ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸਮ੍ਵਾਦਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਸਂਸ੍ਤੁਤੋ ਦੇਵੋ ਮੂਰ੍ਤਿਹੇਤੋਰ੍ਮਯਾ ਪੁਰਾ । ਯਜਨ੍ਤਂ ਚਾਪਰਂ ਦੇਵਂ ਭਕ੍ਤਿਨਮ੍ਰਂ ਮਹਾਮਤਿਃ । । ੧ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਮਥੋ ਗਤ੍ਵਾ ਰਹਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ਮਮ । ਅਹਂ ਚ ਕृਤਵਾਨ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤੋ ਰਵਿਮ੍ । । ੨ ਵੇਦੇषੁ੧ ਚ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਸਾਙ੍ਗੋਪਾਙ੍ਗੇषੁ ਗੀਯਸੇ । ਤ੍ਵਮਜਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ਧਾਤਾ ਮਹਾਭੂਤਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਵੇਰੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਰੂਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ।
੩ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਿ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾ ਦੇਵ ਸਰ੍ਵੇ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਮੂਲਕਾਃ । । ੪ ਯਜਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਮਹਰਹਰ੍ਨਾਨਾਮੂਰ੍ਤਿਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਦੈਵਤਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । । ੫ ਯਜਸੇ ਚੈਵ ਕਂ ਦੇਵਮੇਵ ਚਾਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਮਹੇ । ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਮਮ ਦੇਵੇਸ਼ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ । । ੬ ਇਤ੍ਥਂ ਮਯੋਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਅਵਾਚ੍ਯਮੇਤਦ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮਾਤ੍ਮਗੁਹ੍ਯਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । । ੭ ਤਵ ਭਕ੍ਤਿਮਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੀਹ ਯਥਾਤਥਮ੍ । ਯਤਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮਵਿਜ੍ਞੇਯਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਚਲਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । । ੮ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤੈਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੯ ਤ੍ਰਿਗੁਣਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋऽਸੌ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ਭਗਵਾਨ੍ਸੈਵ੪ ਬੁਦ੍ਧਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । । 1.67.੧੦ ਮਹਾਨਿਤਿ ਚ ਯੋਗੇषੁ ਪ੍ਰਧਾਨਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਸਾਂਖ੍ਯੇ੫ ਚ ਪਠ੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਨਾਮਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸਦਾ । । ੧੧ ਵਿਸ਼੍ਵਗੋ ਵਿਸ਼੍ਵਭੂਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸਮ੍ਭਵਃ
ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਧृਤਂ ਚੈਵਾਤ੍ਮਕਂ ਯੇਨ ਇਦਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਾਤ੍ਮਨਾ । । ੧੨ ਅਸ਼ਰੀਰਃ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਮਮਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਤਵ ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਦੇਹਸਂਜ੍ਞਕਾਃ । । ੧੩ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਭੂਤੋऽਸੌ੨ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ । ਸਗੁਣੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਗਮ੍ਯੋ ਹ੍ਯਸੌ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੪ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦੋऽਸੌ ਸਰ੍ਵਤੋऽਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਮੁਖਃ । ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਯੁਕ੍ਤੋऽਸੌ ਸਰ੍ਵਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ । । ੧੫ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਧਾ੪ ਵਿਸ਼੍ਵਭੁਜੋ ਵਿਸ਼੍ਵਪਾਦਾਕ੍ਸ਼ਿਨਾਸਿਕਃ । ਏਕਸ਼੍ਚਰਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇषੁ ਸ੍ਵੈਰਚਾਰੀ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ । । ੧੬ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਬੀਜਂ ਚਾਪਿ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤਾਨਿ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ ਯੋਗਾਤ੍ਮਾ ਅਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਕੇ ਪੁਰੇ ਸ਼ੇਤੇ ਤੇਨਾऽਸੌ ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੭ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਬਹੁਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੮ ਮਹਾਪੁਰੁषਸ਼ਬ੍ਦਂ ਹਿ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਯੇष ਸਨਾਤਨਃ । ਸ ਤੁ ਵੈ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਪਨ੍ਨਃ ਸृਜਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ । । ੧੯ ਆਕਾਸ਼ਾਤ੍ਪਤਿਤਂ ਤੋਯਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ । ਭੂਮੇ ਰਸਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । 1.67.੨੦ ਏਕ ਏਵ ਯਥਾ ਵਾਯੁਰ੍ਦੇਹੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਪਞ੍ਚਧਾ । ਏਕਤ੍ਵਂ ਚ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੨੧ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਯਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਲਭਤੇ ਪਰਾਮ੍ । ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਦਾਵਾਗ੍ਰਿਕਾਦ੍ਯੇषੁ ਤਥਾ ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਸੌ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੨੨ ਯਥਾ ਦੀਪਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦੀਪ ਏਕਃ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ । ਤਥਾ ਰੂਪਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ ਏਵੈਕਃ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ । । ੨੩ ਸ ਯਦਾ ਬੁਧ੍ਯਤੇਤ੍ਮਾਨਂ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਕੇਵਲਃ । ਏਕਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਲਯੇ ਚਾਸ੍ਯ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ । । ੨੪ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜਗਤਿ ਭੂਤਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ऋਤੇ੧ ਤਮੇਕਮੀਸ਼ਾਨਂ ਪੁਰੁषਂ ਬੀਜਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ । । ੨੫ ਅਕ੍ਸ਼ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਮੇਯਧ੍ਰ ਸਵਰ੍ਗਭ੍ਰ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਦਵ੍ਯਕ੍ਤਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਮ੍ । । ੨੬ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਭਾਵਸ੍ਥਾ ਯਾ ਸਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਾਂ ਯੋਨਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਯੋऽਸੌ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਃ । । ੨੭ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯਃ ਸ ਪਿਤਾ ਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਆਤ੍ਮਾ ਮਮ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤਸ੍ਤਂ ਪੂਜਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ । । ੨੮ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਤਂ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਹਿਨਃ । ਤੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇਨਾਦਿष੍ਟਾਃ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੨੯ ਤਂ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚਾਸੁਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਨਾਮਤਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਪਰ ਸਭ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸਪ੍ਤਮੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ ਪਰਮਂ ਦੇਵਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਪੂਜਿਤਮ੍ । ਆਰਾਧਯਨ੍ਤਿ ਯਂ ਦੇਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । । ੧ ਪਦ੍ਮਾਕृਤਿਂ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਲਿਨੈਰ੍ਗੁਗ੍ਗੁਲੇਨ ਤੁ । ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਸਦਾ ਦੇਵਂ ਮਹਾਦੇਵੋਰ੍ਚਤੇ ਰਵਿਮ੍ । । ੨ ਜਾਤਿਪੁष੍ਪੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਧੂਪੇਨ ਵਿਜਯੇਨ ਤੁ । ਵृषਣਂ ਸਿਹ੍ਲਕਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਖਣ੍ਡਮਗਰੁਸ੍ਤਥਾ । । ੩ ਕਰ੍ਪੂਰਂ ਚ ਤਥਾ ਮੁਸ੍ਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਸਤ੍ਵਚਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਇਤ੍ਯੇष ਵਿਜਯੋ ਧੂਪਃ ਸ੍ਵਯਂ ਦੇਵੇਨ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ । । ੪ ਕੇਸ਼ਵਸ਼੍ਚਕ੍ਰਰੂਪਂ ਤੁ ਸਦਾ ਸਮ੍ਪੂਜਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਕਦਮ੍ਬਕੈਃ । । ੫ ਧੂਪੇਨਾਗੁਰੁਸਂਜ੍ਞੇਨ ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਮਯਾ ਸ ਪृष੍ਟੋ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵਾਰਾਧਨਾਯ ਵੈ । । ੬ ਕਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚੇष੍ਟਾਨਿ ਸਦਾ ਭਾਸ੍ਕਰਪੂਜਨੇ । ਤੇਨ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸ੍ਵਯਂ ਤਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । । ੭ ਮਲ੍ਲਿਕਾਯਾਸ੍ਤੁ ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਭੋਗਵਾਞ੍ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ । ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੈਸ਼੍ਚ ਭਜਤ੍ਯੇਵ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । । ੮ ੧ਗਨ੍ਧਕੁਟਜਕੈਃ ਪੁष੍ਪੈਃ ਪਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਭਵਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਮਰ੍ਚਯਤੋ ਰਵਿਮ੍ । । ੯ ਮਨ੍ਦਾਰਪੁष੍ਪੈਃ ਪੂਜਾ ਤੁ ਸਰ੍ਵਕੁष੍ਠਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਮਹਤੀਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । । 