ਮਯਾ ਸਹ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਪੁਰਾ ਦੇਵੈਰ੍ਵਿਚਾਰਿਤਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਤੇ ਤੁ ਲਬ੍ਧਵਰਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਅਮਾਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯਭੀਕ੍ਸ਼੍ਣਸ਼ਃ
ਉਹ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਮੰਤਰੀ ਆਦਿਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇषਾਂ ਵਿਘਾਤਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਰਾਸ਼੍ਚ ਭਵਾਮਹੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਣ ਗਏ ਹਾਂ।
ਸਂਮਂਤ੍ਰ੍ਯੈਵਂ ਤਤਃ ਸ੍ਕਂਦੋ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰਵੇਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਸਕੰਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
ਉਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ ਤਦਾਰ੍ਕੇਣ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜਾਦਂਡਨਾਯਕਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।'
ਲਿਖਤੇ ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਸੁਕृਤਂ ਯਚ੍ਚ ਦੁष੍ਕृਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।
ਆਸ਼੍ਵਿਨੌ ਚਾਪਿ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰੁਭਯੋਃ ਸ੍ਥਿਤੌ 1.124.
ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਖੜੇ ਸਨ।
ਦ੍ਵਾਰਪਾਲੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਮਹਾਬਲੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦਰਬਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜृਦੀਪ੍ਤੌ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੁਰ੍ਨਕਾਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਸ੍ਤੁ ਨਾਮ੍ਨਾ ਰਾਜ੍ਞ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
‘ਰਾਜ’ ਧਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ 'ਨ' ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ 'ਰਾਜਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੁ ਗਤੌ ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ
‘ਸ੍ਰੁ’ ਧਾਤ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਾਣਾ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਦ੍ਭਵੇਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਪਹਿਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਕਕ੍ਸ਼ਾਯਾਮਪ੍ਰਧृष੍ਟੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ
ਦੂਜੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਅਟੱਲ ਖੜੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ਬਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਮਃ ਕਲ੍ਮਾष ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਯਮ ਨੂੰ 'ਕਲਮਾਸ਼' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤ ਤਸ੍ਯ ਦਂਡਹਸ੍ਤਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਫੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।
ਕੁਬੇਰੋ ਧਨਦੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਹਸ੍ਤਿਰੂਪੋ ਵਿਨਾਯਕਃ ਕੁਬੇਰਃ ਕੁਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਤ੍ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਧਨਦਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕੁਬੇਰ, ਜੋ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਥੀ-ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਵਿਨਾਇਕ ਹੈ; ਕੁਬੇਰ, ਆਪਣੇ ਟੇਢੇ-ਮੇਢੇ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ 'ਧਨਦਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਯਕਃ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਤੇਨ ਨਾਯਕ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਗੂ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ 'ਨਾਇਕ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੈਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਂਡਿਸ਼੍ਚ ਤੌ ਰਵੇਃ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਥਿਤੌ 1.124.
ਰੈਵਤ ਅਤੇ ਡਿੰਡੀ ਦੋਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਖੜੇ ਹਨ।
ਪ੍ਲੁਤਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਸੌ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡੀਙ੍ਗਤਾਵਸ੍ਯ ਵੈ ਧਾਤੋਰ੍ਦਿਂਡਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਪਾਤ੍ਯਤੇ
ḍਿੰਗਤੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਧਾਤੂ ਦੇ ਲਈ 'ḍਿੰਡੀ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਧਾਤ੍ਵਰ੍ਥਾ ਨੈਗਮੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਉੱਤਮ ਧਾਤੂ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ੁਭ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤੌ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯੌ ਦਂਡਨਾਯਕਪਿਂਗਲੌ
ਇਸ ਲਈ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਦੰਡਨਾਯਕ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਸਮਝੋ।
ਰੇਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਂਡਿਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਵਰਾ ਮਯਾ
ਰੇਵਤ ਅਤੇ ḍਿੰਡੀ—ਇਹ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਮੈਂ ਦੱਸੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਜਿਘਾਂਸਯਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ,
ਸਰੂਪਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਵਿਰੂਪਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ
ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ,
ਧਾਤੁਰ੍ਦਿਵਿਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਂ ਸ ਤੁ ਉਚ੍ਯਤੇ
'ਦਿਵ' ਧਾਤੂ ਖੇਡਣ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨੀਹ ਵੈ ਮਯਾ
ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਜੋ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਹਨ,
ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਰਾਧ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾ ਦਿਵਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। 1.124.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਂਵਾਦੇ ਪ੍ਰਵਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮੇ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਸਪਤਮੀ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, 'ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ਕਿਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਕਥਂਭੂਤਸ਼੍ਚ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਹੁਣ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਦੱਸੋ।
ਯਦਾਤ੍ਮਕਂ ਹਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਵਸਂਤਿ ਦੇਵਤਾਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਆਤਮਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ,