ਨਾਰਦੋਪਸਙ੍ਗਮਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਸਾਮ੍ਬਃ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨੋऽਰ੍ਕਂ ਕੇਨ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਃ । ਉਗ੍ਰਂ ਸ਼ਾਪਂ ਚ ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪਿਤਰਂ ਸ ਕਿਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਉਕ੍ਤਮੇਵ ਪੁਰਾ ਵੀਰ ਯਥਾ ਸ਼ਪ੍ਤਃ ਸ ਯਾਦਵਃ । ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਮ੍ਬੋ ਮਹਾਰਾਜ ਹਰਿਣਾਮ੍ਬੁਜਧਾਰਿਣਾ । । ੨ ਅਥ ਸ਼ਾਪਾਭਿਭੂਤਸ੍ਤੁ ਸਾਮ੍ਬਃ ਪਿਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ੧ ਵਿਨਯਾਵਨਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਸ਼ਿਰਸਾ ਗਤਃ । । ੩ ਕਿਂ ਮਯਾਪਕृਤਂ ਦੇਵ ਯੇਨ ਸ਼ਪ੍ਤੋਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਅਹਂ ਤ੍ਵਦਾਜ੍ਞਯਾ ਦੇਵ ਤ੍ਵਰਮਾਣੋਤ੍ਰ ਆਗਤਃ । । ੪ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਤਃ ਸ਼ਾਪੋ ਮਯਿ ਤੇऽਨਪਕਾਰਿਣਿ । ਨ ਵੈ ਜਾਨਾਮ੍ਯਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਸੀਦ ਜਗਤਃ ਪਤੇ । । ੫ ਸ਼ਾਪਂ ਨਿਯਚ੍ਛ ਮੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ । ਕਸ਼੍ਮਲੇਨਾਭਿਭੂਤੋऽਹਂ ਯੇਨ ਮੁਚ੍ਯੇਯ ਕਿਲ੍ਬਿषਾਤ੍ । । ੬ ਤਮੁਵਾਚ ਤਤਃ ਕृष੍ਣਃ ਸਾਮ੍ਬਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਹ੍ਯਨਾਗਸਮ੍ । ਨਾਹਂ ਪੁਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਰੋਗਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵ੍ਯਪੋਹਨੇ । । ੭ ਅਸ੍ਯਾਯਂ ਜਗਤੋ ਨਾਥੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਸਾਂਬ ਨੇ ਅਰਕ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ? ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਗਰ ਸ਼ਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਵਿਰ, ਸਾਂਬ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਹਰੀ-ਕਮਲ-ਧਾਰੀ, ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸਾਂਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਮੈਂ ਨੇ ਕੀ ਗਲਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦੇਵ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਾਪ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ? ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਰੋਕੋ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ, ਪ੍ਰਭੂ। ਮੈਂ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਾਂ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ, ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਿਹਾ: 'ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਇਸ ਰੋਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬਾਰ੍ਹ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਹੈ।'
ਆਦਿਤ੍ਯਮਹਿਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਹृष੍ਟੋ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । ਜਾਤਕੌਤੂਹਲੋ ਭੂਯਃ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਨਾਰਦਮ੍
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਮਬ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਉਹ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤੋਨਂ ਦਿਨਂ ਕੇਚਿਤ੍ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ । । ੧੪ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਨਕ੍ਤਮਹਮ੍ਮਨ੍ਯੇ ਗਣਾਧਿਪ । ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵੇਤ੍ਪੂਪਂ ਗੋਧੂਮਮਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੧੫ ਯਵੋਦ੍ਭਵਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਗੁਡਂ ਸਰ੍ਪਿषਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸਹਿਰਣ੍ਯਂ ਚ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਸੇਤਿਹਾਸਕੇ
ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਹੂਰਤ ਨੂੰ ਦਿਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਨਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਇਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਗਣ-ਅਧਿਪ। ਪੂਪ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤ (ਮਾਤਰਾ) ਹੋਵੇ, ਗੋਧੂਮ (ਗੰਨ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ। ਜਾਂ ਯਵ (ਜੌ) ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਗੁੜ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
੨੩ ਪਠਤਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਚੇਦਂ ਵਿਧਾਨਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । ਕਂ ੧ ਦਦਾਤ੍ਯਚਲਂ ਦਿਵ੍ਯਮਮ੍ਬੁਜਾਮਚਲਾਂ ਤਥਾ । ੨੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਆਦਿਤ੍ਯਵਾਰਕਲ੍ਪੇ ਨਨ੍ਦਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਯਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੇਹੜਾ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਕਮਲ ਜਾਂ ਅਡੋਲਤਾ ਕਿਹੜੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ?
ਕਾਮਦਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ਿਰੇ ਮਾਸਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲषष੍ਠ੍ਯਾਂ ਤੁ ਯੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸ ਜ੍ਞੇਯਃ ਕਾਮਦੋ ਵਾਰਃ ਸਦੇष੍ਟੋ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । । ੧ ਤਤ੍ਰ ਯਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਭਾਨੁਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਤੇ ਨਨ੍ਦਨਾਧਿਪਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਕਾਮਦ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨੰਦਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਭਿਮੁਖਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਮਾਘਮਾਸੇ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਯਃ । ਸਾਦਿਤ੍ਯਾਭਿਮੁਖੋ੧ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ਼ृਣੁ ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਧਿਂ ਪਰਮ੍ । । ੧ ਕृਤ੍ਵੈਕਭਕ੍ਤਂ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਵਾਰੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੂਦਨ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ 'ਆਦਿਤਿਆਭਿਮੁਖ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਵਧੀਆ ਰੀਤੀ ਸੁਣੋ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ —
ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਵ੍ਰਜੇਲ੍ਲੋਕਂ ਫੁਂਕਾਰਰਵਹੇਤਿਨਃ । । ੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਕਲ੍ਪੇ ਰੋਗਹਰਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਉਥੋਂ, ਉਹ 'ਫੁੰ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਰਾਦਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਵ੍ਯਪੋਹਿਤੁਮ੍ । । ੮ ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾਧੁਨਾ ਚੈਵ ਯਥਾ ਤ੍ਵਂ ਨਾਰਦੇਨ ਤੁ । ਰੋषਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਜਿਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । । ੯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਮੇਵ ਪृਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ऋषਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । ਆਖ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸ ਤੇ ਦੇਵਂ ਸ਼ਾਪਂ ਯਸ੍ਤੇऽਪਨੇष੍ਯਤਿ । । 1.75.੧੦ ਅਥੈਤਤ੍ਸ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । ਦੀਨਃ ੧ਸ਼ੋਕਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਤਤਃ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਭਾਰਤ । । ੧੧ ਦ੍ਵਾਰਵਤ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਗਤਮ੍ । ਵਿਨਯਾਦੁਪਸਙ੍ਗਮ੍ਯ ਸਾਮ੍ਬਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਨਾਰਦਮ੍ । । ੧੨ ਭਗਵਨ੍ਵੇਧਸਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਲੋਕਜ੍ਞ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਣਤਸ੍ਯ ਮਹਾਮਤੇ । । ੧੩ ਯੇ ਮੇ ਨੀਰੁਜਂ ਕਾਯਂ ਕਸ਼੍ਮਲਂ ਚ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ । ਤਂ ਯੋਗਂ ਇਹਿ ਮੇ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਣਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੧੪ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਯਃ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਨਮਸ੍ਯਃ ਪੂਜ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਤਂ ਦੇਵਂ ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਪ੍ਰਹਾਸ੍ਯਸਿ । । ੧੫ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕਃ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਨਮਸ੍ਯਃ ਪੂਜ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਕਃ ਸਰ੍ਵਗਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ਰਣਂ ਯਂ ਵਜ੍ਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ । । ੧੬ ਪਿਤृਸ਼ਾਪਾਨਲੇਨਾਹਂ ਦਹ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮਸ੍ਯ ਕਂ ਦੇਵਂ ਸ਼ਰਣਂ ਚ ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯਹਮ੍ । । ੧੭ ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਕਰੁਣਾਵਹਮ੍ । ਹਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ੪ਕਾਮਜਂ ਵੀਰ ਨਾਰਦੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੧੮ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯੋ ਵਨ੍ਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਮਸ੍ਯ ਈਡ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਦਾਨਘ । । ੧੯ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸਾਮ੍ਬਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕृष੍ਣਸ਼ਾਪੇ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯ ਨਾਰਦੋਪਸਂਗਮਨਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਰੋਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦੱਸ ਦੇਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਵੰਤ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ। ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਸੰਬ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੱਚੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਇਹ ਯੋਗ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਨਮਣਯੋਗ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।" ਸੰਬ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੌਣ ਉਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਨਮਣਯੋਗ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਵਾਂ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਵਾਂ? ਇਹ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਖਿਆ: "ਜੋ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਨਮਣਯੋਗ, ਪੂਜਣਯੋਗ, ਤੇ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਹੈ, ਹੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਨਾਰਦਸਾਮ੍ਬਸਂਵਾਦੇ ਸੂਰ੍ਯਪਰਿਵਾਰਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪਰ੍ਯਟਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਮਹਂ ਗਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟੋ ਮਯਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਗਣੈਰ੍ਵृਤਃ । । ੧ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਨਾਗੈਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ । ਤਤ੍ਰ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਪ੍ਸਰਸਸ੍ਤਥਾ । । ੨ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਗਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਂ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਨ੍ਨਗਾਃ । ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤੀਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ਤਤ੍ਕृਤੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ऋषਯੋ ਰਵਿਮ੍ । । ੩ ਮੂਰ੍ਤਿਮਤ੍ਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿਸ੍ਰਃ ਸਂਧ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਭਾਨਨਾਃ । ਗृਹੀਤਵਜ੍ਰਨਾਰਾਚਾਃ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਰਵਿਂ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੪ ਅਰੁਣਾ ਵਰ੍ਣਤਃ ਪੂਰ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਚੇਨ੍ਦੁਸਨ੍ਨਿਭਾ । ਤृਤੀਯਾਕ੍ਸ਼੍ਮਾਜਸਂਕਾਸ਼ਾ ੧ ਸਂਧ੍ਯਾ ਚੈਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । ੫ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵੋ ਰੁਦ੍ਰਾ ਮਰੁਤੋਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤਥਾ । ਤ੍ਰਿਸਂਧ੍ਯਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਕਂ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਦਿਵੌਕਸਃ । । ੬ ਈਰਯਞ੍ਜਯਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਕਵਿਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕੋ ਦੇਵਸ੍ਤ੍ਰਿਸਂਧ੍ਯਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਵੈ । । ੭ ੨ਦਿਨਾਦਾਵਮ੍ਬੁਜਾਕਾਰਂ ਪੂਜਯੇਦਮ੍ਬੁਜਾਸਨਮ੍ । ਚਕ੍ਰਰੂਪਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਘृਤਾਰ੍ਚਿਃ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਦਾ । । ੮ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਗਣਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਿਪੁਲਾਜ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਿਣਮ੍ । ਰਵਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਦਾ ਦੇਵਂ ੩ਕਂਜਾਰ੍ਧਕृਤਸ਼ੇਖਰਃ । । ੯ ਸਾਰਥ੍ਯਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤਸ੍ਯ ਪਤਗਸ੍ਯਾਗ੍ਰਜਃ ੧ ਸਦਾ । ਵਹਮਾਨੋ ਰਥਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਕਾਲਾਵਯਵਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । । 1.76.੧੦ ਹਰਿਤੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਛਨ੍ਦੋਭਿਰ੍ਵਾਜਿਰੂਪਿਭਿਃ । । ੧੧ ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੀਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਤਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਨਾਮਭਿਰ੍ਦੇਵਾਃ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਰਵਿਂ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੧੨ ਪਿਙ੍ਗਲੋ ਲੇਖਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਥਾਨ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਃ । ੨ਰਾਜਾਸ਼੍ਰੋषੌ ਚ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵਾਰੇ ਸ੍ਥਿਤੌ ਕਲ੍ਮਾषਪਕ੍ਸ਼ਿਣੌ । । ੧੩ ਤਤੋ ਵ੍ਯੋਮ ਚਤੁਃਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਮੇਰੋਃ ਸਦृਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਦਿਣ੍ਡਿਸ੍ਤਥਾਗ੍ਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸੁਰਾਃ । । ੧੪ ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਗਮਂ ਦੇਵਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਂ ਜਗਤਿ ਦ੍ਵਿਜ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਸਂਸ੍ਤੁਤਂ ਦੇਵਂ ਗੀਰ੍ਵਾਣੈਰ੍ऋषਭੋਤ੍ਤਮਮ੍ । । ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਂ ਭੁਵਨੇਸ਼ਾਨਮਾਦਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜ । । ੧੫ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਂ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਰਵਿਃ । । ੧੬ ਕਤਿ ਵਾ ਰਸ਼੍ਮਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਕਤਿ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਕਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਕਾ ਚ ਕਸ਼੍ਚਾਯਂ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਃ । । ੧੭ ਪਿਙ੍ਗਲਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਚਾਸੌ ਲਿਖਤੇ ਸਦਾ । ਰਾਜਾਸ਼੍ਰੋषੌ ਚ ਕੌ ਤਤ੍ਰ ਕੌ ਚ ਕਲ੍ਮਾषਪਕ੍ਸ਼ਿਣੌ । । ੧੮ ਕਿਂ ਦੈਵਤ੍ਯਂ ਚ ਤਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਮੇਰੋਃ ਸਦृਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕੋ ਦਿਣ੍ਡਿਰਗ੍ਰਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੇ ਦੇਵਾ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੧੯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਨਿਗਮੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਵਦਸ੍ਵ ਮਾਮ । ਯੇਨਾਹਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਜਾਮਿ ਸ਼ਰਣਂ ਦ੍ਵਿਜ । । 1.76.੨੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਨਾਰਦਸਾਮ੍ਬਸਂਵਾਦੇ ਸੂਰ੍ਯਪਰਿਵਾਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਨਾਗ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਖੜੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਨਾਗ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ, ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਧਿਆ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ, ਦੂਜੀ ਚੰਦਰੀ ਵਰਗੀ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਧਰਤੀ ਵਰਗੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਉੱਥੇ ਜੈਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕਰ-ਰੂਪ ਤੇ ਘੀ ਦੀ ਲੌ ਵਾਲੇ ਰਵੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘੀ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਰੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਛੰਦਾਂ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇੜੇ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਣੀ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਦੇਵਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਪਿੰਗਲ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਦੰਡਧਾਰੀ ਹੈ। ਦੋ ਰਾਜਦੂਤ, ਕਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਆਗੇ ਚਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵਲੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਆਦਿਤਯ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਓ।" ਸੰਬ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਰਵੀ ਕਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ? ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਹਨ, ਕਿੰਨੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਰਾਣੀ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਦੰਡਧਾਰੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਪਿੰਗਲ ਕੌਣ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ? ਰਾਜਦੂਤ ਕੌਣ ਹਨ, ਕਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਹਨ? ਉਹ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਮੇਰੂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਆਗੇ ਕੌਣ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਖੜੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਸਕਾਂ।"
ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਸੂਰ੍ਯਂ ਨਿਗਦਤਃ ਸ਼ृਣੁ । ਤਤਃ ਸ਼ੇषਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਹਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । । ੧ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਤ੍ਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯਮਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਨ੍ਤਕਾਃ । । ੨ ਗਨ੍ਧੈਰ੍ਵਰ੍ਣੈ ਰਸੈਰ੍ਹੀਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਂ ਮਹਦ੍ਭੂਤਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਮ੍ । । ੩ ਨਿਗ੍ਰਹਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਭਵਤ੍ਕਿਲ । ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਜਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯਮ੍ । । ੪ ਅਨਾਕਾਰਮਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਤਮਾਹੁਃ ਪੁਰੁषਂ ਪਰਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੫ ਤਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਜ੍ਞਾਨਵੈਰਾਗ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਧਰ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕृਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਤਸ੍ਯਾਭਿਮਾਨਿਨਃ । । ੬ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਮਨਸਾ ਯਦ੍ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ । ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚਾਨ੍ਤਕृਦ੍ਭਵੇਤ੍ । । ੭ ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋਵਸ੍ਥਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚ ਰਜਸ੍ਤਮਃ । । ੮ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਚ ਗੁਣਵृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਸृਜਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚਾਪਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । । ੯ ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਉਦਾਸੀਨਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋऽਵਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । । 1.77.੧੦ ਸृਜਤੇ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚੈਵ ਵੀਕ੍ਸ਼ਤੇ ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਗ੍ਰੇ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ । । ੧੧ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਦਿਦੇਵਤ੍ਵਾਦਜਾਤਤ੍ਵਾਦਜਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦੇਵੇषੁ ਸ ਮਹਾਨ੍ਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸ੍ਮृਤਸ੍ਤਤਃ । । ੧੨ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਲੋਕਸ੍ਯ ਅਧੀਸ਼ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਈਸ਼੍ਵਰਃ । ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਵਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੧੩ ਪਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਪੁਰੇ ਸ਼ੇਤੇ ਚ ਵੈ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੧੪ ਨੋਤ੍ਪਾਦ੍ਯਤ੍ਵਾਦਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂਭੂਰਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । । ੧੫ ਹਿਰਣ੍ਯਾਣ੍ਡਗਤੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗ੍ਰਹੇਸ਼ੋ ਵੈ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋऽਸੌ ਦੇਵਦੇਵੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੧੬ ਆਪੋ ਨਾਰਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ऋषਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਅਯਨਂ ਤਸ੍ਯ ਤਾ ਆਪਸ੍ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੭ ਅਰ ਇਤ੍ਯੇष ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਰ੍ਥੋ ਨਿਪਾਤਃ ਕਵਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਆਪ ਏਵਾਰ੍ਣਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਸ੍ਤੇਨ ਤਾ ਨਰਾਃ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੁਣ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਫਿਰ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਾਕੀ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਢਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਰਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਵਾਜ਼ ਤੇ ਛੂਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ, ਮਹਾਨ ਭਾਵ, ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਜਨਮ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਸਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਖ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੱਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਕੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਸਮਾਂ ਬਣ ਕੇ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਰਚਨਾ, ਸੰਘਾਰ ਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੋਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋਂ, ਸਵੈਭੂ (ਆਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ) ਹਿਰਣਯਗਭ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਅਜਨਮਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਜਾ (ਜੋ ਨਾਂ ਜੰਮਿਆ, ਨਾਂ ਮਰਿਆ) ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਭਵ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਖ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਕਦੇ ਨਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਵੈਭੂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਦਿਵਸਪਤੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਿਰਣਯਗਭ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਿਵਸ ਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਲ ਨੂੰ ਨਾਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਜਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਏਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। 'ਅਰ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਲ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਾਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।
੧੮ ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਪੁਰਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ । ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯਃ ਪੁਰੁषਃ ਸੁष੍ਵਾਪ ਸਲਿਲੇ ਤਦਾ । । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ੩ਸੁਮਨਾਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ । । ੧੯ ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤ੍ਰਯੀਪਥੇ ਯਃ ਪੁਰੁषੋ੪ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ । ਆਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣੋ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪ੍ਤਾ ਅਪੂਰ੍ਵ ਏਕਃ ਪੁਰੁषਃ ਪੁਰਾਣਃ । । 1.77.੨੦ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਪੁਰੁषੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵੈ ਤਮਸਾ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ । । ੨੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੇਤਨ, ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ, ਉਦੋਂ ਨਾਰਾਏਣ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ, ਸੁਚਿੱਤ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪੁਰਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿਤਯ ਵਰਗਾ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਵਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਹਿਰਣਯਗਭ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਮਹਿਮਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਤੁਲ੍ਯਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਨੈਸ਼ਂ ਕਾਲਮੁਪਾਸ੍ਯ ਸਃ । ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਗਕਾਰਣਾਤ੍ । । ੧ ਸਲਿਲੇਨਾਪ੍ਲੁਤਾਂ ਭੂਮਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਃ । ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ ਤੁ ਵਰਾਹੋ ਵੈ ਅਪਃ ਸਂਵਿਸ਼ਤੇ ਪ੍ਰਭੁਃ । । ੨ ਸਞ੍ਚਿਤ੍ਯੈਵਂ ਸ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਭੂਮੇਰੁਦ੍ਧਰਣੇ ਕ੍ਸ਼ਮਃ । ਮਹੀਂ ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ ਮਗ੍ਨਾਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ । । ੩ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰਕੁਕ੍ਸ਼ੇਰ੍ਮਹਾਵਰਾਹਸ੍ਯ ਮਹੀਂ ਵਿਧਾਰ੍ਯ । ਵਿਧੁਨ੍ਵਤੋ ਵੇਦਮਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਰੋਮਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾ ਮੁਨਯੋ ੧ਜਪਨ੍ਤਿ । । ੪ ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯੋਰ੍ਵੀਂ ਸ ਸਲਿਲਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ । ਮਨਸਾ ਜਨਯਾਮਾਸ ਪੁਤ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਸਮਾਞ੍ਛੁਭਾਨ੍ । । ੫ ਭृਗ੍ਵਙ੍ਗਿਰਸਮਤ੍ਰਿਂ ਚ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਂ ਪੁਲਹਂ ਕਤੁਮ੍ । ਮਰੀਚਿਮਥ ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਵਸ਼ਿष੍ਠਂ ਨਵਮਂ ਤਥਾ । । ੬ ਨਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤੋऽਦਿਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ । । ੭ ਮਰੀਚਾਤ੍ਕਸ਼੍ਯਪਂ ੨ਪੁਤ੍ਰਂ ਯਂ ਵੇਧਾ ਜਨਯਜ੍ਜਲੇ । ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨਾਂ ਦਸ਼ਮਂ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਮਮ੍ । । ੮ ਵृਕ੍ਸ਼ਕਨ੍ਯਾऽਦਿਤਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਤ੍ਨੀ ਸਾ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਤੁ । ਅਣ੍ਡਂ ਸਾ ਜਨਯਾਮਾਸ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਿਸਂਯੁਤਮ੍ । । ੯ ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਨਵਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋऽਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਹੋ ਵਿਭਾਵਸੋਃ । । 1.78.੧੦ ਯਥਾਪੁਣ੍ਯਂ ਕਦਮ੍ਬਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਕੇਸ਼ਰੈਰ੍ਵृਤਮ੍ । ਤਥੈਵ ਤੇਜਸਾਂ ਗੋਲਂ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਵृਤਮ੍ । । ੧੧ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ ਯੋਗਮੁਦਾਹਰਨ੍ । ਤੈਜਸਸ੍ਯ ਚ ਗੋਲਸ੍ਯ ਸ ਤੁ ਮਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । । ੧੨ ਆਦਤ੍ਤੇ ਸ ਤੁ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਅਪੋ ਨਦੀਸਮੁਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਰਦਕੂਪੇਭ੍ਯ ਏਵ ਚ । । ੧੩ ਸੌਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਯਾ ਦੇਵਸ੍ਯ ਅਸ੍ਤਂ ਯਾਤੇ ਦਿਵਾਕਰੇ । ਅਗ੍ਨਿਮਾਵਿਸ਼ਤੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੂਰਾਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਾਤ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਰਾਹ (ਸੂਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵਾਰਾਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਪੇਟ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਵਿਚ ਮੂਨੀਆਂ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਸਤ, ਪੁਲਹ, ਕਤੁ, ਮਰੀਚੀ, ਦਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਨੌ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਆਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਦਸਵਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਖਸ਼ਕਨਿਆ ਆਦਿਤੀ, ਜੋ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਡਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੂ, ਭਵ, ਸਵ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ, ਦਵਾਦਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨੌ ਯੋਜਨ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਣਾਹ ਵੀ ਭਾਵਸੂ (ਅੱਗ) ਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਕੇਸ਼ਰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੇਜ ਦੇ ਗੋਲ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਜੋਗ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇਜ ਦੇ ਗੋਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਕੂਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਦਾ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੂਰੋਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਸੋਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯੋਨਿਰੇਵ ਚ । । ਵਿਧੁऋਕ੍ਸ਼ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸੂਰ੍ਯਸਭ੍ਭਵਾਃ । । ੩੬ ਰਵੇਃ ਕਰਸਹਸ੍ਰਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਯਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪੁਨਃ ਸਪ੍ਤ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਗ੍ਰਹਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ । । ੩੭ ਸੁषੁਮ੍ਣੋ ਹਰਿਕੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਚ । ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵਾਪਰੋ ਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤਿ੨ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੩੮ ਸਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਬਨ੍ਧੁਸ੍ਤੁ ਜੀਵਾਯਤਿ ਚ ਵੈ ਜਗਤ੍ । ਸਪ੍ਤਜਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਞ੍ਜਜਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਪਰਃ । । ੩੯ ਤਾਰੇਯਸ਼੍ਚਾਪਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗੁਰੁਃ ਸੁਮਨਸਾਂ ਤਥਾ । ਉਗ੍ਰਾਹ੍ਵਃ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਪੁਤ੍ਰੋऽਨ੍ਯੋ ਵਨਮਾਲਿਨਃ । । ਕਃ ਸ਼ੇषਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤੇषਾਮੇਤੇ ਵੈ ਸਪ੍ਤ ਰਸ਼੍ਮਯਃ । । 1.78.੪੦ ਆਦਿਤ੍ਯਮੂਲਮਖਿਲਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ । ਭਵਤ੍ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ ਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । । ੪੧ ਰੁਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਮਹਦ੍ਯੁਤਿਮਤਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤੇਜੋ ਯਤ੍ਸਾਰ੍ਵਲੌਕਿਕਮ੍ । । ੪੨ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼ੋ ਦੇਵਦੇਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਸੂਰ੍ਯ ਏਵ ਤ੍ਰਿਲੋਕਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਪਰਮਦੈਵਤਮ੍ । । ੪੩ ਅਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਾਸ੍ਤਾਹੁਤਿਃ ਸਮ੍ਯਗਾਦਿਤ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠਤੇ । ਆਦਿਤ੍ਯਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਵृष੍ਟਿਰ੍ਵृष੍ਟੇਰਨ੍ਨਂ ਤਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । । ੪੪ ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਤੁ ਲੋਕਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਨਿਃਸृਤੌ ਪੁਰਾ । । ੪੫ ਏਤਤ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਿਨਾਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੇਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਅਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇऽਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । । ੪੬ ਕ੍ਸ਼ਣਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾ ਦਿਵਸਾ ਨਿਸ਼ਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਮਾਸਾਃ ਸਮ੍ਵਤ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ऋਤਵੋऽਥ ਯੁਗਾਨਿ ਚ । । ਅਥਾਦਿਤ੍ਯਮृਤੇ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੪੭ ਕਾਲਾਦृਤੇ ਨ ਨਿਯਮਾ ਨਾਗ੍ਨੇਰ੍ਵਿਹਰਣਕ੍ਰਿਯਾ । ऋਤੂ ਨਾਮਵਿਭਾਗਾਚ੍ਚ ਪੁष੍ਪਮੂਲਫਲਂ ਕੁਤਃ । । ੪੮ ਅਭਾਵੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਣਾਂ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਦਿਵਿ ਚੇਹ ਚ । ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਤਾਪਨਮृਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਵਾਰਿਤਸ੍ਕਰਮ੍ । । ੪੯ ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਤਪਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਵੇष੍ਯਤੇ । ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਨਾਮਾਨਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨੀਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ । । 1.78.੫੦ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ । ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਸਵਿਤਾ ਸੂਰ੍ਯੋ ਮਿਹਿਰੋऽਰ੍ਕਃ ਪ੍ਰਤਾਪਨਃ । । ੫੧ ਮਾਰ੍ਤਂਡੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਭਾਨੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਰ੍ਦਿਵਾਕਰਃ । ਰਵਿਰ੍ਵੈ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਨਾਮਭਿਃ । । ੫੨ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਧਾਤਾ ਭਗਃ ਪੂषਾ ਮਿਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਰੁਣੋऽਰ੍ਯਮਾ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਨਂਸ਼ੁਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੫੩ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾਃ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਮਾਸੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । । ੫੪ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਪਤਿ ਚੈਤ੍ਰੇ ਚ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਚਾਰ੍ਯਮਾ ਤਥਾ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਞ੍ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਾਸੇ ਤੁ ਆषਾਢੇ ਚਾਂਸ਼ੁਮਾਂਸ੍ਤਥਾ । । ੫੫ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਮਾਸਿ ਵਰੁਣਃ ਪ੍ਰੋष੍ਠਸਂਜ੍ਞਕੇ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਧਾਤਾ ਤਪਤਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ । । ੫੬ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਤਥਾ ਮਿਤ੍ਰਃ ਪੌषੇ ਪੂषਾ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਮਾਘੇ ਭਗਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤਪਤਿ ਫਾਲ੍ਗੁਨੇ । । ੫੭ ਤੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰ੍ਵਿष੍ਣੂ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਸਦਾ । ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਗੋਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ਼ਤੈਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਰਰ੍ਯਮਾ । । ੫੮ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਕੈਰ੍ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ੍ਤੁ ਅਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ਪਞ੍ਚਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਨਿਵ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਵਰੁਣਸ਼੍ਚਾਰ੍ਯਮਾ ਇਵ । । ੫੯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣੈਃ षਡ੍ਭਿਰ੍ਧਾਤੈਕਾਦਸ਼ਭਿਃ ਸ਼ਤੈਃ । ਮਿਤ੍ਰਵਦ੍ਭਗਵਤ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ਼ਤੇਨ ਚ । । 1.78.੬੦ ਉਤ੍ਤਰੋਪਕ੍ਰਮੇऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਯਃ ਸਦਾ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਪਕ੍ਰਮੇ ਭੂਯੋ ਹ੍ਰਸਨ੍ਤੇ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਯਃ । । ੬੧ ਏਵਂ ਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸੌਰ੍ਯਂ ਲੋਕਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍ । ਭਿਦ੍ਯਤੇ ऋਤੁਮਾਸੈਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਂ ਬਹੁਧਾ ੧ਭृਸ਼ਮ੍ । । ੬੨ ਏਵਂ ਨਾਮ੍ਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਦੇਕਸ੍ਯੈषਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪੁਨਰੇਵਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । । ੬੩ ਆਸਾਂ ਪਰਮਯਤ੍ਨੇਨ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਭਿਨ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ । ਤਾਮਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿਮੋਹਾਚ੍ਚ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਾਨਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । । ੬੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਕਾਰਣਂ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦਾਹੁਰ੍ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਕੇਚਿਦ੍ਭਵਂ ਪਰਤ੍ਵੇਨ ਆਹੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਤਥਾਪਰੇ । । ੬੫ ਕਾਰਣਂ ਤੁ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਨਾਨਾਰ੍ਥੇषੁ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਏਕਃ ਸ ਤੁ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । । ੬੬ ਵਨਮਾਲਿਨਮੁਗ੍ਰੇਸ਼ਂ ਦਿਵਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਿਵਾਨ੍ਤਕਮ੍ । ਤਂ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ ਸੋਪਰ੍ਣਿਮਨੌਪਮਮ੍ । । ੬੭ ਯਥਾਨੁਰਜ੍ਯਤੇ ਵਰ੍ਣੇਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਫਾਟਿਕੋ ਮਣਿਃ । ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂਭੋਰਨੁਰਞ੍ਜਨਮ੍ । । ੬੮ ਏਕੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਮੇਘਃ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ । ਵਰ੍ਣਤੋ ਰੂਪਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । ੬੯ ਨਭਸਃ ਪਤਿਤਂ ਤੋਯਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਾਦਾਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ । ਭੂਮੇ ਰਸਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । 1.78.੭੦ ਯਥੇਨ੍ਧਨਵਸ਼ਾਦਗ੍ਨਿਰੇਕਸ੍ਤੁ ਬਹੁਧਾਯਤੇ । ਵਰ੍ਣਤੋ ਰੂਪਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । ੭੧ ਯਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇषਾਚ੍ਚ ਵਾਯੁਰੇਕਃ ਪृਥਗ੍ਭਵੇਤ੍ । ਸੁਗਨ੍ਧਿਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿਰ੍ਵਾ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । ੭੨ ਯਥਾ ਵਾ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯੋਗ੍ਨਿਰਨ੍ਯਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਹਵਨੀਯਾਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿषੁ ਤਥਾ ਹ੍ਯਸੌ । । ੭੩ ਏਕਤ੍ਵੇ ਚ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮੇਤਨ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਦਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਦੇਵੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਵਾਕਰੇ । । ੭੪ ਏषੋऽਣ੍ਡਜੋऽਧਿਗਸ਼੍ਚੈਵ ਏष ਏਵ ਭृਗੁਸ੍ਤਥਾ । ਏष ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਏष ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਸ੍ਤਥਾ । । ੭੫ ਏष ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸੂਰ੍ਯਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । । ੭੬ ੧ਇਜ੍ਯਤੇ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਚਾਸਾਵਤ੍ਰ ਯਾਨਾਤ੍ਮਕੋ ਰਵਿਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਸ੍ਤਨੁਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਸ਼੍ਚ ਸਃ । । ੭੭ ਵਸਤ੍ਯਗ੍ਨੌ ਤਥਾ ਵਾਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤੋਯੇ ਤਥਾ ਵਿਭੋ । ਏਵਂਵਿਧੋ ਹ੍ਯਯਂ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਦਾ ਪੂਜ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ । । ੭੮ ਆਦਿਤ੍ਯਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਸ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਲੀਯਤੇ । ਅਪ੍ਯੇਕਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯੋ ਨਾਮ ਧਾਤ੍ਵਰ੍ਥਨਿਗਮੈ ਰਵੇਃ । । ੭੯ ਸ ਰੋਗੈਰ੍ਵਰ੍ਜਿਤਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਦ੍ਯਃ ਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਨ ਹਿ ਪਾਪਕृਤਃ ਸਾਮ੍ਬ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰੇ । । 1.78.੮੦ ਤਥਾ ਤ੍ਵਂ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਸ੍ਵ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਯੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ । । ੮੧ ਯਥਾ ਤਵ ਪਿਤਾ ਸਾਮ੍ਬ ਯਥਾ ਵੇਧਾ ਯਥਾ ਹਰਃ । ਯਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੋਰਨੁਰਞ੍ਜਨਮ੍ । । ੮੨ ਏਕੀਭੂਯ ਯਥਾ ਮੇਘਃ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਤੇ । ਵਰ੍ਣਤੋ ਰੂਪਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । ੮੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੂਰ੍ਯਮਹਿਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਮੂਲ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਚੰਦ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਭਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਮਝੋ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸੱਤ ਵਧੀਆ ਕਿਰਨਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ, ਹਰਿਕੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸਤਤਵ, ਅਤੇ ਸਪਤਜ—ਇਹ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾ ਸਪਤਜ, ਫਿਰ ਕੰਜਜ, ਤਾਰੇਯ, ਗੁਰੂ, ਉਗ੍ਰਾਹਵ, ਅਤੇ ਵਨਮਾਲੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ—ਸਭ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦ੍ਰ, ਚੰਦ, ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਮਹਾਨ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹਵਨ ਆਦਿਤੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ; ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਵਰਖਾ, ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਅਨ, ਅਤੇ ਅਨ ਤੋਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਅਤੇ ਅਭਾਵ ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੋਖ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਿਰਵਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਲ, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ, ਰਾਤ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਸਾਲ, ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਯੁਗ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ; ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਅੱਗ ਦੀ ਚਲਣ ਕਿਰਿਆ, ਨਾ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਨਾ ਫੁੱਲ, ਮੂਲ, ਫਲ। ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਰ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ। ਨਾ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਤਪਦਾ, ਨਾ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਉਹ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਦਵਾਦਸ਼ (ਬਾਰਾਂ) ਨਾਮ ਆਮ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਆਦਿਤੀ, ਸਵਿਤਾ, ਸੂਰਜ, ਮਿਹਿਰ, ਅਰਕ, ਪ੍ਰਤਾਪਨ, ਮਾਰਤੰਡ, ਭਾਸਕਰ, ਭਾਨੁ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਦਿਵਾਕਰ, ਰਵੀ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਮ ਨਾਮ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਧਾਤਾ, ਭਗ, ਪੂਸ਼ਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਅਰਯਮਾ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਪਰਜਨ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤੀ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਚੈਤ੍ਰ, ਅਰਯਮਾ ਵੈਸ਼ਾਖ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਜੇਠ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਆਸ਼ਾਢ, ਪਰਜਨ ਸ਼੍ਰਾਵਣ, ਵਰੁਣ ਭਾਦੋਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਸ਼ਵਯੁਜ, ਧਾਤਾ ਕਾਰਤਿਕ, ਮਿਤ੍ਰ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ, ਪੂਸ਼ਾ ਪੋਸ਼, ਭਗ ਮਾਘ, ਤਵਸ਼ਟਾ ਫਾਲਗੁਨ—ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਗੋ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਅਰਯਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੋ-ਸੱਤ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਪੰਜ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਲ; ਵਿਵਸਵਾਨ, ਪਰਜਨ, ਵਰੁਣ, ਅਰਯਮਾ—ਇਹ ਵੀ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੋ ਗੁਣੇ ਛੇ ਅਤੇ ਧਾਤਾ ਗਿਆਰਾਂ ਸ਼ਤਾਂ ਨਾਲ; ਮਿਤ੍ਰ, ਭਗ, ਤਵਸ਼ਟਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤ ਨਾਲ। ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਕ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਚੌਵੀ (24) ਗਿਣਤੀ ਹੈ; ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤਮਸ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਕੁਝ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂ ਹੈ। ਵਨਮਾਲੀ, ਉਗ੍ਰੇਸ਼, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਖ, ਅਤੇ ਅੰਤਕ—ਇਹ ਸਵਯੰਭੂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਪਰਣੀ (ਪੰਛੀ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪੱਥਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਯੰਭੂ ਦਾ ਰੰਗ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਾ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧ ਜਾਂ ਦੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਦੱਖਣ, ਆਹਵਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਆਦਿ—ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ। ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਕਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਡਜ, ਧਰਤੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਰਜਸ, ਤਮਸ, ਸਤਵ—ਇਹ ਸਭ ਉਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਦ, ਯਜ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਇਜਿਆ, ਜੋ ਰਵੀ ਆਤਮਕ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਆਦਿਤੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਕ ਨਾਮ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਭਕਤੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦਿਵਾਕਰ ਨੂੰ ਸਰਨ ਲੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸਾਮਬ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਯੰਭੂ ਦਾ ਰੰਗ। ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਰੰਗ ਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ।
੧ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਅਹੋ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਹਰ੍षਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਯੇਨ ਮੇ ਭਕ੍ਤਿਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਰਾ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਭਾਵਸੌ । । ੨ ਤਤੋ ਰਾਜ੍ਞੀਂ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾਂ ਚ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਦਿਣ੍ਡਿਨਂ ਪਿਙ੍ਗਲਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਥਯ ਮੇ ਮੁਨੇ । । ੩ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੇऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਰਾਜ੍ਞੀ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਸਂਜ੍ਞਿਤੇ । ਤਯੋਰ੍ਹਿ ਰਾਜ੍ਞੀ ਦ੍ਯੌਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਪृਥਿਵੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ।੪ ਸੌਮ੍ਯਮਾਸਸ੍ਯ੨ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਦ੍ਯਾਵਾਰ੍ਕਃ ਸਹ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਮਾਘਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਮਹ੍ਯਾ ਸਹ ਭਵੇਦ੍ਰਵਿਃ । । ਭੂਰਾਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਗਚ੍ਛਤਃ ਸਙ੍ਗਮਂ ਤਥਾ । । ੫ ऋਤੁਸ੍ਨਾਤਾ ਮਹੀ ਤਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਾਤ੍ । ਦ੍ਯੌਰ੍ਜਲਂ ਸੂਯਤੇ ਗਰ੍ਭਂ ਵਰ੍षਾਸ੍ਵਿਹ ਚ ਭੂਤਲੇ । । ੬ ਤਤਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਭੂਤ੍ਯਰ੍ਥਂ੩ ਮਹੀ ਸਸ੍ਯਾਨਿ ਸੂਯਤੇ । ਸਸ੍ਯੋਪਯੋਗਸਂਹृष੍ਟਾ ਜੁਹ੍ਵਤ੍ਯਾਹੁਤਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੭ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰਸ੍ਵਧਾਕਾਰੈਰ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ । । ੮ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਸੂਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਦਨ੍ਨੌषਧਿਸੁਧਾਮृਤੈਃ । ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤੇਨ ਭੂਰ੍ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੯ ਯਥਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭੂਤਾ ਯਸ੍ਯ ਚੇਯਂ ਸੁਤਾ ਮਤਾ । ਅਪਤ੍ਯਾਨਿ ਚ ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ । । 1.79.੧੦ ਮਰੀਚਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਰੀਚੇਃ ਕਸ਼੍ਯਪਃ ਸੁਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿषੁਃ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਜਃ । । ੧੧ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਸ੍ਯ ਸੁਤੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿਰੋਚਨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਵਿਰੋਚਨਸ੍ਯ ਭਗਿਨੀ ਸਂਜ੍ਞਾਯਾ ਜਨਨੀ ਸ਼ੁਭਾ । । ੧੨ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੋਃ ਪੌਤ੍ਰੀ ਦਿਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਸਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਹ੍ਲਾਦੀ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ । । ੧੩ ਅਥ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸੁਰੂਪੇਤਿ ਮਰੀਚੇਰ੍ਦੁਹਿਤਾ ਸ਼ੁਭਾ । ਪੁਤ੍ਰੀ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸਾ ਤੁ ਜਨਨੀ ਤੁ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ । । ੧੪ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ੍ਤੁ ਭਗਿਨੀ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੀ । ਪ੍ਰਭਾਸਸ੍ਯ ਤੁ ਸਾ ਪਤ੍ਨੀ ਵਸੂਨਾਮष੍ਟਮਸ੍ਯ ਤੁ । । ੧੫ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਿਲ੍ਪਕਰਂ ਵਰਮ੍ । ਸ ਵੈ ਨਾਮ੍ਰਾ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਵਾਰ੍ਧਕਿਃ । । ੧੬ ਦੇਵਾਚਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯੇਯਂ ਦੁਹਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਃ । ਸੁਰੇਣੁਰਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਭਾਮਿਨੀ । । ੧੭ ਰਾਜ੍ਞੀ ਸਂਜ੍ਞਾ ਚ ਦ੍ਯੌਸ੍ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸੈਵ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਯਾ ਤਨੁਚ੍ਛਾਯਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਸਾ ਮਹੀਮਯੀ । । ੧੮ ਸਾ੧ ਤੁ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਗਵਤੋ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਸਾਧ੍ਵੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੇਵੀ ਰੂਪਯੌਵਨਸ਼ਾਲਿਨੀ । । ੧੯ ਨ ਤੁ ਤਾਂ ਨਰਰੂਪੇਣ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭਜਤਿ ਵੈ ਪੁਰਾ । ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯੇਹ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਮਹਤਾ ਸ੍ਵੇਨ ਤੇਜਸਾ । । 1.79.