1.68.੧੦ ਅਰ੍ਕਸ੍ਰਜਾ ਭਵਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਫਲਪ੍ਰਦਃ । ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦੂਪਿਣੀਂ ਕਨ੍ਯਾਮਰ੍ਚਿਤੋ ਬਕੁਲਸ੍ਰਜਾ । । ੧੧ ਕਿਂਸ਼ੁਕੈਰਰ੍ਚਿਤੋ ਦੇਵੋ ਨ ਪੀਡਯਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । ਪੂਜਿਤੋऽਗਸ੍ਤ੍ਯਕੁਸੁਮੈਰਾਨੁਕੂਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । । ੧੨ ਕਰਵੀਰੈਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਚਰੋ ਭਵੇਤ੍ । ਤਥਾ ੧ਮੁਦ੍ਗਰਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੧੩ ਹਂਸਯੁਕ੍ਤੇਨ ਯਾਨੇਨ ਰਵੇਃ ਸਾਲੋਕ੍ਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਸ਼ਤਪੁष੍ਪਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਪੂषਸਾਲੋਕ੍ਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ਬਕਪੁष੍ਪੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਯਾਤਿ ਭਾਨੁਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੧੪ ਚਤੁਃਸਮੇਨ ਗਨ੍ਧੇਨ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਲਯਸ੍ਥਾਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੫ ਦੇਵਾਗਾਰਂ ਤੁ ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ । ਸ ਰੋਗਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਲਾਭਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ । । ੧੬ ਤਸ੍ਯ ਚਾਯਤਨਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗੈਰਿਕੇਣੋਪਲੇਪਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਨ੍ਮਹਤੀਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਰੋਗੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੧੭ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੇਹ ਕੁष੍ਠਾਨਿ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਨृਣਾਮ੍ । ਪ੍ਰਲਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਮृਦਾ ਯਦ੍ਯੁਪਲੇਪਯੇਤ੍ । । ੧੮ ਵਿਲੇਪਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਕਰਵੀਰਾਣਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । । ੧੯ ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ਭਾਸ੍ਵਤਸ੍ਤੁष੍ਟਿਕਾਰਕਮ੍ । ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਨ ਭਵੇਲ੍ਲੋਕੇ ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਭਿਃ ਸ੍ਵਰ੍ਚਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । । 1.68.੨੦ ਕਰਵੀਰੈਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯੋ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮृਦ੍ਧੋऽਸੌ ਸੂਰ੍ਯਕਾਮਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੨੧ ਵਿਲੇਪ੍ਯਾਯਤਨਂ੩ ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਕਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮੋਦਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਃ ਸਮਾਃ । । ੨੨ ਏਕੇਨਾਸ੍ਯ ਭਵੇਦਰ੍ਥੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਾਰੋਗ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਨ੍ਤਤ੍ਯਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਭਾਰ੍ਗਵੀਂ੪ ਲਭੇਤ੍ । । ੨੩ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਵਿਪੁਲਂ ਧਾਨ੍ਯਂ षਡ੍ਭਿਰਾਯੁਰ੍ਬਲਂ ਯਸ਼ਃ । ਸਪ੍ਤਮਣ੍ਡਲਕਾਰੀ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਂਡਲਾਧਿਪਤਿਰ੍ਨਰ । । ੨੪ ਆਯੁਰ੍ਧਨਸੁਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ । ਘृਤਪ੍ਰਦੀਪਦਾਨੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਮਾਞ੍ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ । । ੨੫ ਕਟੁਤੈਲਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸ ਸ਼ਤ੍ਰੂਞ੍ਜਯਤੇ ਨਰਃ । ਤਿਲਤੈਲਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ । । ੨੬ ਮਧੂਕਤੈਲਦਾਨੇਨ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਦ੍ਦੇਵਂ ਪੁष੍ਪਧੂਪਾਦਿਭਿਰ੍ਬੁਧਃ । । ੨੭ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਿਤੋ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾ ਜਾਤੀ ਧੂਪਾਨਾਂ ਵਿਜਯਃ ਪਰਃ । । ੨੮ ਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਲੇਪਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍ । ਦੀਪਦਾਨੇ ਘृਤਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯੇ ਮੋਦਕਃ ਪਰਃ । । ੨੯ ਏਤੈਸ੍ਤੁष੍ਯਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਏਵਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । । 1.68.੩੦ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਂ ਦੇਵਦੇਵਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਸੁਖਾਸੀਨਸ੍ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਰਵੇਰਭਿਮੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੩੧ ਏਕਂ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤੇ ਪਾਨੀਯਸਂਯੁਤਮ੍ । ਕਾਮਂ ਯਥੇष੍ਟਂ ਹृਦਯੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਨਰਃ । । ੩੨ ਪਿਬੇਤ੍ਸਤੋਯਂ ਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਅਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਦਸ਼ਨੈਃ ਸਕृਤ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵੌ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੩੩ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰਹੀਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋऽਪਿ ਚ । ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਪਞ੍ਚ ਏਵ ਹਿ । । ੩੪ षਟ੍ ਪਿਬੇਚ੍ਚਾਪਿ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਤੁ ਇਤੀਯਂ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮਾਯਾਂ ਤੁ ਸਪ੍ਤ ਚੈਵ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ । । ੩੫ ਆਦੌ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਮਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣੇ । ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੂਯਸੇ ਯਥਾ । । ਤਥਾ ਮਾਮਪਿ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਮਰ੍ਥਤਃ ਕੁਰੁਤਾਂ ਰਵਿਃ । । ੩੬ ਤਤੋ ਹਵਿਰੁਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਜਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਹੁਤਾਸ਼ਨਂ ਚ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । । ੩੭ ਏਵਮੇਵ ਪਰਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਏਕਾਤ੍ਪ੍ਰਭृਤਿ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਦੋਦਕਸਪ੍ਤਮੀ । । ੩੮ ਏਕਂ ਤੋਯੇਨ ਸਹਿਤਂ ਦ੍ਵੌ ਚਾਪਿ ਘृਤਸਂਯੁਤੌ । ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤਥਾ ਮਧੁਨਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਦਧ੍ਨਾ ਚਤੁਰ ਏਵ ਚ । । ੩੯ ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਨਪਯਸਾ ਪਞ੍ਚ षਟ੍ ਚ ਗੋਮਯਸਂਯੁਤਾਨ੍ । ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਵੈ ਸਪ੍ਤ ਪਿਬੇਤ੍ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜ । । 1.68.੪੦ ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍षਪਸਪ੍ਤਮੀਮ੍ । ਬਹੁਪੁਤ੍ਰੋ ਬਹੁਧਨਃ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । । ੪੧ ਇਹ ਲੋਕੇ ਨਰੋ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਯਾਤਿ ਵਿਭਾਵਸੁਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮ੍ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਵਿਧਿਨਾਨੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । ੪੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸਪ੍ਤਮੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਮੁषਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦृष੍ਟੇ ਚ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਯਤਵ੍ਰਤਃ । । ੧ ਸਮਾਪ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਜਪਹੋਮਾਦਿਕਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਨੇਸ਼ਂ ਤੁ ਯਥਾਵਿਭਵਮਾਤ੍ਮਨਃ । । ੨ ਤਤਃ ਸ਼ਯੀਤ ਸ਼ਯਨੇ ਦੇਵਦੇਵਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋ ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯੇਦੁਦਯਨ੍ਤਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੩ ਸ਼ਕ੍ਰਧ੍ਵਜਂ ਤਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮृਦ੍ਧਯਃ । ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜਨਂ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ੧ ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਗੋਵੇਣੁਨਿਸ੍ਵਨਾਃ । । ੪ ਸ਼੍ਵੇਤਾਬ੍ਜਚਾਮਰਾਦਰ੍ਸ਼ਕਨਕਾਸਿਸੁਤੋਦ੍ਭਵਮ੍ । ਰੁਧਿਰਸ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤਿਂ ਸੇਕਂ ਪਾਨਂ ਚੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕਾਰਕਮ੍ । । ੫ ਸ਼੍ਵੇਤਾਯਾਃ ਪਞ੍ਚਪੂਤਾਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵृਦ੍ਧਿਕਾਰਕਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਰ੍ਘृਤਾਕ੍ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪੁਤ੍ਰਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੬ ਸ਼ਸ੍ਤਵृਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰੋਹਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕਾਰਕਃ । ਦੋਹਨਂ ਮਹਿषੀਸਿਂਹੀਗੋਧੇਨੂਨਾਂ ਸ੍ਵਕੇ ਮੁਖੇ । । ੭ ਧਨੁषਾਂ ਚ ਸ਼ਰਾਣਾਂ ਚ ਨਾਭੌ ਚ ਦ੍ਰੁਤਨਿਰ੍ਗਤਿਃ । ਅਭਿਹਨ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਖਾਦੇਤ੍ਸਿਂਹਾਨ੍ਗਾ ਭੁਜਗਾਂਸ੍ਤਥਾ । । ੮ ਸ੍ਵਾਂਗਸ਼ੀਰ੍षਂ੨ ਹੁਤਵਹੇ ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਰਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਰਾਜਤੇ ਹੈਮਨੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਯੋ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਪਾਯਸਂ ਦ੍ਵਿਜਃ । । ੯ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰੇ ਯਥਾ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਬਲਂ ਭਵੇਤ੍ । ਦ੍ਯੂਤੇ ਵਾਦੇऽਥ ਵਾ ਯੁਦ੍ਧੇ ਵਿਜਯੋ ਹਿ ਸੁਖਾਵਹਃ । । 