼ਾਨਾਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । । ੨੩ ਯੋਗੇਯੋਗੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕੁਸ਼ਸ਼੍ਚਾਸ੍ਤਰਣਂ ਭਵੇਤ੍ । ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਦਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤਰਣਸਂਯੁਤਾ । । ੨੪ ਗਡੁਕੇ ਦ੍ਵੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇ ਤੁ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਦੀਪਮਾਲਾਭਿਰ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨਕੈਃ । । ੨੫ ਪੂਪਕਾਨ੍ਸੁਵਿਚਿਤ੍ਰਾਨ੍ਵੈ ਮੋਦਕਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ । ਪਾਯਸਂ ਕृਸ਼ਰਂ ਚੈਵ ਦਧ੍ਯੋਦਨਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । ੨੬ ਦਧਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਚ੍ਛਤ੍ਰਂ ਚ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ । । ੨੭ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯਾਂ ਮਂਡਲਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸ੍ਨਾਨਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਨਾਨਕਰ੍ਮਵਿਧਿਂ ਤਵ । ਸ੍ਨਾਪਕਸ੍ਤੁ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵੇਦਪਾਰਗਃ । । ੧ ਅਭਿਜ੍ਞਃ ਸੌਰਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਰੁਣੋ ਯਦੁਸਤ੍ਤਮ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਕੰਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰੇ।
ਭੋਜਕੋ ਭੋਜਕੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵृਤਃ । । ੨ ਦਿਸ਼ਾਭਾਗੇ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਈਸ਼ਾਨੇ ਵੈ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਹਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਭਦ੍ਰਪੀਠਂ ਤੁ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ । । ੩ ਹਸ੍ਤਿਨਾ ਸ਼ਕਟੇਨਾਪਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਥੇਨ ਚ । ਮਂਗਲੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषੈਸ਼੍ਚ ਦੇਵਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਮਾਨਯੇਤ੍ । । ੪ ਭਦ੍ਰਪੀਠਂ ਸਮਾਦਾਯ ਭਦ੍ਰਂ ਕਰ੍ਣੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ । ਸੂਤ੍ਰਧਾਰਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਮ੍ਬਰਧਰਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । । ੫ ਸ੍ਨਾਪਯੇਤ੍ਕਲਸ਼ਂ ਗृਹ੍ਯ ਦੇਵਦੇਵਂ ਵਿਭਾਵਸੁਮ੍ । ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਤੋਯਮਾਹृਤ੍ਯ ਜਾਹ੍ਨਵਂ ਯਾਮੁਨਂ ਤਥਾ । । ੬ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਜਲਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ । ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯ ਜਲਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਗਿਰਿਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੋਦਕਮ੍ । । ੭ ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਾਪਿ ਸ਼ੁਚਿ ਤੋਯਂ ਨਦੀਨਦਤਡਾਗਜਮ੍ । ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਉਪਾਹृਤ੍ਯ ਕਲਸ਼ੈਃ ਕਾਞ੍ਚਨਾਦਿਭਿਃ । । ੮ ਭੋਜਕਾਸ਼੍ਚਾष੍ਟਭਿਃ ਸੂਰ੍ਯਂ ਕਲਸ਼ੈਃ ਸ੍ਨਾਪਯਨ੍ਤਿ ਵੈ । ਤਤਸ੍ਤੁ ਮਣਿਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵਬੀਜੌषਧੀਸ੍ਤਥਾ । । ੯ ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਚ ਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਥਲਜਾਨ੍ਯਮ੍ਬੁਜਾਨਿ ਚ । ਚਨ੍ਦਨਾਨਿ ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਸ੍ਤਥਾ । । 1.135.੧੦ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਮੁਸ੍ਤਾ ਵਿष੍ਣੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀ । ਦੂਰ੍ਵਾ ਚ ਸ਼ਿਬਿਪੁष੍ਪੀ ਚ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੂ ਰਜਨੀ ਵਚਾ । । ੧੧ ਸਮ੍ਭृਤ੍ਯੈਤਾਂਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਭਾਰਾਨ੍ਸ੍ਨਾਨਕਰ੍ਮਵਿਭਾਗਵਿਤ੍ । ਬਲਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼ਿਰੀषਾਣਾਂ ਪਲ੍ਲਵੈਃ ਕੁਸ਼ਸਂਯੁਤੈਃ । । ੧੨ ਕਲਸ਼ੋਪਰਿ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਦਦ੍ਯਾਦਰ੍ਘ੍ਯਂ ਰਵੇਃ ਸਦਾ । ਕਾਞ੍ਚਨੈ ਰਾਜਤੈਸ੍ਤਾਮ੍ਰੈਰ੍ਮृਣ੍ਮਯੈਃ ਕਲਸ਼ੈਸ੍ਤਥਾ । । ੧੩ ਸਾਕ੍ਸ਼ਤੈਃ ਸਹਿਰਣ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੌषਧਿਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ । ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪਰਿਪੂਤੈਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ੈਃ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । । ੧੪ ਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਂ੧ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੇਦਿਂ ਪਕ੍ਵੇष੍ਟਕਾਮਯੀਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਵੇਦ੍ਯਾਂ ਸਮਾਰੋਪ੍ਯ ਪਰਿਧਾਪ੍ਯ ਚ ਵਾਸਸੀ । ੧੫ ਪ੍ਰਤਿਮਾਮਭਿषਿਞ੍ਚੇਚ੍ਚ ਸੋਪਵਾਸਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸਰ੍ਵੌषਧੀਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਥੈਵਾਮਲਕਾਨਿ ਚ । । ੧੬ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਂ ਚਾਪਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਸ਼੍ਚ ਜਲਂ ਤਥਾ । ਤ੍ਵਂ ਦੇਵੀ ਵਨ੍ਦਿਤਾ ਦੇਵੈਃ ਸਕਲੈਰ੍ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵੈਃ । । ੧੭ ਤੇਨ ਸਂਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਮਯਾ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ । ਆਦਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਥਾ । । ੧੮ ਰਸਾਨਾਂ ਪਤਯੇ ਤੁਭ੍ਯਮਾਹ੍ਵਾਨਂ ਚ ਕृਤਂ ਮਯਾ । ਇਤ੍ਥਂ ਪੌਰਾਣਿਕੈਰ੍ਮਂਤ੍ਰੈਵੈਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ੧੯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਹਿ ਵਾਰੁਣਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯਦੁਨਂਦਨ । ਇਤ੍ਥਮੁਚ੍ਚਾਰਯੇਦ੍ਵਾਚਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । । 1.135.੨੦ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਵਾਮਭਿषਿਞ੍ਚਨ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦਯਃ । ਵ੍ਯੋਮਗਙ੍ਗਾ ਚ ਪੂਰ੍ਣੇਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਲਸ਼ੇਨ ਤੁ । । ੨੧ ਸਾਰਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣੇਨ ਕਲਸ਼ੇਨ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਯੋਭਿषਿਂਚਨ੍ਤੁ ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਾਃ । । ੨੨ ਸਾਗਰੋਦਕਪੂਰ੍ਣੇਨ ਚਤੁਰ੍ਥਕਲਸ਼ੇਨ ਤੁ । ਵਾਰਿਣਾ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇਨ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ । । ੨੩ ਪਞ੍ਚਮੇਨਾਭਿषਿਞ੍ਚਨ੍ਤੁ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਕਲਸ਼ੇਨ ਤੁ । ਹਿਮਵਦ੍ਧੇਮਕੂਟਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਭਿषਿਞ੍ਚਨ੍ਤੁ ਵਾਰਿਣਾ । । ੨੪ ਨੈਰ੍ऋਤੋਦਕਪੂਰ੍ਣੇਨ षष੍ਠੇਨ ਕਲਸ਼ੇਨ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਮ੍ਬੁਪੂਰ੍ਣੇਨ ਪਦ੍ਮਰੇਣੁਸੁਵਾਸਿਨਾ । । ੨੫ ਸਪ੍ਤਮੇਨਾਭਿषਿਞ੍ਚਨ੍ਤੁ ऋषਯਃ ਸਪ੍ਤ ਯੇ ਵਰਾਃ । ਵਸਵਸ਼੍ਚਾਭਿषਿਞ੍ਚਨ੍ਤੁ ਕਲਸ਼ੇਨਾष੍ਟਮੇਨ ਵੈ । । ੨੬ ਅष੍ਟਮਙ੍ਗਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਦੇਵਦੇਵ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ । ਤਤੋ ਵੈ ਕਲਸ਼ੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਃ ਸ੍ਨਾਨਕਰ੍ਮ ਸਮਾਰਭੇਤ੍ । । ੨੭ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਗਚ੍ਛ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੇਤਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੇਤਿ ਚ ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਂ ਸਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ । । ੨੮ ਸਮੁਦ੍ਰਜ੍ਯੇष੍ਠੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸ਼ਾਲਯੇਨ੍ਮृਤ੍ਤਿਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸਿਨੀਵਾਲੀਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਲ੍ਮੀਕਮृਤ੍ਤਿਕਾਮ੍ । । ੨੯ ਸ਼ਮ੍ਯੁਦੁਮ੍ਬਰਮਸ਼੍ਵਤ੍ਥਂ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਂ ਚ ਪਲਾਸ਼ਕਮ੍ । ਯਜ੍ਞਂ ਯਜ੍ਞੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਕषਾਯਿਕਮ੍ । । 1.135.੩੦ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਆਹਰੇਤ੍ਤਾਮ੍ਰਭਾਜਨੇ । ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚੈਵ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਗਨ੍ਧਦ੍ਵਾਰੇਤਿ ਗੋਮਯਮ੍ । । ੩੧ ਆਪ੍ਯਾਯਸ੍ਵੇਤਿ ਚ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਦਧਿਕ੍ਰਾਵ੍ਣੇਤਿ ਵੈ ਦਧਿ । ਤੇਜੋऽਸੀਤਿ ਘृਤਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਦੇਵਸ੍ਯ ਤ੍ਵਾ ਕੁਸ਼ੋਦਕਮ੍ । । ੩੨ ਏਵਮਾਦਿਵਿਧਿਯੁਤਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਯਾ੧ ਓषਧੀਤਿ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਨਾਨਮੋषਧਿਭਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । । ੩੩ ਦ੍ਰੁਪਦਾਭਿਃ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਬੁਧਃ । ਸ਼ਿਰਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਨਸ੍ਤੋਕਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ । । ੩੪ ਵਿष੍ਣੋਰਰਾਟਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗਨ੍ਧੋਦਕਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤਤੋ ਨਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵੇਨੈਵ ਕ੍ਸ਼ਾਲਯੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧਵਾਰਿਣਾ । । ੩੫ ਜਾਤਵੇਦਸਮੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪੂਤੇਨ ਵਾਰਿਣਾ । ਤਤ ਆਵਾਹਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਰਕ੍ਤਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ੩੬ ਏਹ੍ਯੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਭਾਨੋ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕ । ਯਜ੍ਞਭਾਗਂ ਗृਹਾਣਾਰ੍ਘ੍ਯਮਰ੍ਕਦੇਵ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ । । ੩੭ ਹਿਰਣ੍ਯੇਨ ਤੁ ਪਾਤ੍ਰੇਣ ਦੇਵਾਯਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ । ਇਦਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਚਕ੍ਰਮੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸਮਰ੍ਪਯੇਤ੍ । । ੩੮ ਪਾਰ੍ਥਿਵੈਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਲਸ਼ੈਃ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਬੁਧਃ । ਤਤਸ੍ਤ੍ਵੌਦੁਮ੍ਬਰੈਰ੍ਵੀਰ ਰਾਜਤੈਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । । ੩੯ ਤਤਸ੍ਤੁ ਕਾਞ੍ਚਨੈਰ੍ਦੇਵਂ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਜਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵੌषਧਿਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । 1.135.੪੦ ਸ਼ਙ੍ਖਮਾਦਾਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਤਤੋ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਯਤ੍ਨਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ।੪ ੧ ਤੋਯਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਤਤਃ ਸ੍ਨਪਨਮਾਚਰੇਤ੍ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਵਾਰਿਣਾ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । । ੪੨ ਤਤਸ੍ਤੁ ਪਯਸਾ ਰਾਜਨ੍ਪਾਯਸੇਨ ਤਤਸ੍ਤੁ ਵੈ । ਘृਤੇਨ ਮਧੁਨਾ ਵਾਪਿ ਤਥਾ ਇਕ੍ਸ਼ੁਰਸੇਨ ਚ । । ੪੩ ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਗੋਮੇਧਸ੍ਯ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਟੋਮਸ੍ਯ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵਾਜਪੇਯਸ੍ਯ ਵੈ ਵਿਭੋ । । ੪੪ ਰਾਜਸੂਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਭ੍ਯਾਂ ਘृਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਲਭਤੇ ਫਲਮ੍ । ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਰਯਤੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਯਸ੍ਤੁ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਪਾਰਾਵਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਤੁਸ਼ਿਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਆਕਾਸ਼, ਖ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਵਿਓਮ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਨਭ, ਅੰਬਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਗਗਨ, ਮੇਰੂ, ਵਿਪੁਲ, ਬਿਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਦਿਤਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਸਾਂਬਾ ਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।
ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਹੜੇ ਰੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੇੜੇ, ਚੀਟੀਆਂ ਦੇ ਟਿੱਬਿਆਂ 'ਚ, ਸਮਾਧੀਆਂ 'ਚ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲੈਣੇ। ਚੰਗੇ ਰੁੱਖ ਚੁਣੋ, ਜਿਹੜੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ, ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣ।
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇੱਕ ਹੱਥ, ਦੋ ਹੱਥ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮੰਡਪ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਸ ਹੱਥ ਹੋਵੇ। ਮੰਡਲ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਲਈ ਚੰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ।
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੁੱਖ ਪੰਡਤ ਮੰਡਲ ਦੇ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿਚ ਇਕ ਹੱਥ ਜਿੰਨੀ ਥਾਂ ਤੇ ਭਦ੍ਰ ਪੀਠ ਰੱਖੇ। ਹਾਥੀ, ਰਥ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਰਥ ਨਾਲ, ਮੰਗਲ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ।
ਕੋਪਨੋ ਦੁष੍ਟਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚ ਯੁਵਾ ਵਾ ਵृਦ੍ਧ ਏਵ ਚ । । ੬੩ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੀ ਕੁष੍ਠੀ ਚ ਰੋਗੀ ਚ ਕਾਣੋ ਦੁਰ੍ਮਤਿਰੇਵ ਚ । ਸਂਕੀਰ੍ਣੋ ਜਾਤਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਨ ਵृषਲੀਪਤਿਃ । । ੬੪ ਕੁਬ੍ਜਸ਼੍ਚਾਧਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯਂਗਃ ਖਲ੍ਵਾਟੋ ਵਿਕਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਅਵਿਨੀਤੋ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾ ਚ ਵਿਕਲਃ ਪਙ੍ਗੁਰੇਵ ਚ । । ੬੫ ਤਿਥਿਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਯੋਗਾਨਾਂ ਵਾਰਾਣਾਂ ਚ ਤਥਾ ਵਿਭੋ । ਸੂਚਕੋ ਜੀਵਿਕਾਰ੍ਥਂ੩ ਹਿ ਯਸ਼੍ਚ ਮੂਲ੍ਯੇਨ ਪਾਠਯੇਤ੍ । । ੬੬ ਈਦृਸ਼ਾਨ੍ਸ੍ਨਾਪਕਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਰ੍ਜਯੇਤ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਾਪਕਾ ਬੁਧੈਃ । । ੬੭ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਂਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸ੍ਨਾਨਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਕੋਪ ਵਾਲਾ, ਮਾੜੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਜਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੁਲ੍ਹੇ, ਕੋੜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੋਗ ਹੋਣ; ਲੰਗੜਾ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ; ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਜਾਤ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੀ ਔਰਤ ਦਾ ਪਤੀ; ਕੁਬੜਾ, ਵਿਅੰਗ, ਗੰਜਾ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਮੀ ਹੋਵੇ; ਬੇਅਦਬ, ਮਾੜਾ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਅਪਾਹਜ ਜਾਂ ਲੰਗੜਾ; ਜੋ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਤਿਥੀਆਂ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਜਾਂ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੈਸੇ ਲਈ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਟਾਲੋ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਣ।
ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਅਧਿਵਾਸਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषੋ ਮਣ੍ਡਪਂ ਯਤ੍ਨਤੋ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੧ ਤਤੋऽਨ੍ਯੇ ਚ ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਅਸਂਸ੍ਪृष੍ਟੋਪਲੇਪਨੇ । ਮਣ੍ਡਲਂ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਣੈਸ੍ਤੁ ਆਲਿਖੇਚ੍ਚਤੁਰਸ੍ਰਕਮ੍ । । ੨ ਪਤਾਕਾਤੋਰਣਚ੍ਛਤ੍ਰਧ੍ਵਜਮਾਲ੍ਯਾਦ੍ਯਲਂਕृਤਮ੍ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਸੁਵਿਤਾਨਾਢ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਕੁਸੁਮੋਤ੍ਕਰੈਃ । । ੩ ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ । ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਯਾਵਾਹਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਦਰ੍ਘ੍ਯਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । । ੪ ਸੁਵਰ੍ਣਮਧੁਪਰ੍ਕਾਦਿ ਕृਤ੍ਵਾ੧ ਤਤ੍ਰ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਦੇਵਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਗਾਂ ਚ ਸਵਤ੍ਸਾਂ ਰੋਹਿਣੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । । ੫ ਨਮੋ ਗੋਪਤਯੇ ਤੁਭ੍ਯਂ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੋ ਪ੍ਰਸੀਦ ਮੇ । ਏਵਮਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਸਮ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਪਰਿਧਾਯ ਚ ਵਾਸਸੀ । । ੬ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਮਾਤਿਥ੍ਯਂ ਤਥਾਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਵਤ੍ਸਰੇ ਵਤ੍ਸਰੇ ਤਸ੍ਯ ਨਵਮਵ੍ਯਙ੍ਗਮਾਹਰੇਤ੍ । । ੭ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਮਾਸਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਧਿ ਵੈ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਰ੍षੇਵਰ੍षੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ । । ੮ ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਂ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਮਾਸਿ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੈਃ ਸਮਾਲਭ੍ਯ ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮੈਃ । । ੯ ਅਲਙ੍ਕਾਰੈਰਲਙ੍ਕृਤ੍ਯ ਕੁਸੁਮੈਸ਼੍ਚ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ । ਮਾਲਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਭਿਰਾਬਦ੍ਧਾਭਿਰਨੇਕਸ਼ਃ । । 1.136.੧੦ ਤਤੋ ਧੂਪਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਤਿਮਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषੋ ਮਣ੍ਡਪਂ ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । । ੧੧ ਨਮਃ ਸ਼ਮ੍ਭਵੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਵਿਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਿਤ੍ਯੇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਮਲਨਿष੍ਕਲਮ੍ । । ੧੨ ਪੁਨਰੇਵ ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਙ੍ਕਲੀਕਰਣਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ੍ਨਾਪਨੇ ਤੁ ਯਥਾਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਨ੍ਯਾਸ ਉਤ੍ਤਮਃ । । ੧੩ ਪ੍ਰਤਿਮਾਯਾਂ ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਯੋ ਯਥਾ ਚਾਲਮ੍ਭਨਂ ਬੁਧਃ । ੴ ਹੁਂ ਖषੋਲ੍ਕਾਯ ਨਮੋ ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੧੪ ਆਦਿਤ੍ਯੋऽਯਂ ਸ੍ਵਯਂ ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰੇਣੋਪਬृਂਹਿਤਃ । ੴਕਾਰਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਹੁਂਕਾਰਂ ਨਾਸਿਕੋਪਰਿ । । ੧੫ ਖਕਾਰਂ ਚ ਲਲਾਟੇ ਤੁ षਕਾਰਂ ਵਦਨੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਲਕਾਰਂ ਚੈਵ ਕਂਠੇ ਤੁ ਕਕਾਰਂ ਹृਦਯੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । । ੧੬ ਯਕਾਰਂ ਤੁ ਭੁਜੇ ਵਾਮੇ ਨਕਾਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਭੁਜੇ । ਮਕਾਰਂ ਵਾਮਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਚ ਵਿਸਰ੍ਗਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ।। ੧੭ ੴਕਾਰਂ ਤੁ ਸਦਾ ਧ੍ਯਾਯੇਜ੍ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਹੁਙ੍ਕਾਰਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਰ੍ਣਾਭਂ ਪ੍ਰਸੁਵਨ੍ਤਮਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੧੮ ਖਕਾਰਂ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ । ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਾਭਂ ਖਕਾਰਂ ਚਿਨ੍ਤਯੇਦ੍ਬੁਧਃ ।। ੧੯ षੋਕਾਰਂ ਤੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਹੇਮਵਰ੍ਣਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਦ੍ਮਨਿਭਾਕਾਰਮਕਾਰਂ ਚਿਂਤਯੇਦ੍ਬੁਧਃ ।।1.136.੨੦ ਜਾਤੀਕੁਸੁਮਸਂਕਾਸ਼ਂ ਹ੍ਰੀਂਕਾਰਂ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਕਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਵਰ੍ਣਂ ਸਕਾਰਂ ਤੁ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ ।।੨ ੧ ਨਕਾਰਂ ਹਿਮਕੁਨ੍ਦਾਭਂ ਮਕਾਰਮਮृਤਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਹ੍ਰੀਂਕਾਰਂ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸਂਕਾਸ਼ਂ ਹ੍ਰੀਂਕਾਰਂ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਕਮ੍ ।।੨੨੧ ਕ੍ਸ਼ੀਰਵਰ੍ਣਂ ਸਕਾਰਂ ਤੁ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ । ਨਕਾਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਵਰ੍ਣਾਭਂ ਮਕਾਰਂ ਕਨਕਪ੍ਰਭਮ੍ ।।੨੩ ਤਤੋ ਦੇਵਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਂ ਰਵਿਮ੍ । ਪ੍ਰਸਾਦਾਭਿਮੁਖਂ ਦੇਵਂ ਸ਼ਯਨੀਯੇ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ।।੨੪ ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯੁਰਗ੍ਨਿਕੁਣ੍ਡੇषੁ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਤਤੋऽਰਣ੍ਯਾਂ ਸਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਅਗ੍ਨਿਂ ਲੌਕਿਕਮੇਵ ਵਾ ।।੨੫ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯਾਗ੍ਨਿਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧੋਮਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਬਹ੍ਵृਚਃ ਪੂਰ੍ਵਕਾਣ੍ਡੇषੁ ਯਾਮ੍ਯਾਂ ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤਥਾ ।।੨੬ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਚੈਵ ਚ੍ਛਨ੍ਦੋਗ ਉਤ੍ਤਰੇऽਥਰ੍ਵਣੋ ਮਤਃ । ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਭੋਜਕਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧੋਮਂ ਯਜ੍ਞੇ ਯਦੁਤ੍ਤਮ ।।੨੭ ਸ਼ਮੀਪਾਲਾਸ਼ੋਦੁਮ੍ਬਰਾਣਿ ਹ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਅष੍ਟੌ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਏਵ ਚ ।।੨੮ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਅਥ ਵਾ ਏਕਮੇਵ ਹਿ । ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਮੂਰ੍ਧੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕੁਣ੍ਡਸ੍ਯਾਲਮ੍ਭਨਂ ਭਵੇਤ੍ ।।੨੯ ਉਲ੍ਲਿਖ੍ਯਾਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤੇਨੈਵ ਅਗ੍ਨਿਂ ਦੂਤਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਸਮ੍ਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵਾਗ੍ਨੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਂ ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।।1.136.੩ ੦ ਸੀਮਨ੍ਤੇਤਿ ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਹੋਮਯੇਤ੍ । ਜਾਤਕਰ੍ਮ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । । ੩੧ ਨਮਃ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਾਮਕਰਣਮੇਵ ਚ । ਅਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਅਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੩੨ ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਗ੍ਰੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤੇਨ ਚੂਡੋਪਕਰ੍ਮਣਿ । ਵ੍ਰਤਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵ੍ਰਤਬਨ੍ਧਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੩੩ ਸਮਾਵਰ੍ਤਨਮਿਤ੍ਯੇਵ ਆਕृष੍ਣੇਤਿ ਚ ਹੋਮਯੇਤ੍ । ਪਤ੍ਨੀਸਂਯੋਜਨਂ ਚੈਵ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । । ੩੪ ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮਾਣਿ ਯਾਨਿ ਚ । ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਿਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਹੋਤਵ੍ਯਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । ੩੫ ਮਾਤॄਣਾਂ ਯਜ੍ਞਭੂਤਾਨਾਂ ਬਲਿਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮृਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਾਰਯੇਦਧਿਵਾਸਨਮ੍ । । ੩੬ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮਥਾਪਿ ਵਾ । ਤਤਃ ਤ੍ਵਲਙ੍ਕृਤਾਂ ਸ੍ਨਾਤਾਂ ਮਣਿਰਤ੍ਨੈਰ੍ਵਿਭੂषਿਤਾਮ੍ । । ੩੭ ਕृਤਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾਮਧਿਵਾਸਯੇਤ੍ । ਦੇਵਾਗਾਰਾਦਥੈਸ਼ਾਨੇ ਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਦਿਵ੍ਯਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ । । ੩੮ ਕृਤ੍ਵਾ ਕੁਸ਼ਪਰਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਵਰਾਸ੍ਤਰਣਸਂਵृਤੇ । ਪੂਰ੍ਵਸ਼ੀਰ੍षਾਂ ਤਥਾ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਮ੍ਬਰੋਤ੍ਤਰਾਮ੍ । । ੩੯ ਤਸ੍ਯਾਮਾਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਮੁਪਾਹਰੇਤ੍ । ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਾਮੇ ਰਾਜ੍ਞੀ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । 1.136.੪੦ ਦਣ੍ਡਪਿਙ੍ਗਲਕੌ ਚਾਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੌ ਪਾਦਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤੌ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਸਂਵੇਸ਼ਿਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਰਵੇਃ । । ੪੧ ਵਸੇਤ੍ਤਾਂ ਰਜਨੀਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਸ਼੍ਚਤੁਦਿਸ਼ਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰ੍ਬਨ੍ਦਿਭਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗੀਤਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚਾਰਣੈਸ੍ਤਥਾ । । ੪੨ ਕੁਰ੍ਯਾਜ੍ਜਾਗਰਣਂ ਤਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ । ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਬੋਧਯੇਦृਗ੍ਵਿਧਾਨਤਃ । । ੪੩ ਹਵਿष੍ਯਂ ਭੋਕ੍ਤੁਕਾਮਾਂਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭੋਜਕਾਂਸ੍ਤਥਾ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਤੈਃ ਕृਤਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨਃ । ।੪੪ ਤਤੋ ਗਰ੍ਭਗृਹਸ੍ਥਾਯ ਮਧ੍ਯੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਮ੍ । ਵਿਧਿਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ਸਪ੍ਤਹਯਂ ਰਥਮ੍ । ।੪੫ ਸਰ੍ਵਬੀਜੌषਧੈਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਰ ਧृਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਵਿਤ੍ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਯਜਮਾਨਃ ਸਹਾਯਵਾਨ੍ । । ੪੬ ਸ਼ਙ੍ਖਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋषੈਰ੍ਜਲਧਾਰਾਸਹਾਕ੍ਸ਼ਤੈਃ । ਕृਤ੍ਯਾ ਪੁਣ੍ਯਾਹਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤੁ ਆਲਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ।੪੭ ਸ਼ੁਭਲਗ੍ਨੇ ਦਿਨੇ ऋਕ੍ਸ਼ੇ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਭਾਨਵੇ ਕ੍ਸ਼ਣੇ । ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ੁਭੇ ਭਾਨੋਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ।੪੮ ਨਾਧੋਮੁਖੀਂ ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖੀਂ ਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਵਨਤਾਂ ਤਥਾ । ਸਮਾਮਭਿਮੁਖੀਂ ਚੇਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਤੁ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । ।੪੯ ਪਤ੍ਨ੍ਯੌ ਚਾਸ੍ਯ ਤਤਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਵਿਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰਵੇ ਰਾਜ੍ਞੀ ਤੁ ਵਾਮਤਃ । । 1.136.੫੦ ਤਤਸ੍ਤਦੁਪਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸਮ੍ਭਾਰਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਮਾਹृਤੈਃ । ਮੋਦਕਾਯੂषਿਕਾਪੂਪਸ਼ष੍ਕੁਲੀਭੂਤਸ਼ੀਰ੍षਕੈਃ । । ੫੧ ਕृਸ਼ਰੈਃ ਪਾਯਸੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਸਰ੍ਵਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਬਲਿਮ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਦੇਵਪਤਯੇ ਬਲਿਨੇ ਵਜ੍ਰਪਾਣਯੇ । ।੫ ੨ ਸ਼ਤਯਜ੍ਞਾਧਿਪਤਯੇ ਤਸ੍ਮੈ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਤੇ ਨਮਃ । ਤ੍ਰਾਤਾਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਵਾਹਨਂ ਭਵੇਤ੍ । । ੫੩ ਅਗ੍ਨਯੇ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਾਯ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਰ੍ਚਿਤਾਯ ਵੈ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਹਸ੍ਤਾਯ ਤੀਵ੍ਰਾਯ ਤਥਾ ਚੈਵਾਜਵਾਹਿਨੇ । । ਆਗ੍ਰੇਯ੍ਯਾਮਗ੍ਰਿਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਹ੍ਨੇਰਾਵਾਹਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੫੪ ਦਣ੍ਡਹਸ੍ਤਾਯ ਕृष੍ਣਾਯ ਮਹਿषੋਤ੍ਤਮਵਾਹਿਨੇ । ਸੂਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰਾਯ ਦੇਵਾਯ ਧਰ੍ਮਰਾਜਾਯ ਵੈ ਨਮਃ । । ੫੫ ਯਮਾਯ ਤ੍ਵਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਖਡ੍ਗਹਸ੍ਤਾਯ ਨੀਲਲੋਹਿਤਕਾਯ ਚ । । ੫੬ ਸਰ੍ਵਬਾਹ੍ਯਾਧਿਪਤਯੇ ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਯਾਯ ਵੈ ਨਮਃ । ਆਯਂ ਗੌਰਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨੈਰ੍ऋਤ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ।।੫੭ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਂ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤਾਯ ਵਰੁਣਾਯੇਤਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਵਾਹਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਨਦ੍ਯਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀਮ੍ ।।੫੮ ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਮਕਾਯ ਧੂਪਾਯ ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਾਯਾਨਿਲਾਯ ਚ । ਧ੍ਵਜਹਸ੍ਤਾਯ ਭੀਮਾਯ ਨਮੋ ਗਨ੍ਧਵਹਾਯ ਚ ।।੫੯ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਵਾਹਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਦ੍ਦੇਵਾਦੇਵਹੇਡਨਮ੍ । ਗਦਾਹਸ੍ਤਾਯ ਸੋਮਾਯ ਸ਼ੁष੍ਮਿਣੇ ਨृਗਤਾਯ ਚ ।।1.136.੬ ੦ ਗਦਾਪਟ੍ਟਿਸ਼ਹਸ੍ਤਾਯ ਸੋਮਰਾਜਾਯ ਵੈ ਨਮਃ । ਈਸ਼ਾਵਾਸ੍ਯਂ ਚ ਗੁਹ੍ਯਾ ਵੈ ਸੋਮਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।।੬ ੧ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਾਯ ਦੇਵਾਯ ਪਦ੍ਮਾਸਨਗਤਾਯ ਚ । ਕृष੍ਣਾਜਿਨਨਿषਣ੍ਣਾਯ ਨਮੋ ਲਮ੍ਬੋਦਰਾਯ ਚ ।।੬੨ ਗਣਾਧਿਪਤਯੇ ਦੇਵ ਨੀਲਕਣ੍ਠਾਯ ਸ਼ੂਲਿਨੇ । ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਾਯ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਧਿਪਤੇ ਨਮਃ ੬ ੩ ਸਰ੍ਵਨਾਗਾਧਿਰਾਜਾਯ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾਯ ਭੋਗਿਨੇ । ਸਹਸ੍ਰਫਣਿਨੇ ਨਿਤ੍ਯਮਨਨ੍ਤਾਯ ਨਮੋਨਮਃ ।।੬੪ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਪੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ਨ੍ਯਾਸੋ ਹ੍ਯਂਗਨ੍ਯਾਸਃ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ।।੬੫ ਤਥੋਪਕ੍ਸ਼ੀਰਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤੁਤਿਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਭੋਜਕੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ ।।੬੬ ਸੂਰ੍ਯਕ੍ਰਤੁਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਨੈਵ ਕੁਰ੍ਯਾਦਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਤੇऽਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਤਦ੍ਭਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਚ ਯਾ ।।੬੭ ਸਾ ਤੁ ਵृਦ੍ਧਿਕਰਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸਦਾ ਭਵੇਤ੍ । ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਸੁ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਨ ਰੋਗਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ।।੬੮ ਉਪਾਸਤੇ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਯੇ ਭਾਨੋਰ੍ਯਾਤ੍ਰਾਭਿਵਾਸਨੇ । ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯੋਪਹਾਰੈਸ੍ਤੁ ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਭੁਵਨਂ ਰਵੇਃ ।।੬੯ ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਪਰਕੀਯਂ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਰਵੇਃ । ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਪੁਮਾਨ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । 1.136.੭੦ ਦਸ਼ਾਨਾਮਸ਼੍ਵਮੇਧਾਨਾਂ ਵਾਜਪੇਯਸ਼ਤਸ੍ਯ ਚ । ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੭੧ ਯਾਵਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਪੁਣ੍ਯਕृਤਾ ਭਾਨੋਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤੇ । ਤਾਵਤ੍ਸ ਤੁ ਯਦੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ । । ੭੨ ਸ੍ਥਾਪਨੇ ਚਾਸ੍ਯ ਵੈ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਲੋਕੇषੁ ਪੂਜਿਤਃ । ਧ੍ਰੁਵਾ ਦ੍ਯੌਸ਼੍ਚ ਧ੍ਰੁਵਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਧ੍ਰੁਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ । । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਯਜਮਾਨਸ੍ਯ ਤਥਾ ਤ੍ਵਂ ਧ੍ਰੁਵਤਾਂ ਵ੍ਰਜ । । ੭੩ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਰਵਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਮਾਸੇ ਮਾਸੇ ऋਤੁਫਲਂ ਲਭਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੭੪ ਏਕਾਹੇਨਾਪਿ ਯਦ੍ਭਾਨੋਃ ਪੂਜਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍ । ਨ ਤੁ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤੈਰ੍ਵੀਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਮਾਨਵੈਰ੍ਭੁਵਿ । । ੭੫ ਕृਤ੍ਵਾਪਿ ਸੁਮਹਤ੍ਪਾਪਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸੇਵਤੇ ਰਵਿਮ੍ । ਸ ਯਾਤਿ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਤੁ ਨਰੋ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮषਃ । । ੭੬ ਨ ਭਵੇਦਿष੍ਟਕਾਨਾਂ ਚ ਦ੍ਰਵਣਂ ਭੂਮਿਸਂਮਿਤਿ । ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਹੀਯਤੇ ਤਾਵਤ੍ਕਾਰਕੋ ਦੇਵਵੇਸ਼੍ਮਨਃ । । ੭੭ ਖਣ੍ਡਸ੍ਫੁਟਿਤਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਤ੍ਫਲਮਾਪ੍ਯਤੇ । ਨ ਤੁ ਕ੍ਰਤੁਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਫਲਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੭੮ ਸਿਕਤਾਯਾਮਪਿ ਗृਹਂ ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਭਾਵਸੋਃ । ਗੋਪਤੇਃ ਸ ਪ੍ਰਿਯਸਦਃ ਪ੍ਰਗਚ੍ਛੇਦ੍ਗੋਪਤੇਰ੍ਵਰਮ੍ । । ੭੯ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸੁਰਵਰਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਭਾਨੋਰ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਨਿਲਯਪ੍ਰਸੂਤਿਹੇਤੋਃ । ਸ਼੍ਰੀਭਾਗੀ ਭਵਤਿ ਨਰੋ ਨਿਕੇਤਕਾਰੀ ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਵਸਤਿ ਸ਼ਤਂ ਸ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ । । 1.136.੮੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਉੱਤਮ ਰੀਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਲ-ਕਚਰੇ ਦੀ ਛੁਹਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚੌਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਓਹਨੂੰ ਝੰਡੇ, ਗੇਟ, ਛਤਰੀ, ਧਵਜ, ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਸੁੰਦਰ ਛਤਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ, ਆਵਾਹਨ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨਾ, ਮਧੁਪਾਰਕ ਆਦਿ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਰੋਹਣੀ ਜਾਤ ਦੀ ਗਾਂ ਤੇ ਵੱਛਾ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਜਾਵੇ। 'ਗੋਪਤੀ ਦੇਵ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ'—ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ, ਜਨੇਉ, ਅਤਿਥਿ-ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਅਭਿਅੰਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ, ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ, ਨਵੀਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਮੂਰਤੀ ਲਿਆਈ ਜਾਵੇ। ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਉ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਸੂਰਜ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਨ, ਅਗਰ ਤੇ ਕੁੰਗੂ ਨਾਲ ਅਭਿਅੰਗ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਗਹਣਿਆਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਵਿਅਕਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਧੂਪ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਤੁਰੰਤ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ। 'ਨਮ: ਸ਼ੰਭਵ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਛਾਉਣ। 'ਵਿਸ਼ਵਤਸ-ਚਕਸ਼ੁ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਮਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਰੀਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸਨਾਨ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਉੱਤਮ ਨਿਆਸ ਕਰੋ। ਮੂਰਤੀ 'ਤੇ ਵੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ। 'ਓਂ ਹੂੰ ਖਸ਼ੋਲਕਾਯ ਨਮ:'—ਇਹ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਦਿਤਿਆ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਓਂਕਾਰ ਸਿਰ 'ਤੇ, ਹੂੰਕਾਰ ਨੱਕ ਉੱਤੇ, ਖਕਾਰ ਮੱਥੇ 'ਤੇ, ਸ਼ਕਾਰ ਮੂੰਹ 'ਤੇ, ਲਕਾਰ ਗਲੇ 'ਤੇ, ਕਕਾਰ ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ। ਯਕਾਰ ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ 'ਤੇ, ਨਕਾਰ ਸੱਜੇ ਬਾਂਹ 'ਤੇ, ਮਕਾਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਵਿਸਰਗ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ। ਓਂਕਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਕਰੋ; ਹੂੰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ। ਗਿਆਨੀ ਖਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਲੀ-ਸੁਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਸ਼ਕਾਰ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਮਕਾਰ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਹਰੀਂਕਾਰ ਜਾਸਮਿਨ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗਾ, ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ; ਸਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਧੀ ਚਿੱਟਾ, ਸਦਾ ਗਿਆਨੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਨਕਾਰ ਹਿਮ ਜਾਂ ਜਾਸਮਿਨ ਵਰਗਾ, ਮਕਾਰ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਅੱਖਰ, ਹਰੀਂਕਾਰ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ, ਹਰੀਂਕਾਰ ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ। ਸਕਾਰ ਦੂਧੀ ਚਿੱਟਾ, ਨਕਾਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ, ਮਕਾਰ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਸ਼ਯਾ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਦੁਜਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਰੀਤ ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰੋ। ਬਹੁ-ਰਚਾ ਪੂਰਵ ਕਾਂਡ, ਯਾਮ, ਮਧਿਆਨ; ਪੱਛਮ ਚਾਂਦੋਗ, ਉੱਤਰ ਅਥਰਵਣ; ਵਿਚਕਾਰ ਭੋਜਕ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਸ਼ਮੀ, ਪਲਾਸ, ਉਡੁੰਬਰ ਤੇ ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਰਤੋ; ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਅੱਠ, ਚਾਰ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ਇਕ। 'ਅਗਨਿਮੂਧਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੁੰਡ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਉਲਿਖ ਕੇ, ਛਿੜਕ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਦੂਤ ਮੰਨੋ। 'ਸੰਬੁਧਿਆਸਵਾਗਨੇ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗਰਭਾਧਾਨ ਕਰੋ। 'ਸੀਮੰਤ' ਮਹਾ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੀਮੰਤੋਨਯਨ ਹੋਮ ਕਰੋ; ਜਾਤਕਰਮ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। 'ਨਮ: ਸਵਾਹੇਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਾਮਕਰਣ; ਅੰਨਪ੍ਰਾਸਨ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅੰਨਪ੍ਰਾਸਨ; 'ਜੈਸ਼ਠਮਗਰੇਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚੂੜਾਕਰਮ; ਜਨੇਉ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਨੇਉ; 'ਸਮਾਵਰਤਨਮਿਤੀ' ਤੇ 'ਆਕ੍ਰਿਸ਼ਣੇਤੀ' ਨਾਲ ਹੋਮ; ਪਤਨੀ-ਸੰਯੋਗ ਆਪ ਕਰੇ। ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਆਦਿ, ਯਜਨ ਕਰਮ, ਮਹਾ-ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕਰਮ। ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਯਜਨ-ਭੂਤ ਬਲੀ ਦੇਵੋ; ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਅਧਿਵਾਸਨ ਕਰੋ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ, ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਜਾਂ ਇਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ; ਫਿਰ, ਗਹਣਿਆਂ-ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਧਿਵਾਸਨ ਕਰੋ। ਦੇਵ-ਘਰ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ, ਕੁਸ਼ ਦੀ ਚੌਕੀ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬਿਛਾਵਨ, ਪੂਰਬ ਸਿਰ, ਚਿੱਟੀ ਸ਼ਯਾ, ਚਿੱਟਾ ਵਸਤ੍ਰ। ਉਸ 'ਤੇ ਮਹਾ-ਚਿੱਟਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੱਖੋ; ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਰਾਜਨੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ। ਦੰਡ ਤੇ ਪਿੰਗਲਾ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭੰਡ, ਗਾਇਕ ਤੇ ਪਾਠਕ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ ਸੂਰਜ-ਭਗਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ Ṛgveda ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਓ। ਹਵਿਸ਼ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਭੋਜਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਓ। ਫਿਰ ਗਰਭ-ਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ, ਵਿਚਕਾਰ ਪਿੰਡੀਕਾ ਬਣਾਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੱਤ-ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਰੱਖੋ। ਸਾਰੇ ਬੀਜ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਥੇ ਰੱਖੋ। ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ, ਯਜਮਾਨ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਰੱਖੇ। ਸ਼ੰਖ-ਡੰਡ-ਧੁਨੀ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਤੇ ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ ਨਾਲ, ਪੁਣਿਆਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ। ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ, ਦਿਨ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਪੂਰਵਾਹਣ, ਸੂਰਜ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ 'ਤੇ, ਗਿਆਨੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਨਾਂ ਥੱਲੇ, ਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਨਾਂ ਪਾਸੇ ਝੁਕਾਈ ਹੋਵੇ; ਮੂਰਤੀ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸਾਹਮਣੀ ਰੱਖੋ। ਪਤਨੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਸੱਜੇ, ਰਾਜਨੀ ਖੱਬੇ। ਉਪਹਾਰ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਮਾਨ—ਮੋਦਕ, ਯੂਸ਼ਿਕਾ, ਪੂਪਾ, ਸ਼ਸ਼ਕੁਲੀ, ਭੂਤਸ਼ੀਰਸ਼ਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾ ਪਾਯਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ—ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਬਲੀ ਦਿਓ। ਇੰਦਰ, ਦੇਵ-ਪਤੀ, ਵਜਰ-ਪਾਣੀ, ਸ਼ਤ-ਯਜਨ-ਪਤੀ—ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਇੰਦਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ। ਅਗਨਿ, ਲਾਲ-ਅੱਖਾਂ, ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਸ਼ਕਤੀ-ਹਸਤ, ਤੀਬਰ, ਅਜ-ਵਾਹਨ—ਅਗਨਿ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ। ਦੰਡ-ਹਸਤ, ਕਾਲਾ, ਮਹਿਸ਼-ਵਾਹਨ, ਸੂਰਜ-ਪੁਤਰ, ਧਰਮ-ਰਾਜ—ਯਮ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੂਦਰਾ। ਨੈਰਿਤੀ, ਖੜਗ-ਹਸਤ, ਨੀਲ-ਲੋਹਿਤ, ਸਭ ਬਾਹਰ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਵਿਰੂਪ—'ਆਯੰ ਗੌਰ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨੈਰਿਤੀ ਆਵਾਹਨ। ਪੱਛਮ, ਪਾਸ-ਹਸਤ, ਵਰੁਣ, ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ—ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ। ਪ੍ਰਾਣ-ਆਤਮਾ, ਧੂਪ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ, ਧਵਜ-ਹਸਤ, ਭੀਮ, ਗੰਧ-ਵਾਹਕ—ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ। ਗਦਾ-ਹਸਤ, ਸੋਮ, ਸ਼ਕਤੀ-ਹਸਤ, ਸੋਮ-ਰਾਜ—ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ। ਚਤੁਰਮੁਖ, ਪਦਮ-ਆਸਨ, ਕਾਲਾ-ਜਿਨ-ਨਿਸ਼ਨ, ਲੰਬੋਦਰ—ਨਮਸਕਾਰ। ਗਣ-ਅਧਿਪਤੀ, ਨੀਲਕੰਠ, ਸ਼ੂਲ-ਹਸਤ, ਵਿਰੂਪ-ਅੱਖ, ਰੁਦ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਪਤੀ—ਨਮਸਕਾਰ। ਸਰਵ-ਨਾਗ-ਰਾਜ, ਚਿੱਟਾ, ਸਹਸਰ-ਫਣੀ, ਅਨੰਤ—ਨਮਸਕਾਰ। 'ਨਮੋਸਤੁ ਸਰਪੇਭਿਆ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਵਾਹਨ; ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅੰਗ-ਨਿਆਸ। ਦੁਧ-ਪਾਨ ਤੇ ਸਤੁਤੀ-ਪਾਠ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਭੋਜਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ। ਮਹਾ-ਪੁਣਯ ਸੂਰਜ-ਕ੍ਰਤੂ ਬਿਨਾ ਦਾਨ ਨਾ ਕਰੋ; ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਸਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਦਾ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਸੂਰਜ-ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੰਧ-ਮਾਲਾ ਉਪਹਾਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ-ਲੋਕ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਅਸ਼ਵ-ਮੇਧ ਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਚਿਰ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸੂਰਜ-ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਨੀ ਚਿਰ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਸੂਰਜ-ਲੋਕ 'ਚ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ: 'ਅਟੱਲ ਅਕਾਸ਼, ਅਟੱਲ ਧਰਤੀ, ਅਟੱਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ; ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਅਟੱਲ ਹੋਵੋ।' ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਰਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਰੁਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ 'ਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸੌ ਯਜਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ-ਲੋਕ 'ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਪਿਘਲਣਾ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿੰਨੀ ਚਿਰ ਦੇਵ-ਘਰ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਉਸ ਦਾ ਕਰਤਾ ਸਵਰਗ 'ਚ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਕੇ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯਜਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਰੇਤ 'ਤੇ ਅੱਗ-ਦੇਵ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾਏ, ਉਹ ਗੋਪਤੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸਾਥੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਗੋਪਤੀ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਥਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵ, ਸੂਰਜ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ-ਲੋਕ 'ਚ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਨਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਯਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਰਚਯਤਿ ਪੁਮਾਨ੍ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਪਦਿ ਕੁਰੁਤੇ ਸ੍ਥਾਪਨਾਂ ਭਾਨੁਭਕ੍ਤਃ । ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਭੋਗਾਁਲ੍ਲਭਤਿ ਚ ਸਦਾ ਕਾਮਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਮੇਯਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਸੌ ਪੁਨਰਪਿ ਭਵੇਚ੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮ੍ । । ੧ ਯੇ ਮਾਨਵਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਮੂਰ੍ਤਿਨਿਕੇਤਨਾਨਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਾਧੁਜਨਦृष੍ਟਿਮਨੋਹਰਾਣਿ । ਤੇषਾਂ ਮृਤੇऽਪ੍ਯਪਰਮਾਰ੍ਥਮਯੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਲੋਕੇ ਪਰਿਭ੍ਰਮਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਮਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍ । । ੨ ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਮਿਦਂ ਦੇਵਪੂਜ੍ਯਸ੍ਯ ਸਵਿਤੁਃ ਸ੍ਥਾਪਨਮਿਵਾਧਾਨਮ੍ । ਸਾਧਾਰਣਂ ਵਿਧਾਨਂ ਸ਼ृਣੁ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਨੇ ਵੀਰ । । ੩ ਸ੍ਨਾਤੋ ਭੁਕ੍ਤੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕृਤਕੁਸੁਮੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾਯਾ ਆਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਯਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ । ਸੁਪ੍ਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ ਨृਤ੍ਯਗੀਤੈਰ੍ਜਾਗਰਣੈਃ ਸਮ੍ਯਗੇਵਾਧਿਵਾਸ੍ਯ ਦੈਵਜ੍ਞੇਨ ਪ੍ਰਤਿਦਿष੍ਟਕਾਲੇ ਸਂਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ । ਅਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਕੁਸੁਮਗਨ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨੈਃ ਸ਼ਙ੍ਖਤੂਰ੍ਯਨਿਰ੍ਘੋषੈਃ ਪ੍ਰਾਦਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯੇਨ ਨਯੇਦਾਯਤਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਕृਤ੍ਵਾ ਬਲਿਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚ ਸਾਧੂਨ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਲਸ਼ਂ ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਪਿਂਣ੍ਡਿਕਾਮਧ੍ਯੇ ਸੁਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇ ਸ੍ਥਾਪਕਦੈਵਜ੍ਞਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਸ਼ੇषਤੋऽਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯਾਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਂ ਭੋਗੀ ਭਵਤੀਹ ਪਰਤ੍ਰ ਸੁਖੀ । ।੪ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਭਾਗਵਤਾ ਮਤਾਸ਼੍ਚ ਸਵਿਤੁਃ ਸ਼ਮ੍ਭੋਃ ਸਭਸ੍ਮਦ੍ਵਿਜਾ ਮਾਤॄਣਾਮਪਿ ਮਾਤृਮਣ੍ਡਲਵਿਦੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਿਦੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਯਸ੍ਯ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸਨਾ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਾਮ੍ਬਰਾ ਯੇ ਯਂ ਦੇਵਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸੁਵਿਧਿਨਾ ਤੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਾ । । ੫ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਿਦਂ ਦੇਵਾਨਾਮਧਿਵਾਸਨਂ ਭਵਤਿ ਮਯਾ ਕਥਿਤਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਮਿਦਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਨਮ੍ । । ਨਰੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਇਹ ਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਭਾਜਨਂ ਭਵਤਿ । । ੬ ਇਦਂ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਰਾਜਨ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਨਮਾਦਿਤਃ । ਯਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸਵਿਤੁਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨਰੋ ਯਾਤਿ ਮਨੋਗਤਿਮ੍ । । ੭ ਇਤ੍ਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਰੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਵਿਤੁਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਬੁਧਃ । ਕਾਰਯੇਤ੍ਪੁਰਤੋ ਭਕ੍ਤਯਾ ਸਵਿਤੁਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਬੁਧਃ । । ੮ ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਹਿ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਵੀਰ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । । ੯ ਕृਤੇ ਤ੍ਵਾਯਤਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚਾਪਿ ਦੇਵਤਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਬੁਧੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਰਵਣਮਾਦਿਤਃ । । 1.137.੧੦ ਵਾਚਕਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨੁਪਪੂਜ੍ਯ ਚ । ਕਾਰਯੇਦ੍ਵਾਚਨਂ ਵੀਰ ਪੁਸ੍ਤਕਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਰਵੇਃ । । ੧੧ ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਪਕੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਜਿਦ੍ਗृਹਮਾਗਤਮ੍ । ਗੋਦਾਨਮਥਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯੇਤ੍ । । ੧੨ ਇਤ੍ਯੇष ਕਥਿਤੋ ਵੀਰ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਕਲ੍ਪ ਆਦਿਤਃ । ਕृਤ੍ਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਯਂ ਨਰੋऽਰ੍ਕਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੧੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਨਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ-ਭਗਤ ਵਜੋਂ ਤੁਰੰਤ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਣਗਿਣਤ ਦਿਵਿਆ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚਕਰਵਰਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ, ਦੇਵ-ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਘਰ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਮਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਕੀਰਤੀ-ਰੂਪ ਸਰੀਰ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਅਧਾਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਰੀਤ ਸੁਣੋ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਖਾ ਕੇ, ਵਸਤ੍ਰ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਗੰਧ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸ਼ਯਾ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਜਦ ਮੂਰਤੀ ਵਿਛਾਈ ਹੋਵੇ, ਨ੍ਰਿਤ, ਗੀਤ ਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ, ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ, ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ। ਫੁੱਲ, ਗੰਧ ਤੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਤੂਰੀ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਮੰਦਰ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਪਿੰਡੀਕਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਧੀਆ ਖੱਡ 'ਚ ਰੱਖੋ; ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਓ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਸੁਖ ਭੋਗੋ ਤੇ ਪਰਲੋਕ 'ਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ। ਵਿਸ਼ਨੁ-ਭਗਤ, ਭਾਗਵਤ, ਸੂਰਜ-ਭਗਤ, ਸ਼ੰਭੂ-ਭਗਤ, ਭਸਮ-ਧਾਰੀ ਦੁਜਾਂ, ਮਾਤਾ-ਮੰਡਲ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਸਭ, ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਇਹ ਆਮ ਅਧਿਵਾਸਨ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਵਰਗ-ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ; ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਵਾਏ। ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮੰਦਰ 'ਚ ਤੇ ਹੋਰਾਂ 'ਚ ਵੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ-ਪਾਠ ਸਦਾ ਕਰਵਾਉਣ। ਵਾਚਕ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਵਾਓ। ਘਰ ਆਇਆ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ, ਸਥਾਪਕ ਨੂੰ ਦੇਵੋ; ਜਾਂ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਥਾਪਨਾ-ਕਲਪ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਕਰਕੇ, ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ-ਲੋਕ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਵਜਾਰੋਪਣਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਹਨ੍ਤ ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਧ੍ਵਜਾਰੋਪਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੂਰ੍ਵਮृषਭਾਧਿਪਤੇ ਪੁਰਃ । । ੧ ਪੁਰਾ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਯਾਨਿ ਦੇਵੈਰ੍ਜਯੇਪ੍ਸੁਭਿਃ । ਕृਤਾਨ੍ਯੁਪਰਿ ਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਵਾਹਨਾਨਿ ਧ੍ਵਜਾਨਿ ਤੁ । । ੨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਚਿਹ੍ਨਧ੍ਵਜਂ ਕੇਤੁਰਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਨਾਮਭਿਃ । ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਸ ਚ ਤਸ੍ਯੇਹ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਗਦਤਃ ਸ਼ृਣੁ । । ੩ ਧ੍ਵਜੋ ਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਵਿਦ੍ਧ ऋਜੁਰਵ੍ਰਣਃ । ਪ੍ਰਾਸਾਦਵ੍ਯਾਸ ਤੁਲ੍ਯਸ੍ਯ ਧ੍ਵਜਵਂਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । । ੪ ਦੇਵਾਗਾਰਸ੍ਯ ਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਞ੍ਜਰੀਕਲਸ਼ਾਦਯਃ । ਅਥ ਵਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਤੁ ਧ੍ਵਜਦਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੫ ਅਨ੍ਤਰ੍ਗृਹਸ੍ਯ ਯਾ ਵੇਦੀ ਸੂਤ੍ਰਤਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾ । ਤਸ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਸੋ ਭਵੇਦ੍ਵਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸਾਦਸ੍ਯ ਯਦੂਤ੍ਤਮ । । ੬ ਅਥ ਵਾ ਮੂਲਸੂਤ੍ਰੇਣ ਯੋ ਵ੍ਯਾਸੋऽਨ੍ਤਰ੍ਗृਹਸ੍ਯ ਤੁ । ਪ੍ਰਾਸਾਦਵ੍ਯਾਸ ਇਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚੇਹ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੭ ਕੇਤੁਰ੍ਭਵੇਦ੍ਵਰੋ ਵਂਸ਼ੋ ਨ ਨਿਮ੍ਨੋ ਨ ऋਜੁਸ੍ਤਥਾ । ਪਤ੍ਰਂ ਧ੍ਵਜੇ ਯੁਗਂ ਚੈਵ ਨਲਿਕਾਪੁਰੁषਸ੍ਤਥਾ । । ੮ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਕृष੍ਣਨਨ੍ਦਨ । ਅष੍ਟਹਸ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਤੁ ਵਿਂਸ਼ਾਰ੍ਧਸ੍ਯ੧ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । । ੯ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਧ੍ਵਜਦਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਸਾਧਾਰਣੋ ਮਤਃ । ਦਣ੍ਡਪਾਣਿਧ੍ਵਜੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ੍ਮृਤਃ षੋਡਸ਼ਹਸ੍ਤਵਾਨ੍ । । 1.138.