੨੦ ਗਾਤ੍ਰੇष੍ਵਪ੍ਰਤਿਰੂਪੇषੁ ਨਾਤਿਕਾਨ੍ਤਮਿਵਾਭਵਤ੍ । ਅਨਿष੍ਪਤ੍ਰੇषੁ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਗੋਲਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤਾਮਹਃ । । ੨੧ ਮਾਰ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵ ਚਾਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਸ੍ਤੇਨਾਦਿਤ੍ਯ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੨੨ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪਤ੍ਯਾਨਿ ਸਂਜ੍ਞਾਯਾਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਵੈ ਰਵਿਃ । । ੨੩ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਵਸਮਾਨਾ ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹੇ । ਭਰ੍ਤੁਃ ਸਮੀਪਂ ਯਾਹੀਤਿ ਪਿਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਾ ਪੁਨਃਪੁਨਃ । । ੨੪ ਅਗਚ੍ਛਦ੍ਵਡਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰੂਪਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ । ਉਤ੍ਤਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੂਨ੍ਗਤ੍ਵਾ ਤृਣਾਨ੍ਯਨੁਚਚਾਰ ਹ । । ੨੫ ਪਿਤੁਃ ਸਮੀਪਂ ਯਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਯਾ ਵਚਨੇਨ ਸਾ । ਸਂਜ੍ਞਾਯਾ ਧਾਰਯਦ੍ਰੂਪਂ ਛਾਯਾ ਸੂਰ੍ਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾ । । ੨੬ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਾਯਾਂ ਸਂਜ੍ਞੇਯਮਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਜਨਯਾਮਾਸ ਪੁਤ੍ਰੌ ਕਨ੍ਯਾਂ ਚ ਰੂਪਿਣੀਮ੍ । । ੨੭ ਪੂਰ੍ਵਜਸ੍ਯ ਮਨੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯੌ ਸਾਦृਸ਼੍ਯੇਨ ਚ ਤਾਵੁਭੌ । ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸ਼੍ਰੁਤਕਰ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਚ । । ੨੮ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਮਨੁਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸ਼੍ਰੁਤਕਰ੍ਮਾ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਗ੍ਰਹੋ ਯੋ ਵੈ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਃ । । ੨੯ ਕਨ੍ਯਾ ਚ ਤਪਤੀ ਨਾਮ ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਰੂਪਿਣੀ । ਸਂਜ੍ਞਾ ਤੁ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਤੇषਾਮਾਤ੍ਮਜਾਨਾਂ ਯਥਾਕਰੋਤ੍ । । 1.79.੩੦ ਨ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪੂਰ੍ਵਜਾਨਾਂ ਤੁ ਤਥਾ ਕृਤਵਤੀ ਤੁ ਸਾ । ਮਨੁਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਮਤੇ ਤਸ੍ਯਾ ਯਮਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਨ ਚਕ੍ਸ਼ਮੇ । । ੩੧ ਬਹੁਸ਼ੋ ਯਾਤ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਪਿਤੁਃ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ । ਸ ਵੈ ਕੋਪਾਚ੍ਚ ਬਾਲ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭਾਵਿਨੋऽਰ੍ਥਸ੍ਯ ਵੈ ਬਲਾਤ੍ । । ੩੨ ਪਦਾ ਸਨ੍ਤਰ੍ਜਯਾਮਾਸ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਯਮਃ । ਤਂ ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਤਤਃ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਭृਸ਼ਮ੍ । । ੩੩ ਪਦਾ ਤਰ੍ਜਯਸੇ ਯਨ੍ਮਾਂ ਪਿਤੁਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਗਰੀਯਸੀਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਵੈष ਚਰਣਃ ਪਤਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੩੪ ਯਮਸ੍ਤੁ ਤੇਨ ਸ਼ਾਪੇਨ ਭृਸ਼ਂ ਪੀਡਿਤਮਾਨਸਃ । ਮਨੁਨਾ ਸਹ ਤਨ੍ਮਾਤੁਃ ਪਿਤੁਃ ਸਰ੍ਵਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ । । ੩੫ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਤੁਲ੍ਯਮਸ੍ਮਾਸੁ ਮਾਤਾ ਦੇਵ ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਾਞ੍ਜ੍ਯਾਯਸੋ ਹ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕਨੀਯਾਂ ਸਂ ਬੁਭੂषਤਿ । । ੩੬ ਤਸ੍ਯਾ ਮਯੋਦ੍ਯਤਃ ਪਾਦੋ ਨ ਤੁ ਦੇਵ ਨਿਪਾਤਿਤਃ । ਬਾਲ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਮੋਹਾਤ੍ਤਦ੍ਭਵਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ । । ੩੭ ਸ਼ਪ੍ਤੋऽਹਮਸ੍ਮਿਂਲ੍ਲੋਕੇਸ਼ ਜਨਨ੍ਯਾ ਤਪਤਾਂ ਵਰ । ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚਰਣਸ੍ਤ੍ਰਾਯਤਾਂ ਮਹਤੋ ਭਯਾਤ੍ । । ੩੮ ਰਵਿਰੁਵਾਚ ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਮਹਤ੍ਪੁਤ੍ਰ ਭਵਿष੍ਯਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍ । ਯੇਨ ਤ੍ਵਾਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ਕ੍ਰੋਧੋ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਲਿਨਮ੍ । । ੩੯ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਸ਼ਾਪਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾਭਿਸ਼ਪ੍ਤਾਨਾਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵੇਦਿਹ । । 1.79.੪੦ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਮੇਤਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾ ਮੇ ਕਰ੍ਤੁਂ ਮਾਤੁਰ੍ਵਚਸ੍ਤਵ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੇऽਹਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਪਿਤृਸ੍ਨੇਹਾਦਨੁਗ੍ਰਹਮ੍ । ।੪ ੧ ਕृਮਯੋ ਮਾਂਸਮਾਦਾਯ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੁ ਮਹੀਤਲੇ । ਕृਤਂ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਚ ਤ੍ਰਾਤੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ । ।੪ ੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਚ੍ਛਾਯਾਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤਨਯਾਵੁਭੌ । ਤੁਲ੍ਯੇष੍ਵਭ੍ਯਧਿਕਃ ਸ੍ਨੇਹ ਏਕਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ । । ੪੩ ਸਾ੧ ਤਤ੍ਪੁਰਾਭਵਂ ਤਸ੍ਮੈ ਨਾਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ ਸਮਾਧਾਯ ਵਕ੍ਤੁਂ ਤਸ੍ਯਾਮਪਸ਼੍ਯਤ੍ । ।੪੪ ਤਾਂ ਸ਼ਪ੍ਤੁਕਾਮੋ ਭਗਵਾਨੁਦ੍ਯਤਃ ਕੁਪਿਤਸ੍ਤਤਃ । ਤਤਸ਼੍ਛਾਯਾ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਮਾਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । । ੪੫ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਮਾਗਤਃ । ਸਾ ਚਾਪਿ ਤਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਮਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧੁਕਾਮਂ ਰੋषੇਣ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਤਂ ਸ਼ਨੈਃ ।।੪੬ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮੋਵਾਚ ਤਵਾਤਿਤੇਜਸਾਵਿष੍ਟਮਿਦਂ ਰੂਪਂ ਸੁਦੁਃਸਹਮ੍ । ਅਸਹਨ੍ਤੀ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਾ ਚ ਵਨੇ ਚਰਤਿ ਸ਼ਾਦ੍ਵਲੇ ।।੪੭ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਤਾਂ ਭਵਾਨਦ੍ਯ ਸ੍ਵਾਂ ਮਾਯਾਂ ਸ਼ੁਭਚਾਰਿਣੀਮ੍ । ਰੂਪਾਰ੍ਥਂ ਭਵਤੋਰਣ੍ਯੇ ਚਰਨ੍ਤੀਂ ਸੁਮਹਤ੍ਤਪਃ ।।੪੮ ਰੂਪਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਾਕ੍ਯਾਦ੍ਯਦਿ ਵੈ ਰੋਚਤੇ ਵਿਭੋ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਤਯਾਮਿ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਂ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਭੋ ।।੪੯ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਬਹੁ ਮੇਨੇ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਤਤੋऽਨ੍ਵਜਾਨਾਤ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾਰਂ ਰੂਪਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨਾਯ ਤੁ ।।1.79.੫੦ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਹ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ । ਭ੍ਰਮਿਮਾਰੋਪ੍ਯ ਤਤ੍ਤੇਜਃ ਸ਼ਾਤਯਾਮਾਸ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ।।੫ ੧ ਆਜਾਨੁਲਿਖਿਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਨਿਪੁਣਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । ਲੇਖਨਂ ਨਾਭ੍ਯਨਨ੍ਦਤ੍ਤੁ ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਨਿਵਾਰਿਤਃ ।।੫੨ ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਭਾਸਿਤਂ ਰੂਪਂ ਤੇਜਸਾ ਪ੍ਰਕृਤੇਨ ਤੁ । ਕਾਨ੍ਤਾਤ੍ਕਾਨ੍ਤਤਰਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਅਧਿਕਂ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਤਤਃ ।।੫੩ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਯੋਗਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸ੍ਵਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਵਡਵਾਂ ਤਥਾ । ਅਦृਸ਼੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤੇਜਸਾ ਸ੍ਵੇਨ ਸਂਵृਤਾਮ੍ ।।੫੪ ਅਸ਼੍ਵਰੂਪੇਣ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਤਾਂ ਮੁਖੇਨ ਸਮਾਸਦਤ੍ । ਮੈਥੁਨਾਯ ਵਿਚੇष੍ਟਨ੍ਤੋ ਪਰਪੁਂਸੋ ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ।।੫੫ ਸਾ ਤਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਧਾਰਯਤ੍ । ਦੇਵੌ ਤਸ੍ਯਾਮਜਾਯੇਤਾਮਸ਼੍ਵਿਨੌ ਭਿषਜਾਂ ਵਰੌ ।।੫੬ ਨਾਸਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਦਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਨਾਮਤੋऽਸ਼੍ਵਿਨੌ । ਅਤਃ ਪਰਂ ਸ੍ਵਕਂ ਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ੫੭ ਤਤਸ੍ਤੁ ਜਨਯਾਮਾਸ ਸਂਜ੍ਞਾ ਸੂਰ੍ਯਸੁਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਰੂਪੇਣ ਚਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਰੇਵਤਂ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ । । ੫੮ ਪਿਰ੍ਤੁਗृਹ੍ਯਾष੍ਟਮਂ ਸੋऽਸ਼੍ਵਂ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਃ ਪਲਾਯਤ । ਸ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤ੍ਸਕृਦਾਰੂਢਸ੍ਤਮਸ਼੍ਵਂ ਨੈਵ ਮੁਞ੍ਜਤਿ । । ੫੯ ਤਤੋऽਰ੍ਕੇਣ ਸਮਾਦਿष੍ਟੌ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਪਿਙ੍ਗਲੌ । ਅਸ਼੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਨਯੇਥਾਂ ਮੇ ਮਾ ਬਲਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰਤੋऽਸ੍ਯ ਤੁ । । 1.79.੬੦ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੌ ਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਅਸ਼੍ਵਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਭਿਕਾਞ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣੌ । ਨ ਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਤੁ ਲਭੇਤੇ ਤੌ ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਪਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੬੧ ਪ੍ਲਵਨ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਸੌ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਯਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਦਃ ਸੁਤਃ । ਰੇਵृਸ੍ਤੁ ਚ ਗਤੌ ਧਾਤੂ ਰੇਵਨ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੬੨ ਮਨੁਰ੍ਯਮੋ ਯਮੀ ਚੈਵ ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਸ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਃ । ਤਪਤੀ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਚੈਵ ਰੇਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਰਵੇਃ ਸੁਤਾਃ । । ੬੩ ਏਵਮੇषਾ ਪੁਰਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ਯਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਛਾਯਾ ਯਾ ਸਾ ਤੁ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ । । ੬੪ ਰਾਜृਦੀਪ੍ਤੌ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੂ ਰਾਜਾ ਰਾਜਤਿ ਯਤ੍ਸਦਾ । ਅਧਿਕਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਰਾਜਤੇ ਚ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੬੫ ਅਧਿਕਂ ਰਾਜਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਾ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਤ੍ਨੀ ਤੁ ਸਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜ੍ਞੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । ੬੬ ਕ੍ਸ਼ੁਭ ਸਞ੍ਚਲਨੇ ਧਾਤੁਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਤੇਨ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ । ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਥ ਵਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗੀਯਾਃ ੧ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । । ਛਾਯਾਂ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਤੇ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਸ੍ਮृਤਾ ਸਾ ਤੇਨ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ । । ੬੭ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਨਂ ਸਦਾ ਤਾਤ ਭृਸ਼ਂ ਪੀਡਿਤਮਾਨਸਮ੍ । ਧਰ੍ਮੇਣ ਰਞ੍ਜਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੬੮ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਤਾਤ ਸ਼ੁਭੇਨ ਪਰਮਦ੍ਯੁਤਿਃ । ਪਿਤॄਣਾਮਾਧਿਪਤ੍ਯਂ ਚ ਲੋਕਪਾਲਤ੍ਵਮਾਪ ਚ । । ੬੯ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋऽਯਂ ਮਨੁਰ੍ਲੋਕੇ ਮਹਾਮਤੇ । ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵਾਯੇ ਜਾਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਃ । । 1.79.੭੦ ਯਮਸ੍ਯ ਭਗਿਨੀ ਯਾ ਤੁ ਯਮੀ ਕਨ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ । ਸਾਭਵਤ੍ਸਰਿਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯਮੁਨਾ ਲੋਕਪਾਵਨੀ । । ੭੧ ਮਨੁਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇष ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਸ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਸ ਮਨੁਸ੍ਤਾਤ ਅष੍ਟਮਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੭੨ ਮੇਰੁਪृष੍ਠੇ ਤਪੋ ਦਿਵ੍ਯਮਦ੍ਯਾਪਿ ਚਰਤੇ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਭ੍ਰਾਤਾ ਸ਼ਨੈਭ੍ਰਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਤ੍ਵਂ ਸ ਤੁ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ । । ੭੩ ਤਪਤੀ ਨਾਮ ਯਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਯੋਃ ਕਨ੍ਯਾ ਗਰੀਯਸੀ । ਸਾ ਬਭੂਵ ਸ਼ੁਭਾ ਪਤ੍ਨੀ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਂਵਰਣਸ੍ਯ ਤੁ । । ੭੪ ਤਾਪੀ ਨਾਮ ਨਦੀ ਚੇਯਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮੂਲਾਦ੍ਵਿਨਿਃਸृਤਾ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਜਲਾ ਸ੍ਨਾਨੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਦਧਿਗਾਮਿਨੀ । । ੭੫ ਸੌਮ੍ਯਯਾ ਸਙ੍ਗਤਾ ਸਾ ਤੁ ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਾ । ਵੈਵਸ੍ਵਤੀ ਯਥਾ ਵੀਰ ਸਙ੍ਗਤਾ ੧ਸ਼ਿਵਕਾਨ੍ਤਯਾ । । ੭੬ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਦੇਵਵੈਦ੍ਯਤ੍ਵਂ ਲਬ੍ਧਵਨ੍ਤੌ ਯਦੂਤ੍ਤਮ । ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਮੋਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇਸ੍ਮਿਨ੍ਭਿषਜਃ ਸਦਾ । । ੭੭ ਰੇਵਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਯੋऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਰੂਪੇਣਾਰ੍ਕਸਮਃ ਸੁਤਃ । ੨ਅਸ਼੍ਵਾਨਾਮਾਧਿਪਤ੍ਯੇ ਤੁ ਯੋਜਿਤਃ ਸ ਤੁ ਭਾਨੁਨਾ । । ੭੮ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਣ ਗਚ੍ਛਤੇऽਧ੍ਵਾਨਂ ਯਸ੍ਤਂ ਪੂਜਯਤੇ ਪਥਿ । ਸੁਖਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਸਦਾ ਯਦੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ । । ੭੯ ਤ੍ਵष੍ਟਾਪਿ ਤੇਜਸਾ ਤੇਨ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਯੈਵ ਚਾਜ੍ਞਯਾ । ਭੋਜਾਨੁਤ੍ਪਾਦਯਾਮਾਸ ਪੂਜਾਯੈ ਸਤ੍ਯ ਸੁਵ੍ਰਤ । । 1.79.੮੦ ਯ ਇਦਂ ਜਨ੍ਮ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ਵਾ ਪਠੇਤ ਵਾ । ਵਿਵਸ੍ਵਤੋ ਹਿ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਮਿਤੌਜਸਾਮ੍ । । ੮੧ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਾਤਿ ਸੂਰ੍ਯਸਲੋਕਤਾਮ੍ । ਇਹ ਰਾਜਾ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਪੁਨਰੇਤ੍ਯ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੮੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਆਦਿਤ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਮਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਾਹ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹਾ ਤੇਜੀਲੇ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਮুনি, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਨੀ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ, ਅਤੇ ਦਿੰਡੀਨ, ਪਿੰਗਲ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੱਸ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਅਰਕ (ਸੂਰਜ) ਦੀਆਂ ਦੋ ਭਾਰੀਆਂ ਹਨ—ਰਾਜਨੀ ਅਤੇ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ; ਰਾਜਨੀ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ (ਦਿਆਉ) ਅਤੇ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਮੰਨੋ। ਸੌਮ ਮਾਸ ਦੀ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਦਿਆਉ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਮਾਘ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭੂ ਆਦਿਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸੰਗਮ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਧ ਧਰਤੀ ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਗਰਭ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਦਿਆਉ ਜਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਰਤੀ ਫਸਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਸਲ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਜਾਂ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸਵਧਾ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਫਸਲ, ਦਵਾਈ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ, ਪਿਤਰ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਭੂ ਨੂੰ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਨੀ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਮਰੀਚੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ਯਪ, ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਤੋਂ ਵਿਰੋਚਨ, ਵਿਰੋਚਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸੰਜਨਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੁਰੂਪ, ਅੰਗਿਰਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੀ ਮਾਂ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੀ ਭੈਣ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਪਤਨੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਿਲਪਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਵਸ਼ਟਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਾਰਧਕ, ਦੇਵ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਸੁਰੇਣੁ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਰਾਜਨੀ ਸੰਜਨਾ, ਦਿਆਉ, ਤਵਸ਼ਟਰੀ, ਪ੍ਰਭਾ, ਉਹੀ ਵਿਭਾਵੀ; ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ, ਧਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਮਾਰਤੰਡ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਭਾਰਿਆ, ਪਤਿਵਰਤਾ, ਸੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ। ਪਰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਭਜਿਆ; ਆਦਿਤੀ ਦਾ ਰੂਪ, ਆਪਣੀ ਮਹਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਗੋਲ ਰੂਪ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਹੋ, ਅੰਡ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਰਤੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਆਦਿਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੰਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ।" ਉਹ ਵਡਵਾ (ਘੋੜੀ) ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਕੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚਰਦੀ ਰਹੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛਾਂ ਨੇ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਦੂਜੀ ਸੰਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਜਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਦਿਤੀ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਮਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ। ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ, ਧਰਮਜਨ, ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਮਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਮਨੁ, ਜੋ ਸਾਵਰਣੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਮਾ, ਜੋ ਗ੍ਰਹ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਹੈ। ਕੁੜੀ ਤਪਤੀ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ। ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਮਨੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਯਮ ਨੇ ਨਹੀਂ। ਯਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ। ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਪੈਰ ਥੱਲੇ ਪਵੇਗਾ।" ਯਮ, ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਮਨੁ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: "ਮਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪੈਰ ਉਠਾਇਆ, ਪਰ ਪੈਰ ਥੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; ਬਚਪਨ ਜਾਂ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ। ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਪੈਰ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾਏ।" ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦਾ ਉਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕੀੜੇ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ; ਮਾਂ ਦਾ ਕਿਹਾ ਸੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਬਚ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਦਿਤੀ ਨੇ ਛਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੂੰ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?" ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ; ਆਤਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਦੱਸਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ, ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਛਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਸੁਰ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛਾਂ, ਨਿਆਯ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੇਰੀ ਮਹਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਰੀ ਹੈ; ਸੰਜਨਾ, ਉਹ ਰੂਪ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਰਦੀ ਹੈ।" ਤੂੰ ਅੱਜ ਉਸ ਮਾਇਆਵਤੀ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਜੋ ਰੂਪ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਪਸੰਦ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ, ਦੇਵਿੰਦਰ, ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰੂਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿਆਂ। ਮਹਾਤਪਸੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਤੇਜ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਜਾਨੁ ਲਿਖਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਨਿਪੁਣਤਾ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਉਹ ਰੂਪ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਾਰਿਆ ਵਡਵਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਮਾਰਤੰਡ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਖ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਮੈਥੁਨ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਨੱਕ ਨਾਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋ ਦੇਵ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਸਤਯ ਅਤੇ ਦਸਰਾ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ, ਰੇਵੰਤ, ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ, ਅਠਵਾਂ, ਅਸ਼ਵ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਅਰਕ ਨੇ ਦੰਡਨਾਯਕ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ: "ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ, ਪਰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਕਰੋ।" ਦੋਵੇਂ, ਅਸ਼ਵ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੇ, ਛਿਦਰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅੱਜ ਵੀ ਛਿਦਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ, ਸੰਜਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਲਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰੇਵੰਤ, ਗਤੀ ਵਿੱਚ, ਧਾਤੂ, ਰੇਵੰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁ, ਯਮ, ਯਮੀ, ਸਾਵਰਣੀ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਤਪਤੀ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਰੇਵੰਤ—ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਜਨਾ, ਦੂਜੀ, ਧਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੰਜਨਾ, ਰਾਜਨੀ, ਛਾਂ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ। ਰਾਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਧਾਤੂ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਦਿਵਾਕਰ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਚਮਕਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਜਨੀ। ਕਸ਼ੁਭਾ, ਸੰਚਲਨ, ਧਾਤੂ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ; ਜਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਵਰਗੀ ਹਨ। ਛਾਂ ਨੂੰ, ਦਿਵੀ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਆਧਿਪਤ, ਲੋਕਪਾਲਤ, ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁ, ਲੋਕੇ, ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਯਮ ਦੀ ਭੈਣ, ਯਮੀ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੁੜੀ, ਯਮੁਨਾ, ਲੋਕ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਬਣੀ। ਮਨੁ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸਾਵਰਣੀ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ, ਅਠਵਾਂ ਮਨੁ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰੂ ਪਿੱਠ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਵੀ, ਉਹ ਮਹਾਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭਰਾ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਗ੍ਰਹਤਵ ਪਾ ਚੁੱਕਾ। ਤਪਤੀ, ਜੋ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਵਧੀਆ, ਰਾਜਾ ਸੰਵਰਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਤਾਪੀ ਨਦੀ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜਲ ਵਾਲੀ, ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੌਮਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਭ ਪਾਪ ਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਵੈਵਸਵਤੀ ਵੀਰ, ਸ਼ਿਵਕਾਂਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਦ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਦਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੇਵੰਤ, ਜੋ ਅਰਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਕ ਸਮਾਨ, ਅਸ਼ਵਾਂ ਦਾ ਆਧਿਪਤ, ਭਾਨੁ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦਵਾਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ। ਤਵਸ਼ਟਾ, ਤੇਜ ਨਾਲ, ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਭੋਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੂਜਾ ਲਈ। ਜੋ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮਹਿਮਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਇਤ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਥਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਹੇਲਿਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਮ੍ । ਸਾਮ੍ਬਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਭੂਯੋऽਪਿ ਨਾਰਦਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੧ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਸੂਰ੍ਯਪੂਜਾਫਲਂ ਯਚ੍ਚ ਯਚ੍ਚ ਦਾਨਫਲਂ ਮਹਤ੍ । ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇ ਫਲਂ ਯਚ੍ਚ ਗੀਤਵਾਦ੍ਯੇ ਚ ਯਤ੍ ਫਲਮ੍ । । ੨ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਯੇਨ ਸਮ੍ਪੂਜਯਾਮ੍ਯੇष ਭਾਨੁਂ ਦੇਵੈਃ੧ ਸਦਾਰ੍ਚਿਤਮ੍ । ੩ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਇਮਮਰ੍ਥਂ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ । ਦਿਣ੍ਡਿਨਾ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਃ । । ੪ ਸੁਖਾਸੀਨਂ ਤਥਾ ਦੇਵਂ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਪਿਤਾਮਹਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦਿਣ੍ਡਿਰਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੫ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਸੂਰ੍ਯਪੂਜਾਫਲਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦਾਨਫਲਂ ਤਥਾ । ਪ੍ਰਣਾਮੇ ਯਤ੍ਫਲਂ ਦੇਵ ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਤੌਰ੍ਯਕਤ੍ਰਯੇ । । ੬ ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਕਾਰਿਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਤਥਾ । ਪੁਰਤੋ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਯਤ੍ਫਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੭ ਮਾਰ੍ਜਨੇ ਲੇਪਨੇ ਯਚ੍ਚ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਿਰੇ । ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਕृਤੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਮ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ । । ੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸ੍ਤੁਤਿਜਪ੍ਯੋਪਹਾਰੇਣ ਪੂਜਯਾ ਨ ਨਰੋ ਰਵੇਃ । ਉਪਵਾਸੇਨ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਪਾਪਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੯ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਸ਼ਿਰੋ ਭੂਮੌ ਨਮਸ੍ਕਾਰਪਰੋ ਰਵੇਃ । ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । 1.80.੧੦ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੋ ਨਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਰਵੇਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਕृਤਾ ਤੇਨ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ੧ਭਵੇਨ੍ਮਹੀ । । ੧੧ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚਾਪਿ ਇਹ ਰੋਗੈਸ਼੍ਚ ਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਉਪਾਨਹੌ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਅਨ੍ਯਥਾ ਨਰਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੧੨ ਸੋਪਾਨਤ੍ਕੋ ਨਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਆਰੋਹੇਤ੍ਸੂਰ੍ਯਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ । ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਘੋਰਮਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂ ਵਿਭੋ । । ੧੩ ਸੂਰ੍ਯਂ ਮਨਸਿ ਯਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯੋਮਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਕृਤਾਸ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । । ੧੪ ਪਰਿਤੁष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਗਤਿਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਹ੍ਯਭੀष੍ਟਂ ਤੁ ਪਰਨ੍ਤਪ । । ੧੫ ਏਕਾਹਾਰੋ ਨਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਯੋऽਰ੍ਚਯਤੇ ਰਵਿਮ੍ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ । । ੧੬ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੋਪਵਾਸੀ ਸ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਵਾਥ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੧੭ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸੋਪਵਾਸੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਸਰ੍ਵਰਕ੍ਤੋਪਹਾਰੇਣ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । ੧੮ ਪਙ੍ਕਜੈਃ ਕਰਵੀਰੈਰ੍ਵਾ ਕੁਙ੍ਕਮੋਦਕਚਨ੍ਦਨੈਃ । ਮੋਦਕੈਸ਼੍ਚ ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ । । ੧੯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਮੁਪਵਾਸਰਤਃ ਸਦਾ । ਸਰ੍ਵਸ਼ੁਕ੍ਲੋਪਹਾਰੇਣ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । 1.80.੨੦ ਜਾਤੀਮੁਦ੍ਗਰਕੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਵੇਤੋਤ੍ਪਲਕਦਮ੍ਬਕੈਃ । ਪਾਯਸੇਨ ੧ਤਥਾ ਦੇਵਂ ਸਵਜ੍ਰੇਣਾਰ੍ਚਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । । ੨੧ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਵਿਧੁਃ ਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਹਂਸਯੁਕ੍ਤੇਨ ਯਾਨੇਨ ਹਂਸਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੁਤੇ । । ੨੨ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਦੇਵ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਉਪੋष੍ਯ ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਯੇਨ ਗਮਿष੍ਯੇ ਸ਼ਰਣਂ ਰਵੇਃ । । ੨੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਭਵਤਾ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਯਥਾ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਃ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟੋऽਰੁਣੇਨ ਵੈ । । ੨੪ ਕਥਿਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯੋ ਭਾਨੁਨਾ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨृਣਾਮ੍ । ਅਰੁਣਸ੍ਯ ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪृਚ੍ਛਤਃ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੇ । । ੨੫ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਥ ਕਾਲਸ੍ਯ ਦੇਵਦੇਵਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਮਰੁਣੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੨੬ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਦੇਵਦੇਵਸ਼ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਸਿ । ਦਿਨਂ ਨ ਯਾਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਕਾਰਣਂ ਮਮ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੨੭ ਕੁਰੁ ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਦੇਵ ਵਹਮਾਨੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤੇ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਭਗਵਾਨ੍ਪृष੍ਟ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੨੮ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਯਦਰ੍ਥਂ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਅਰ੍ਵਾਵਸੁਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ ਚਾਪੁਤ੍ਰਃ ਖਗੋਤ੍ਤਮ । । ੨੯ ਆਰਾਧਯਤਿ ਮਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰਕੈਃ । ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਃ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨ ਚ ਜਾਨਾਤ੍ਯਯਂ ਯਥਾ । । 1.80.੩੦ ਪੁਤ੍ਰਦੋऽਹਂ ਭਵੇ ਯੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਪੂਜਿਤਃ ਖਗ । ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਚ ਵਿਧਿਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯੇਨ ਪ੍ਰੀਤੋ ਭਵੇ ਨृਣਾਮ੍ । । ੩੧ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਸਂਜ੍ਞੋ ਵੈ ਵਿਧੀਨਾਮੁਤ੍ਤਮੋ ਵਿਧਿਃ । ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਂ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਦਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।। ੩੨ ਗृਹ੍ਣੀष੍ਵ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਂ ਗਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਯੇਨਾਹਂ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਦਦ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਤਥਾ ਖਗ । । ੩੩ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਾਨੋਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦੇਵ ਜਗਾਮ ਸ ਖਗੋਤ੍ਤਮਃ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਭਾਨੋਰ੍ਵਚਨਮਾਦਿਤਃ । । ੩੪ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਚਕਾਰ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਂ ਯਥਾਖ੍ਯਾਤਂ ਖਗੇਨ ਤੁ । । ੩੫ ऋਦ੍ਧਿਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਤਥਾਰੋਗ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਲਾਨ੍ । ਗਤੋऽਸੌ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਚ ਤੇਜਸਾ ਤਤ੍ਸਮੋਭਵਤ੍ । । ੩੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਸਾਂਬ ਨੇ ਮੁਨਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ: ਸਾਂਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀ ਮਹਾਨ ਫਲ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੀਤ-ਵਾਦਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ? ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਭਾਨੁ ਨੂੰ ਪੂਜ ਸਕਾਂ ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਵਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੁਣੋ, ਯਦੁਵੰਸ਼ੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕਾਗਰ ਕਰਕੇ। ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦਿੰਡਿਰ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹੀ: ਦਿੰਡਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸੋ, ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਨਮਸਕਾਰ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਤੌਰਯਕਤ੍ਰਯ (ਗੀਤ-ਵਾਦਨ) ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦਾ, ਅਤੇ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਲੇਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਭਾਸਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾਮਹ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਤੁਤੀ, ਜਪ, ਉਪਹਾਰ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੁਆਰਾ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਛੱਠੀ ਨੂੰ, ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਤ ਦਵੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਪਾਨਹ (ਜੁੱਤੀ) ਉਤਾਰ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉਪਾਨਹ ਪਾ ਕੇ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਅਸੀਪੱਤਰ ਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਛੱਠੀ ਜਾਂ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸਤਮੀ ਜਾਂ ਛੱਠੀ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਲਾਲ ਉਪਹਾਰ ਨਾਲ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਕਜ, ਕਰਵੀਰ, ਕੁੰਕੁਮ, ਓਦਕ, ਚੰਦਨ, ਮੋਦਕ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਕਲ ਉਪਹਾਰ ਨਾਲ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਤੀ, ਮੁਦਗਰ, ਸ਼ਵेत ਉਤਪਲ, ਕਦੰਬ, ਪਾਯਸ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਵਜਰੇ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਂਦ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੰਸ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹੰਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੰਡਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਸਤਮੀ ਕਲਪ ਦਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ ਸਕਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਸਤਮੀ ਕਲਪ ਦਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰੁਣ ਨੇ ਸਹਸਰ ਕਿਰਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਭਾਨੁ ਨੇ ਸਤ ਸਤਮੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਅਰੁਣ ਨੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਿਆ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਦਿਵਾਕਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ, ਅਰੁਣ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹੀ: ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਕਿਉਂ ਬੈਠੇ ਹੋ? ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਦੇਵੇਸ਼ਾ, ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ। ਚਲਣ ਕਰੋ, ਦੇਵਤਾ, ਦਿਵਸਪਤੀ, ਇਹ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹੀ: ਸੁਣੋ, ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਅਰਵਾਵਸੁਰ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਉਪਹਾਰ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ। ਜਿਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦਾਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਖਗ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਤਮੀ ਕਲਪ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸਤਮੀ ਕਲਪ ਲੈ ਕੇ, ਜਾ ਕੇ, ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਭਾਨੁ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ, ਭਾਨੁ ਦੇ ਬਚਨ ਸਾਰੇ ਦੱਸੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤਮੀ ਕਲਪ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਨ, ਵਧੀ, ਆਰੋਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਜਯਾਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਜਯਾ ਚ ਵਿਜਯਾ ਚੈਵ ਜਯਨ੍ਤੀ ਚਾਪਰਾਜਿਤਾ । ਮਹਾਜਵਾ ਚ ਨਨ੍ਦਾ ਚ ਭਦ੍ਰਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । ੧ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸੂਰ੍ਯਵਾਰੋ ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ । ਸਪ੍ਤਮੀ ਵਿਜਯਾ ਨਾਮ ਤਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤਂ ਮਹਾਫਲਮ੍ । । ੨ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨ ਤਥਾ ਹੋਮਂ ਉਪਵਾਸਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜਯਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ । । ੩ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮੇਕਭਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪष੍ਠ੍ਯਾਂ ਨਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਉਪਵਾਸਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਮष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਪਾਰਣਂ ਭਵੇਤ੍ । । ੪ ਕੇਚਿਦ੍ਦੇਵਮੁਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨੇਤਿ ਚਾਨ੍ਯੇ ਗਣਾਧਿਪ । ਅਭਿਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤੁ ਮੇ ੧ षष੍ਠ੍ਯਾਮੁਪਵਾਸੋ ਗਣੋਤ੍ਤਮ । । ੫ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਮੇਕਭਕ੍ਤਂ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਨਕ੍ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਉਪਵਾਸਸ੍ਤੁ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਪਾਰਣਂ ਭਵੇਤ੍ । ੧੬ ਉਪਵਾਸਪਰਃ षष੍ਠ੍ਯਾਮਬ੍ਦੇਸ਼ਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰੈਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । । ੭ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਪੂਜਾਂ ਭੂਮੌ ਤੁ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਵਪੇਤ੍ । ਜਪਮਾਨਸ੍ਤੁ੨ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਸੌਰਸੂਕ੍ਤਮਥਾਪਿ ਵਾ । । ੮ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵਾ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਂ षਡਕ੍ਸ਼ਰਮਥਾਪਿ ਵਾ । ਵਿਬੁਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਥ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਗਣਾਧਿਪ । । ੯ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਹੋਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭੋਜਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਗਣਨਾਯਕ । । 1.81.੧ ੦ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਮਪੂਪਾਸ਼੍ਚ ਖਣ੍ਡਵੇष੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । ਸਘृਤਂ ਪਾਯਸਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਵਿਪ੍ਰੇषੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । । ੧੧ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ੧ ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਇਤ੍ਯੇषਾ ਕਥਿਤਾ ਦੇਵ ਪੁਣ੍ਯਾ ਵਿਜਯਸਪ੍ਤਮੀ । ੧੨ ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਦਂ ਵੈਰੋਚਨਂ ਪਰਮ੍ । ਕਰਵੀਰਾਣਿ ਰਕ੍ਤਾਨਿ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਚ ਵਿਲੇਪਨਮ੍ । । ੧੩ ਵਿਜਯਂ ਧੂਪਮਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਭਾਨੋਸ੍ਤੁष੍ਟਿਕਰਾਣਿ ਵੈ । ਏषਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪਾਪਹਰਾ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਿਨੀ । । ੧੪ ਅਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤਂ ਹੁਤਂ ਚਾਪਿ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਨ ਗਣਾਧਿਪ । ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਤਥਾ ਹੋਮਃ ਪਿਤृਦੇਵਾਭਿਪੂਜਨਮ੍ । । ੧੫ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜਯਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਆਦਿਤ੍ਯਵਾਰੇਣ ਯੁਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਿਜਯਸਪ੍ਤਮੀ ।੧੬ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਕਥਿਤਾ ਵੀਰ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਾਯਿਨੀ । ਧਨ੍ਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਮਾਯੁष੍ਯਂ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਤਥਾ । । ੧੭ ਸ੍ਮਰਣਂ ਤੁ ਤਥਾਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪੁਣ੍ਯਦਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । । ੧੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਵਿਜਯਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਯਾ, ਵਿਜਯਾ, ਜਯੰਤਿ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ, ਮਹਾਜਵਾ, ਨੰਦਾ, ਭਦਰਾ ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਜੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜਵਾਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਵਿਜਯਾ ਸਤਮੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਉਪਵਾਸ ਆਦਿ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਜਯਾ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਮਹਾਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਪੰਜਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖਾਣਾ, ਛੱਠੀ ਨੂੰ ਨਕਤ (ਰਾਤ ਨੂੰ) ਖਾਣਾ, ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ, ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਪਾਰਣ (ਉਪਵਾਸ ਖਤਮ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਛੱਠੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖਾਣਾ, ਪੰਜਮੀ ਨੂੰ ਨਕਤ, ਛੱਠੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ, ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਪਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਛੱਠੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਬੁਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਉਪਹਾਰ, ਭਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭੂਮੀ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋਵੇ, ਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਅੱਖਰ ਜਾਂ ਮਹਾ-ਸ਼ਵেত ਜਾਂ ਛੜ-ਅੱਖਰ ਜਪ ਕਰੇ, ਤੇ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਹੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰੇ, ਤੇ ਭਕਤੀ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ। ਸ਼ਾਲੀ ਚੌਲ, ਅਪੂਪ, ਖੰਡਵੇਸ਼ਟ, ਘੀ ਵਾਲਾ ਪਾਯਸ, ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ। ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਵਿਜਯਾ ਸਤਮੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵੈਰੋਚਨ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲ, ਕੁੰਕੁਮ ਲੇਪਣ, ਵਿਜਯਾ ਧੂਪ, ਇਹ ਸਭ ਭਾਨੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਮਹਾਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਹੋਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਪਿਤਰ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਜਯਾ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਮਹਾਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਆਦਿਤਯਵਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਵਿਜਯਾ ਸਤਮੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ, ਵਿਰ, ਸਭ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਧਨ, ਯਸ਼, ਆਯੁ, ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਦੀ ਸ੍ਰਵਣ ਤੇ ਕਥਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ!
ਨਨ੍ਦਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਯੇ ਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਦਿਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਦਿਕਂ ਤੇषਾਂ ਕਿਂ ਫਲਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਮੇ।।੧ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਤੇਨ ਪਿਤਾਮਹ । ਵਿਜਯੇਤਿ ਤਥਾ ਨਾਮ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤਾਮਸ੍ਯ ੧ ਪੁਣ੍ਯਤਾ । । ੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯੇ ਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਦਿਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ੨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਸੁ ਤੇ ਜਾਤਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਰੋਗਿਣਃ । । ੩ ਨਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਜਪਮਾਨਾ ਪਰਂ ਜਾਪ੍ਯਮਾਦਿਤ੍ਯਹਦਯਂ ਪਰਮ੍ । ।੪ ਆਰੋਗ੍ਯਮਿਹ ਵੈ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਉਪਵਾਸਂ ਚ ਯੇ ਕੁਰ੍ਯੁਰਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਦਿਨੇ ਸਦਾ । । ੫ ਜਪਨ੍ਤਿ ਚ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਤੇ ਲਭਨ੍ਤੇ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਨਕ੍ਤੇਨ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਨਿਯਮੇਨ ਵਾ । । ੬ ਜਪਮਾਨੋ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਮੀਪ੍ਸਿਤਂ ਲਭਤੇ ਫਲਮ੍ । ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਸੂਰ੍ਯਦਿਨੇ ਜਪਮਾਨੋ ਗਣਾਧਿਪ । । ੭ षਡਕ੍ਸ਼ਰਂ੩ ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵੈਰੋਚਨਂ ਪਦਮ੍ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਹ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਾਰਾ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੮ ਨਨ੍ਦੋ ਭਦ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਸੌਮ੍ਯਃ ਕਾਮਦਃ ਪੁਤ੍ਰਦਸ੍ਤਥਾ । ਜਯੋ ਜਯਨ੍ਤੋ ਵਿਜਯ ਆਦਿਤ੍ਯਾਭਿਮੁਖ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੯ ਹृਦਯੋ ਰੋਗਹਾ ਚੈਵ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਪ੍ਰਿਯੋऽਪਰਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮਾਘੇ ਮਾਸਿ ਗਣਾਧਿਪ । । 1.82.੧੦ ਯਃ੪ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ ਭਵੇਦ੍ਭੂਪਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਃ । ਅਤ੍ਰ ਨਕ੍ਤਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਘृਤੇਨ ਸ੍ਨਪਨਂ ਰਵੇਃ । । ੧੧ ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਕੁਸੁਮਾਨੀਹ ਭਾਨੋਸ੍ਤੁष੍ਟਿਕਰਾਣਿ ਤੁ । ਵਿਲੇਪਨਂ ਸੁਗਨ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਵੇਤਚਨ੍ਦਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੧੨ ਧੂਪਸ੍ਤੁ ਗੁਗ੍ਗੁਲਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਪੂਪਮੇਵ ਹਿ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੂਪਂ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਤਤੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾਗ੍ਯਤਃ । । ੧੩ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ਨਕ੍ਤਂ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਾਨਦ
ਦਿੰਡਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਦਿਨ, ਬ੍ਰਹਮਣ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਮੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿਤਾਮਹ, ਵਿਜਯਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੱਸੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਦਿਨ, ਬ੍ਰਹਮਣ, ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਥਿਰਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਦਿਤਯ ਹ੍ਰਦਯ ਦਾ ਉੱਚਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਆਰੋਗਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾ-ਸ਼ਵেতਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨਕਤ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਹਾ-ਸ਼ਵেতਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਦਿਨ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗਣ-ਅਧਿਪ, ਛੜ-ਅੱਖਰ ਜਾਂ ਸ਼ਵেতਾ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੋਚਨ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦਿਨ, ਦਵਾਦਸ਼ ਵਾਰ, ਨੰਦਾ, ਭਦਰਾ, ਸੌਮਿਆ, ਕਾਮਦ, ਪੁੱਤਰਦਾਤਾ, ਜਯਾ, ਜਯੰਤ, ਵਿਜਯਾ, ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਹ੍ਰਦਯ, ਰੋਗ-ਹਰ, ਮਹਾ-ਸ਼ਵেতਾ ਪ੍ਰੀਤ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਛੱਠੀ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ, ਗਣ-ਅਧਿਪ, ਜੋ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੇ ਡਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨਕਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਘੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਅਗਸਤਿ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਭਾਨੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਵਿਲੇਪਣ ਸੁਗੰਧਤ, ਸ਼ਵेत ਚੰਦਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਧੂਪ ਗੁਗਲ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਨੈਵੇਦਯ ਪੂਪ ਹੀ ਹੈ। ਪੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਚਨ-ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਖਾਓ।
੧੬ ਭੌਮੇ ਦਿਵ੍ਯੇऽਥ ਵਾ ਦੇਯਂ ਨ੍ਯਸੇਦ੍ਵਾ ਪੁਰਤੋ ਰਵੇਃ । ਦਾਤਵ੍ਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਸ਼੍ਚਾਯਂ ਮਣ੍ਡਕੋ੩ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਏਵ ਹਿ । । ੧੭ ਭੂਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯੇਨ ਵੈ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਆਦਿਤ੍ਯਂ ਤੁ ਨਮਸ੍ਯ ਚ । ਆਦਿਤ੍ਯਤੇਜਸੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਰਾਜ੍ਞੀਕਰਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਮਮ ਵਿਪ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਛਾਪੂਪਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੧੮ ਕਾਮਦਂ ਸੁਖਦਂ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਧਨਦਂ ਪੁਤ੍ਰਦਂ ਤਥਾ । ਸਦਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਛਾਮਿ ਮਣ੍ਡਕਂ ਭਾਸ੍ਕਰਪ੍ਰਿਪਮ੍ । । ੧੯ ਏਤੌ ਚੈਵ ਮਹਾਮਨ੍ਤ੍ਰੌ ਦਾਨਾਦਾਨੇ ਰਵਿਪ੍ਰਿਯੌ । ਅਪੂਪਸ੍ਯ ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । 1.82.੨੦ ਏष ਨਨ੍ਦਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਨਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਵਿਭੋ । ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਨਰਃ੪ ਪੂਜਯਤੇ ਰਵਿਮ੍ । । ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ । । ੨੧ ਨ ਦਰਿਦ੍ਰਂ ਨ ਰੋਗਸ਼੍ਚ ਕੁਲੇ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਯੋऽਨੇਨ ਪੂਜਯੇਦ੍ਭਾਨੁਂ ਨ ਕ੍ਸ਼ਯਃ ਸਨ੍ਤਤੇਸ੍ਤਥਾ । । ੨੨ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਰਾਜਾ ਭਵਤਿ ਭੂਤਲੇ । ਬਹੁਰਤ੍ਨਸਮਾਯੁਕ੍ਤ੬ ਸ੍ਤੇਜਸਾ ਦ੍ਵਿਜਸਨ੍ਨਿਭਃ
ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਇਹ ਮੰਡਲਕਾ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਡਲਕਾ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਤਾ ਜਾਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਆਦਿਤਯ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਦਿਤਯ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਰਾਣੀ ਕਰਵੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਮੰਡਲਕਾ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੂੰ ਲੈ ਲੈ। ਇਹ ਮੰਡਲਕਾ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਕ, ਧਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਾਸਕਰ ਪ੍ਰੀਤ ਮੰਡਲਕਾ ਲੈਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਦਾਨ ਤੇ ਲੈਣ ਦੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰ, ਰਵੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਮੰਡਲਕਾ ਦੇਣ-ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਨੰਦ ਵਿਧੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਰਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਦੇ ਦਰਿਦਰ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਭਾਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਰਗਾ।
ਭਦ੍ਰਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਮਾਸਿ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਵੀਰ ਸ਼ੁਕ੍ਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਯੋ ਭਵੇਤ੍ । षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਗਣਕੁਲਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ ਭਦ੍ਰਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੧ ਤਤ੍ਰ ਨਕ੍ਤਂ ਤੁ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਵਾਸਮਥਾਪਿ ਵਾ । ਹਂਸਯਾਨਸਮਾਰੂਢੋ ਯਾਤਿ ਹਂਸਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੨ ਮਾਲਤੀਕੁਸੁਮਾਨੀਹ ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਚ ਚਨ੍ਦਨਮ੍ । ਵਿਜਯਂ ਚ ਤਥਾ ਧੂਪਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਪਾਯਸਂ ਪਰਮ੍ । । ੩ ਪੂਜਾਯਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯੇਹ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੂਦਨਮ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਚ ਦਿਨਾਧਿਪਮ੍ । ੪ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਤੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾਗ੍ਯਤਃ । ਪਾਯਸਂ ਗਣਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਗੁਡਂ ਸਰ੍ਪਿषਾ ਸਹ । ੫ ਯ ਏਵਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਨਵਸ੍ਤਿਮਿਰਾਪਹਮ੍ । ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਧਨਾਦਿਕਾਨ੍ । । ੬ ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਵ੍ਰਜਦ੍ਭਾਨੁਸਲੋਕਤਾਮ੍ । ਏष ਭਦ੍ਰਾ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਯਾ ਯਸ੍ਤੇ ਗਣਾਧਿਪ ।।੭ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਯਤ੍ਪਾਪਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਾਨਵੋ ਭੁਵਿ । । ੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਵਾਰਕਲ੍ਪੇ ਭਦ੍ਰਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੀਰ, ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਭਦਰਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੰਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਹੰਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਚਿੱਟਾ ਚੰਦਨ, ਵਿਜੈ ਧੂਪ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਯਸਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਗੁੜ ਤੇ ਘੀ ਵਾਲਾ ਪਾਯਸਾ ਖਾਓ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ—ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧਨ ਆਦਿ—ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਭਾਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਦਰਾ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੌਮ੍ਯਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਰੋਹਿਣੀ ਵੀਰ ਯਦਾ ਵਾਰੇऽਸ੍ਯ ਵੈ ਭਵੇਤ੍ । ਯਾਤ੍ਯਸੌ ਸੌਮ੍ਯਤਾਂ ਵੀਰ੧ ਸ ਸੌਮ੍ਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੧ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਜਪੋ ਹੋਮਃ ਪਿਤृਦੇਵਾਦਿਤਰ੍ਪਣਮ੍ । ਅਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਰੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੨ ਨਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਯੋऽਤ੍ਰ ਪੂਜਯੇਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਨਰਃ । ਯਾਤਿ ਲੋਕਂ ਸ ਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੩ ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਵੈ ਤਤ੍ਰ ਤਥਾ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਚਨ੍ਦਨਮ੍ । ਸੁਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚਾਪਿ ਧੂਪਸ੍ਤੁ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਪਾਯਸਂ ਤਥਾ । । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਚ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਾਤ੍ਮਨਾ ਤਥਾ । । ੪ ਯ ਏਵਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸੌਮ੍ਯੇ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਂ ਗਵਾਮ੍ਪਤਿਮ੍ । ਸ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪਾਪੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੀਂ ਕਾਨ੍ਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੫ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਆਦਿਤ੍ਯਵਾਰਕਲ੍ਪੇ ਸੌਮ੍ਯਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੀਰ, ਜਦੋਂ ਰੋਹਣੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਇਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਸੌਮਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਤੇ ਪਿਤਰ-ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਤਰਪਣ, ਇਹ ਸਭ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦਿਨ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਲਾਲ ਕਮਲ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਸੁਗੰਧ ਧੂਪ ਤੇ ਪਾਯਸਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸੌਮਿਆ ਦਿਨ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਚਮਕ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
੨ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਕਰਵੀਰਾਣਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਧੂਪਂ ਘृਤਾਹੁਤਿਂ ਵੀਰ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ । । ੩ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਕृਸ਼ਰਂ ਸੁਗਨ੍ਧਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਮੇਵ ਚ । ਕृਤ੍ਵੋਪਵਾਸਮਥ ਵਾ ਨਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੂਦਨ । । ੪ ਇਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਪੂਜਿਤੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਲੋਕਭਾਸ੍ਕਰਃ । ਕਾਮਾਨ੍ਦਦਾਤਿ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵੈ ਅਤੋਯਂ ਕਾਮਦਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੫ ਸ ਪੁਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਸ੍ਯ ਧਨਕਾਮਸ੍ਯ ਵਾ ਧਨਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਿਨੇ ਸ਼ੁਭਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਰੋਗਿਣੇ ਵਿਭੋ । । ੬ ਅਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸਮ੍ਪੂਜਿਤੋ ਰਵਿਃ । ਦਦਾਤਿ ਗਣਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਅਤੋਯਂ ਕਾਮਦਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੭ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੋ ਮਣ੍ਡਕਂ ਚਾਤ੍ਰ ਗੋਪਤੇਰ੍ਗੋਤ੍ਰਭੂषਣਃ । ਗੋਤ੍ਰਾਰਿਤੇਜਸਾ੩ ਤੁਲ੍ਯੋ ਗੋਪਤੇਰ੍ਗੋਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਆਦਿਤ੍ਯਵਾਰਕਲ੍ਪੇ ਕਾਮਦਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੈਵੇਦਯ ਲਈ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਕਿਰਸਾ (ਚਿੱਟਾ ਭਾਤ) ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਖਾਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸੂਰਜ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਵਾਂਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਕਾਮਦ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਧਨ, ਵਿਦਿਆ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਵਿਦਿਆ, ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਕਾਮਦ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੰਡਕਾ (ਕੇਕ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਗਹਿਣਾ, ਉਹ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੋਪੁਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਯਵਾਰਤਿਥਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਪਞ੍ਚਤਾਰਂ ਭਵੇਦ੍ਯਤ੍ਰ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਤੇ ਵृषਧ੍ਵਜ । ਵਾਰੇ ਤੁ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸ ਵਾਰਃ ਪੁਤ੍ਰਦਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧ ਉਪਵਾਸੋ ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਚਾਪਿ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । । ੨ ਸੋਪਵਾਸਸ੍ਤੁ ਯੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੂਜਯੇਦਤ੍ਰ ਗੋਪਤਿਮ੍ । ਧੂਪਮਾਲ੍ਯੋਪਹਾਰੈਸ੍ਤੁ ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ । । ੩ ਏਵਂ ਪੂਜ੍ਯ ਵਿਵਸ੍ਵਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਪੁਰਤੋ ਨਿਸ਼ਿ । ਭੂਮੌ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਵੈ ਵੀਰ ਜਪਞ੍ਛ੍ਵੇਤਾਂ ਮਹਾਮਤੇ । । ੪ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਚ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਘ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਕਰਵੀਰੈਰ੍ਗਣਾਧਿਪ । । ੫ ਪ੍ਰਪੂਜ੍ਯ ਗ੍ਰਹਭੂਤੇਸ਼ਮਂਸ਼ੁਮਨ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । ਵੀਰਂ ੧ ਚ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । । ੬ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰ੍ਦੇਵ ਦਿਵ੍ਯੈਭੋਮੈਸ਼੍ਚ੨ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਮਗਸਂਜ੍ਞੌ੩ ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੌ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । । ੭ ਤ੍ਰੀਨਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭੀਮਾਨ੍ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਾਨ੍ਧਕਸੂਦਨ । ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਵਂ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਾਰ੍ਵਣਂ ਭਾਸ੍ਕਰਪ੍ਰਿਯਮ੍ । । ੮ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤ੍ਵਥ ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਤੁ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਮ੍ । ਪੁਰਤੋ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੯ ਸ ਏष ਪਿਣ੍ਡੋ ਦੇਵੇਸ਼ ਯੋऽਭੀष੍ਟਸ੍ਤਵ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਅਸ਼੍ਨਾਮਿ ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਤੁਭ੍ਯਂ ਤੇਨ ਮੇ ਸਨ੍ਤਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । । 1.86.੧੦ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਵ ਦੇਵੇਸ਼ ਇਤਿ ਮੇ ਭਾਵਿਤਂ ਮਨਃ । ਇਤ੍ਥਂ ਸਮ੍ਪੂਜਿਤੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਪੁਤ੍ਰਦੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੧੧ ਅਤੋऽਯਂ ਪੁਤ੍ਰਦੋ ਵਾਰੋ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਏਵਮਤ੍ਰ ਸਦਾ ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਰਃ । । ੧੨ ਉਪਵਾਸਪਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਸ ਪੁਤ੍ਰਂ ਲਭਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਧਨਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਚ ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਸੁਖਦਂ ਤਥਾ । । ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਭਵੇਨ੍ਨृषੁ । । ੧੩ ਪ੍ਰਭਯਾ ਦ੍ਵਿਜਸਂਕਾਸ਼ਃ ਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਚਾਮ੍ਬੁਜਸਨ੍ਨਿਭਃ । ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਗੋਪਤੇਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯੇ ਸਾਗਰੋਪਮਃ । । ੧੪ ( ਇਤਿ ਪੁਤ੍ਰਦਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍) ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤ੍ਵਯਨੇ ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਜਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੧੫ ਅਤ੍ਰੋਪਵਾਸੋ ਨਕ੍ਤਂ ਚ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਜਪਸ੍ਤਥਾ । ਭਵੇਚ੍ਛਤਗੁਣਂ ਦੇਵ ਭਾਸ੍ਕਰਪ੍ਰੀਤਯੇ ਕृਤਮ੍ । । ੧੬ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਕ੍ਤਾਦਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਤਗੁਣਂ ਵਿਭੋ । । ੧੭ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਆਦਿਤ੍ਯਵਾਰਕਲ੍ਪੇ ਜਯਵਾਰਤਿਥਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਡਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵृषਧਵਜ, ਜਦੋਂ ਪੰਚਤਾਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਧਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਭੋਗ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੋਪਤੀ ਦੀ ਧੂਪ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਵਸਵੰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭੂਮਿ 'ਤੇ ਸੌਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਵেতਾ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਤਮ ਅਰਘ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੈਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਰਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦਿਵਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ, ਅਤੇ ਦੋ ਮਗਾ ਨਾਮ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਭੀਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਅੰਧਕ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਸਕਰ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਰਾਦ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਦ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਮੱਧਲਾ ਪਿੰਡ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਪਿੰਡ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਚੱਲੀ ਰਹੇ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਪੁੱਤਰ-ਦਾਤਾ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦਿਨ ਸਦਾ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਦ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਅਨ, ਸੋਨਾ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਕੰਵਲ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ, ਗੋਪਤੀ ਵਾਂਗ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਿਨ ਜਯਾ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ, ਨਕਤ (ਰਾਤ ਦੀ ਰਸਮ), ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ, ਜਪ—ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕੰਮ—ਇਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਨਕਤ ਆਦਿ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਯਨ੍ਤਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਜਯਨ੍ਤੋ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇ ਜ੍ਞੇਯਸ਼੍ਚਾਯਨੇ ਗਣਨਾਯਕ । ਵਾਰੋ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਤਤ੍ਰ ਪੂਜ੍ਯੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੧ ਪੂਜਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਗੁਣਿਤਂ ਫਲਮ੍ । ਦਦਾਤਿ ਦੇਵਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਦਿਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । । ੨ ਘृਤੇਨ ਪਯਸਾ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਮਿਕ੍ਸ਼ੁਰਸੇਨ ਤੁ । ਵਿਲੇਪਨਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । । ੩ ਧੂਪਕ੍ਰਿਯਾ ਗੁਗ੍ਗੁਲੇਨ ਨੈਵੇਦ੍ਯੇ ਮੋਦਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਇਤ੍ਥਂ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧੋਮਂ ਤਤਸ੍ਤਿਲੈਃ । । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮੋਦਕਾਂਸ੍ਤਿਲਸ਼ष੍ਕੁਲੀਃ । । ੪ ਇਤ੍ਥਂ ਯਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਭਾਨੁਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣੈਵ ਗਣਾਧਿਪ । ਸਹਸ੍ਰਗੁਣਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਫਲਂ ਦੇਵੋ ਦਦਾਤਿ ਵੈ । । ੫. ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਜਪਾਦੀਨਾਮੁਪਵਾਸਸ੍ਯ ਵੈ ਵਿਭੋ । । ੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਵਾਰਕਲ੍ਪੇ ਜਯਨ੍ਤਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਜਯੰਤ ਉੱਤਰੀ ਅਯਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਘੀ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਇੱਕ ਰਸ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਲੇਪਣ ਲਈ ਕੁੰਕੁਮ (ਕੇਸਰ) ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਧੂਪ ਗੁਗਲ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨੈਵੇਦਯ ਲਈ ਮੋਦਕ (ਮਿੱਠਾ ਲੱਡੂ) ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮੋਦਕ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦੀ ਸ਼ਸ਼ਕੁਲੀ ਖਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਨੁ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਸ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਜਯਵਾਰਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਰ੍ਕ੍ਸ਼ਸਂਯੁਤਃ । ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਜਯੋ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਃ । । ੧ ਤਤ੍ਰ ਕੋਟਿਗੁਣਂ ਸਰ੍ਵਫਲਂ ਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਃ । ਦਦਾਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵਃ ਪੂਜਿਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਾਧਿਪਃ । । ੨ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਜਪੋ ਹੋਮਃ ਪਿਤृਦੇਵਾਦਿਪੂਜਨਮ੍ । ਨਕ੍ਤਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਵਾਸਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਮਤ੍ਰ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੩ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੋਟਿਗੁਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪੂਜਿਤੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਗੋਪਤਿਃ । ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰ ਸਦਾ ਦੇਵਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਨਰਃ । । ੪ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਂ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪੇਸ਼ਂ ਸਪ੍ਤਸੈਨ੍ਧਵਵਾਹਨਮ੍ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕृਤਿਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ।੫ ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਧਿਪਤ੍ਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਤੇ ਸਪ੍ਤਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ । । ੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਵਾਰਕਲ੍ਪੇ ਵਿਜਯਵਾਰਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਤਾਰੀਖ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ 'ਵਿਜਯਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੂਰਜ ਲਈ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੋਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਿਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸੱਤ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਤੇ ਸੱਤ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੨ ਆਦਿਤ੍ਯਾਭਿਮੁਖਸ੍ਤਿष੍ਠੇਦ੍ਯਾਵਦਸ੍ਤਮਨਂ ਰਵੇਃ । ਜਪਮਾਨੋ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਲਾਭਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੩ ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਮृਜਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਮਵ੍ਰਣਂ ਸੁਸਮਂ ਦृਢਮ੍ । ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਣਾਧਿਪ । । ੪ ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਹਾਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦੇਵਦੇਵਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ਜਪਞ੍ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਤਿष੍ਠੇਦਸ੍ਤਮਨਾਦ੍ਰਵੇਃ । । ੫ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰੈਸ੍ਤੁ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾਗ੍ਯਤਃ । । ੬ ਇਤ੍ਥਮੇਤਂ ਤੁ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਦਿਤ੍ਯਪ੍ਰੀਤਯੇ ਨਰਃ । ਭਾਨੁਮਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰੀਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰੀਤੋ ਦਦਾਦਿ ਹਿ । । ੭ ਧਨਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਤਥਾ ਪੁਤ੍ਰਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਯਸ਼ਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮ੍ਪੂਜਯੇਦਤ੍ਰ ਗੀਰ੍ਵਾਣਾਧਿਪਤਿਂ ਹਰ । । ੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਵਾਰਕਲ੍ਪੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਭਿਮੁਖਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਨਵਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਖੜੇ ਰਹੋ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੋ, ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁਚਰਿਤਾ। ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦਾ ਚੰਗਾ, ਸੁਤੰਤਰ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਤੰਭ ਬਣਾਓ, ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਉਸ ਸਤੰਭ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਅਪਣਾਓ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਖੜੇ ਰਹੋ। ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖਾਣਾ ਖਾਓ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਪੁੱਤਰ, ਸਿਹਤ ਤੇ ਯਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਹਰਾ, ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਹृਦਯਵਾਰਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਰਵਿਸਙ੍ਕ੍ਰਮਣੇ ਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਵੇਰ੍ਵਾਰੋ ਗਣਾਧਿਪ । ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਹृਦਯੋ ਨਾਮ ਆਦਿਤ੍ਯਹਦਯਪ੍ਰਿਯਃ । । ੧ ਤਤ੍ਰ ਨਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇਵਂ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਤਃ । ਗਤ੍ਵਾ ਚ ਸਦਨੇ ਭਾਨੋਰਾਦਿਤ੍ਯਾਭਿਮੁਖਸ੍ਥਿਤਃ । । ੨ ਜਪੇਦਾਦਿਤ੍ਯਹਦਯਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾष੍ਟਸ਼ਤਂ ਬੁਧਃ । ਅਥ ਵਾਸ੍ਤਮਨਂ ਯਾਵਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਚਿਂਤਯੇਦ੍ਧृਦਿ । । ੩ ਗृਹਮੇਤ੍ਯ ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਭੋਜਯੇਚ੍ਛਕ੍ਤਿਤਃ ਸ਼ਿਵ । ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਾਯਸਂ ਵੀਰ ਤਤੋ ਭੂਮੌ ਸ੍ਵਪੇਦ੍ਬੁਧਃ । । ੪ ਯੋऽਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪੂਯੇਦ੍ਭਾਨੁਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸ ਕਾਮਾਁਲ੍ਲਭਤੇ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾਦ੍ਧृਦਯਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ । । ੫ ਤੇਜਸਾ ਯਸ਼ਸਾ ਤੁਲ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਯੈषਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ਼ਕ੍ਰਗੋਪਾਣ੍ਡਜਾਨਾਂ ਤੁ ਗੋਪਤੇਰ੍ਗੋਵृषੇਕ੍ਸ਼ਣ । । ੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਵਾਰਕਲ੍ਪੇ ਹृਦਯਵਾਰਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ 'ਹ੍ਰਦਯ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ, ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਆਦਿਤਿਆ ਹ੍ਰਦਯ ਮੰਤ੍ਰ ਇਕ ਸੌ ਅਠ ਵਾਰੀ ਜਪੋ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਘਰ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ, ਪਾਯਸਾ ਖਾਓ, ਤੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੌ ਜਾਓ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇਜ ਤੇ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਪਤੀ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।
ਰੋਗਹਰਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਪੂष੍ਣੋ ਭਵੇਦ੍ਯਦਾ ऋਕ੍ਸ਼ਂ ਭਵੇਚ੍ਚ ਭਗਦੈਵਤਮ੍ । ਵਾਸਰਃ ਸ ਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਭਯਾਪਹਃ । । ੧ ਯੋऽਤ੍ਰ ਪੂਜਯਤੇ ਭਾਨੁਂ ਸ਼ੁਭਗਨ੍ਧਵਿਲੇਪਨੈਃ । ਸਰ੍ਵਰੋਗਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਾਤਿ ਭਾਨੁਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੨ ਅਰ੍ਕਪਤ੍ਰਪੁਟੇ ਕृਤ੍ਯਾ ਪੁष੍ਪਾਣ੍ਯਰ੍ਕਸ੍ਯ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । । ੩ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਰ੍ਕਪੁष੍ਪੈਸ੍ਤੁ ਅਰ੍ਕਮਰ੍ਕਪ੍ਰਿਯਂ ਸਦਾ । ਪ੍ਰਾਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾਰ੍ਕਪੁष੍ਪਂ੧ ਤੁ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । । ੪ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਪਾਯਸਂ ਵੀਰ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਭੂਤਲੇ । ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਪੂਜਯੇਦਤ੍ਰ ਵੈ ਰਵਿਮ੍ । । ੫ ਸ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗੈਸ੍ਤੁ੩ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਦਿਨਕਰਾਲਯਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਪੂਸ਼ਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਦਿਨ ਇਕੱਠਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਅਰਕ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਥਾਲੀ 'ਤੇ, ਸਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਅਰਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ। ਸਦਾ ਅਰਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਰਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੋਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਯਸ ਖਾ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੋਵੇ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਵਾਰਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਗ੍ਰਹਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਾਰੋ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ਼ਸ੍ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਿਯੋ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤੋ ਗੋਸ਼੍ਰੁਤਿਭੂषਣਃ । । ੧ ਯਸ੍ਤੁ ਪੂਜਯਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਤਙ੍ਗਂ ਪਤਗਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰੈਸ੍ਤੁ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ । । ੨ ਸੋਪਵਾਸੋ ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਆਦਿਤ੍ਯਗ੍ਰਹਣੇ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਜਪਮਾਨੋ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਖਪੋषਮਥ ਵਾ ਸ਼ਿਵਮ੍ । । ੩ ਪੂਜਯੇਜ੍ਜਗਤਾਮੀਸ਼ਂ ਤਮੋਨਾਸ਼ਨਮਾਸ਼ੁਗਮ੍ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਖਪੋषਂ ਤੁ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਤਤੋ ਜਪੇਤ੍ । ।੪ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਰਵਿਂ ਦੇਵਂ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ ਦੇ ਗ੍ਰਹਣ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਂਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਦਿਨ ਪਤੰਗਾ, ਪਤੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਸੁਗੰਧੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾ ਜਾਂ ਖਪੋਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ਜਪ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਖਪੋਸ਼ਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦੇ।
ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪੈਃ ਸੁਪੂਜਿਤਾਮ੍ । । ੫ ਤਸ੍ਯਾ ਏਵ ਬਹਿਃ੨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲਂ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਸ਼ੁਚੌ ਭੂਮਿਵਿਭਾਗੇ ਤੁ ਵੀਰਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । । ੬ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧੋਮਂ ਤਿਲੈਃ ਸ੍ਨਾਤਃ ਸਰ੍ਪਿषਾ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਆਦਿਤ੍ਯਗ੍ਰਹਵੇਲਾਯਾਂ ਜਪੇਞ੍ਛ੍ਵੇਤਾਂ ਮਹਾਮਤੇ । । ੭ ਮੁਕ੍ਤੇ ਦਿਨਕਰੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਖਗੋਲ੍ਕਂ੩ ਚ ਗ੍ਰਹਾਧਿਪਮ੍ । । ੮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤਤੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾਗ੍ਯਤਃ । ਆਦਿਤ੍ਯਗ੍ਰਹਯੁਕ੍ਤੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਰੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੂਦਨ । । ੯ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਭਦਂ ਭਵੇਤ੍ । ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਜਪਾਦੀਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਗੋਵृषਧ੍ਵਜ । । 1.92.੧੦ ਅਨਨ੍ਤਂ ਹਿ ਫਲਂ ਤੇषਾਂ ਭਵਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਕृਤਾਨਾਂ ਤੁ ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਵਚੋ ਯਥਾ । । ੧੧ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਗਣੈਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ । ਏਕਭਕ੍ਤਂ ਚ ਨਕ੍ਤਂ ਚ ਉਪਵਾਸਂ ਗਣਾਧਿਪ । । ੧੨ ਯੇ ਵਾਦਿਤ੍ਯਦਿਨੇ ਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰੀਯਂ ਕਾਮਦਂ ਤਥਾ । । ੧੩ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦਾਨਮਪੂਪਸ੍ਯ ਗੋਦਾਨੇਨ ਸਮਂ ਭਵੇਤ੍ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਤੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਵੀਰਭਾਨੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੧੪ ਤੁष੍ਟਿਦਾਃ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਾਃ । ਪਠਤਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਤਾਤ ਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ੧੫ ਕृਤ੍ਵੈਕਮੇषਾਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਾਰਂ ਵृषਭਵਾਹਨ । ਵृषਾਦਿਤ੍ਰਿਤਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚਾਤ੍ਰਿਜਾਮਚਲਾਂ ਤਥਾ । । ੧੬ ਤਤੋ ਯਾਤਿ ਪਰਂ ਲੋਕਂ ਵृषਕੇਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤੇਜਸਾਮ੍ਬੁਜਸਂਕਾਸ਼ਃ ਪ੍ਰਭਯਾਣ੍ਡਜਸਨ੍ਨਿਭਃ । । ੧੭ ਪਤ੍ਰਿਹੇਤਿਸਮੋ ਵੀਰ੍ਯੇ ਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਮਪ੍ਰਭਃ । । ੧੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਵਾਰਕਲ੍ਪੇ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਵਾਰਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ। ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਿਰਾ ਨੂੰ ਰੱਖੇ। ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੁਕਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮਹਾਸ਼੍ਵੇਤਾ ਅਤੇ ਖਗੋਲਕ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਵਚਨ ਦੇ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਜੋ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ, ਜਪ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਨੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਰਮ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਭੋਜਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਿਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ, ਪੁੰਨ, ਯਸ਼, ਪੁੱਤਰ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਅਪੂਪ ਦਾ ਦਾਨ, ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਦਸ਼ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਵਿਰਭਾਨੂ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪੜ੍ਹਨ, ਸੁਣਨ, ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਵਾਰਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਵਾਹਨ, ਤਿੰਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਆਤ੍ਰਿਜਾਮਚਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਕੇਤੁ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਜ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਪ੍ਰਭਾ, ਅੰਡਜ ਵਾਂਗ, ਪੱਤਰੀਹੇਤਿ ਵਾਂਗ ਵਿਰਤਾ, ਚਾਂਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਨੁਮਹਿਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯੇषਾਂ ਧਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਦੈਵੋਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਨ ਕੁਲੇ ਜਾਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤੋऽਪਿ ਵਾ । । ੧ ਦੇਵਾਯਤਨਭੂਮੇਸ੍ਤੁ ਗੋਮਯੇਨੋਪਲੇਪਨਮ੍ । ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਨਰੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਦ੍ਯਃ ਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੨ ਸ਼੍ਵੇਤਯਾ ਰਕ੍ਤਯਾ ਵਾਪਿ ਪੀਤਮृਤ੍ਤਿਕਯਾਪਿ ਵਾ । ਉਪਲੇਪਨਕਰ੍ਤਾ ਵੈ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਲਭਤੇ ਫਲਮ੍ । । ੩ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਂ ਵਿਰਞ੍ਚ੍ਯੈਵ੧ ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਯਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ । ਪੂਜਯੇਤ੍ਸੋਪਵਾਸਸ੍ਤੁ ਸ ਕਾਮਾਨੀਪ੍ਸਿਤਾਁਲ੍ਲਭੇਤ੍ । । ੪ ਘृਤੇਨ ਦੀਪਕਂ ਜ੍ਵਾਲ੍ਯ ਤਿਲਤੈਲੇਨ ਵਾ ਰਵੇਃ । ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਸ ਦੀਪਕੋਟਿਸ਼ਤੈਰ੍ਵृਤਃ । । ੫ ਦੀਪਤੈਲਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਨ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਨਰਃ । ਦੀਪਤੈਲਂ ਤਿਲਾਸ਼੍ਚੈਵ੨ ਮਹਾਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਾਃ । । ੬ ਦੀਪਂ ਦਦਾਤਿ ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯਤਨੇषੁ੩ ਵੈ । ਚਤੁष੍ਪਥੇषੁ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਰੂਪੌਜਸ੍ਵੀ ਹ ਜਾਯਤੇ । । ੭ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਰਯਤੇ੪ ਦੀਪਂ ਰਵੇਰ੍ਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸ ਕਾਮਾਨੀਪ੍ਸਿਤਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵृਨ੍ਦਾਰਕਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੮ ਯਃ ਸਮਾਲਭਤੇ ਸੂਰ੍ਯਂ ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮੈਃ । ਕਰ੍ਪੂਰੇਣ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾਨ੍ਵਿਤੈਃ । । ੯ ਸ਼ੁਭਂ ਕਾਲਂ ਕੋਟਿਸ਼ਤਂ ਵਿਹृਤ੍ਯ੫ ਚ ਭਵਾਲਯੇ । ਪੁਨਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਭੂਮੌ ਰਾਜਰਾਜੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮृਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਃ । । 1.93.੧੦ ਚਨ੍ਦਨੋਦਕਮਿਸ਼੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਕੁਸੁਮੈ ਰਵੇਃ । ਸਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਪਤ੍ਨੀਕਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ فرمایا: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵ ਨਾਲ ਗੌ ਦੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਚਿੱਟੀ, ਲਾਲ ਜਾਂ ਪੀਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਗਾਏ, ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਭ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ, ਸਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਲਈ ਘੀ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਜਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੀਵੇ ਦਾ ਤੇਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਦੀਵੇ ਦਾ ਤੇਲ ਤੇ ਤਿਲ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ, ਚੌਕਾਂ ਜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਲਈ ਦੀਵਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਕੁੰਗੂ, ਕਪੂਰ ਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਚੰਗੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਿਆਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।