1.69.੧੦ ਅਗ੍ਨੇਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਸਨਂ ਵਿਪ੍ਰ ਆਗ੍ਰੇਯਂ ਵृਦ੍ਧਿਕਾਰਕਮ੍ । ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜ੍ਵਲਨਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਵੇਧਸ਼੍ਚ ਭੂਤਯੇ । । ੧੧ ਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਾਣਾਂ੪ ਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਸਦਾ ਲਾਭਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਵਿष੍ਠਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ । । ੧੨ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਨੇ ਕ੍ਸ਼ੇਪੇ ਰਥਯਾਨੇ ਪ੍ਰਜਾਗਮਃ । ਨਾਨਾਸ਼ਿਰੋਬਾਹੁਤਾ ਚ ਹਸ੍ਤਾਨਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ । । ੧੩ ਅਗਮ੍ਯਾਗਮਨਂ ਚੈਵ ਸ਼ੋਕਮਧ੍ਯਯਨਂ ਤਥਾ । ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਜਨਾਚਾਰ੍ਯਗੁਰੁਵृਦ੍ਧਤਪਸ੍ਵਿਨਃ । । ੧੪ ਯਦ੍ਯਦ੍ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਹਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚੈਵ ਅਭਿषੇਕੋ ਨृਪਸ਼੍ਰਿਯਾਃ । । ੧੫ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਛੇਦੇਨ ਬਹੁਧਾ ਸ੍ਫੁਟਿਤੇਨ ਤੁ । ਰੁਦਿਤਂ ਹਰ੍षਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯੈ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਿਗਡਬਨ੍ਧਨੇ । । ੧੬ ਤੁਰਙ੍ਗਂ ਵृषਭਂ ਪਦ੍ਮਂ ਰਾਜਾਨਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਕੁਞ੍ਜਰਮ੍ । ਮਹਦੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯੋਭੀਕਸ਼੍ਚਾਧਿਰੋਹਤਿ । । ੧੭ ਗ੍ਰਸਮਾਨੋ ਗ੍ਰਹਾਂਸ੍ਤਾਰਾ ਮਹੀਂ ਚ ਪਰਿਵਰ੍ਤਯਨ੍ । ਉਨ੍ਮੂਲਯਨ੍ਪਰ੍ਵਤਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਯਲਾਭਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੧੮ ਦੇਹਾਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤੈਰ੍ਵਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵੇष੍ਟਨਮ੍ । ਪਾਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸਰਿਤਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਣਿ ਸੁਖਾਨਿ ਚ । । ੧੯ ਉਦਧਿਂ ਸਰਿਤਂ ਵਾਪਿ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਰਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਚ । ਅਦ੍ਰਿਂ ਲਙ੍ਘਯਤੇਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਜਯਾਯੁषਃ । । 1.69.੨੦ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ੇਦਙ੍ਕਮਾਸ਼ੀਰ੍ਵਾਦਪਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਭਵਤ੍ਯਰ੍ਥਾਗਮਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕृਮਿਭਿਰ੍ਯਦਿ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । । ੨੧ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤਂ ਦृष੍ਟਪ੍ਰਕਥਨਂ ਤਥਾ । ਮਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼ੁਭਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮੇਵ ਚ । । ੨ ੨ ਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚੈਵ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯੈਰਾਰੋਗ੍ਯਧਨਕਾਰਕਃ । ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਰਾਜ੍ਯਲਾਭਾਯ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਉਦਾਹृਤਃ । । ੨੩ ਤੈਰ੍ਦृष੍ਟੈ ਰੋਗਿਣੋ ਰੋਗਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸ਼ੋਭਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ । । ਰਾਜਭੋਜਕਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨਰਃ । । ੨੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਸਪ੍ਤਤਿਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਰ੍षਪਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਤਤੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸਮਯੇ ਸ੍ਨਾਤਃ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਸਃ । ਤਥੈਵ ਦੇਵਾਨ੍ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਖ ਮਿਲੇ।
੨ ਤਥਾ ਪੁਰਾਣਵਿਦੁष ਇਤਿਹਾਸਵਿਦੋ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ । ਤਥਾ ਵੇਦਵਿਦਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਭੌਮਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੩ ਰਕ੍ਤਾਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਥਾ ਚ ਗਾਵਃ ਸੁਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਦਿ ਹਵਿष੍ਯਮਨ੍ਨਮ੍ । ਪਯਸ੍ਵਿਨੀ ਚਾਪ੍ਯਥ ਭੋਜਕਾਯ ਦੇਯਾ ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਿਯਮਾਤ੍ਮਨੋ ਯਤ੍ । । ੪ ਭਵੇਦਲਾਭੋ ਯਦਿ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਦਾਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਜਯੋਪਜੀਵਿਨਃ । ਯੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਾਠਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਯੇऽਪਿ ਸਾਮਾਧ੍ਯਯਨੇषੁ ਯੁਕ੍ਤਾਃ । । ੫ ਪ੍ਰਥਮਂ ਭੋਜਕਾ ਭੋਜ੍ਯਾਃ ਪੁਰਾਣਵਿਦੁषੈਃ੨ ਸਹ । ਤੇषਾਮृਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਦਸ੍ਤਥਾ ਵੇਦਵਿਦੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੬ ਕृਤ੍ਵੈਵਂ ਸਪ੍ਤਮੀ ਸਪ੍ਤ ਨਰੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨੋऽਨਸੂਯਸ਼੍ਚ ਅਨਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਸੁਖਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਲਾਲ ਕਪੜੇ, ਗਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਮਾਲਾ, ਹਵਿਸ਼ਯ ਅੰਨ, ਦੁਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਸੰਦੀਦਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
੭ ਦਸ਼ਾਨਾਮਸ਼੍ਵਮੇਧਾਨਾਂ ਕृਤਾਨਾਂ ਯਤ੍ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । ਤਤ੍ਫਲਂ ਸਪ੍ਤਮੀ੨ ਸਪ੍ਤ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਵਃ । । ੮ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਲ੍ਲੋਕੇ ਅਨਯਾ ਯਨ੍ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਨ ਚ ਰੋਗੋਸ੍ਤ੍ਯਸੌ ਲੋਕੇ ਅਨਯਾ ਯੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । । ੯ ਕੁष੍ਠਾਨਿ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦੁਰੁਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਅਪਯਾਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਨਾਗਾ ਗਰੁਡਸ੍ਯ ਭਯਾਰ੍ਦਿਤਾਃ । । 1.70.੧੦ ਵ੍ਰਤਨਿਯਮਤਪੋਭਿਃ ਸਪ੍ਤਮੀਃ ਸਪ੍ਤਏਵਂ ਵਿਧਿਵਦਿਹ ਹਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਾਨਵੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਃ । ਸ਼੍ਰੁਤਧਨਸੁਤਭਾਗ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਪੁਣ੍ਯੈਰੁਪੇਤੋ ਵ੍ਰਜਤਿ ਤਦਨੁਲੋਕਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਤਿਗ੍ਮਰਸ਼੍ਮੇਃ । । ੧੧ ਇਮਂ ਵਿਧਿਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਮਾਨਵਃ । ਸਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਂ ਸ ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । । ੧੨ ਸੁਰੈਰ੍ਵਾ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਵਾਪਿ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞੈਰਿਦਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੧੩ ਇਦਮਾਖ੍ਯਾਨਮਾਰ੍षੇਯਂ ਯਨ੍ਮਯਾਭਿਹਿਤਂ ਤਵ । ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤਾਯ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਨੇਤਰਾਯ ੧ ਕਦਾਚਨ । । ੧੪ ਯਸ਼੍ਚੈਤਚ੍ਛ੍ਰਾਵਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਸ਼੍ਚੈਤਚ੍ਛृਣੁਯਾਨ੍ਨਰਃ । ਸ ਸਹਸ੍ਰਾਰ੍ਚਿषਂ ਦੇਵਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੫ ਮੁਚ੍ਯੇਦਾਰ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਰੋਗਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵੇਮਾਮਾਦਿਤਃ ਕਥਾਮ੍ । ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਰ੍ਲਭਤੇ ਕਾਮਾਨ੍ਭਕ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯਗਤਿਂ ਲਭੇਤ੍ । । ੧੬ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਣ ਗਚ੍ਛਤੇऽਧ੍ਵਾਨਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਦਂ ਪਠਤੇਧ੍ਵਨਿ । ਯੋ ਯਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਕਾਮਂ ਸ ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਚ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । । ੧੭ ਏਕਾਨ੍ਤਭਾਵੋਪਗਤ ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਤਤ੍ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯਵ੍ਰਤੋ ਨਰਃ । । ੧੮ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਲਗ੍ਨਗਰ੍ਭਾ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯੇਤ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਜਨਯੇਤ੍ਸੁਤਮ੍ । । ੧੯ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਵਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਏਵਮੇਤਨ੍ਮਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣਾਮਿਤੌਜਸਾ । । ਮਯਾਪਿ ਤਵ ਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਨੋਰਿਦਂ ਦ੍ਵਿਜ । । 1.70.੨੦ ਪੂਜਨੀਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਭਾਨੁਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਸ ਹਿ ਧਾਤਾ੪ ਵਿਧਾਤਾ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਗੁਰੁਃ । । ੨੧ ਉਦ੍ਯਨ੍ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ਵਿਤਿਮਿਰਂ ਕਰੈਃ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਸ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰੀਯਤਾਂ ਤੇऽਦਿਤੇਃ ਸੁਤਃ । । ੨੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਆਦਿਤ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਸਰ੍षਪਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ਼ਾਪਵਿਸਰ੍ਜਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਇਤ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਚੋ ਯੋਗੀ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਨ੍ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਗਤਃ ਸੂਰ੍ਯਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੧ ਤਥਾ ਤ੍ਵਮਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਭਾਵਸੁਮ੍ । ਗਮਿष੍ਯਸਿ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । । ੨ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਆਦ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਰਵੇਃ ਕੁਤ੍ਰ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪੇ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਯਤ੍ਰ ਪੂਜਾਂ ਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯਸੌ ਰਵਿਃ । । ੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਦ੍ਵੀਪੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ੧ ਤੁ । ਪੂਰ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਵਨਂ ਨਾਮ ਤਥਾ ਮੁਣ੍ਡੀਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੪ ਕਾਲਪ੍ਰਿਯਂ੩ ਤृਤੀਯਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਤਥਾਨ੍ਯਦਪਿ ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਯਤ੍ਪੁਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਦਿਤਮ੍ । । ੫ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਤਟੇ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪੁਰਂ ਯਤ੍ਸਾਮ੍ਬਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਯੋਗੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿਵਾਕਰ ਦਾ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਧਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵੀਪੇਸ੍ਮਿਞ੍ਛਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਤਾ । । ੬ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰਰ੍ਕੋ ਜਨਸ੍ਯਾਨੁਗ੍ਰਹਾਯ ਚ । ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਾਗੇਨ ਮਿਤ੍ਰੋ ਮੈਤ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । । ੭ ਅਵਲੋਕਞ੍ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਂ ਤਿष੍ਠਤੇ ਸਦਾ । ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਜਾਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੮ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕੋऽਯਂ ਸਾਮ੍ਬਃ ਸੁਤਃ ਕਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰੀਤੋ ਦਿਵਾਕਰ । ਯਸ੍ਯ ਚਾਯਂ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ਵਰਦਃ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਃ
ਇਸ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਮਬ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮਹਿਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਹृष੍ਟੋ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । ਜਾਤਕੌਤੂਹਲੋ ਭੂਯਃ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਨਾਰਦਮ੍
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਮਬ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਉਹ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।
ਬਿਲਵਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਤਮੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤ ਸੱਤਮੀ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਜੋ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਕੋਈ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਜੋ ਨਾ ਦੂਰ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੇ ਕੁਸ਼ਠ ਰੋਗ, ਜਿਹੜੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੁੜ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸੂਰ੍ਯਨਾਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਨਾਮਭਿਃ ਸਂਸ੍ਤੁਤੋ ਦੇਵੋ ਯੈਰਰ੍ਕਃ ਪਰਿਤੁष੍ਯਤਿ । ਤਾਨਿ ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਯਾਮ੍ਯੇष ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੧ ਨਮਃ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਨਿਤ੍ਯਾਯ ਰਵਯੇ ਕਾਰ੍ਯਭਾਨਵੇ । ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਮਤਙ੍ਗਾਯ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਾਯ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । । ੨ ਆਦਿਤ੍ਯਾਯਾਦਿਦੇਵਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲਿਨੇ । ਦਿਵਾਕਰਾਯ ਦੀਪ੍ਤਾਯ ਅਗ੍ਨਯੇ ਮਿਹਿਰਾਯ ਚ । । ੩ ਪ੍ਰਭਾਕਰਾਯ ਮਿਤ੍ਰਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇऽਦਿਤਿਸਮ੍ਭਵ । ਨਮੋ ਗੋਪਤਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ੧ ਦਿਸ਼ਾਂ ਚ ਪਤਯੇ ਨਮਃ । ।੪ ਨਮੋ ਧਾਤ੍ਰੇ ਵਿਧਾਤ੍ਰੇ ਚ ਅਰ੍ਯਮ੍ਣੇ ਵਰੁਣਾਯ ਚ । ਪੂष੍ਣੇ ਭਗਾਯ ਮਿਤ੍ਰਾਯ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਯਾਂਸ਼ਵੇ ਨਮਃ । । ੫ ਨਮੋ ਹਿਤਕृਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਾਯ ਤਪਨਾਯ ਚ । ਹਰਯੇ੨ ਹਰਿਤਾਸ਼੍ਵਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪਤਯੇ ਨਮਃ । । ੬ ਵਿष੍ਣਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਾਯ ਤਥਾਤ੍ਮਨੇ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਲੋਕੇਸ਼ ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਯੇ । । ੭ ਏਕਸ੍ਮੈ ਹਿ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਮੇਕਚਕ੍ਰਰਥਾਯ ਚ । ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਪਤਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਭृਤੇ ਨਮਃ । । ੮ ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼ਿਵਾਯਾਰ੍ਤਿਹਰਾਯ ਚ । ਨਮਃ ਪਦ੍ਮਪ੍ਰਬੋਧਾਯ ਨਮੋ ਵੇਦਾਦਿਮੂਰ੍ਤਯੇ । । ੯ ਕਾਧਿਜਾਯ੪ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਤਾਰਾਸੁਤਾਯ ਚ । ਭੀਮਜਾਯ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਪਾਵਕਾਯ ਚ ਵੈ ਨਮਃ । । 1.71.੧੦ ਧਿषਣਾਯ੫ ਨਮੋਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮਃ ਕृष੍ਣਾਯ ਨਿਤ੍ਯਦਾ । ਨਮੋऽਸ੍ਤ੍ਵਦਿਤਿਪੁਤ੍ਰਾਯ ਨਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਯ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । । ੧੧ ਏਤਾਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਨਾਮਾਨਿ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਵੈ ਪੁਰਾ । ਆਰਾਧਨਾਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਕਾਮੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੧੨ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਸ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਖਿਲਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਯਥਾਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ਪੁਰਾ । । ੧੩ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ਼੍ਰੀਕਾਮਃ ਸ਼੍ਰਿਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੀ ਧਰ੍ਮਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੧੪ ਆਤੁਰੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰੋਗਾਦ੍ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਰਾਜ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਾਮਾਰ੍ਥੀ ਕਾਮਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੧੫ ਏਤਜ੍ਜਪ੍ਯਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਚ ਸਂਧ੍ਯੋਪਾਸਨਮੇਵ ਚ । ਏਤੇਨ ਜਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨਰਃ ਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੧੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸੂਰ੍ਯਨਾਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸੂਰਜ, ਰਵੀ, ਭਾਨੁ, ਭਾਸਕਰ, ਮਤੰਗ, ਮਾਰਤੰਡ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਆਦਿਤ, ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਰਸ਼ਮੀਮਾਲਾ, ਦਿਵਾਕਰ, ਦੀਪਤ, ਅੱਗ, ਮਿਹਿਰ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗੋਪਤੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਧਾਤਾ, ਵਿਧਾਤਾ, ਅਰਯਮਨ, ਵਰੁਣ, ਪੂਸ਼ਾ, ਭਗ, ਮਿਤ੍ਰ, ਪਰਜਨਯ, ਆਂਸ਼ੁ, ਹਿਤਕਾਰੀ, ਧਰਮ, ਤਪਨ, ਹਰਾ, ਹਰੀਤ-ਅਸ਼ਵ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਆਤਮਾ, ਸੱਤ-ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ਼, ਸੱਤ-ਸੱਤ, ਇਕ-ਚੱਕਰ ਰਥ, ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਹਿਤਕਾਰੀ, ਸ਼ਿਵ, ਆਰਤੀ-ਹਰ, ਪਦਮ-ਪ੍ਰਬੋਧ, ਵੇਦ-ਮੂਲ, ਕਾਧੀਜ, ਤਾਰਾ-ਪੁੱਤਰ, ਭੀਮਾ-ਪੁੱਤਰ, ਪਾਵਕ, ਧਿਸ਼ਣਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਦਿਤੀ-ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਯ। ਇਹ ਆਦਿਤ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾ ਲਿਆ।
੯ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਯ ਏਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾ ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਤੇषਾਂ ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । । 1.72.੧੦ ਇਹਾਸੌ ਵਾਸੁਦੇਵਤ੍ਵਮਵਾਪ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਭੁਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਮ੍ਬਃ ਸੁਤੋ ਜਜ੍ਞੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤ੍ਯਾਂ ਮਹਾਬਲਃ । । ੧੧ ਸ ਤੁ ਪਿਤ੍ਰਾ ਭृਸ਼ਂ ਸ਼ਪ੍ਤਃ ਕੁष੍ਠਰੋਗਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । ਤੇਨਾਯਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਨਾਮ੍ਨਾ ਚ ਪੁਰਂ ਕृਤਮ੍ । । ੧੨ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਸ਼ਸ੍ਤਃ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੇऽਸੌ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚੈਵਾਤ੍ਮਸਮ੍ਭਵਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਂਬਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ, ਤੇ ਜਾਮਬਵਤੀ ਤੋਂ ਸੰਬਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਂਬਲ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰੀ ਸ਼ਾਪ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਪੁਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ?
ਨਾਲ੍ਪਂ ਹਿ ਕਾਰਣਂ ਵਿਪ੍ਰ ਯੇਨਾਸੌ ਸ਼ਪ੍ਤਵਾਨ੍ਸੁਤਮ੍ । । ੧੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਚ੍ਛਾਪਕਾਰਣਮ੍ । ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਨਾਮ ਭਗਵਾਨ੍ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । । ੧੪ ਅਟਮਾਨਃ ਸ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰਚਚਾਰ ਹ । ਅਥ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਂ ਮਧੁਸਂਜ੍ਞੋਚਿਤਾਂ ਪੁਰਾ । । ੧੫ ਤਮਾਗਤਮृषਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਾਮ੍ਬੋ ਰੂਪੇਣ ਗਰ੍ਵਿਤਃ । ਪਿਙ੍ਗਾਕ੍ਸ਼ਂ੧ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤਂ ਰੂਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਰੂਪਂ ਸੁਕृਸ਼ਂ ਤਥਾ । । ੧੬ ਅਨੁਕਾਰਾਸ੍ਪਦਂ ਚਕ੍ਰੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਗਮਨੇ ਤਥਾ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਮੁਖਂ ਸਾਮ੍ਬੋ ਵਕ੍ਰ ਚਕ੍ਰੇ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ । । ੧੭ ਮੁਖਂ ਕੁਰੁਕੁਲਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਗਰ੍ਵਿਤੋ ਯੌਵਨੇਨ ਤੁ । ਅਥ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ऋषਿਸਤ੍ਤਮਃ । । ੧੮ ਸਾਮ੍ਬਂ ਚੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਧੁਨ੍ਵਨ੍ਮੁਖਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਰੂਪਂ ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਰੂਪੇਣ ਗਰ੍ਵਿਤਃ । । ੧੯ ਗਮਨੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਮਹ੍ਯਮਨੁਕਾਰਂ ਸਮਾਚਰਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਕੁष੍ਠਰੋਗਿਤ੍ਵਮਚਿਰਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਗਮਿष੍ਯਸਿ । । 1.72.੨੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬਾਯ ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਾ ਸ਼ਾਪਵਿਸਰ੍ਜਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਸਤ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਹ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ। ਦੁਰਵਾਸਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਰੁਦਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ, ਜੋ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਵਸਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਮਬ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੰਗਾ ਅੱਖਾਂ, ਭੁੱਖ, ਰੁੱਖਾ ਤੇ ਕਸੇ ਹੋਏ, ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਮਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਮਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵਕਰਾ ਕਰਕੇ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਗਰਵ ਨਾਲ, ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਮਹਾ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਚਾਲ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।"
ਸਾਮ੍ਬਕृਤਸੂਰ੍ਯਾਰਾਧਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਨਾਰਦੋ ਭਗਵਾਨृषਿਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । । ੧ ਸਰ੍ਵਲੋਕਚਰਃ ਸੋऽਥ ਅਟਮਾਨਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਸ ਵੈ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਂ ਪੁਰੀਮ੍ । । ੨ ਆਯਾਤਿ ऋषਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕ੍ਰੋਧਨੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ । ਅਥਾਗਚ੍ਛਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਯਦੁਕੁਮਾਰਕਾਃ । । ੩ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਪ੍ਰਭृਤਯੋ ਯੇ ਪ੍ਰਹ੍ਵਾਸ਼੍ਚਾਵਨਤਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਅਭਿਵਾਦ੍ਯਾਰ੍ਘ੍ਯਪਾਦ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਪੂਜਾਂ ਚਕ੍ਰੁਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । ੪ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤ੍ਵਵਸ਼੍ਯਭਾਵਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍ । ਅਵਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰੂਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੫ ਰਤਃ ਕ੍ਰੀਡਾਸੁ ਵੈ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰੂਪਯੌਵਨਗਰ੍ਵਿਤਃ । ਅਵਿਨੀਤਂ ਤੁ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਨਾਰਦਃ । । ੬ ਅਸ੍ਯਾਹਮਵਿਨੀਤਸ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯੇ ਵਿਨਯਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਏਵਂ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਯਾ ਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ .। । ੭ ਇਮਾਃ षੋਡਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਯਾਦਵਸਤ੍ਤਮ । ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਹਿ ਸਦਾ ਸਾਮ੍ਬੇ ਭਾਵੋ ਦੇਵ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । । ੮ ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਮਃ ਸਾਮ੍ਬੋ ਲੋਕੇਸ੍ਮਿਨ੍ਸਚਰਾਚਰੇ । ਸਦਾ ਹੀਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ੧ਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਾਪਿ ਹਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੯ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਂ ਨਾਰਦਾਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਕੇਸ਼ਵਃ । ਯਦੇਤਨ੍ਨਾਰਦੇਨੋਕ੍ਤਮਨ੍ਯਦਤ੍ਰ ਤੁ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ । । 1.73.੧੦ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਲੋਕੇ ਚਾਪਲ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸ਼੍ਲੋਕੌ ਚੇਮੌ ਪੁਰਾ ਗੀਤੌ ਚਿਤ੍ਤਜ੍ਞੈਰ੍ਯੋषਿਤਾਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ । । ੧੧ ਪੌਂਸ਼੍ਚਲ੍ਯਾਚ੍ਚਲਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨੈਃਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਹ੍ਯੇਤਾ ਵਿਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ਭਰ੍ਤृषੁ । । ੧੨ ਨੈਤਾ ਰੂਪਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਨਾਸਾਂ ਵਯਸਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਸੁਰੂਪਂ ਵਾ ਵਿਰੂਪਂ ਵਾ ਪੁਮਾਨਿਤ੍ਯੇਵ ਭੁਞ੍ਜਤੇ । । ੧੩ ਮਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਨੇਵ ਕृष੍ਣੋ ਨਾਰਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਨ ਹ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਮ੍ਯੇਤਦ੍ਯਦੇਤਦ੍ਭਾषਿਤਂ ਤ੍ਵਯਾ । । ੧੪ ਬ੍ਰੁਵਾਣਮੇਵਂ ਦੇਵਂ ਤੁ ਨਾਰਦੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਓਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਦਾ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਦਵਾਰਕਾ ਆਇਆ। ਉਹ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਆਇਆ, ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਆਦਿ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਸਾਮਬ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਵਗਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਬੇਅਦਬ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: "ਮੈਂ ਇਸ ਬੇਅਦਬ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਇਹ ਸੋਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰ ਔਰਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਮਬ 'ਤੇ ਮਨ ਲਾਈਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਮਬ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" ਨਾਰਦ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: "ਇਹ ਨਾਰਦ ਕੀ ਹੋਰ ਮਤਲਬ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?" ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਅਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਗਾਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ: "ਅਸਥਿਰ ਚਿੱਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਸਨੇਹ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਨਾ ਉਮਰ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਚਾਹੇ ਪੁਰਖਾ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਰੁਝ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।"
ਤਥਾਹਂ ਤਤ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸ੍ਯਤੇ ਭਵਾਨ੍ । । ੧੫ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨਾਰਦਸ੍ਤੁ ਯਥਾਗਤਃ । ਤਤਃ ਕਤਿਪਯਾਹੋਭਿਰ੍ਦ੍ਵਾਰਕਾਂ ਪੁਨਰਭ੍ਯਗਾਤ੍ । । ੧੬ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਨਿ ਦੇਵੋऽਪਿ ਸਹਾਨ੍ਤਃਪੁਰਿਕੈਰ੍ਜਨੈਃ । ਅਨੁਭੂਯ ਜਲਕ੍ਰੀਡਾਂ ਪਾਨਮਾਸੇਵਤੇ ਰਹਃ । । ੧੭ ੩ਰਮ੍ਯਰੈਵਤਕੋਦ੍ਯਾਨੇ ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਵਿਭੂषਿਤੇ । ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੁਸੁਮੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਸਿਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਨਨੇ । । ੧੮ ਨਾਨਾਜਲਜਫੁਲ੍ਲਾਭਿਰ੍ਦੀਰ੍ਘਿਕਾਭਿਰਲਙ੍ਕृਤੇ । ਹਂਸਸਾਰਸਸਂਘੁष੍ਟੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕੋਪਸ਼ੋਭਿਤੇ । । ੧੯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ ਰਮਤੇ ਦੇਵਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਪਰਿਵृਤਸ੍ਤਦਾ । ਹਾਰਨੂਪੁਰਕੇਯੂਰਰਸ਼ਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਭੂषਣੈਃ । । 1.73.੨੦ ਭੂषਿਤਾਨਾਂ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚਾਰ੍ਵਙ੍ਗੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਤਾਭਿਃ ਸਮ੍ਪੀਯਤੇ ਪਾਨਂ ਸ਼ੁਭਗਨ੍ਧਾਨ੍ਵਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ੨੧ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਤ੍ਤਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਉਵਾਚ ਨਾਰਦਃ ਸਾਮ੍ਬਂ ਸਾਮ੍ਬੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕੁਮਾਰਕ । । ੨੨ ਤ੍ਵਾਂ ਸਮਾਹ੍ਵਾਯਤੇ ਦੇਵੋ ਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਤੁਮਤ੍ਰ ਤੇ । ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਮਬੁਦ੍ਧੈਵ ਨਾਰਦੇਨਾਥ ਚੋਦਿਤਃ । । ੨੩ ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਤ੍ਵਰਂ ਸਾਮ੍ਬਃ ਪ੍ਰਣਾਮਮਕਰੋਤ੍ਪ੍ਰਭੋਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਦਵਾਰਕਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਜਲ-ਖੇਡਾਂ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰੈਵਤਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਹੰਸ ਤੇ ਸਾਰਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਭਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਹਾਰ, ਨੂਪੁਰ, ਕੇਯੂਰ, ਰਸ਼ਟਾ ਆਦਿ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਤ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਸਾਮਬ, ਉਠੋ, ਪੁੱਤਰ! ਪ੍ਰਭੂ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਨਾਰਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਾਮਬ, ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਜਲਦੀ ਗਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸਾष੍ਟਾਙ੍ਗਂ ਚ ਹਰੇਃ ਸਾਮ੍ਬੋ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਲ੍ਲਭਸ੍ਯ ਚ । । ੨੪ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਯਾਸ੍ਤੁ ਵੈ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਃ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਸਾਮ੍ਬਂ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਰੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੨੫ ਨ ਸ ਦृष੍ਟਃ ਪੁਰਾ ਯਾਭਿਰਨ੍ਤਃਪੁਰਨਿਵਾਸਿਭਿਃ । ਮਦ੍ਯਦੋषਾਤ੍ਤਤਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਲੋਪਾਤ੍ਤਥਾ ਨृਪ । । ੨੬ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਜਘਨਾਨਿ ਵਿਸੁਸ੍ਰੁਵੁਃ । ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚਾਪ੍ਯਯਂ ਸ਼੍ਲੋਕਃ ਪੁਰਾਣਪ੍ਰਥਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । । ੨੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇऽਪਿ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸਾਧ੍ਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਪਿ ਚ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ । ਹृਦ੍ਯਂ ਹਿ ਪੁਰੁषਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੋਨਿਃ ਸਂਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ । । ੨੮ ਲੋਕੇऽਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਹ੍ਯੇਤਨ੍ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਰ੍ਥਸੇਵਨਾਤ੍ । ਲਜ੍ਜਾਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕਾ ਹ੍ਰੀਮਤ੍ਯੋ ਹ੍ਯਪਿ ਹਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੨੯ ਸਮਾਂਸੈਰ੍ਭੋਜਨੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਯਾਨੈਃ ਸੀਧੁਸੁਰਾਸਵੈਃ । ਗਨ੍ਧੈਰ੍ਮਨੋਜ੍ਞੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ੨ ਕਾਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । । 1.73.੩੦ ੩ਸੀਧੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਸਤਤਂ ਸਾਧੁ ਹੀਚ੍ਛਤਾ । ਮਦ੍ਯਂ .ਨ ਪੇਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥ ਪੁਰੁषੇਣ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ । । ੩੧ ਨਾਰਦੋਪ੍ਯਥ ਤਂ ਸਾਮ੍ਬਂ ਪ੍ਰੇषਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਆਜਗਾਮਾਥ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯਾਨੁਪਦੇਨ ਤੁ । । ੩੨ ਆਯਾਨ੍ਤਂ ਤਾਸ਼੍ਚ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸੌਮਨਸਮृषਿਮ੍ । ਸਹਸੈਵੋਤ੍ਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤਂ ਮਦਵਿਹ੍ਵਲਾਃ । । ੩੩ ਤਾਸਾਮਥੋਤ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਃ । ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਸਾਂਸਿ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਣਿ ਪਤ੍ਰੇषੁ ਪਤਿਤਾਨਿ ਤੁ । । ੩੪ ਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਹਰਿਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾ ਸ਼ਪ੍ਤਵਾਨ੍ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗਤਾਨਿ ਚੇਤਾਂਸਿ ਮਾਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੩੫ ੪ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਤਿਕृਤਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨਾਯੁषੋਂਨ੍ਤੇ ਨ ਯਾਸ੍ਯਥ । ਪਤਿਲੋਕਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ । । ੩੬ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਾਸ਼ਰਣਾ ਯੂਯਂ ਦਸ੍ਯੁਹਸ੍ਤਂ ਗਮਿष੍ਯਥ । । ੩੭ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼ਾਪਦੋषਾਤ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤੇ ਹਰੌ । ਹृਤਾਃ ਪਾਞ੍ਜਨਦੈਸ਼੍ਚੌਰੈਰਰ੍ਜੁਨਸ੍ਯ ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਤਃ । । ਅਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਾਸਨ੍ਗਤਾਸ੍ਤਾ ਦੂषਣਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੩੮ ਰੁਕ੍ਮਿਣੀ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਚ ਤਥਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਨੈਤਾ ਗਤਾ ਦਸ੍ਯੁਹਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । । ੩੯ ਸ਼ਪ੍ਤ੍ਵੈਵ ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਕृष੍ਣਃ ਸਾਮ੍ਬਮਪ੍ਯਸ਼ਪਤ੍ਤਤਃ । ਯਸ੍ਮਾਦਤੀਵ ਤੇ ਕਾਨ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਇਮਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । 1.73.੪੦ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁष੍ਠਰੋਗਮਵਾਪ੍ਨੁਹਿ । ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਾਮ੍ਬਃ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਭਾਰਤ । । ੪੧ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਰਾਜਨ੍ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ਨृषਿਭਾषਿਤਮ੍ । ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਮਹਂ ਤਾਤ ਭਾਵਦੋषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । । ਸ਼ਪ੍ਤੋ ਨ ਮੇऽਤ੍ਰ ਵੈ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਅਨ੍ਯਥਾ ਵਦੇਤ੍ । । ੪੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਸ੍ਮਿਚ੍ਛਪ੍ਤੇऽਨਿਮਿਤ੍ਤੇऽਸੌ ਪਿਤ੍ਰਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ਕੁष੍ਠਰੋਗਿਤ੍ਵਂ ਵਿਰੂਪਤ੍ਵਂ ਚ ਭਾਰਤ । । ੪੩ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਪੁਨਰਪ੍ਯੇਵ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਕੋਪਿਤੋ ਮੁਨਿਃ । ਤਚ੍ਛਾਪਾਨ੍ਮੁਸਲਂ ਜਾਤਂ ਕੁਲਂ ਯੇਨਾਸ੍ਯ ਘਾਤਿਤਮ੍ । । ੪੪ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਵਿਨਯਾਦ੍ਦੋषਾਨ੍ਸਾਮ੍ਬੇਨਾਪ੍ਤਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਮਾਧਿਪ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਾਵ੍ਯਂ ਵਿਨੀਤੇਨ ਗੁਰੁਦੇਵਦ੍ਵਿਜਾਤਿषੁ । । ੪੫ ਪ੍ਰਿਯਂ ਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰੀਤਿਕਰਂ ਵਿਭੋ । ਕਿਂ ਤ੍ਵਯਾ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ਼੍ਲੋਕੌ ਯਾਵੁਕ੍ਤੌ ਵੇਧਸਾ ਪੁਰਾ । । ੧ਸ਼ृਣ੍ਵਤੋ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼ਸ੍ਯ ਭਾਰਤ । । ੪੬ ਯੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੋ ਜਿਤਮਾਨਰੋषੋ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨੀਤੋ ਨ ਪਰੋਪਤਾਪੀ । ਸ੍ਵਦਾਰਤੁष੍ਟਃ ਪਰਦਾਰਵਰ੍ਜਿਤੋ ਨ ਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਭਯਮਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ । । ੪੭ ਨ ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਲਸਲਿਲਂ ਨ ਚਨ੍ਦਨਰਸੋ ਨ ਸ਼ੀਤਲਾ ਛਾਯਾ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਯਤਿ ਚ ਪੁਰੁषਂ ਯਥਾ ਮਧੁਰਭਾषਿਣੀ ਵਾਣੀ । । ੪੮ ਤਤਃ ਸ਼ਾਪਾਭਿਭੂਤੇਨ ਸਮ੍ਯਗਾਰਾਧ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਸਾਮ੍ਬੇਨਾਪ੍ਤਂ ਤਥਾਰੋਗ੍ਯਂ ਰੂਪਂ੧ ਚ ਪਰਮਂ ਪੁਨਃ । । ੪੯ ਰੂਪਮਾਪ੍ਯ ਤਥਾऽऽਰੋਗ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਦ੍ਧਰਿਸੂਨੁਨਾ । ਨਿਵੇਸ਼ਿਤੋ ਰਵਿਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਧਿਪੇਸ਼੍ਵਰ । । 