੧੦ ਵਿਂਸ਼ਦ੍ਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪਰੋ ਦਣ੍ਡੋ ਨ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਰਵੇਃ । ਯੁਗ੍ਮਹਸ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਧ੍ਵਜਦਣ੍ਡੋ ਮਨੀषਿਭਿਃ । । ੧੧ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸੁਵृਤ੍ਤੋ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੋਪਰਿ । ਨਾਤਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋ ਨ ਚ ਸ੍ਥੂਲੋ ਨ ਕਾਰ੍ਯੋ ਨਤਪਰ੍ਵਕਃ । । ੧੨ ਸਮਪਰ੍ਵਾਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸੁਦृਢਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਏਵ ਹਿ । ਵਕ੍ਰਃ ਪੁਤ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਸਵ੍ਰਣੋऽਰ੍ਥਵਿਨਾਸ਼ਨਃ । । ੧੩ ਰੋਗਦੋ ਯੁਗ੍ਮਹਸ੍ਤਸ੍ਤੁ ਭਿਨ੍ਨੋ ਦੁਃਖਮਨਨ੍ਤਕਮ੍ । ਕਰੋਤਿ ਹਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਹੀਨੋ ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । । ੧੪ ਵੈषਮ੍ਯਮਸਮਪਰ੍ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕृਚ੍ਛ੍ਰਮਧੋਨ੍ਨਤਃ । ਜਯੋ ਜਯਨ੍ਤੋ ਜੈਤ੍ਰੇਯਃ੪ ਸ਼ਤ੍ਰੁਹਨ੍ਤਾ ਜਯਾਵਹਃ । । ੧੫ ਨਨ੍ਦੋਪਨਨ੍ਦਨੌ ਚੈਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰੌ ਗਦਿਤੌ ਤਥਾ । ਦਸ਼ੈਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਭੇਦਾ ਧ੍ਵਜਸ੍ਯਾਨਨ੍ਦਸਮ੍ਮਿਤਾਃ । । ੧੬ ਦ੍ਵਿਜਹਸ੍ਤਸ੍ਤੁ ਜਯੋ ਦਣ੍ਡੋ ਜਯਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਮਤਃ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਹਸ੍ਤਸ੍ਤੁ ਜੈਤ੍ਰੇਯਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਹਨ੍ਤਾ ਕਲਾਨ੍ਵਿਤਃ । । ੧੭ ਜਯਾਵਹਸ੍ਤੁ ਵਿਂਸ਼ਾਰ੍ਧੋ ਨਨ੍ਦ ਆਦਿਤ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਃ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਪਨਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ षੋਡਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੧੮ ਉਪੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽष੍ਟਾਦਸ਼ਃ੫ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਭਿਨ੍ਨੋ ਵਕ੍ਰੋऽਸਾਧਿਤਸ਼੍ਚ ਨ ਕਾਰ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡ ਏਵ ਹਿ । । ੧੯ ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਸਤੋऽਨ੍ਤਰ੍ਗृਹਸ੍ਯ ਤੁ । ਧ੍ਵਜਦਣ੍ਡੋ ਮਹਾਬਾਹੋ ਅਥ ਵਾ ਵਾਸ੍ਤੁਮਾਨਤਃ । । 1.138.੨੦ ਮਞ੍ਜਰੀਮਾਨਤੋ ਵਾਪਿ ਤਦਰ੍ਧੇਨਾਥਵਾ ਵਿਭੋ । ਪਤਾਕਾ ਵੈ ਸ਼ੁਭਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜਵਂਸ਼ਾਵਲਮ੍ਬਿਨੀ । । ੨੧ ਦੇਵਾਗਾਰਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਰਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨੀ । ਸਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਸ਼ਧਾ ਵੀਰ ਮਾਨਤੋਮਾਨਤਸ੍ਤਥਾ । । ੨੨ ਅਙ੍ਕੁਰਃ ਪਲ੍ਲਵਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਕਨ੍ਧਃ ਸ਼ਾਖਾ ਤਥੈਵ ਚ । ਪਤਾਕਾ ਕਦਲੀ ਵੀਰ ਕੇਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ ਜਯਸ੍ਤਥਾ । । ੨੩ ਧ੍ਵਜਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋਵ੍ਯਯਃ । ਅਙ੍ਕੁਰੋ ਦ੍ਵਯਂਗੁਲਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਲ੍ਲਵਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਃ । । ੨੪ ਸ੍ਕਨ੍ਧਃ षਡਙ੍ਗੁਲਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ਼ਾਖਾ ਚਾष੍ਟਾਙ੍ਗੁਲੋ ਮਤਾ । ਏਕਾਦਸ਼ਪਤਾਕਾ ਤੁ ਕਦਲੀ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ । । ੨੫ ਕੇਤੁਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਾष੍ਟਾਦਸ਼ਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਜਯਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਏਤਾਵਤ੍ਤ੍ਵਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਤੁ । । ੨੬ ਦੇਵਾਗਾਰਸ੍ਯ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਸਾ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨੀ । ਅਙ੍ਕੁਰੇਤਿ ਪਤਾਕਾ ਸਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । । ੨੭ ਪਲ੍ਲਵੇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਜਨੀ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਤ੍ਰਿਭਾਗਮਾਰ੍ਜਨੀਸ੍ਕਨ੍ਧਃ ਸ਼ਾਖਾ ਵੈ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਯ ਤੁ । । ੨੮ षष੍ਠਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਪਤਾਕਾ ਤੁ ਕਦਲੀ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਯ ਤੁ । ਅष੍ਟਮਸ੍ਯ ਤਥਾ ਕੇਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ ਚ ਨਵਮਸ੍ਯ ਤੁ । । ੨੯ ਤਤਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਜਯਨ੍ਤੋ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । ਵृषਸ੍ਥਾਨਾਵਮਾਰ੍ਗੀ ਤੁ ਧ੍ਵਜਸ੍ਤੁ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । 1.138.੩੦ ਗਜੋ ਮੇषੋऽਥ ਮਹਿषਃ ਕਬਨ੍ਧਸ੍ਤੁ ਵृषਸ੍ਤਥਾ । ਹਰਿਣੋऽਥ ਨਰਸ਼੍ਚੈਵ ਨਰਸ਼੍ਚ ਨਰਸਤ੍ਤਮ । । ੩੧ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਭੂਯੋऽਥ੧ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਧ੍ਵਜਸ੍ਯ ਤੁ । ਦਿਸ਼ਭਾਗੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । । ੩੨ ਏਵਂ ਦਸ਼ਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪਤਾਕਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸਾ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਤਚ੍ਛृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਨਰਾਧਿਪ । । ੩੩ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਮਯੀ ਚਿਤ੍ਰਾ ਸਘਣ੍ਟਾ ਸੁਮਨੋਹਰਾ । ਨਾਨਾਚਾਮਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਜਾਲਮਣ੍ਡਿਤਾ । । ੩੪ ਧ੍ਵਜਾਗ੍ਰੇ ਚੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਦੇਵਤਾਲਿਙ੍ਗਸੂਚਕਃ । ਕਾਞ੍ਚਨੋ ਵਾਥ ਰੌਪ੍ਯੋ ਵਾ ਮਣਿਰਤ੍ਨਮਯੋऽਪਿ ਵਾ । । ੩੫ ਰਙ੍ਗਕੈਰ੍ਲਿਖ੍ਯਤੇ ਵਾਪਿ ਤਦ੍ਵਾਹਨਸਮਾਕृਤਿਃ । ਧ੍ਵਜਦਣ੍ਡੋऽਤ੍ਰ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । । ੩੬ ਗਰੁਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾਂਸ੍ਤੁ ਧ੍ਵਜੋ ਵਿष੍ਣੋਰੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਧ੍ਵਜੋ ਵृषਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਙ੍ਕਜਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਵੇਰ੍ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਧ੍ਵਜਃ । । ੩੭ ਹਂਸੋ੧ ਜਲਾਧਿਪਸ੍ਯੋਕ੍ਤਃ ਸੋਮਸ੍ਯ ਤੁ ਨਰੋ ਧ੍ਵਜਃ । ਬਲਦੇਵਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਕਾਮਸ੍ਯ ਮਕਰਧ੍ਵਜਃ । । ੩੮ ਸਿਂਹੋ ਧ੍ਵਜਸ੍ਤੁ ਦੁਰ੍ਗਾਯਾਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤੋ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । ਗੋਧਾ ਚਾਪਿ ਉਮਾਦੇਵ੍ਯਾ ਰੈਵਤਸ੍ਯ ਹਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੩੯ ਕਚ੍ਛਪੋ ਵਰੁਣਸ੍ਯੋਕ੍ਤੋ ਵਾਤਸ੍ਯ ਹਰਿਣੋ ਮਤਃ । ਪਾਵਕਸ੍ਯ ਤਥਾ ਮੇष ਆਖੁਰ੍ਗਣਪਤੇਰ੍ਮਤਃ । । 1.138.੪੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੀਣਾਂ [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php ਕੁਸ਼ਃ] ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਧ੍ਵਜ ਕਲ੍ਪਨਾ । ਯਸ੍ਯ ਯਦ੍ਵਾਹਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਧ੍ਵਜ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੪੧ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਧ੍ਵਜੇ ਤੁ ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਦਣ੍ਡਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਪਤਾਕਾ ਚਾਪਿ ਪੀਤਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਰੁਡਸ੍ਯ ਸਮੀਪਗਾ । । ੪੨ ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਧ੍ਵਜੇ ਦਣ੍ਡੋ ਰਾਜਤੋ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਪਤਾਕਾ ਚਾਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵृषਭਸ੍ਯ ਸਮੀਪਗਾ । । ੪੩ ਪਿਤਾਮਹਧ੍ਵਜੇ ਦਣ੍ਡਃ ਸ੍ਮृਤਸ੍ਤਾਮ੍ਰਮਯੋ ਬੁਧੈਃ । ਪਦ੍ਮਵਰ੍ਣਾ ਪਤਾਕਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਙ੍ਕਜਸ੍ਯ ਸਮੀਪਗਾ । । ੪੪ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਸੌਵਰ੍ਣੋ ਧ੍ਵਜੇ ਦਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਣਾ ਪਤਾਕਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਧੋਗਤਾ ਨृਪ । । ੪੫ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਜਾਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਾਨਬੁਦ੍ਬੁਦਸਨ੍ਨਿਭਾ । ਪੁष੍ਪਮਾਲੋਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨਾਨਾਵਾਦਿਭਿਰਾਵृਤਾ । । ੪੬ ਦਣ੍ਡ ਇਨ੍ਦ੍ਰਧ੍ਵਜਸ੍ਯੋਕ੍ਤਃ ਕਾਞ੍ਚਨੋ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । ਪਤਾਕਾ ਬਹੁਵਰ੍ਣਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਸਮੀਪਗਾ । । ੪੭ ਆਯਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦਣ੍ਡੋਕ੍ਤੋ ਯਮਚਿਹ੍ਨਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ । ਪਤਾਕਾ ਵਰ੍ਣਤਃ ਕृष੍ਣਾ ਮਹਿषਸ੍ਯ ਸਮੀਪਗਾ । । ੪੮ ਜਲਾਧਿਪਧ੍ਵਜੋ ਦਣ੍ਡੋ ਰਾਜਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਪਤਾਕਾ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਸਾ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੪੯ ਧ੍ਵਜੇ ਚਾਪਿ ਕੁਬੇਰਸ੍ਯ ਦਣ੍ਡੋ ਮਣਿਮਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਪਤਾਕਾ ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਰਪਾਦਸਮੀਪਗਾ । । 1.138.੫੦ ਬਲਦੇਵਧ੍ਵਜੇ ਦਣ੍ਡੋ ਰਾਜਤੋ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । ਪਤਾਕਾ ਵਰ੍ਣਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਤਾਲਸ੍ਯਾਧੋਗਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੫੧ ਕਾਮਧ੍ਵਜੇ ਤ੍ਰਿਲੋਹਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਣ੍ਡੋ ਯਦੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ । ਪਤਾਕਾ ਰੋਹਿਣੀ ਤਤ੍ਰ ਮਕਰਸ੍ਯ ਸਮੀਪਗਾ । । ੫੨ ਮਾਯੂਰਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯਸ੍ਯ ਚਿਹ੍ਨਂ ਲੋਕੇषੁ ਗੀਯਤੇ । ਤ੍ਰਿਲੋਹਦਣ੍ਡਮਾਰੂਢਂ ਬਹੁਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਮ੍ । । ੫੩ ਬਹੁਵਰ੍ਣਕਚਿਤ੍ਰਾ ਤੁ ਪਤਾਕਾ ਕਥਿਤਾ ਬੁਧੈਃ । ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤਭਵਂ ਦਣ੍ਡਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗਣਪਤੇਰ੍ਨृਪ । । ੫੪ ਤਾਮ੍ਰਦਣ੍ਡਂ ਸਮਾਰੁਢਂ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਪਤਾਕਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸੁਪ੍ਰਮਾਣਾ ਮਹੀਪਤੇ । । ੫੫ ਮਾਤॄਣਾਂ ਚਾਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨੈਕਰੂਪੋ ਧ੍ਵਜੋ ਬੁਧੈਃ । ਪਤਾਕਾਭਿਰਨੇਕਾਭਿਬਰ੍ਹੁਰਤ੍ਨਾਭਿਰਨ੍ਵਿਤਃ । । ੫੬ ਰੇਵਤਸ੍ਯਾਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਧ੍ਵਜੋ ਵਾਜੀ ਨਰਾਧਿਪ । ਰਕ੍ਤਾ ਪਤਾਕਾ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । । ੫੭ ਚਾਮੁਣ੍ਡਾਮਨ੍ਦਿਰੇ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ਿਰੋਮਾਲਾਕੁਲੋ ਧ੍ਵਜਃ । ਨੀਲਾ ਪਤਾਕਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਦਣ੍ਡੋ ਲੋਹਮਯਸ੍ਤਥਾ । । ੫੮ ਰੀਤੀਮਯਸ਼੍ਚ ਮਾਤॄਣਾਂ ਰੇਵਤਸ੍ਯ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਗੌਰ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜਸ੍ਤਾਮ੍ਰਮਯਃ ਪਤਾਕਾ ਗੋਪਸਨ੍ਨਿਭਾ । । ੫੯ ਸ੍ਵਰ੍ਣਦਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਵੀਰਸ੍ਯ ਧ੍ਵਜੋ ਮੇषਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਪਤਾਕਾ ਬਹੁਰਤ੍ਨਾਢ੍ਯੇ੧ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । । 1.138.੬੦ ਅਸ਼੍ਮਸਾਰਮਯੋ ਦਣ੍ਡੋ ਧ੍ਵਜੋ ਵਾਤਸ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਪਤਾਕਾ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਾ ਤੁ ਹਰਿਣਸ੍ਯ ਸਮੀਪਗਾ । । ੬੧ ਭਗਵਤ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜੋ ਦਣ੍ਡਃ ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਮਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਪਤਾਕਾ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਿਂਹਸ੍ਯਾਧੋਗਤਾ ਨृਪ । । ੬੨ ਏਵਂਵਿਧਮਿਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਧ੍ਵਜਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਅਧਿਵਾਸ੍ਯ ਤਤੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤਤ ਆਰੋਪਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । । ੬੩ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੌषਧੀਭਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸਮਾਲਭ੍ਯ ਚ ਬਧ੍ਨੀਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਸਰਾਨ੍ਨृਪ । । ੬੪ ਕਲ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭਾਂ ਵੇਦਿਂ ਕਲਸ਼ੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਵੇਦ੍ਯਾਂ ਸਮਾਰੋਪ੍ਯ ਤਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਮਧਿਵਾਸਯੇਤ੍ । । ੬੫ ਨਾਨਾਕੁਸੁਮਚਿਤ੍ਰਾਂ ਚ ਸ੍ਰਜਂ ਤਸ੍ਯਾਨੁਲਮ੍ਬਯੇਤ੍ । ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਧੂਪਮਸ੍ਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । । ੬੬ ਬਲਿਕਰ੍ਮ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕृਸ਼ਰਾਪੂਪਕਾਦਿਭਿਃ । ਪਲਾਲਪੂਪਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਦਧਿਪਾਯਸਸੂਪਕੈਃ
