ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤੌ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯੌ ਦਂਡਨਾਯਕਪਿਂਗਲੌ
ਇਸ ਲਈ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਦੰਡਨਾਯਕ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਸਮਝੋ।
ਰੇਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਂਡਿਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਵਰਾ ਮਯਾ
ਰੇਵਤ ਅਤੇ ḍਿੰਡੀ—ਇਹ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਮੈਂ ਦੱਸੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਜਿਘਾਂਸਯਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ,
ਸਰੂਪਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਵਿਰੂਪਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ
ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ,
ਧਾਤੁਰ੍ਦਿਵਿਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਂ ਸ ਤੁ ਉਚ੍ਯਤੇ
'ਦਿਵ' ਧਾਤੂ ਖੇਡਣ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨੀਹ ਵੈ ਮਯਾ
ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਜੋ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਹਨ,
ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾ ਦਿਵਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। 1.124.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਂਵਾਦੇ ਪ੍ਰਵਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮੇ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸਪਤਮੀ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, 'ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ਕਿਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਕਥਂਭੂਤਸ਼੍ਚ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਹੁਣ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਦੱਸੋ।
ਯਦਾਤ੍ਮਕਂ ਹਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਵਸਂਤਿ ਦੇਵਤਾਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਆਤਮਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ,
ਪੁਰਸ੍ਤਾਚ੍ਚ ਚਤੁਃਸ਼ृਂਗਂ ਤਦ੍ਵ੍ਯੋਮਾਯਤਨਂ ਰਵੇਃ
ਅੱਗੇ, ਚਾਰ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਸਮਾਨੀ ਮੰਦਰ,
ਗੈਰਿਕਾਰ੍ਣਵਸਂਭੂਤਂ ਯਦਂਤਰ੍ਗਰ੍ਭਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਜੋ ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ,
ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਯਥਾ ਪਾਸ਼ੋ ਹੁਙ੍ਕਾਰੋ ਵੇਧਸੋ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਵਰੁਣ ਦਾ ਫੰਨਾ, ਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਦਾ 'ਹੁੰ' ਸ਼ਬਦ,
ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਯਥਾ ਵਜ੍ਰਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯੋਮ ਰਵੇਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜਰ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰਸ਼੍ਚ ਵਰ੍षਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਸ਼੍ਚਾਪਰਾਜਿਤਃ ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਭੁਵਨਸ਼੍ਚੈਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਏਕਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਹਰ, ਵਰਸ਼ਸ਼ੁੱਧ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਅਪਰਾਜਿਤ, ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਭੁਵਨ—ਇਹ ਗ्यारਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਨਾਮਾਨਿ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਦੀਯਤਾਮ੍
ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸੋ।
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਤ੍ਸਵਿਤਾ ਚੈਵ ਪੂषਾ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤਥੈਵ ਚ
ਵਿਵਸਵਾਨ, ਸਵਿਤਾ, ਪੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਤਵਸ਼ਟਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਪਾਰਾਵਤਾਸ੍ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਤੇ ਹ੍ਯਾਸਂਸ੍ਤੁषਿਤੈਃ ਸਹ । । ੧੪ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਮਨੋऽਨੁਮਨ੍ਤਾ ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ਚ ਨਰੋ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਥਾ । । ੧੫ ਵृਤ੍ਤਿਲਮ੍ਬੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮੋ੪ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । । ੧੬ ਏਤੇ ਯਜ੍ਞਭੁਜੋ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਪੂਜਿਤਾਃ । ਆਦਿਤ੍ਯਾਮੇਵ ਤੇ ਧੀਰ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੭ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਚ ਵਸਵਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਧਰ੍ਮਸੂਨਵਃ । ਏਵਂ ਧਰ੍ਮਸੁਤਃ ਸੋਮਸ੍ਤृਤੀਯੋ ਵਸੁਰਿष੍ਯਤੇ । । ੧੮ ਧਰ੍ਮੋऽਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਗਤਃ । ਅਥ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ਵਸੂਂਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਮਭਿਸ਼੍ਚ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । । ੧੯ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ਮਨੁਃ ਪੂਰ੍ਵਃ ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਤਾਮਸਸ਼੍ਚੈਵ ਰੈਵਤਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਤਥਾ । । 1.125.੨੦ ਇਤ੍ਯੇਤੇ षਡਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੋ ਮਨੁਃ । ਵੈਵਸ੍ਵਤੇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਚਾਪਰੇ । । ੨੧ ਏषਾਮਾਦ੍ਯੋਰ੍ਕਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਿਰੇਵ ਚ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਭਵਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਧਰ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਿਰਿਤ੍ਯੁਤ । । ੨੨ ਪਞ੍ਚਮੋ ਦਕ੍ਸ਼ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ੫ ਪਞ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਰੌਚ੍ਯੋ ਭੌਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਵਨ੍ਯਾਵਿਤ੍ਯੇਤੇ ਮਨਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੨੩ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣੁਭੁਗ੍ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤਿਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਵਿਭੁਃ ਪ੍ਰਭੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਖੀ ਤਥੈਵ ਚ ਮਨੋਜਵਃ । । ੨੪ ਓਜਸ੍ਵੀ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਬਲਿਰ੍ਭਾਵ੍ਯਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਅਦ੍ਭੁਤਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਸ਼੍ਚੈਵ ਦਸ਼ਮਸ੍ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੨੫ ਸੁਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਸ਼੍ਚ੧ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਧਾਮਾ੨ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ । ਇਤਿ ਭੂਤਾ ਭਵਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ । । ੨੬ ਕਸ਼੍ਯਪੋऽਤ੍ਰਿਰ੍ਵਸ਼ਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ਼੍ਚ ਗੌਤਮਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਜਮਦਗ੍ਨਿਃ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ऋषਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੨੭ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਰੁਤੋऽਗ੍ਨਿਪਰਿਗ੍ਰਹਾਨ੍ । ਪ੍ਰਵਹੋਥਾਵਹਸ਼੍ਚੈਵ ਉਦ੍ਵਹਃ ਸਂਵਹਸ੍ਤਥਾ । । ੨੮ ਵਿਵਹੋ ਨਿਵਹਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰਿਵਾਹਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਚਰਾ੩ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪृਥਙ੍ਮਾਰ੍ਗਵਿਸਾਰਿਣਃ । । ੨੯ ਸੂਰ੍ਯੋऽਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਵੈਦ੍ਯੁਤਃ ਪਾਵਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਥਃ ਪਵਮਾਨੋऽਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਇਮੇਗ੍ਨਯਃ । । 1.125.੩੦ ਅਗ੍ਨੀਨਾਂ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥੈਵ ਤੁ । ਮਰੁਤਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਕਾਃ । । ੩੧ ऋਤੁਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋऽਹ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ऋਤਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ऋਤੁਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵੈ ਪਞ੍ਚ ਇਤਿ ਸਰ੍ਗਃ ਸਨਾਤਨਃ । । ੩੨ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਃ । ਇਦ੍ਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਨੁਵਤ੍ਸਰਃ । । ੩੩ ਪਞ੍ਚਮੋ ਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੇषਾਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਪਞ੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਤੇषੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਃ । । ੩੪ ਸੋਮ ਇਦ੍ਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚੈਵਾਨੁਵਤ੍ਸਰਃ । ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵਤ੍ਸਰੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਪਞ੍ਚੈਤਾ ' ਯੁਗਦੇਵਤਾਃ । । ੩੫ ਆਰ੍ਤਵਾ ਪਿਤਰੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਯੇ ਜਾਤਾਃ ऋਤੁਸੂਨਵਃ । ਪਿਤਾਮਹਾਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਞ੍ਚਾਬ੍ਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ । । ੩੬ ਸੌਮ੍ਯਾ ਬਰ੍ਹਿषਦਸ਼੍ਚੈਵ ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤ੍ਰਯਃ । ਏਤੇ ਵੈ ਪਿਤਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਯੇ ਜੀਵਤ੍ਪਿਤृਕਾ ਨਰਾਃ । । ੩੭ ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਲੋਹਿਤਾਙ੍ਗੋ ਬੁਧਸ੍ਤਥਾ । ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਹੇਲਿਸੁਤਸ਼੍ਚ ਯਃ । । ੩੮ ਉਪਰਾਗਃ ਸ਼ਿਖੀ ਚੋਭੌ ਨਵੈਤੇ ਨੁ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵਿਮੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਾਵਾਭਾਵਨਿਵੇਦਕਾਃ । । ੩੯ ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਮਣ੍ਡਲਗ੍ਰਹੌ । ਰਾਹੁਸ਼੍ਛਾਯਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ੇषਾਸ੍ਤਾਰਾ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ।1.125.