1.73.੫੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬਕृਤਸੂਰ੍ਯਾਰਾਧਨਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਮਬ ਨੇ ਹਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਤਵ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ; ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਤਵ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਕਮਰ ਤੋਂ ਲੁੱਕ ਗਏ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਹੈ: "ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਪੁਰਖਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਯੋਨੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਲੱਜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ, ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਪਕਵਾਨ, ਵਾਹਨ, ਸ਼ਰਾਬ, ਸੁਗੰਧਤ ਵਸਤ੍ਰ, ਇਹ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸ਼ਰਾਬ ਸ਼ੁਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਪੁਰਖਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਵਧੇਰੇ ਨਹੀਂ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਉਠ ਗਈਆਂ। ਉਠਦਿਆਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਲੈ ਗਈਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਾਵੋਗੀਆਂ; ਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜੀਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਡਿੱਗ ਜਾਵੋਗੀਆਂ। ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਚ ਪੈ ਜਾਵੋਗੀਆਂ।" ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਦ ਹਰੀ ਸਵਰਗ ਗਿਆ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕਾਲੇ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਤਵ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਭਟਕ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਰੁਕਮਣੀ, ਸਤਯਭਾਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜਾਮਬਵਤੀ, ਆਪਣੇ ਸਤਵ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੀਆਂ, ਉਹ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਤੇਰਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਮਬ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਕਿਹਾ: "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭਾਵ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਦੁਰਵਾਸਾ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।" ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਜਾਮਬਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਮਬ, ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਤੇ ਵਿਅੰਗਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਮਬ ਨੇ ਮੁੜ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੁਸਲ (ਕਲਬ) ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੁਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਮਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੋਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਹੇ, ਜਦ ਦੇਵਦੇਵਤਾ ਵਯੋਮਕੇਸ਼ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸੀ? "ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ, ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਨਮਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਨਾਂ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ, ਨਾਂ ਚੰਦਨ, ਨਾਂ ਠੰਢੀ ਛਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਤਨਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ।" ਫਿਰ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਾਮਬ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਮਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਾਂ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਆਦਿਤ੍ਯਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮੂਰ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਸ੍ਥਾਪਿਤੋ ਯਦਿ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਰਿਤ੍ਤਟੇ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਦ੍ਯਮਿਦਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਥੈਤਦ੍ਭਾषਤੇ ਭਵਾਨ੍ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਆਦ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਨਮਿਦਂ ਭਾਨੋਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਭਾਰਤ । ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਸ੍ਯ ਚਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । । ੨ ਅਤ੍ਰਾਦ੍ਯੋ ਲੋਕਨਾਥੋऽਸੌ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲੀ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵਸ੍ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਪੁਰਾ ਨृਪ । । ੩ ਅਨਾਦਿਨਿਧਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਯ ਏਵ ਚ । ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । । ੪ ਸਸਰ੍ਜ ਮੁਖਤੋ ਦੇਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮਮ੍ਬੁਜਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਕਞ੍ਜਜਸ੍ਤਂ ਤਤੋ ਦੇਵਂ ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਨृਪ । । ੫ ਲਲਾਟਾਤ੍ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਨੀਰਜਾਕ੍ਸ਼ਂ ਦਿਗਮ੍ਬਰਮ੍
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜੇ ਸਾਂਬ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੰਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਥਾਂ ਨਦਿਆ ਕਿਉਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹੋ? ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਥਾਂ ਹੈ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਭਾਰਤ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਥਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ। ਇੱਥੇ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸੂਰਜ, ਦੋਸਤੀ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਸਤ੍ਰ-ਰਹਿਤ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਇਆ।
ऋਭਵਃ ਪਾਦਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸृष੍ਟਾਸ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । । ੬ ਤਤਃ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾਤ੍ਮਾਨਮਦਿਤ੍ਯਾਮੁਦਪਦ੍ਯਤ । । ੭ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਧਾਤਾ ਚ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਪੂषਾ ਤ੍ਵष੍ਟਾਰ੍ਯਮਾ ਭਗਃ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਨਂਸ਼ੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਵਰੁਣੋ ਮਿਤ੍ਰ ਏਵ ਚ । । ੮ ਏਭਿਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤੇਨ ਆਦਿਤ੍ਯੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਜਗਦਿਦਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤੁ ਨਰਾਧਿਪ । । ੯ ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਦੇਵਰਾਜਤ੍ਵੇ ਦਾਨਵਾਸੁਰਨਾਸ਼ਿਨੀ । 1.74.੧੦ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਚਾਸ੍ਯ ਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਧਾਤੇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਸ੍ਥਿਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਤ੍ਵੇ ਸਾ ਵਿਧਾਤ੍ਰੀ ਸृਜਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ । । ੧੧ ਤृਤੀਯਾ ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਕਰੇष੍ਵੇਵ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ਵਰ੍षਤ੍ਯਮृਤਮੇਵ ਹਿ । । ੧੨ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਪੂषੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਭੂ ਬਣਾਏ। ਫਿਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਰਖ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਇੰਦਰ, ਧਾਤਾ, ਪਰਜਨਯ, ਪੂਸ਼ਾ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਅਰਯਮਾ, ਭਗ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅੰਸ਼ੁ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ — ਇਹ ਬਾਰ੍ਹ ਆਦਿਤਿਆ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰ੍ਹ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਆਦਿਤਿਆ ਨੇ, ਰਾਜਾ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਆਦਿਤਿਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਨਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧਾਤਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਰਜਨਯ ਹੈ, ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੂਸ਼ਾ ਹੈ, ...