Description of the Procedure for Raising the Banner Nārada said: Now I shall tell you the excellent procedure for raising the banner, as formerly spoken by Brahmā to the lord of bulls. Long ago, in the war between gods and demons, the gods, desiring victory, made various marks, vehicles, and banners. The banner with a distinguishing mark is called 'ketu' and by other synonymous names; now hear from me its proper measurement. The banner's pole should be made straight, unpierced, and without blemish, and its length should match the width of the temple. The pole of the banner is prescribed to be equal to the width of the temple or the measurement of the finial, as stated for the temple. The altar inside the temple, as measured by the string, its width should be the length of the pole, O best of the Yadus. Or, by the main string, the width of the interior is called the width of the temple—there is no doubt. The best banner is one whose pole is neither low nor crooked; the flag, the yoke, the tube, and the figure on the banner—these four are prescribed, O delight of the Yadus. The standard measurement is eight cubits, and for the 'daṇḍapāṇi' banner, it is sixteen cubits. The pole should never exceed twenty cubits for the Sun. The yoke should be made by the wise as the banner pole, four fingers wide, well-rounded, and two fingers above; neither too thin nor too thick, nor should it be bent at the joints. It should be made with even joints, strong, and slender. A crooked pole leads to the loss of sons; a wounded one to loss of wealth. The yoke brings disease; a broken one endless suffering. A pole lacking proper measurement causes loss of dharma. Uneven or irregular joints cause difficulty and elevation in the middle. The ten types of banners are: Jaya, Jayanta, Jaitreya, Śatruhantā, Jayāvaha, Nanda, Upananda, Indra, Upendra, as declared, all considered auspicious. The Jaya pole is two cubits, Jayanta is double that, Jaitreya is twelve cubits, Śatruhantā is with parts, Jayāvaha is twenty cubits, Nanda is like the Sun, Upananda is fourteen, Indra is sixteen, Upendra is eighteen, and Indra is twenty cubits. A broken, crooked, or unfinished pole should never be made. The banner pole should be made according to the root mantra and the width of the temple, or according to the rules of architecture, or half the measurement of the finial. The auspicious flag should hang from the banner pole. From the temple's spire, it should be a third of the length. These ten parts are called: aṅkura (sprout), pallava (leaf), skandha (stem), śākhā (branch), patākā (flag), kadalī (banana), ketu (banner), lakṣma (mark), jaya (victory), and dhvaja (banner), all pervaded by the gods and imperishable. The aṅkura is two fingers, pallava four, skandha six, śākhā eight, patākā eleven, kadalī fourteen, ketu sixteen, lakṣma eighteen, jaya twenty fingers. The auspicious flag of the temple's finial is called aṅkura, O delight of the Yadus. Pallava is the second, the cleaning rod; the third part is the skandha, śākhā is the fifth, patākā the sixth, kadalī the seventh, ketu the eighth, lakṣma the ninth, and jaya the tenth, O delight of the Yadus. The places for the banner are: bull, elephant, sheep, buffalo, kabandha, deer, and man, O best of men. These are the places for the banner, to be arranged in order from the east. Thus, the ten types of flags are described by the wise; they should be made in the order stated—hear this, O king. Made of white cloth, variegated, with bells, very beautiful, adorned with various yak-tail whisks, decorated with rows of small bells. At the top of the banner, a symbol of the deity should be made—of gold, silver, or gems, or painted with colors, or the form of the vehicle. The banner pole should be set up, O delight of the Yadus. The Garuḍa banner is for Viṣṇu, the bull for Śiva, the lotus for Brahmā, the dharma symbol for the Sun. The swan is for the lord of waters, the man for Soma, the plough for Baladeva, the makara for Kāma. The lion is for Durgā, the lizard for Umā, the horse for Revata. The tortoise is for Varuṇa, the deer for Vāyu, the ram for Agni, the mouse for Gaṇapati. For the Brahmarṣis, the banner is made of kuśa grass—thus is the arrangement of banners. The vehicle of each deity is the banner for that deity. For Viṣṇu's banner, the pole should be golden, and the flag yellow, near Garuḍa. For Śiva's banner, the pole should be silver, and the flag white, near the bull. For Brahmā's banner, the pole is copper, and the flag lotus-colored, near the lotus. For the Sun, the pole is golden, and the flag five-colored, with dharma below, O king. Adorned with rows of bells, like bubbles, with garlands of flowers, surrounded by various musical instruments. For Indra's banner, the pole is gold, and the flag multicolored, near the elephant. For Yama's banner, the pole is iron, with Yama's symbol, and the flag is black, near the buffalo. For Varuṇa's banner, the pole is silver, and the flag is entirely white and variegated. For Kubera's banner, the pole is made of gems, and the flag is red, near the human foot. For Baladeva's banner, the pole is silver, and the flag is white, hanging down like a palm leaf. For Kāma's banner, the pole is of three metals, and the flag is Rohiṇī, near the makara. The peacock is the symbol for Kārttikeya, with a pole of three metals, adorned with many gems. The flag is multicolored and variegated, as described by the wise. For Gaṇapati, the pole is made of ivory, and the flag is white, of proper size, O king. For the Mothers and for Revata, the banner is of various forms, with many flags and gems. For Revata, the banner is a horse, and the flag is red, O delight of the Yadus. In the temple of Cāmuṇḍā, the banner is adorned with a garland of heads, the flag is blue, and the pole is of iron. For the Mothers and Revata, the pole is of reed; for Gaurī, the pole is copper, and the flag resembles a cowherd's. For Vīra, the pole is gold, and the banner has a ram, the flag adorned with many gems, O delight of the Yadus. For Vāyu, the pole is of stone, and the flag is black, near the deer. For the goddess, the pole is of all gems, and the flag is tricolored, hanging down like a lion's. Having made such a banner, marked with auspicious signs, after consecrating it, the wise should then raise it. Then, after bathing it with all herbs, and anointing it, one should tie protective threads in the middle. After preparing an auspicious altar adorned with pots, the banner should be placed on the altar and consecrated for the night. A garland of various flowers should be hung from it; after worshipping it carefully, incense should be offered. Then, after performing the offering with kṛśara, pūpaka, and other items, and with palāla, pūpikā, curds, milk, and soups—
੬੭ ਉਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਲੋਕਪਾਲੇਭ੍ਯੋ ਬਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਾਯਸੈਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚ੍ਯਾਥ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਾਹਮਙ੍ਗਲਮ੍ । । ੬੮ ਵਾਦਿਤ੍ਰਕृਤਨਿਰ੍ਘੋषਂ ਜਲਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸਂਯੁਤਮ੍ । ਨਾਨਾਬੁਦ੍ਬੁਦਸਪਨ੍ਨਂ ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਨਵਵਾਸਸਾ । । ੬੯ ਸ਼ੁਭੇ ਲਗ੍ਨੇ ਦਿਨੇ ऋਕ੍ਸ਼ੇ ਧ੍ਵਜਂ ਚਾਰੋਪਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕਲਸ਼ਂ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਰਾਜਂ ਧ੍ਵਜਸ੍ਯ ਤੁ । । 1.138.੭੦ ਏਵਮਾਰੋਪਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਧ੍ਵਜਂ ਦੇਵਾਲਯੋਪਰਿ । ਸ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਵਰ੍ਧਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੭੧ ਅਸੁਰਾ ਵਾਸਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਧ੍ਵਜਹੀਨੇ ਸੁਰਾਲਯੇ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾਲਯਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਧ੍ਵਜਹੀਨਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । । ੭੨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਾਪਨੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਧਾਨਜ੍ਞੈਰ੍ਧ੍ਵਜਸ੍ਯ ਤੁ । ਏਹ੍ਯੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਦੇਵ ਦੇਵਵਾਹਨ ਵੈ ਖਗ । । ੭੩ ਸ਼੍ਰੀਕਰਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ਼੍ਚ ਜਯ ਜੈਤ੍ਰੋਪਸ਼ੋਭਿਤ । ਵ੍ਯੋਮਰੂਪ ਮਹਾਰੂਪ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਵੈ ਗਤੇਃ । । ੭੪ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਕੁਰੁ ਦਣ੍ਡੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਚ ਧ੍ਰੁਵਤਾਂ ਵ੍ਰਜ । ਕੁਰੁ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸਦਾ ਕਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ੍ਯਾਰ੍ਕਵਲ੍ਲਭ । । ੭੫ ੴ ਏਹ੍ਯੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ਨੀਸ਼੍ਵਰਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤ ਉਪਰਿਚਰਵਾਯੁਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਞ੍ਛ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਿਪੁਧ੍ਵਂਸ ਯਕ੍ਸ਼ਨਿਲਯ ਸਰ੍ਵਦੇਵਪ੍ਰਿਯਂ ਕੁਰੁ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਚ ਮੇਭਯਂ ਸਰ੍ਵਵਿਘ੍ਨਾ ਵ੍ਯਪਸਰਨ੍ਤੁ । । ੭੬ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇ ਦਣ੍ਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । ਪਤਾਕਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਮੁਖੋ ਨृਪ । । ੭੭ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਥਾਕਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ਼ਿਖਰਾਦ੍ਵਿਭੋਃ । ਯਜਮਾਨਸ੍ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਪਤਾਕਾਂ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । । ੭੮ ਪ੍ਰਾਸਾਦਪੁਰਤੋ ਵਾਪਿ ਪਤਾਕਾਂ ਪਾਤਯੇਦ੍ਯਦਿ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਂ ਤਦਾ ਕਰ੍ਤਾ ਵਿਸ਼ੇਦ੍ਵੈ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । । ੭੯ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਮਗ੍ਨਿਲੋਕਂ ਤੁ ਯਾਮ੍ਯਾਂ ਯਮਸਦੋ ਭਜੇਤ੍ । ਨੈऋਤ੍ਯਾਂ ਨੈऋਤਂ ਲੋਕਂ ਵਾਰੁਣ੍ਯਃ ਵਾਰੁਣਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । 1.138.੮੦ ਯਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯਦ੍ਵੇਸ਼੍ਮ ਕृਤਂ ਯਦੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ । ਤਸ੍ਯ ਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵृषਸ੍ਥਾਨਗਤੋ ਯਦਿ । । ੮੧ ਵਾਯਵ੍ਯੇ ਵਾਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸੌਮ੍ਯਾਯਾਂ ਸੋਮਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਮੀਸ਼ਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਰ੍ਤਾ ਵੈ ਦੇਵਵੇਸ਼੍ਮਨਃ । । ੮੨ ਯ ਏਵਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜਸ੍ਯਾਰੋਪਣਂ ਰਵੇਃ । ਸ ਹਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਾਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ । । ੮੩ ਤੇਜਸਾਮ੍ਬੁਜਸਂਕਾਸ਼ਃ ਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਚਾਮ੍ਬੁਜਸਨ੍ਨਿਭਃ । ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਤੁਲ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਯਾ ਵਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਗੋਪਤੇਃ । । ੮੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਧ੍ਵਜਾਰੋਪਣਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