੪ ੦ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਧਿਪਤਿਃ ਸੋਮੋ ਗ੍ਰਹਰਾਜੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਪਠ੍ਯਤੇ ਚਾਗ੍ਨਿਰਾਦਿਤ੍ਯ ਉਦਕਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੪੧ ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਪਠ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੇषਾਂ ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤਾਰਕਗ੍ਰਹਃ । । ੪੨ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਸੁਤਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੋਮੋ ਧਰ੍ਮਸੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦੇਵਾਸੁਰਗੁਰੂ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਨਾਮਤਸ੍ਤੌ੧ ਮਹਾਗ੍ਰਹੌ । । ੪੩ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸੁਤਾਵੇਤਾਵੁਭੌ ਸ਼ੁਕ੍ਰਬृਹਸ੍ਪਤੀ । ਬੁਧਃ ਸੋਮਾਤ੍ਮਜਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ਛਨੀ ਰਵਿਸੁਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੪੪ ਸਿਂਹਿਕਾਯਾਃ ਸੁਤੋ ਰਾਹੁਃ ਕੇਤੁਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਹਿ ਅਧਸ੍ਤਾਚ੍ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ । । ੪੫ ਤਤੋ ਦੂਰਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਤਾਵਦ੍ਵਿਧੋਰ੍ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਕੁਜਬੁਧੌ ਸ਼੍ਵੇਤਾਹ੍ਵਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । । ੪੬ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਧਿषਣਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਕृष੍ਣਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਥ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਜਃ । । ੪੭ ਏषਾਮੇਵ ਕ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਸਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਧ੍ਰੁਵੇ । ਆਦਿਤ੍ਯਨਿਲਯੋ ਰਾਹੁਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸੋਮਮਾਰ੍ਗਗਃ । । ੪੮ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਸ੍ਤੁ੧ ਸ਼ਿਖੀ ਸਰ੍ਪਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਨਵਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ੨ ਤੁ । । ੪੯ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸੂਰ੍ਯਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਸ਼ਨਿਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ੩ ਮਂਡਲਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਵਿਧੋਃ । । 1.125.੫੦ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਾਦਹੀਨੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ ਪਾਦਹੀਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋਙ੍ਗਾਰਕ ਏਵ ਹਿ । । ੫੧ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਂ ਤੁ ਪਾਦਹੀਨਸ੍ਤਯੋਰ੍ਬੁਧਃ । ਬੁਧਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਸਰ੍ਵऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਯਾਨਿ ਤੁ । । ੫੨ ਯੋਜਨਾਨ੍ਯਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਰਾਹੁਃ ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਸ਼੍ਚ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸੋਮਸਨ੍ਨਿਭਃ । । ੫੩ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਮਾਨਸ੍ਤੁ੧ ਕੇਤੁਸ੍ਤ੍ਵਨਿਯਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਗਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਨ੍ਨਰਾਧਿਪ । । ੫੪ ਤਥਾਲਕ੍ਸ਼ਿਤਰੂਪਸ੍ਤੁ ਬਹੁਰੂਪਧਰੋ ਹਿ ਸਃ । ਭੂਰ੍ਲੋਕਃ ਪृਥਿਵੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੁਵਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੫੫ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ੇषਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਭੂਪਤਿਸ੍ਤੁ ਸਦਾ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਸ੍ਤੇਨਾਸੌ ਭੂਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੫੬ ਵਾਯੁਰ੍ਨਭਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤੇਨ ਤਥਾ ਸੂਰ੍ਯੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਹ੍ਯਕਾਃ ਸਿਦ੍ਧਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ।੫੭ ਭੂਰ੍ਲੋਕਵਾਸਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਚਰਾਞ੍ਛृਣੁ । ਮਰੁਤਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਕਂਧੇ ਰੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੌ । ।੫੮ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਥੈਵ ਚ ਗਵਾਂ ਗਣਾਃ । ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਤੁ ਮਹਰ੍ਲੋਕੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਃ । ।੫ ੯ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੇਃ ਸਹਿਤਾਃ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਜਨਲੋਕੇ ਪਞ੍ਚਮੇ ਚ ਵਸਨ੍ਤੇ ਭੂਮਿਦਾਃ ਸਦਾ । । 1.125.੬੦ ऋਤੁਃ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਾਦ੍ਯਾ ਵੈਰਾਜਭ੍ਰ ਤਥਾਸ਼੍ਰਯਾਃ । ਸਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮੇ ਲੋਕੇ ਹ੍ਯਪੁਨਰ੍ਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਨਾਮ੍ । । ੬੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਹ੍ਯਪ੍ਰਤੀਘਾਤਲਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਇਤਿਹਾਸਵਿਦੋ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤੇ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੬੨ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਚ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਯੇ ਸਦਾ ਭੀਮਨਂਦਨ । ਮਹੀਤਲਾਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੬੩ ਸ਼ਤਯੋਜਨਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ੧ ਭੂਮੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਧ੍ਰੁਵਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਤੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੋਤ੍ਸੇਧ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੬੪ ਦ੍ਵਿਗੁਣੈਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤੇषੁ ਚ । ਲੋਕਾਂਤਰਮਥੋ ਚੈਵਂ ਧ੍ਰੁਵਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਧੀਯਤੇ । । ੬੫ ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਨ੍ਨਗਾਃ । ਭੂਤਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਅष੍ਟੌ ਤੇ ਦੇਵਯੋਨਯਃ । । ੬੬ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤ੍ਵਿਮੇ ਲੋਕਾਃ ਸਪ੍ਤ ਵੈ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ । ਮਰੁਤਃ ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਗ੍ਨਯੋ ਗ੍ਰਹਾਃ । । ੬੭ ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਪ੍ਯੇਤਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਮਯਾष੍ਟੌ ਦੇਵਯੋਨਯਃ । ਮੂਰ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਮੂਰ੍ਤਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੬ ੮ ਏਵਂਵਿਧਮਿਦਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯੋਮਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਮਯਂ ਤਥਾ । । ੬੯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋ ਹ੍ਯਰ੍ਚਯੇਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤੇਨ ਸਰ੍ਵੇऽਰ੍ਚਿਤਾਃ ਸੁਰਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼ੁਭਾਰ੍ਥੀ ਵ੍ਯੋਮ ਚਾਰ੍ਚਯੇਤ੍ । । 1.125.੭੦ ਯਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਚਤੇ ਸਦਾ ਵ੍ਯੋਮ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਵृषਧ੍ਵਜਸਦੋ ਰਾਜਨ੍ਸ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੭੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਵ੍ਯੋਮ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਭੁਵਨਕੋਸ਼ਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵ੍ਯੋਮਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਆਕਾਸ਼ਂ ਖਂ ਦਿਸ਼ੋ ਵ੍ਯੋਮ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਨਭੋऽਮ੍ਬਰਮ੍ । ਪੁष੍ਕਰਂ ਗਗਨਂ ਮੇਰੁਰ੍ਵਿਪੁਲਂ ਚ ਬਿਲਂ ਤਥਾ । । ੧ ਆਪੋਛਿਦ੍ਰਂ ਤਥਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਤਮੋ ਵੈ ਰੋਦਸੀ ਤਥਾ । ਨਾਮਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨਿ ਮਹੀਪਤੇ । । ੨ ਲਵਣਕ੍ਸ਼ੀਰਦਧ੍ਯਮ੍ਲਘृਤਮਧ੍ਵਿਕ੍ਸ਼ਵਸ੍ਤਥਾ । ਸ੍ਵਾਦੂਦਕਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । । ੩ ਹਿਮਵਾਨ੍ਹੇਮਕੂਟਸ਼੍ਚ ਨਿषਧੋ ਨੀਲ ਏਵ ਚ । ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ षਡੇਤੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ । ।੪ ਮਧ੍ਯਸਂਸ੍ਥਸ੍ਤਥੈਤੇषਾਂ ਮਹਾਰਾਜਤਪਰ੍ਵਤਃ । ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੀ ਚਾਪ੍ਯਥਾਗ੍ਨੇਯੀ ਯਾਮ੍ਯਾ ਚ ਨੈਰ੍ऋਤੀ ਤਥਾ । । ੫ ਵਾਰੁਣੀ ਚਾਥ ਵਾਯਵ੍ਯਾ ਸੌਮ੍ਯੈਸ਼ਾਨੀ ਤਥੈਵ ਚ । ਏਤਾਃ ਪੁਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦੇਵਾਨਾਂ ਤਥੋਪਰਿ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । । ੬ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੀਰ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਤੁ ਪਰ੍ਵਤਃ । ਤਤਸ਼੍ਚਣ੍ਡਕਪਾਲਂ ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਪਰਤਸ੍ਤੁ ਯਃ । । ੭ ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਂ ਤਤੋ ਭੂਤਾਦਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋ ਮਹਾਨਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਤਃ । । ੮ ਪੁਰੁषਾਦੀਸ਼੍ਵਰੋ ਸ਼੍ਰੇਯ ਈਸ਼੍ਵਰੇਣਾਵ੍ਰृਤਂ ਜਗਤ੍ । ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਭਗਵਨ੍ਭਾਨੁਸ੍ਤੇਨੇਦਂ ਪੂਰਿਤਂ ਜਗਤ੍ । । ੯ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਰ੍ਮਹਾਬਲਃ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਪ੍ਯਥ ਲੋਕਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਯਾ ਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । । 1.126.੧੦ ਭੂਯਸ੍ਤਾਨ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਅਣ੍ਡਾਵਰਣਕਾਰਕਾਨ੍ । ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤੁਭੁਵਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤृਤੀਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੧੧ ਮਹਰ੍ਜਨਸ੍ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ੧ਤਤਸ੍ਤਵਂਡਕਪਾਲਂ ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪਰਸ੍ਤਪਃ । । ੧੨ ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਂ ਤਤੋ ਭੂਤਾਦਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋ ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰਧਾਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਪੁਰੁषਸ੍ਤਤਃ । । ੧੩ ਪੁਰੁषਾਦੀਸ਼੍ਵਰੋ ਜ੍ਞੇਯ ਈਸ਼੍ਵਰੇਣਾਵृਤਂ ਜਗਤ੍ । ਭੂਮੇਰਧਸ੍ਤਾਤ੍ਸਪ੍ਤੈਵ ਲੋਕਾਨਭਿਮਤਾਞ੍ਛृਣੁ । । ੧੪ ਤਲਂ ਸੁਤਲਪਾਤਾਲੇ ਤਲਾਤਲਂ ਤਥਾਤਲਮ੍ । ਵਿਤਲਂ ਚ ਕੁਰੁਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਪ੍ਤਮਂ ਚ ਰਸਾਤਲਮ੍ । । ੧੫ ਤਤੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਂ ਤਤੋ ਭੂਤਾਦਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋ ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰਧਾਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਤਃ । । ੧੬ ਪੁਰੁषਾਦੀਸ਼੍ਵਰੋ ਜ੍ਞੇਯ ਈਸ਼੍ਵਰੇਣਾਵृਤਂ ਜਗਤ੍ । ਏਵਂ ਮੇਰੋਃ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । । ੧੭ ਚਤੁਰਸ੍ਰਸ਼੍ਚਤੁਃ ਸ਼ृਂਗਃ ਸ ਮੇਰੁਃ ਕਾਞ੍ਚਨਃ ਸ਼ੁਭਃ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਸਿਦ੍ਧਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸੇਵਿਤਃ । । ੧੮ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕਾਞ੍ਚਨੈਃ ਸ਼ृਂਗੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਦਿਵਮਿਵੋਲ੍ਲਿਖਨ੍ । ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਤੁਰਾਸ਼ੀਤਿਰੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ । । ੧੯ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ षੋਡਸ਼ਾਧਸ੍ਤਾਦष੍ਟਵਿਂਸ਼ਤਿਵਿਸ੍ਤृਤਃ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਹਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । 1.126.੨੦ ਤਸ੍ਯ ਸੌਮਨਸਂ ਨਾਮ ਸ਼ृਂਗਮੇਕਂ ਤੁ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਦ੍ਮਰਾਗਾਭਂ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਕਂ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ । । ੨੧ ਤृਤੀਯਂ ਨਾਮਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਰਾਜਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰੌਜਸ੍ਕਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੨੨ ਯਤ੍ਤੁ ਸੌਮਨਸਂ ਨਾਮ ਸ਼ृਂਗਂ ਗਾਙ੍ਗੇਯਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਦੇਵ ਚੋਦਯੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਯਤ੍ਰੋਦ੍ਯਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਵਿਃ । । ੨੩ ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਂ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਦृਸ਼੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼ਿਖਰਂ ਚ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤਃ । । ੨੪ ਕਾਞ੍ਚਨਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਤੇਜਸਾਰ੍ਕਸ੍ਯ ਚਾਹृਤੇ । ਉਭੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਤੇ ਆਤਾਮ੍ਰੇ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮੇ । । ੨੫ ਸ਼ृਂਗੇ ਸੌਮਨਸੇ ਸੂਰ੍ਯ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਯਣੇ । ਜ੍ਯੋਤਿषੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚਾਪਿ ਵਿषੁਵੇ ਮਧ੍ਯਤਸ੍ਤਯੋਃ । । ੨੬ ਈਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰੋਦ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਃ ਪੂਰ੍ਵਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ । ਨੈਰ੍ऋਤੇऽਪਿ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਾਯਵ੍ਯੇ ਮਰੁਤਸ੍ਤਥਾ । । ੨੭ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਕਂਜਜਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਗ੍ਰਹਾ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਚੈਵ ਹਿ । ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤੇਨ ਰੂਪੇਣ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ । । ੨੮ ਇਦਂ ਦੇਵਮਯਂ ਵ੍ਯੋਮ ਤਥਾ ਲੋਕਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਕੋਣਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ृਂਗੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਮਹੀਪਤੇ । । ੨੯ ਹੇਲਿਜਸ਼੍ਚਾਪਰੇ ਜ੍ਞੇਯੋ ਧਨਨਾਥਸ੍ਤਥਾਪਰੇ । ਸੋਮਸ਼੍ਚਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ृਂਗੇ ਜਨਾਧਿਪ । । 1.126.੩੦ ਮਧ੍ਯੇ ਕੇਸ਼ਾਸ੍ਥਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਹੁਙ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਪਿਨਾਕਿਨਃ । ਸ਼ृਂਗੇ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇ ਰਾਜਨ੍ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵੋ ਵਿਧੁਕ੍ਸ਼ਯੇ
੩੧ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਗੋਪਤਿਰ੍ਲੋਕਪੂਜਿਤਃ । ਪੂਰ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯੀਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ृਂਗੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੈ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲਃ ਸੁਤਃ । । ੩੨ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਕੀਨਾਸ਼ੋ ਹੇਲਿਨਨ੍ਦਨਃ । ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੈ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਸ਼ृਂਗੇ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਬਲਃ । । ੩੩ ਤਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰੋ ਦੇਵਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੈ ਯਾਦਸਾਂ ਪਤਿਃ । ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵੀਰ ਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਬਲਃ । । ੩੪ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਸ਼ृਂਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦਸ਼ਬਲੋ ਨਰਮਾਰੁਹ੍ਯ ਭਾਰਤ । । ੩੫ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਧ ਏਵ ਹਿ । ਉਪੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਙ੍ਕਰੌ ਦੇਵੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨ੍ਤੇ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤੌ । । ੩੬ ਏष ਮੇਰੁਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯੋਮ ਏष ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਪਠ੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਸ਼੍ਚਾਯਂ ਮੇਰੁਰ੍ਵ੍ਯੋਮ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੩੭ ਤਥਾ ਵੇਦਮਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਠ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ਼ृਂਗਾਣਿ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੂਰ੍ਵਸ਼ृਂਗਾਦਯੋ ਵਿਦੁਃ । । ੩੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਵ੍ਯੋਮਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਗੋਪਾਲ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਬ-ਅਗਨਿ ਵੱਲ ਵਾਲੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕਥਮਾਰਾਧਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਾਮ੍ਬੇਨਾਮਿਤਤੇਜਸਾ । ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕਥਂ ਰੋਗੈਰ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ृਣੁ ਸਾਮ੍ਬਕਥਾਂ ਪੁਰਾ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦ੍ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਂ ਕਥਾਂ ਪਾਪਵਿਮੋਚਿਨੀਮ੍ । । ੨ ਪੁਰਾ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਸ ਨਾਰਦਾਤ੍ । ਵਿਨਯਾਦੁਪਸਙ੍ਗਮ੍ਯ ਵਚਃ ਪਿਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੩ ਕਸ਼੍ਮਲੇਨਾਭਿਭੂਤੋऽਸ੍ਮਿ ਮਲੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾਚ੍ਯੁਤ । ਵੈਦ੍ਯੈਰੋषਧਿਭਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਮਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੪ ਵਨਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਭਗਵਨ੍ਨਨੁਜ੍ਞਾਂ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ਸ਼ਿਵੇਨ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਧ੍ਯਾਯ ਮਾਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ । । ੫ ਅਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਸ ਕृष੍ਣੇਨ ਸਿਨ੍ਧੋਰੁਤ੍ਤਰਕੂਲਤਃ । ਗਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਤਾਰਯਾਮਾਸ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਂ ਮਹਾਨਦੀਮ੍ । । ੬ ਤਤੋ ਮਿਤ੍ਰਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਉਪਵਾਸਪਰਃ ਸਾਮ੍ਬਃ ਸ਼ੁष੍ਕੋ ਧਮਨਿਸਨ੍ਤਤਃ । । ੭ ਆਰਾਧਨਾਰ੍ਥਂ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਹ੍ਯਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ੧ ਜਜਾਪ ਹ । ਵੇਦੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਮਿਤਂ ਪੁਰਾਣਾਸ਼੍ਰਯਬृਂਹਿਤਮ੍ । । ੮ ਯਦੇਤਨ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਹ੍ਯਜਰਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨੋਜਵੈਰਸ਼੍ਵੈਰ੍ਹਾਰੀਤੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਵਰਣਨ।
੯ ਆਦਿਰੇष੧ ਹਿ ਭੂਤਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁਰੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । । 1.127.੧੦ ਏष ਵੈ ਮਣ੍ਡਲੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੁषੋ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ । ਏष ਵਿष੍ਣੁਰਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚੈष ਪਿਤਾਮਹਃ । । ੧੧ ਰੁਦ੍ਰੋ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਰੁਣ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪृਥਿਵੀ ਜਲਮ੍ । ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਧਨਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ । । ੧੨ ਯष ਏष ਮਣ੍ਡਲੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਰੁषੋ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਮਹਾਨ੍ । ਏਕਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਹਾਦੇਵੋ ਵृਤ੍ਰਮਣ੍ਡਨਿਭਃ ਸਦਾ । । ੧੩ ਕਾਲੋ ਹ੍ਯੇष ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਨਿਬੋਧੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਯ ਏष ਮਣ੍ਡਲੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੇਜੋਭਿਃ ਪੂਰਯਨ੍ਮਹੀਮ੍ । । ੧੪ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਵ੍ਯਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਵਾਤੈਰ੍ਯੋऽਮृਤਲਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੇਜਸਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । ੧੫ ਪੁष੍ਣਾਤਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਏष ਏਵ ਸੁਧਾਮृਤੈਃ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਥਾਨ੍ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਜਾਤੀਯਾਂਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਗਤਾਨਪਿ । । ੧੬ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਪਾਸਿ ਤ੍ਵਂ ਚ ਵਿਭਾਵਸੋ । ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕੁष੍ਠ੍ਯਂਧਬਧਿਰਾਨ੍ਪਂਗੂਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਵਿਭੋ । । ੧੭ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਵਤ੍ਸਲੋ ਦੇਵ ਕੁਰੁਤੇ ਨੀਰੁਜੋ ਭਵਾਨ੍ । ਚਕ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮਗ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਧਨਾਲ੍ਪਾਯੁषਸ੍ਤਥਾ । । ੧੮ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ੀ ਤ੍ਵਂ ਦੇਵ ਸਮੁਦ੍ਧਰਸਿ ਲੀਲਯਾ । ਕਾ ਮੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਤਵੈਃ ਸ੍ਤੋਤੁਮਾਰ੍ਤੋऽਹਂ ਰੋਗਪੀਡਿਤਃ । । ੧੯ ਸ੍ਤੂਯਸੇ ਤ੍ਵਂ ਸਦਾ ਦੇਵੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦਿਭਿਃ । ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸਿਦ੍ਧਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਃ ਸਗੁਹ੍ਯਕੈਃ । । 1.127.