Then, offering to the guardians of the directions, one should give the offering to the crows. After having the Brahmins recite blessings and performing the auspicious rites, with the sound of musical instruments, water sanctified by rites, adorned with various bubbles, and wrapped in new cloth, at an auspicious moment, on a good day and constellation, the wise should raise the banner. Placing a golden pot at the base of the banner, thus should the banner be raised over the temple. Whoever raises the banner in this way over the temple always prospers in wealth and attains the highest state. Demons desire to dwell in a temple without a banner; therefore, the wise should never make a temple without a banner. The mantra for installing the banner, as prescribed by those who know the procedure, is: 'Come, come, O blessed god, divine vehicle, O bird, bringer of prosperity, abode of fortune, adorned with victory, form of the sky, great form, embodiment of dharma, you are the path. Make your presence on this staff, be a witness, become steadfast. Grant prosperity always to the maker, O beloved of the Sun.' 'Oṃ, come, O blessed one, created by the Lord, follower of the upper air, abode of fortune, destroyer of enemies, dwelling of Yakṣas, beloved of all gods, make your presence, grant peace, auspiciousness, and remove all fears and obstacles.' With this mantra, O king, the staff should be placed in the base; the flag, with the previous mantra, should be fixed facing east. Then, it should be raised upward from the temple spire; the sacrificer should then see the flag, O delight of the Yadus. If the flag is dropped in front of the temple, the maker enters Indra's world, O delight of the Yadus. In the southeast, he attains Agni's world; in the south, Yama's abode; in the southwest, Nairṛta's world; in the west, Varuṇa's world. For whichever deity's temple is made, if the banner is placed on the bull's position, he attains that deity's world. In the northwest, he attains Vāyu's world; in the north, Soma's; in the northeast, Īśa's; the maker of the temple attains the world of the deity. Whoever, with devotion, raises the banner of the Sun in this way, after enjoying supreme pleasures, is honored in the world of the Sun. Resplendent like a lotus in brilliance and radiance, equal to a twice-born in glory and valor, and to the Lord of Cows in might. Thus ends the one hundred thirty-eighth chapter, named 'Description of the Procedure for Raising the Banner', in the Sāmbopākhyāna of the Saptamīkalpa, in the Brāhma Parvan of the glorious Bhaviṣya Mahāpurāṇa.
ਭੋਜਕਾਨਯਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਰੂਪਮੇਤਤ੍ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਾਪਿ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੧ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਨਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਕੁਲਂ ਮਨਃ । ਦੇਵਸ੍ਯ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਯਾਃ ਪਾਲਨਂ ਕਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । । ੨ ਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਮਰ੍ਥਂ ਪਰਿਪਾਲਨੇ । ਮਮੈਵਾਨੁਗ੍ਰਹਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਦ੍ਵਿਜਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੩ ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਨਾਰਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਮ੍ । ਨ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਪਰਿਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵੀਕृਤਂ ਧਨਮ੍ । । ੪ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਹਿ ਧਨਂ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਗੁਣਸ਼੍ਚਾਯਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ । ਦੇਵਚਰ੍ਯਾਗਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੫ ਅਵਜ੍ਞਯਾ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਲੋਭਮੋਹਿਤਾਃ । ਅਪਾਙ੍ਕ੍ਤੇਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਤੇ ਵੈ ਦੇਵਲਕਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੬ ਦੇਵਸ੍ਵਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤ੍ਵਂ ਚ ਯੋ ਲੋਭਾਦੁਪਜੀਵਤਿ । ਸ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਨਰੋ ਲੋਕੇ ਗृਧ੍ਰੋਚ੍ਛਿष੍ਟੇਨ ਜੀਵਤਿ । । ਤਤੋ ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦੇਵਚਰ੍ਯਾਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । । ੭ ਵਿਧਿਜ੍ਞਂ ਜ੍ਞਾਨਵਨ੍ਤਂ ਚ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਮਂ ਤਥਾ । ਦੇਵ ਏਵ ਤਮਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜ । । ੮ ਅਥਵਾ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਉਗ੍ਰਸੇਨਪੁਰੋਹਿਤਮ੍ । ਗਤ੍ਵਾ੧ ਗੌਰਮੁਖਂ ਪृਚ੍ਛ ਸ ਤੇ ਕਾਮਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਤਿ । । ੯ ਨਾਰਦੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸਾਮ੍ਬੋ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । ਸੁਖਾਸੀਨਂ ਗृਹੇ ਵੀਰ ਉਗ੍ਰਸੇਨਪੁਰੋਹਿਤਮ੍ । । 1.139.੧੦ ਕृਤਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਿਕਂ ਵੀਰ ਵਿਪ੍ਰਂ ਗੌਰਮੁਖਂ ਨृਪ । ਵਿਨਯੇਨੋਪਸਙ੍ਗਮ੍ਯ ਸਾਮ੍ਬੋ ਵਾਕ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੧੧ ਮਯਾ ਭਾਨੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਕਾਰਿਤਂ ਵਿਪੁਲਂ ਗृਹਮ੍ । ਸਪਤ੍ਨੀਕਂ ਸਸੈਨ੍ਯਂ ਚ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਾਰਵਤ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੧੨ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਂ ਕृਤਂ ਮੂਰ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦਿष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੇਭ੍ਯੋ ਦੇਯਂ ਦਾਨਂ ਮਨੋਗਤਮ੍ । । ੧੩ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮਮ ਸਮ੍ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਗृਹਾਣ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਸਾਮ੍ਬਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । । ੧੪ ਗੌਰਮੁਖ ਉਵਾਚ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਹਮਸ਼ੇषੇਣ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਅਹਂ ਵਿਪ੍ਰੋ ਭਵਾਨ੍ਰਾਜਾ ਸ ਚ ਦੇਵਪਰਿਗ੍ਰਹਃ । । ਅਪਰਸ੍ਪਰਮੇਵਂ ਤੁ ਗ੍ਰਹਣਂ ਮੇ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ । । ੧੫ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਪ੍ਰਣੀਤਾਨਿ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਕੁਰ੍ਵਾਣਾ ਨ ਪ੍ਰਹੀਯਨ੍ਤੇ ਅਨ੍ਯਥਾ ਭਿਨ੍ਨਵृਤ੍ਤਯਃ । । ੧੬ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਧ੍ਯਾਪਨਂ੨ ਜਾਪਃ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । ਏਤਾਨਿ ਵਿਪ੍ਰਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਦੇਵਾਰ੍ਥਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
Sāmba said: By your grace, I have attained this ancient form and have also had the direct vision of the great Sun. Having obtained all this, my mind is again troubled: who will maintain the service of the deity? You should describe, by your favor, a virtuous and capable Brahmin who can maintain the worship, O sage. Thus addressed by Sāmba, Nārada replied to him: Brahmins do not accept wealth dedicated to the deity. Indeed, there is wealth here, but its acceptance is not meritorious; acts performed with materials meant for divine service are not considered Brahminical rites. Those who, out of greed and delusion, perform rituals with such materials out of disrespect, those Brahmins become unfit for ritual participation and are called 'devalakas.' Whoever lives off divine property or Brahminhood out of greed is a sinner in this world, living like one who survives on the leavings of vultures; therefore, no Brahmin should perform divine service. One who knows the law, who is learned and capable of service, let the deity himself appoint him; therefore, take refuge in him. Or else, O best of the Yadus, go to Gauramukha, the priest of Ugrasena; he will fulfill your desire. Thus instructed by Nārada, Sāmba, son of Jāmbavatī, approached the priest Gauramukha, who was comfortably seated at home. Having completed his morning rites, the noble Sāmba respectfully approached the Brahmin Gauramukha and spoke these words: By the grace of the Sun, I have built a grand house, established with wife and army, standing firm on the earth. I have given everything there and established the circle of the deity's image; therefore, I wish to give gifts to the most worthy. Out of affection, receive all this from me, O great sage. Hearing Sāmba's words, the great sage replied: Gauramukha said: I will tell you everything in proper order. I am a Brahmin, you are a king, and that is divine property; such mutual acceptance is not proper for me. Brahmins, guided by knowledge of Brahmavidyā, do not decline their own duties; otherwise, their conduct would be broken. Forbearance, teaching, recitation, and truthfulness, O delight of the Yadus—these are the duties of Brahmins, not the acceptance of gifts meant for the deity.