੨੦ ਸ੍ਤੁਤਿਭਿਃ ਕਿਂ ਪਵਿਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਤਵ ਦੇਵ ਸਮੀਰਿਤੈਃ । ਯਸ੍ਯ ਤੇ ऋਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਤ੍ਰਿਤਯ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੨੧ ਧ੍ਯਾਨਿਨਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪਰਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਾਰਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਤੇਜਸਾਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯਚਿਂਤ੍ਯਾਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿष੍ਕਲਃ । । ੨੨ ਯਦਯਂ ਵ੍ਯਾਹਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇऽਸ੍ਮਿਞ੍ਜਗਤਃ ਪਤਿਃ । ਆਰ੍ਤਿਂ ਭਕ੍ਤਿਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੨੩ ਤਮੁਵਾਚ ਤਤਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਮ੍ । ਪ੍ਰੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤਪਸਾ ਵਤ੍ਸੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਨ੍ਮਾਂ ਯਦਿਚ੍ਛਸਿ । । ੨੪ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਯਦਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾਨੇष ਏਵ ਵਰੋ ਮਮ । ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤੁ ਮੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਯਿ ਦੇਵ ਸਨਾਤਨ । । ੨੫ ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯ ਉਵਾਚ ਭੂਯਸ੍ਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਵਰਂ ਵਰਯ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਰਂ ਵਵ੍ਰੇ ਤਦੈਵ ਵਰਦਂ ਵਿਭੁਮ੍ । । ੨੬ ਮਲਃ ਸ਼ਰੀਰਸਂਸ੍ਥੋ ਮੇ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤੁ । ਯੇਨ ਮੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਖਿਲਂ ਵਪੁਰ੍ਭਵਤੁ ਗੋਪਤੇ । । ੨੭ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ ਤਥਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤੇਨੋਕ੍ਤੋ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਤਾਂ ਮੁਮੋਚ ਰੁਜਂ ਸਾਮ੍ਬੋ ਦੇਹਾਤ੍ਤ੍ਵਚਮਿਵੋਰਗਃ । । ੨੮ ਤਤੋ ਰੂਪੇਣ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਰੂਪਵਾਨਭਵਤ੍ਪੁਨਃ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਂ ਪੁਰਤੋऽਵਸ੍ਥਿਤੋऽਭਵਤ੍ । । ੨੯ ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯ ਉਵਾਚ ਭੂਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਸਾਮ੍ਬਂ ਤੁष੍ਟੋऽਹਂ ਯਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ । ਅਦ੍ਯ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਤ੍ਵਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਮਮ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਲੋਕਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ । । 1.127.੩੦ ਸ੍ਥਾਪਯਸ੍ਵੈਵ ਮਾਮਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਤਟੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਤਵ ਨਾਮ੍ਨਾ ਚ ਸਾਮ੍ਬੇਦਂ ਪਰਾਂ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ । । ੩੧ ਕੀਰ੍ਤਿਸ੍ਤਵਾਕ੍ਸ਼ਯਾ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਭੂਯਸ਼੍ਚ ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । । ੩੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਏਵਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰਂ ਤਸ੍ਮੈ ਵृष੍ਣਿਸਿਂਹਾਯ ਚਾਪਰਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧਾਦ੍ਧਰਿਃ । । ੩੩ ਯ ਇਦਂ ਪਠਤੇ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਨਰਃ । ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਸ਼ਤਮਾਵਰ੍ਤ੍ਯ ਹੋਮਂ ਵਾ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਕਮ੍ । । ੩੪ ਰਾਜ੍ਯਕਾਮੋ ਲਭੇਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਧਨਕਾਮੋ ਲਭੇਦਧਨਮ੍ । ਰੋਗਾਰ੍ਤੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰੋਗਾਦ੍ਯਥਾ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ । । ੩੫ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚਾਪਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੂਜ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਰਮਤੇ ਚ ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । । ੩੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤਵਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਸ੍ਤਾਵੀਚ੍ਚ ਤਤ ਸਾਮ੍ਬਃ ਕृਸ਼ੋ ਧਮਨਿਸਨ੍ਤਤਃ । ਰਾਜਨ੍ਨਾਮਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੧ ਖਿਦ੍ਯਮਾਨਂ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਕृष੍ਣਾਤ੍ਮਜਂ ਤਦਾ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇऽਸ੍ਮੈ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੨ ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯ ਉਵਾਚ ਸਾਮ੍ਬ ਸਾਮ੍ਬ ਮਹਾਵਾਹੋ ਸ਼ृਣੁ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤ । ਅਲਂ ਨਾਮਸਹਸ੍ਰੇਣ ਪਠ ਚੇਮਂ ਸ਼ੁਭਂ ਸ੍ਤਵਮ੍ । । ੩ ਯਾਨਿ ਗੁਹ੍ਯਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਚ । ਤਾਨਿ ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਯਿष੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦਵਧਾਰਯ । ੪ ਵੈਕਰ੍ਤਨੋ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਰਵਿਃ । ਲੋਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਂਲ੍ਲੋਕਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਗ੍ਰਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ੫ ਲੋਕਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ਃ ਕਰ੍ਤਾ ਹਰ੍ਤਾ ਤਮਿਸ੍ਰਹਾ । ਤਪਨਸ੍ਤਾਪਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਵਾਹਨਃ । ੬ ਗਭਸ੍ਤਿਹਸ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਃ । ਏਕਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੇष ਸ੍ਤਵ ਇष੍ਟਸ੍ਸਦਾ ਮਮ । । ੭ ਸ਼ਰੀਰਾਰੋਗ੍ਯਦਸ਼੍ਚੈਵ ਧਨਵृਦ੍ਧਿਯਸ਼ਸ੍ਕਰਃ । ਸ੍ਤਵਰਾਜ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । ੮ ਯ ਏਤੇਨ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦ੍ਵੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇऽਸ੍ਤਮਨੋਦਯੇ । ਸ੍ਤੌਤਿ ਮਾਂ ਪ੍ਰਣਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੯ ਮਾਨਸਂ ਵਾਚਿਕਂ ਵਾਪਿ ਕਾਯਿਕਂ ਯਚ੍ਚ ਦੁष੍ਕृਤਮ੍ । ਏਕਜਾਪ੍ਯੇਨ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ । 1.128.੧੦ ਏष ਜਪ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹੋਮਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਧ੍ਯੋਪਾਸਨਮੇਵ ਚ । ਬਲਿਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਰ੍ਘ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਥ ਧੂਪਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ।੧੧ ਅਨ੍ਨਪ੍ਰਦਾਨੇ ਸ੍ਨਾਨੇ ਚ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ । ਪੂਜਿਤੋऽਯਂ ਮਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਃ ਸ਼ੁਭਃ । । ੧੨ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਜਗਤਾਂ ਪਤਿਃ । ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਕृष੍ਣਤਨਯਂ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤੋऽਭਵਤ੍ । । ੧੩ ਸਾਮ੍ਬੋऽਪਿ ਸ੍ਤਵਰਾਜੇਨ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਵਾਹਨਮ੍ । ਪ੍ਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਨੀਰੁਜਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰੋਗਾਦ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ । । ੧੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤਵਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਂਬਾ ਨੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਾਮ੍ਬਕृਤਾਦਿਤ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਥਾਪਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਥ ਲਬ੍ਧਵਰਃ ਸਾਮ੍ਬੋ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ । । ੧ ਪੂਰ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤੇਨੈਵ ਸਾਰ੍ਧਮਨ੍ਯੈਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਭਿਃ । ਸ੍ਨਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਨਾਤਿਦੂਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਂ ਨਦੀਂ ਯਯੌ । । ੨ ਕृਤ੍ਵਾਤ੍ਮਮਣ੍ਡਲਾਕਾਰਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨੋ ਦਿਨੇਦਿਨੇ । ਸਸ੍ਨੌ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਕਿਂ ਰੂਪਂ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ । । ੩ ਸ ਸ੍ਨਾਤਃ ਸਹਸੈਵਾਥ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ੧ ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀਮ੍ । ਉਹ੍ਯਮਾਨਾਂ ਜਲੌਘੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਸਮ੍ਮੁਖੀਂ ਰਵੇਃ । । ੪ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਵੀਰਸ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਿਦਂ ਯਥਾ । ਦੇਵੇਨ ਯਤ੍ਤਦਾਜ੍ਞਪ੍ਤਂ ਤਦਿਦਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੫ ਸ ਤਾਮੁਤ੍ਤਾਰ੍ਯ ਸਲਿਲਾਦਾਨੀਯ ਚ ਮਹੀਪਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਤਾਂ ਤਦਾ । । ੬ ਨਿਧਾਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾਁਲ੍ਲੋਕੇ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਵਨੇ ਰਮ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ । । ੭ ਤਤਸ੍ਤਾਮੇਵ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਰਵੇਃ । ਕੇਨੇਯਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਨਾਥ ਭਵਤੋ ਹ੍ਯਾਕृਤਿਃ ਸ਼ੁਭਾ । । ੮ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਤਮੁਵਾਚਾਥ ਸ਼ृਣੁ ਸਾਮ੍ਬ ਬ੍ਰੁਵੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਯੇਨ ਚਾਪ੍ਯੇषਾ ਮਦੀਯਾ ਪੁਰੁषਾਕृਤਿਃ । । ੯ ਮਮਾਤਿਤੇਜਸਾਵਿष੍ਟਂ ਰੂਪਮਾਸੀਤ੍ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਅਸਹ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਤੋऽਸ੍ਮ੍ਯਭ੍ਯਰ੍ਚਿਤਃ ਸੁਰੈਃ । । ਸਹ੍ਯਂ ਭਵਤੁ ਤੇ ਰੂਪਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਭृਤਾਮਿਤਿ । । 1.129.੧੦ ਤਤੋ ਮਯਾ ਸਮਾਦਿष੍ਟੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਤੇਜਸਾਂ ਸ਼ਾਤਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਰੂਪਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਸ੍ਵ ਮੇ । । ੧੧ ਤਤਸ੍ਤੁ ਮਤ੍ਸਮਾਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤੇਨੈਵ ਨਿਪੁਣਂ ਤਦਾ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇ ਭ੍ਰਮਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰੂਪਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਿਤਂ ਮਮ । । ੧੨ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋऽਯਂ ਸ ਮਯਾ ਕਾਰਿਤਃ ਪੁਨਃ । ਤੇਨੇਯਂ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । । ੧੩ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਿਮਵਤਃ ਪृष੍ਠੇ ਪੁਰਾ ਸਿਦ੍ਧਨਿषੇਵਿਤੇ । ਤ੍ਵਦਰ੍ਥਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਯਾਂ ਤਤਸ੍ਤੇਨਾਵਤਾਰਿਤਾ । । ੧੪ ਭਵਤਸ੍ਤਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਨਮਿਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਰੁਚਿਰਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਾਮ੍ਬ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਮੇऽਤ੍ਰ ਯਾਸ੍ਯਤਿ । । ੧੫ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਮਮ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਸੁਤੀਰੇ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਜਨੈਃ । ਕਾਲਪ੍ਰਿਯੇ ਚ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇऽਪਰਾਹ੍ਣੇ ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । । ੧੬ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਚਕ੍ਰਧृਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ਼ਙ੍ਕਰਸ਼੍ਚਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਤੁ ਮਾਂ ਪੂਜਯਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । । ੧੭ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋऽਸੌ ਭਗਵਤਾ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਸ ਯਾਦਵਃ । ਹਰ੍षਮਾਪ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋऽਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਤਤਃ । । ੧੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸਾਮ੍ਬਕृਤਾਦਿਤ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਥਾਪਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਪ੍ਰਸਾਦਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਕਾਰਿਤਾ ਰਵੇਃ । ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਵਚਨਾਤ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਸਾਦਃ ਕਾਰਿਤੋ ਰਵੇਃ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਥਾ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਕਾਰਿਤਾ ਭਾਨੋਃ ਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਮਹੀਪਤੇ । । ੨ ਸੁਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਭਾਨੋਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਨਾਰਦਮ੍ । ਸ ਚਾਪਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚਾਗਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । । ੩ ਤਮਾਗਤਮਭਿਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਰਦਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸਾਂਬੋ ਨਾਰਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ।੪ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਨਰੋ ਦ੍ਵਿਜ । ਕਿਂ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਰ੍षੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ । । ੫ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਸਾਦਂ ਸ਼ੋਭਨੇ ਦੇਸ਼ੇ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਰਯਤੇ ਰਵੇਃ । ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੬ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਯਤਨਂ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਕੀਦृਕ੍ਛਸ੍ਤਂ ਚਾਯਤਨਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ੧ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜ । । ੭ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਸਲਿਲਮਾਗਮੇ ਚ ਵਿਨਾਸ਼ਨੇ । ਦੇਵਤਾਯਤਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਸ਼ੋਧਰ੍ਮਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ । । ੮ ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤੇਨ ਲਭਤੇ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ੧ ਵਿਭੂषਿਤਾਨ੍ । ਦੇਵਾਨਾਮਾਲਯਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦ੍ਵਯਂ ਯਤ੍ਰ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । । ੯ ਸਲਿਲਾਦ੍ਯਂ ਚ ਆਰਾਮਃ ਕृਤੇष੍ਵਾਯਤਨੇषੁ ਚ । ਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਮੁਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੇਵਤਾਃ । । 1.130.੧੦ ਸਰਃਸੁ ਨਲਿਨੀਚ੍ਛਨ੍ਨਨਿਰਸ੍ਤਰਵਿਰਸ਼੍ਮਿषੁ । ਹਂਸਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਕਹ੍ਲਾਰਵੀਥੀਵਿਮਲਵਾਰਿषੁ । । ੧੧ ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਕ੍ਰੌਞ੍ਚਚਕ੍ਰਵਾਕਵਿਰਾਵਿषੁ । ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਵਿਮਲਚ੍ਛਾਯਾਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਜਨਚਾਰਿषੁ । । ੧੪ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਕਾਞ੍ਚੀਸੁਲਾਪਾਸ਼੍ਚ ਕਲਹਂਸਕਲਸ੍ਵਨਾਃ । ਨਦ੍ਯਸ੍ਤੋਯਾਂਸ਼ੁਕਾ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਫਰੀਕृਤਮੇਖਲਾਃ । । ੧੩ ਫੁਲ੍ਲਦ੍ਰੁਮੋਤ੍ਤਮਾਵਾਸਾਃ ਸਙ੍ਗਮਸ਼੍ਰੋਣਿਮਣ੍ਡਲਾਃ । ਪੁਲਿਨਾਦ੍ਯੁਨ੍ਨਤੋਰਸ੍ਕਾ ਰਸਹਾਸਾਸ਼੍ਚ ਨਿਮ੍ਨਗਾਃ । । ੧੪ ਵਨੋਪਾਨ੍ਤਨਦੀਸ਼ੈਲਸਂਸ੍ਕਰੋਪਾਨ੍ਤਭੂਮਿषੁ । ਰਮਨ੍ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰੇषੂਦ੍ਯਾਨਵਤ੍ਸੁ ਚ । । ੧੫ ਭੂਮਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੀਨਾਂ ਯਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਾਸ੍ਤੁਕਰ੍ਮਣਿ । ਤਾ ਏਵਂ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਵਤਾਯਤਨੇष੍ਵਪਿ । । ੧੬ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਪਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵਤਾਯਤਨਂ ਸਦਾ । ਦ੍ਵਾਰਂ ਚ ਮਧ੍ਯਮਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਦਿਕ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ੧੭ ਯੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਤਤ੍ਸਮੁਨ੍ਨਤਿਃ । ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਸ੍ਤੁ ਤृਤੀਯੋऽਥ ਤੇਨ ਤੁਲ੍ਯਾ ਕਟਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । । ੧੮ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਰ੍ਧੋ ਭਵੇਦ੍ਗਰ੍ਭੋ ਭਿਨ੍ਨਯੋਨ੍ਯਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਗਰ੍ਭਪਾਦੋਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮ੍ । । ੧੯ ਉਚ੍ਛ੍ਰਯਾਤ੍ਪਾਦਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਸ਼ਾਖਾ ਤਦ੍ਵਦੁਦੁਮ੍ਬਰੀ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ਪਾਦਪ੍ਰਤਿਮਾਦ੍ਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸ਼ੇषਯੋਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । 1.130.੨੦ ਨृਪਂ ਸਪ੍ਤਨਵਭਿਃ ਸ਼ਾਖਾਭਿਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਅਥ ਸ਼ਾਖਾਚਤੁਰ੍ਭਾਗੇ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰੌ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । । ੨੧ ਸ਼ੈਲਮਙ੍ਗਲ੍ਯਵਿਹਗਃ ਸ਼੍ਰੀਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੈਰ੍ਘਟੈਃ । ਮਾਨਾष੍ਟਮੇਨ੧ ਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਪਿਣ੍ਡਿਕਾ । । ੨੨ ਦ੍ਵਿਭਾਗਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਤਤ੍ਰ ਤृਤੀਯੋ ਭਾਗਪਿਣ੍ਡਿਕਾ । ਪੂਰ੍ਵੇ ਮੇਰੁਰ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਕੈਲਾਸਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪਰੇ । । ੨੩ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਪਰੇ ਵੀਰ ਵਿਮਾਨਚ੍ਛਦਨਂ ਤਥਾ । ਸਮੁਦ੍ਰਪਦ੍ਮਗਰੁਡਨਨ੍ਦਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਕੁਞ੍ਜਰਾਃ । । ੨੪ ਗृਹਰਾਜੋ ਵृषੋ ਹਂਸਃ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਕੋ ਘਟਃ । ਸਿਂਹੋ ਵृषਸ਼੍ਚਤੁष੍ਕੋਣਃ षੋਡਸ਼ਾष੍ਟਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਤਥਾ । । ੨੫ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ । ਯਥੋਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਵਦਾਮਿ ਤੇ । । ੨੬ ਨਵਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮੇਰੁਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭੌਮੋ ਵਿਵਿਧਕੁਹਰਸ਼੍ਚ । ਦ੍ਵਾਰੈਰ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚਤੁਭਿਰ੍ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਧਸ੍ਤਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ । । ੨੭ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਧਸ੍ਤਾਯਾਮੋ ਦਸ਼ਭੌਮਃ ਸਪ੍ਤ ਮਨ੍ਦਰਃ । ਸ਼ਿਖਰਯੁਤਃ ਕੈਲਾਸੋऽਪਿ ਸ਼ਿਖਰਵਾਨष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੋष੍ਟਭੌਮਸ਼੍ਚ । । ੨੮ ਜਾਲਗਵਾਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਮਾਨਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਕਾਯਾਮਃ । ਨਨ੍ਦਨ ਇਤਿ ਵੈ ਭੌਮੋ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍षੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗਯੁਤਃ । । ੨੯ ਵृਤ੍ਤਃ ਸਮੁਦ੍ਗਨਾਮਾ ਪਦ੍ਮਾਕृਤਿਰਯਂ ਚਾष੍ਟੌ । ਸ਼ृਙ੍ਗੇਣੈਕੇਨ ਭਵੇਦੇਕੇਨ ਚ ਭੂਮਿਕਾ ਤਸ੍ਯ । । 1.130.੩੦ ਗਰੁਡਾਕृਤਿਸ਼੍ਚ ਗਰੁਡੋ ਨਨ੍ਦੀ ਵੈ षष੍ਟਿਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ । ਕਾਯਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਭੌਮੋ ਵਿਭੂषਿਤੋਂऽਗੈਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਭਿਃ । । ੩੧ ਕੁਞ੍ਜਰ ਇਤਿ ਗਜਪृष੍ਠਃ षੋਡਸ਼ਾਹਸ੍ਤੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੋ ਮਧ੍ਯੇ । ਗृਹਰਾਜਃ षੋਡਸ਼ਕਸ੍ਤ੍ਰਿਚਕ੍ਰਸ਼ਾਲਾ ਭਵੇਦ੍ਵਲਭੀ । । ੩੨ ਵृष ਏਵਂ ਮृਮਿਸ਼ृਙ੍ਗੋ ਦ੍ਵਾਵਸ਼ਹਸ੍ਤਃ ਸਮੁਨ੍ਨਤੋ ਵृਤ੍ਤਃ । ਹਂਸੋ ਹਂਸਾਕਾਰੋ ਘਟੋऽष੍ਟਸਹਸ੍ਰਕਲਸ਼ਰੂਪਃ । । ੩੩ ਦ੍ਵਾਰੈਰ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਬਹੁਸ਼ਿਖਰੋ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਃ । ਬਹੁਰੁਚਿਰਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਾਲਃ षਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਦ੍ਭਾਗਭੂਮਿਸ਼੍ਚ । । ੩੪ ਸਿਂਹਃ ਸਿਂਹਾਕਾਰੋ੧ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕੋਣੋऽष੍ਟਹਸ੍ਤਸ਼੍ਚ । । ੩੫ ਸਹਸ੍ਰਤ੍ਰਿਤਯਂ ਚੈਵ ਕਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸ੍ਥਾਪਯਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਤਮੇਕਂ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ । । ੩੬ ਕਪੋਤਪਾਲਿਨੀਯੁਕ੍ਤਮਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤੁਲ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੩੭ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਯ ਏਤੇ ਕਥਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਤੇषਾਂ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਸਾਦੋ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । । ੩ ੮ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਤੇषਾਂ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਹਿ ਪੁਰਂ ਵ੍ਯਯਵਦ੍ਭਿਰ੍ਨਰੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ । । ੩ ੯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਵੈ ਕਾਰ੍ਯਂ ਭਾਨੋਰ੍ਮਨ੍ਦਿਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਦਿਸ਼ਾਂ ਭਾਗੇ ਚ ਕਤਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸ਼ੇषਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । । 1.130.੪੦ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਪੁਰਮਧ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਯਤਨਂ ਰਵੇਃ । ਦਿਸ਼ਾਂ ਭਾਗੇऽਥ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰਸਮੀਪਤਃ । । ੪੧ ਭੂਮਿਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਯਤਨਂ ਤਤਃ ' । ਇष੍ਟਗਨ੍ਧਰਸੋਪੇਤਾ ਨਿਮ੍ਨਾ੨ ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ੪੨ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤੁषਕੇਸ਼ਾਸ੍ਥਿਕ੍ਸ਼ਾਰਾਙ੍ਗਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਮੇਘਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋषਾ ਸਰ੍ਵਬੀਜਪ੍ਰਰੋਹਿਣੀ । । ੪੩ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਰਕ੍ਤਾ ਤਥਾ ਪੀਤਾ ਕृष੍ਣਾ ਚ ਕਥਿਤਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਃ । ਦ੍ਵਿਜਰਾਜਨ੍ਯਵਂਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । । ੪੪ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਉਪਲਿਪ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । ੪੫ ਹਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮਧਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯਾ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍ । ਗਰ੍ਤਮੁਤ੍ਕੀਰ੍ਯ ਤੇਨੈਵ ਪਾਂਸੁਨਾ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰਯੇਤ੍ । । ੪੬ ਸਮੇ ਸਮਗੁਣਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਹੀਨੇ ਹੀਨਗੁਣਾ ਭਵੇਤ੍ । ਵਰ੍ਧਮਾਨੇ ਤੁ ਵੈ ਪਾਂਸੌ ਭਵੇਦ੍ਵृਦ੍ਧਿਕਰੀ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਃ । । ੪੭ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮ੍ਮੁਖਮਰ੍ਕਸ੍ਯ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਮੁਖਮ੍ । ਸ੍ਥਾਪਨੀਯਂ ਗृਹਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਸ੍ਥਾਨਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ । । ੪੮ ਭਵਨਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰਵੇਃ ਸ੍ਨਾਨਗृਹਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰ ਗृਹਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਵੇਰੁਤ੍ਤਰਤਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ਉਦਙ੍ਮੁਖਂ ਭਵੇਚ੍ਛਮ੍ਭੋਰ੍ਮਾਤॄਣਾਂ ਗृਹਮੇਵ ਚ । । ੪੯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਸ਼੍ਚਿਮਤਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਰੁਤ੍ਤਰਤਸ੍ਤਥਾ । ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਾਮੇ ਰਾਜ੍ਞੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । 1.130.੫੦ ਪਿਂਗਲੋ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੇ੭ ਭਾਨੋਰ੍ਵਾਮਤੋ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਃ । ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਯੋਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੁਰਤਸ੍ਤ੍ਵਂਸ਼ੁਮਾਲਿਨਃ । । ੫੧ ਤਤਃਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ਼੍ਵਿਨੋਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਦੇਵਗृਹਾਦ੍ਵਹਿਃ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਕਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਰਾਜ੍ਞਾਸ੍ਰੌषੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ । । ੫੨ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਕਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤੌ ਕਲ੍ਮਾषਪਕ੍ਸ਼ਿਣੌ । ਜਣ੍ਡਕਾਮਚਰੌ੧ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯੌ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਿਤੌ । । ੫੩ ਉਦੀਚ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਾਪਨੀਯਸ੍ਤੁ ਕੁਬੇਰੋ ਲੋਕਪੂਜਿਤਃ । ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰੇਵਤਃ ਸਵਿਨਾਯਕਃ । । ੫੪ ਯਤ੍ਰ ਵਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾ ਗੁਹਾਦਯਃ । ਦ੍ਵੇ ਮਣ੍ਡਲੇऽਰ੍ਘ੍ਯਦਾਨਾਰ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਯੇ ਸਵ੍ਯਾਪਸਵ੍ਯਤਃ । । ੫੫ ਦਦ੍ਯਾਦੁਦਯਵੇਲਾਯਾਮਰ੍ਘਂ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ । ਉਤ੍ਤਰੇ ਮਣ੍ਡਲੇ ਦਦ੍ਯਾਦਰ੍ਘ੍ਯਮਸ੍ਤਮਨੇ ਰਵੇਃ । । ੫੬ ਚਕ੍ਰਾਕृਤਾਂ ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਰਵੇਃ । ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਵਿਧਿਵਦ੍ਵੀਰ ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕਲਸ਼ੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ । । ੫੭ ਨਾਨਾਤੂਰ੍ਯਨਿਨਾਦੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਲੈਃ । ਤृਤੀਯੇ ਮਣ੍ਡਲੇ ਹ੍ਯੇਵ ਪੂਜਨੀਯੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੫੮ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਚਤੁਃਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯੋਮ ਦੇਵਗृਹਾਗ੍ਰਤਃ । ਪ੍ਰਤਿਮਾਯਾਸ੍ਤੁ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਧ੍ਯੇऽਸ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । । ੫੯ ਦਿਣ੍ਡੀ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਃ ਪੁਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਾਦਿਤ੍ਯਾਭਿਮੁਖਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਯਦੇਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਵ੍ਯੋਮ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਂ ਮਯਾ । । 1.130.੬੦ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤਸ੍ਯ ਦਾਤਵ੍ਯਮਰ੍ਘ੍ਯਮਤ੍ਰ ਯਦੂਤ੍ਤਮ । ਅਥ ਵਾ ਮਣ੍ਡਲਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਤृਤੀਯਂ ਚਕ੍ਰਸਮ੍ਮਿਤਮ
੬੧ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਦਾਤਵ੍ਯੋऽਰ੍ਘਃ ਸੁਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰਤਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵ੍ਯੋਮਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮੀਪਤਃ । । ਪੁਸ੍ਤਕਵਾਚਨਸ੍ਥਾਨਮਥ ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਰੋਚਤੇ । । ੬੨ ਏष ਸ੍ਥਾਨਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਗृਹਰਾਜ੍ਞੋऽਥ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਭਾਸ੍ਕਰਪ੍ਰਿਯੌ । । ੬੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਥੇ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਚੁਣੀ ਜਾਵੇ।
ਦਾਰੁਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਅਥ ਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਿਧਿਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਵਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ੧ ਅਰ੍ਚਾ੧ ਸਪ੍ਤਵਿਧਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਵृਦ੍ਧਯੇ । ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਰਾਜਤੀ ਤਾਮ੍ਰੀ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਸ਼ੈਲਜਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੨ ਵਾਰ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਚਾਲੇਖ੍ਯਕਾ ਚੇਤਿ ਮੂਤਿਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਵੈ । ਵਾਰ੍ਕ੍ਸ਼ੀਵਿਧਾਨਂ ਤੇ ਵੀਰ ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ । । ੩ ਕਰ੍ਤ੍ਰਨੁਕੂਲੇ ਦਿਵਸੇ ਸਂਵਤ੍ਸਰਵਿਸ਼ੋਧਿਤੇ । ਸ਼ੁਭੈਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੈਃ ਸ਼ਕੁਨੈਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨੈਸ਼੍ਚ ਵਨਂ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੪ ਕ੍ਸ਼ੀਰਿਣੋ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੁਰ੍ਬਲਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਚਤੁष੍ਪਥੇषੁ ਨ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਯੇ ਚ ਪੁਤ੍ਰਕਵृਕ੍ਸ਼ਕਾਃ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਦਿਤਿਆ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।
੫ ਦੇਵਤਾਯਤਨਸ੍ਥਾ ਯੇ ਤਥਾ ਵਲ੍ਮੀਕਸਮ੍ਭਵਾ । ਉਤ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਦੇਵਤਾ ਯੇषੁ ਚੈਤ੍ਯਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੬ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਭੂਮਿਜਾ ਯੇ ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਨਿਲਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਸਕੋਟਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸ਼ੁष੍ਕਾਗ੍ਰਾ ਯੇ ਚ ਪਾਦਪਾਃ । । ੭ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਿਹਤਾ ਯੇ ਚ ਕੁਞ੍ਜਰਾਸ਼ਾਸ੍ਤਥਾ ਕृਤਾਃ । ਸਾਮਾਦ੍ਯਾਃ ਸਰੁਜੋऽਧਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਧਿਨਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵ ਚ । । ੮ ਅਕਾਲੇ ਪੁष੍ਪਿਤਾ ਯੇ ਚ ਕਾਲੇ ਤੇ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਤਰਵੋ ਰਕ੍ਸ਼ੋਧ੍ਵਾਂਕ੍ਸ਼ਨਿषੇਵਿਤਾਃ । । ਏਕਸ਼ਾਖਾਤਿਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾਧਮਾਃ । । ੯ ਮਧੂਕੋ ਦੇਵਦਾਰੁਸ਼੍ਚ ਵृਕ੍ਸ਼ਰਾਜਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦਨਃ । ਬਿਲ੍ਵਸ਼੍ਚਾਮ੍ਰਾਤਕਸ਼੍ਚੈਵ ਖਦਿਰੋਥਾਞ੍ਜਨਸ੍ਤਥਾ । । 1.131.੧੦ ਨਿਮ੍ਬਃ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪਨਸਃ ਸਰਲੋऽਰ੍ਜ੍ਜੁਨਃ । ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾਦ੍ਰੁਮਾਃ । । ੧੧ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਵृਕ੍ਸ਼ੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੌ । ਨਿਮ੍ਬਾਦ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਸਾਧਾਰਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੨ ਕਥ੍ਯਮਾਨਾਨ੍ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼ृਣੁ ਵੀਰ ਤਥਾਪਰਾਨ੍ । ਸੁਰਦਾਰੁਃ ਸ਼ਮੀ ਚੈਵ ਮਧੂਕਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਤਥਾ । । ਏਤੇ ਵੈ ਤਰਵਸ੍ਤਾਤ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੩ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਤਥਾਰਿष੍ਟਃ ਖਦਿਰਸ੍ਤਿਨ੍ਦੁਕਸ੍ਤਥਾ । ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸਾਮ੍ਬ ਦ੍ਰੁਮਃ ਕਰਕਤਃ ਸ਼ੁਭਃ । । ੧੪ ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਸ੍ਯੁਃ ਖਦਿਰਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਤਥਾ । ਪੁਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਰਵਸ਼੍ਚੈਤੇ ਸ਼ੁਭਦਾਸ੍ਤੁ ਤਥੈਵ ਚ । । ੧੫ ਕੇਸਰਃ ਸਰ੍ਜਕਸ਼੍ਚਾਮ੍ਰਃ ਸ਼ਾਲਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਥੇਤਰਃ । ਏਤੇ ਵੈ ਤਰਵਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ੁਭਦਾਯਕਾਃ । । ੧੬ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਚੈਵਮਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਚਾਭਿਮਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪੂਜਯੇਦ੍ਬਲਿਪੁष੍ਪਕੈਃ । । ੧੭ ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਵਿਵਿਕ੍ਤੇ ਚ ਕੇਸ਼ਾਂਗਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ । ਪ੍ਰਾਗੁਦਕ੍ਸੂਚਕੇ ਦੇਸ਼ੇ ਲੋਕਕष੍ਟਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ । । ੧੮ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਸ੍ਕਨ੍ਧਵਿਟਪਃ षਤ੍ਰਵਾਨृਜੁਵृਦ੍ਧਿਗਃ । ਆਤਙ੍ਕਹੀਨੋ ਵਿਵਸ਼ਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਕ੍ਪਰ੍ਣਃ ਸ਼ੁਭਸ੍ਤਥਾ । ੧੯ ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਪਤਿਤਾ ਯੇ ਚ ਹਸ੍ਤਿਭਿਃ ਪਾਤਿਤਾਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਵਹ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । । 1.131.੨੦ ਤਰਵੋ ਵਰ੍ਜਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹੀਤਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਭਾ ਦ੍ਰੁਮਾਃ । ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਪਾਃ ਸਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰ ਸਪੁष੍ਪਾਃ ਸਫਲਾਸ੍ਤਥਾ । । ੨੧ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਗ੍ਰਹਣਂ ਚਾष੍ਟਮਾਸੇषੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਦਿषੁ । ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭਦਿਨੇ ਚੈਵ ਸੋਪਵਾਸੋऽਧਿਵਾਸਯੇਤ੍ । । ੨੨ ਸਮਨ੍ਤਾਦੁਪਲਿਪ੍ਯਾਥ ਤਸ੍ਯਾਧਸ੍ਤਾਦ੍ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪਰਿਪੂਤੇਨ ਪਰਿਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਾਰਿਣਾ । । ੨੩ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਚ ਪਰਿਧੂਤੇ ਚ ਪਰਿਧਾਯ ਚ੧ ਵਾਸਸੀ । ਪੂਜਯੇਦ੍ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸਧੂਪਬਲਿਕਰ੍ਮਭਿਃ । । ੨੪ ਤਤਃ ਕੁਸ਼ੈਃ ਪਰਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਹੁਤ੍ਵਾਗ੍ਨੌ ਤਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਿਕੇ । ਦੇਵਦਾਰੁਸਮਿਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍ । । ੨੫ ੴ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸੁਵਰਿਤਿ ਤਤੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ੴ ਪ੍ਰਜਾਪਤਯੇ ਸਤ੍ਯਸਦਾਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨ੍ਤ੍ਸਚਰਾਚਰਾਤ੍ਮਨ੍ । । ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਮਸ੍ਮਿਨ੍ਕੁਰੁ ਦੇਵ ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਸੂਰ੍ਯਾਵृਤਂ ਮਣ੍ਡਲਮਾਵਿਸ਼ੇਸ਼੍ਚ ਨਮਃ । । ੨੬ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸਮ੍ਪੂਜਯਿਤ੍ਯਾ ਤੁ ਵਾਕ੍ਯੈਸ੍ਤਂ ਪਰਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ । ਵृਕ੍ਸ਼ਲੋਕਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗਚ੍ਛ ਦੇਵਾਲਯਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ੨੭ ਦੇਵ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਸੇ ਤਤ੍ਰ ਚ੍ਛੇਦਦਾਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਕਾਲੇ ਧੂਪਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸਪੁष੍ਪੈਰ੍ਬਲਿਕਰ੍ਮਭਿਃ । । ੨੮ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪੂਜਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍ । ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲੇ ਕੁਠਾਰਂ ਤੁ ਧੂਪਮਾਲ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਪੂਜ੍ਯ ਚ । । ੨੯ ਪੂਰ੍ਵਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਪਨੀਯਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਪਰਮਾਨ੍ਨਮੋਦਕੌਦਨਪਲਪੂਪਿਕਾਦਿਭਿਰ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਃ । । 1.131.੩੦ ਮਦ੍ਯੈਃ ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਧੂਪੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਤਰੁਂ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ । ਸੁਰਪਿਤृਪਿਸ਼ਾਚਰਾਕ੍ਸ਼ਸਭੁਜਙ੍ਗਸੁਰਗਣਵਿਨਾਯਕਾਦ੍ਯਾਨਾਮ੍ । । ੩੧ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੂਜਾਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਚ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ । । ੩੨ ਅਰ੍ਚਾਸੁ ਦੇਵਦੇਵ ਤ੍ਵਂ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਵृਕ੍ਸ਼ ਪੂਜੇਯਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪਰਿਗृਹ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੩੩ ਯਾਨੀਹ ਭੂਤਾਨਿ ਵਸਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਬਲਿਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮ੍ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾਸਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਮਨ੍ਤੁ ਤੇ ਚਾਦ੍ਯ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇਭ੍ਯਃ । । ੩੪ ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਪੁਨਃ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਤਂ ਨਗਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ੍ਤਤੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਜਕੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । । ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਵਨਸ੍ਪਤੀਂਸ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ੍ਤੈ ਕृਤਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨੈਃ । । ੩੫ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਪਾਤੋऽਸ੍ਯ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਚਾਪਿ ਯੋ ਭਵੇਤ੍ । ਅਥਵਾ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਥਾ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ੧ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । । ੩੬ ਐਨ੍ਦ੍ਰ੍ਯੈਸ਼ਾਨ੍ਯੋਰੁਦੀਚ੍ਯਾਂ ਚਃ ਪਾਤਸ੍ਤਿਸृषੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਨੈਰ੍ऋਤ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਯਾਮ੍ਯਾਸੁ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਪਾਤੋ ਨ ਸ਼ੋਭਨਃ । । ਵਾਯਵ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਪਾਤਸ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਃ । । ੩੭ ਯਸ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਥਿਤਾ ਸ਼ਾਖਾ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਨष੍ਟਾ ਚਤਸृषੁ । ਵਾਸ੍ਤੁਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਵਸ੍ਥਿਤਾ । । ੩੮ ਅਵਿਲਗ੍ਨਮਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤੁ ਪਤਨਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਉਤ੍ਪਦ੍ਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਦਲਂ ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੩੯ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਕ੍ਸ਼ਰੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਪਂ ਤਂ ਵਿਵਰ੍ਜਵੇਤ੍ । ਸ਼ੁਭਦਂ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਕਥਯੇ ਸ਼ੁਚਿ । । 1.131.੪੦ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਸਲਿਲੈਰ੍ਨਿषਿਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸਨ੍ਨਿਕृਤ੍ਯ । ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਦਿਗ੍ਧੇਨ ਕੁਠਾਰਕੇਣ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ਼ੋषਮਭਿਪ੍ਰਹਣ੍ਯਾਤ੍ । । ੪੧ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇऽਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰਦਿਗ੍ਵਿਭਾਗੇ ਪਾਤੇ ਯਦਾ ਵृਦ੍ਧਿਕਰਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਆਗ੍ਨੇਯਕੋਣਕ੍ਰਮਸ਼ੋऽਗ੍ਨਿਦਾਹ ਉਗ੍ਰੋਗ੍ਰਰੋਗਾਃ ਸੁਧਨਕ੍ਸ਼ਯਸ਼੍ਚ । ।੪੨ ਗਾਰੁਡੇ ਦਿਸ਼ਿ ਪਾषਾਣਂ ਕਪੋਤੋ ਗृਹਗੋਧਿਕਾ । ਸਿਤਵਰ੍ਣਂ ਜਲਂ ਜ੍ਞੇਯਮਙ੍ਗੁष੍ਠਾਭਂ ਭਵੇਤ੍ਕृਮਿਃ । । ਦੋषੈਰੇਤੈਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਮੁਦਾ ਕਾਲਂ ਸਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ । । ੪੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਦਾਰੁਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਾਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਹਨ੍ਤ ਤੇ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪਰਮ੍ । ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ੧ ਏਕਹਸ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਾ ਵਾ ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾ ਵਾ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਤਥਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾ ਚ ਸਵਿਤੁਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸ਼ੁਭਾ । । ੨ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਦ੍ਵਾਰਤੋ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਯਾਣਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਤਤਂ ਸ਼ੁਭਮਿਚ੍ਛਤਾ । । ੩ ਏਕਹਸ੍ਤਾ ਭਵੇਤ੍ਸੌਮ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਾ ਧਨਧਾਨ੍ਯਦਾ । ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭਾਨੋਃ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੪ ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸੁਭਿਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾਰਿਣੀ । ਅਗ੍ਰੇ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਮੂਲੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਮਾ । । ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੀ ਸਾ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਧਨਧਾਨ੍ਯਾਵਹਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੫ ਦੇਵਾਗਾਰਸ੍ਯ ਯਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦष੍ਟਾਂਸ਼ਮੁਦ੍ਯਤਾ । ਵਿਭਾਗੈਃ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭਵੇਤ੍ । । ੬ ਅਙ੍ਗੁਲੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਸਂਮਿਤੈਃ । ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਯਾਮਤਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਦਨਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍ । । ੭ ਮੁਖਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗੈਸ਼੍ਚਿਬੁਕਂ ਲਲਾਟਂ ਨਾਸਿਕਾ ਤਥਾ । ਕਰ੍ਣੌ ਨਾਸਿਕਯਾ ਤੁਲ੍ਯੌ ਪਾਦੌ ਚਾਨਿਯਤੌ ਤਯੋਃ । । ੮ ਨਯਨੇ ਦ੍ਵ੍ਯਂਗੁਲੇ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਤ੍ਰਿਭਾਗਾ ਤਾਰਕਾ ਭਵੇਤ । ਤृਤੀਯਤਾਰਕਾਭਾਗਾਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦृष੍ਟਿਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । । ੯ ਲਲਾਟਮਸ੍ਤਕੋਤ੍ਸੇਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਮਮੇਵ ਚ । ਪਰਿਣਾਹਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰਸੋ ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਦਙ੍ਗੁਲਃ । । 1.132.੧੦ ਤੁਲ੍ਯਾ ਨਾਸਿਕਯਾ ਗ੍ਰੀਵਾ ਮੁਖੇਨ ਹਦਯਾਂਤਰਮ੍ । ਮੁਖਮਾਤ੍ਰਾ ਭਵੇਨ੍ਨਾਭਿਸ੍ਤਤੋ ਮੇਢ੍ਰਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ । । ਮੁਖਵਿਸ੍ਤਾਰਣਮੁਰਸ੍ਤਤੋऽਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤੁ ਕਟਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੧੧ ਬਾਹੂ ਪ੍ਰਵਾਹਤੁਲ੍ਯੌ ਤੁ ਊਰੂ ਜਙ੍ਘੇ ਚ ਤਤ੍ਸਮੇ । ਗੁਲ੍ਫਾਧਸ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਪਾਦਃ ਸ੍ਯਾਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਃ । । ੧੨ षਡਙ੍ਗੁਲਸੁਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਗੁष੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਤ੍ਰਯਮ੍ । ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀ ਚ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਹੀਨਾ ਸ਼ੇषਾ ਨਖੈਰ੍ਯੁਤਾਃ । । ੧੩ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਃ ਪਾਦ ਆਯਾਮਾਤ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਏਵਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਰ੍ਚ੍ਯਾ ਭਵੇਤ੍ਸਦਾ । । ੧੪ ਅਂਸੌ ਹਰੇਸ੍ਤਥੈਵੋਰੂ ਲਲਾਟਂ ਚ ਸਨਾਸਿਕਮ੍ । ਨਿਯਤੇ ਨਯਨੇ ਗਣ੍ਡੌ ਮੂਰ੍ਤੇਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਮੁਨ੍ਨਤੇ । । ੧੫ ਵਿਸ਼ਾਲਧਵਲਾਵਾਮਪਕ੍ਸ਼੍ਮਲਾਯਤਲੋਚਨੇ । ਸਸ੍ਮਿਤਾਨਨਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਚਾਰੁਬਿਮ੍ਬਾਧਰਸ੍ਤਥਾ । । ੧੬ ਰਤ੍ਨਪ੍ਰੋਦ੍ਭਾਸਿਮੁਕੁਟਕਟਕਾਙ੍ਗਦਹਾਰਵਾਨ੍ । ਅਵ੍ਯਙ੍ਗਪਦਮਧ੍ਯਾਦਿਸਮਾਯੋਗੋऽਪਿ ਸ਼ੋਭਿਤਃ । । ੧੭ ਸੁਪ੍ਰਭੋ ਮਣ੍ਡਲਸ਼੍ਚਾਰੁਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਃ । ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਕਾਞ੍ਚਨੀਂ ਮਾਲਾਂ ਪ੍ਰੋਦ੍ਵਹਨ੍ਸਸਰੋਰੁਹਾਮ੍ । । ੧੮ ਏਵਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਕਾਰਯੇਦੀਹਿਤਪ੍ਰਦਾਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਭਾਨੁਃ ਸ਼ਿਵਾਰੋਗ੍ਯਾਭਯਪ੍ਰਦਃ । । ੧੯ ਅਲ੍ਪਾਙ੍ਗਾਯਾਂ ਨृਪਭਯਂ ਹੀਨਾਙ੍ਗਾਯਾਮਕਲ੍ਪਤਾ । ਖਾਤੋਦਰ੍ਯਾਂ ਚ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪੀਡਾ ਕृਸ਼ਾਯਾਂ ਤੁ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ । । 1.132.੨੦ ਸਕ੍ਸ਼ਤਾਯਾਂ ਭਯਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਸ੍ਫੁਟਿਤਾ ਮृਤ੍ਯੁਕਾਰਿਣੀ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਨਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦਾਯੁਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੨੧ ਉਤ੍ਤਰਾਵਨਤਾਯਾਂ ਤੁ ਵਿਯੋਗੋ ਭਵਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਨਾਲੋਕ੍ਯਾ ਨਾਪ੍ਯਨਾਲੋਕ੍ਯਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੂਰ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । । ੨੨ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਭਕ੍ਤੇਨ ਲੋਕਦ੍ਵਯਹਿਤੈषਿਣਾ । ਤਨ੍ਮੂਰ੍ਤੇਸ਼੍ਚਾਦਰਃ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਦਧੀਨਾਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪਦਃ । । ੨੩ ਸ਼ਿਰੋਰੁਗਣ੍ਡਵਦਨੈਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਾਵਯਵੈਸ੍ਤਥਾ । ਏਵਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਪੂਰ੍ਣਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭਵਤੇ ਸ਼ੁਭਾ । । ੨੪ ਨਾਸਾਲਲਾਟਜਙ੍ਘੋਰੁਦਣ੍ਡਵਕ੍ਸ਼ੋਭਿਰਨ੍ਵਿਤਾ । ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਦਿਤ੍ਯਵੇषਂ ਤੁ ਗੂਢਪਾਦੋਦਰਂ ਤਥਾ । । ੨੫ ਕਮਲੋਦਰਕਾਨ੍ਤਿਨਿਭਃ ਕਞ੍ਚੁਕਗੁਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮੁਖਃ । ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲਪ੍ਰਭਾਮਣ੍ਡਲਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤੁਃ ਸ਼ੁਭਂ ਕਰੋਤ੍ਯਰ੍ਕਃ । । ੨੬ ਕੁਣ੍ਡਲਭੂषਿਤਵਦਨਃ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਹਾਰੋऽਪਿ ਗृਹਵृਤ੍ਤਃ । ਨृਪਤਿਭਯਂ ਵ੍ਯਙ੍ਗਾਯਾਂ ਹੀਨਾਙ੍ਗਾਯਾਮਕਲ੍ਪਨਾ ਕਰ੍ਤੁਃ । । ੨੭ ਖਾਤੋਦਰ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਭਯਮਰ੍ਥਵਿਨਾਸ਼ਃ ਕृਸ਼ਾਙ੍ਗਾਯਾਮ੍ । ਮਰਣਂ ਤੁ ਸਕ੍ਸ਼ਤਾਯਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪਾਤੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ਕਰ੍ਤੁਃ । । ੨੮ ਵਾਮੋਨ੍ਨਤਾ ਤੁ ਪਤ੍ਨੀਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਨਤਾ ਹਿਨਸ੍ਤ੍ਯਾਯੁਃ । ਅਨ੍ਧਤ੍ਵਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਦृष੍ਟਿਃ ਕਰੋਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਮਧੋਮੁਖੀ ਦृष੍ਟਿਃ । । ੨੯ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਤਿਮਾਸ੍ਵੇਵਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣੋਕ੍ਤਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਣ੍ਡਲੁਕਰਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ ਪਙ੍ਕਜਸ੍ਥਸ਼੍ਚ । । ੩੦ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਕੁਮਾਰਰੂਪਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਧਰੋ ਬਰ੍ਹਿਕੇਤੁਸ਼੍ਚ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿषਾਣੋ ਦ੍ਵਿਪੋ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਜ੍ਰਪਾਣਿਤ੍ਵਮ੍ । । ੩੧ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਲਲਾਟਸਂਸ੍ਥਂ ਤृਤੀਯਮਪਿ ਲੋਚਨਂ ਚਿਹ੍ਨਮ੍ । । ੩੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸ਼੍ਰੀਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਾਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਤਤੋऽਧਿਵਾਸਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਵੈ ਕੁਰ੍ਯਾਦਧਿਵਾਸਨਮਣ੍ਡਪਮ੍ । । ੧ ਚਤੁਸ੍ਤੋਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਾਭਰਣਸਂਯੁਤਮ੍ । ਦਿਸ਼ਾਸੁ ਵਿਦਿਸ਼ਾਸ੍ਵੇਵ ਪਤਾਕਾਭਿਸ੍ਤੁ ਭੂषਿਤਮ੍ । । ੨ ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਰਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕृष੍ਣਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਾਮ੍ਯਨੈਰ੍ऋਤੇ । ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਦਿਸ਼੍ਯਪਰਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਾਯਵ੍ਯਾਮੇਵ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾ । । ੩ ਚਿਤ੍ਰਾ ਚੋਤ੍ਤਰ ਪਾਰ੍ਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪੀਤਾ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇ ਤਥਾ । ਸ਼੍ਰਿਯਮਾਯੁਰ੍ਜਯਂ ਚੈਵ ਬਲਂ ਯਸ਼ੋ ਯਦੂਤ੍ਤਮ । । ੪ ਦਦਾਤਿ ਸਾ ਵੀਰ ਕृਤਾ ਸਮ੍ਪਦਰ੍ਧੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਮृਣ੍ਮਯੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭਵੇਤ੍ । । ੫ ਸੁਭਿਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ੇਮਦਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾ ਮਣਿਮਯੀਕृਤਾ । ਗਾਙ੍ਗੇਯਾ੧ ਪੁष੍ਟਿਦਾ ਰੌਪ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਕੀਰ੍ਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀ । । ੬ ਪ੍ਰਜਾਵृਦ੍ਧਿਂ ਤਾਮ੍ਰਮਯੀਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਸਂਸ਼ਯਃ । ਭੂਮੇਰ੍ਲਾਭਂ ਤੁ ਵਿਪੁਲਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਸ਼੍ਮਮਯੀ ਸਦਾ । । ੭ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਂ ਹਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਪੁਲੋਹਮਯੀ ਸਦਾ । ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਸ੍ਯੈਵਮਰ੍ਚਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । । ੮ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਤ੍ਵਂ ਹਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋ ਹ੍ਯੇष ਕਥਂ ਨਾਰਦ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੯ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਮ੍ਬ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ । ਬੁਧਸੋਮੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਲਲਾਟੇ ਚੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । । 1.133.੧੦ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਪਾਲੇऽਸ੍ਯ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਏਕਾਦਸ਼ੇ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਾਃ ਕਣ੍ਠਮਸ੍ਯ੨ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । । ੧੧ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦਸ਼ਨੇषੁ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੌ ਚ ਦੇਵਸ੍ਯ ਓष੍ਠਸਮ੍ਪੁਟਕੇ ਸ੍ਥਿਤੌ । । ੧੨ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਯੀ ਦੇਵੀ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਿਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇषੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੧੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰੌ ਤਾਲੁਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤੌ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਪੂਜਿਤੌ । ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵਿਭੋਭ੍ਰੁਰ੍ਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । । ੧੪ ऋषਯੋ ਰੋਮਕੂਪੇषੁ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਜਠਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯਕ੍ਸ਼ਕਿਨ੍ਨਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਦਾਨਵਾਸ੍ਤਥਾ । । ੧੫ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ਼੍ਚ ਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਹृਦਯੇ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਰਵੇਃ । ਨਦ੍ਯੋ ਬਾਹੁਗਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਗਾਃ ਕਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੧੬ ਪृष੍ਠਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮੇਰੁਃ ਸ੍ਤਨਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਕੁਜਃ । ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਧਰ੍ਮਰਾਜਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵੈ ਨਾਭਿਮਣ੍ਡਲੇ । । ੧੭ ਕਟਿਦੇਸ਼ੇ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਲਿਙ੍ਗੇ ਸृष੍ਟਿਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਜਾਨੁਨੀ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੀਦੇਵਾਵੂਰੂ ਤਸ੍ਯਾਚਲਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੮ ਸਪ੍ਤ ਪਾਤਾਲਲੋਕਾਸ੍ਤੁ ਨਖਮਧ੍ਯੇ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਸਸਾਗਰਵਨਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਪਾਦਮਧ੍ਯੇऽਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ । । ੧੯ ਦੇਵਃ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰੋ ਯੋ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ਤੇषੁ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋ ਭਾਨੁਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਤ੍ਮਕਸ੍ਤਥਾ । । 1.133.੨੦ ਵ੍ਯਂਗੇषੁ ਵਾਯਵਸ਼੍ਚੈਵ ਲੋਕਾਲੋਕਂ ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮਸ਼ਰੀਰੇਣ ਵਾਯੁਨਾ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਵਿਭੋਃ । । ੨੧ ਸ ਏष ਭਗਵਾਨਰ੍ਕੋ ਭੂਤਾਨੁਗ੍ਰਹਣੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਏਤਤ੍ਤੇ ਪਰਮਂ ਜ੍ਞਾਨਮੇਤਤ੍ਤੇ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । । ੨੨ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਵਿਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਯਥਾ । ਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਰਾ । । ੨੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਕਲ੍ਪੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਪਾਰਾਵਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਤੁਸ਼ਿਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਆਕਾਸ਼, ਖ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਵਿਓਮ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਨਭ, ਅੰਬਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਗਗਨ, ਮੇਰੂ, ਵਿਪੁਲ, ਬਿਲ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਦਿਤਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਸਾਂਬਾ ਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।
ਸਾਂਬਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਹੜੇ ਰੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੇੜੇ, ਚੀਟੀਆਂ ਦੇ ਟਿੱਬਿਆਂ 'ਚ, ਸਮਾਧੀਆਂ 'ਚ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲੈਣੇ। ਚੰਗੇ ਰੁੱਖ ਚੁਣੋ, ਜਿਹੜੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ, ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣ।
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇੱਕ ਹੱਥ, ਦੋ ਹੱਥ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।