ਮਨ੍ਤ੍ਰੇष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪੁष੍ਣਾਤਿ ਭਾਰਤ । । ੧੩ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਯਾ ਪਞ੍ਚਮੀ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤ੍ਵष੍ਟੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਵਨਸ੍ਪਤਿषੁ ਸਾ ਨਿਤ੍ਯਮੋषਧੀषੁ ਚ ਵੈ ਸ੍ਥਿਤਾ । । ੧੪ षष੍ਠੀ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਅਰ੍ਯਮੇਤਿ ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਪ੍ਰਜਾਸਮ੍ਵਰਣਾਰ੍ਥਂ ਸਾ ਪੁਰੇष੍ਵੇਵ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਦਾ । । ੧੫ ਭਾਨੋਰ੍ਯਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਗ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਭੂਮੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਧਰੇषੁ ਚ ਭਾਰਤ । । ੧੬ ਅष੍ਟਮੀ ਚਾਸ੍ਯ ਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਵਿਵਸ੍ਵਾਨਿਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਅਗ੍ਨੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ੪ਪਚਤੇऽਨ੍ਨਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ । । ੧੭ ਨਵਮੀ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੋਰ੍ਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰਞ੍ਸ਼ੁਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਵੀਰ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ਆਪ੍ਯਾਯਯਤਿ ਵੈ ਜਗਤ੍ । ੧੮ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਯਾ ਦਸ਼ਮੀ ਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ ਸਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗੀਰ੍ਵਾਣਾਰਿਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ । । ੧੯ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਕਾਦਸ਼ੀ ਯਾ ਤੁ ਭਾਨੋਰ੍ਵਰੁਣਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਜੀਵਾਯਯਤਿ ਸਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਜਗਦ੍ਧਿ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾ । । 1.74.੨੦ ਅਪਾਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵਰੁਣੋऽਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਵੀਰ ਸਾਗਰੋ ਵਰੁਣਾਲਯਃ । । ੨੧ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਭਾਨੋਰ੍ਨਾਮਤੋ ਮਿਤ੍ਰਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਲੋਕਾਨਾਂ ਸਾ ਹਿਤਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਰਿਤ੍ਤਟੇ । । ੨੨ ਵਾਯੁਭਕ੍ਸ਼ਾ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਯੁਕ੍ਤਾ ਮੈਤ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਅਨੁਗृਹ੍ਣਨ੍ਸਦਾ ਭਕ੍ਤਾਨ੍ਵਰੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਸਦਾ । । ੨੩ ਏਵਮਾਦ੍ਯਮਿਦਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਿਤ੍ਰਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਮਿਤ੍ਰਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਿਤ੍ਰਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੨੪ ਤਯਾਰਾਧ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਾਮ੍ਬੇਨਾਮਿਤਤੇਜਸਾ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਦਾਦੇਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਕृਤਾ । । ੨੫ ਆਭਿਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਜਗਦਿਦਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤੁ ਨਰਾਧਿਪ । । ੨੬ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਯੋ ਨਮਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਵਪਿ ਮੂਰ੍ਤਿषੁ । ਯੇ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਦਿਤ੍ਯਂ ਨਰਾ ਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ੨੭ ਤੇ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨ ੧ ਤਿष੍ਠੇਦ੍ਯਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਜੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਾਨਮਾਦਿਤ੍ਯਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤੁ ਯਃ । । ੨੮ ਸ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਯਾਤਿ ਹੇਲਿਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੨੯ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੂਰ੍ਯਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮੂਰ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਃਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਉਹ ਰੂਪ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ। ਪੰਜਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਵਸ਼ਟਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਰਯਮਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਭਾਰਤ। ਅਠਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਵਸਵਾਨ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਨਾਜ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਸ਼ੁ ਹੈ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਲਦਾ ਹੈ। ਦਸਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਰੁਣ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਥਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵਰੁਣ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਾਗਰ ਵਰੁਣ ਦਾ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚੰਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਯੂ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਮਿਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਮਿਤ੍ਰ ਪਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮਿਤ੍ਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਿਤ੍ਰ ਪਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਬਲੀ ਸਾਂਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰ੍ਹ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਨੇ, ਰਾਜਾ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਦਿਤਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕਮਲ-ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਲਿਸਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਦੋਪਸਙ੍ਗਮਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਸਾਮ੍ਬਃ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨੋऽਰ੍ਕਂ ਕੇਨ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਃ । ਉਗ੍ਰਂ ਸ਼ਾਪਂ ਚ ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪਿਤਰਂ ਸ ਕਿਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਉਕ੍ਤਮੇਵ ਪੁਰਾ ਵੀਰ ਯਥਾ ਸ਼ਪ੍ਤਃ ਸ ਯਾਦਵਃ । ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਮ੍ਬੋ ਮਹਾਰਾਜ ਹਰਿਣਾਮ੍ਬੁਜਧਾਰਿਣਾ । । ੨ ਅਥ ਸ਼ਾਪਾਭਿਭੂਤਸ੍ਤੁ ਸਾਮ੍ਬਃ ਪਿਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ੧ ਵਿਨਯਾਵਨਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਸ਼ਿਰਸਾ ਗਤਃ । । ੩ ਕਿਂ ਮਯਾਪਕृਤਂ ਦੇਵ ਯੇਨ ਸ਼ਪ੍ਤੋਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਅਹਂ ਤ੍ਵਦਾਜ੍ਞਯਾ ਦੇਵ ਤ੍ਵਰਮਾਣੋਤ੍ਰ ਆਗਤਃ । । ੪ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਤਃ ਸ਼ਾਪੋ ਮਯਿ ਤੇऽਨਪਕਾਰਿਣਿ । ਨ ਵੈ ਜਾਨਾਮ੍ਯਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਸੀਦ ਜਗਤਃ ਪਤੇ । । ੫ ਸ਼ਾਪਂ ਨਿਯਚ੍ਛ ਮੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ । ਕਸ਼੍ਮਲੇਨਾਭਿਭੂਤੋऽਹਂ ਯੇਨ ਮੁਚ੍ਯੇਯ ਕਿਲ੍ਬਿषਾਤ੍ । । ੬ ਤਮੁਵਾਚ ਤਤਃ ਕृष੍ਣਃ ਸਾਮ੍ਬਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਹ੍ਯਨਾਗਸਮ੍ । ਨਾਹਂ ਪੁਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਰੋਗਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵ੍ਯਪੋਹਨੇ । । ੭ ਅਸ੍ਯਾਯਂ ਜਗਤੋ ਨਾਥੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਸਾਂਬ ਨੇ ਅਰਕ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ? ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਗਰ ਸ਼ਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਵਿਰ, ਸਾਂਬ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਹਰੀ-ਕਮਲ-ਧਾਰੀ, ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸਾਂਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਮੈਂ ਨੇ ਕੀ ਗਲਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦੇਵ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਾਪ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ? ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਰੋਕੋ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ, ਪ੍ਰਭੂ। ਮੈਂ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਾਂ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ, ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਿਹਾ: 'ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਇਸ ਰੋਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬਾਰ੍ਹ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਹੈ।'
ਸਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਰਾਦਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਵ੍ਯਪੋਹਿਤੁਮ੍ । । ੮ ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾਧੁਨਾ ਚੈਵ ਯਥਾ ਤ੍ਵਂ ਨਾਰਦੇਨ ਤੁ । ਰੋषਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਜਿਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । । ੯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਮੇਵ ਪृਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ऋषਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । ਆਖ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸ ਤੇ ਦੇਵਂ ਸ਼ਾਪਂ ਯਸ੍ਤੇऽਪਨੇष੍ਯਤਿ । । 1.75.੧੦ ਅਥੈਤਤ੍ਸ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । ਦੀਨਃ ੧ਸ਼ੋਕਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਤਤਃ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਭਾਰਤ । । ੧੧ ਦ੍ਵਾਰਵਤ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਗਤਮ੍ । ਵਿਨਯਾਦੁਪਸਙ੍ਗਮ੍ਯ ਸਾਮ੍ਬਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਨਾਰਦਮ੍ । । ੧੨ ਭਗਵਨ੍ਵੇਧਸਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਲੋਕਜ੍ਞ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਣਤਸ੍ਯ ਮਹਾਮਤੇ । । ੧੩ ਯੇ ਮੇ ਨੀਰੁਜਂ ਕਾਯਂ ਕਸ਼੍ਮਲਂ ਚ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ । ਤਂ ਯੋਗਂ ਇਹਿ ਮੇ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਣਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੧੪ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਯਃ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਨਮਸ੍ਯਃ ਪੂਜ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਤਂ ਦੇਵਂ ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਪ੍ਰਹਾਸ੍ਯਸਿ । । ੧੫ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਕਃ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਨਮਸ੍ਯਃ ਪੂਜ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਕਃ ਸਰ੍ਵਗਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ਰਣਂ ਯਂ ਵਜ੍ਰਾਮ੍ਯਹਮ੍ । । ੧੬ ਪਿਤृਸ਼ਾਪਾਨਲੇਨਾਹਂ ਦਹ੍ਯਮਾਨੋ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮਸ੍ਯ ਕਂ ਦੇਵਂ ਸ਼ਰਣਂ ਚ ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯਹਮ੍ । । ੧੭ ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਕਰੁਣਾਵਹਮ੍ । ਹਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ੪ਕਾਮਜਂ ਵੀਰ ਨਾਰਦੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੧੮ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯੋ ਵਨ੍ਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਮਸ੍ਯ ਈਡ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸਦਾਨਘ । । ੧੯ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸਾਮ੍ਬਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕृष੍ਣਸ਼ਾਪੇ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯ ਨਾਰਦੋਪਸਂਗਮਨਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਰੋਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦੱਸ ਦੇਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਵੰਤ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ। ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਸੰਬ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੱਚੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਇਹ ਯੋਗ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਨਮਣਯੋਗ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।" ਸੰਬ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੌਣ ਉਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਨਮਣਯੋਗ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਵਾਂ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਵਾਂ? ਇਹ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਖਿਆ: "ਜੋ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਨਮਣਯੋਗ, ਪੂਜਣਯੋਗ, ਤੇ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਹੈ, ਹੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"
ਨਾਰਦਸਾਮ੍ਬਸਂਵਾਦੇ ਸੂਰ੍ਯਪਰਿਵਾਰਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪਰ੍ਯਟਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਮਹਂ ਗਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟੋ ਮਯਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਗਣੈਰ੍ਵृਤਃ । । ੧ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਨਾਗੈਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ । ਤਤ੍ਰ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਪ੍ਸਰਸਸ੍ਤਥਾ । । ੨ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਗਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਂ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਨ੍ਨਗਾਃ । ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤੀਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ਤਤ੍ਕृਤੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤਿ ऋषਯੋ ਰਵਿਮ੍ । । ੩ ਮੂਰ੍ਤਿਮਤ੍ਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿਸ੍ਰਃ ਸਂਧ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਭਾਨਨਾਃ । ਗृਹੀਤਵਜ੍ਰਨਾਰਾਚਾਃ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਰਵਿਂ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੪ ਅਰੁਣਾ ਵਰ੍ਣਤਃ ਪੂਰ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯਮਾ ਚੇਨ੍ਦੁਸਨ੍ਨਿਭਾ । ਤृਤੀਯਾਕ੍ਸ਼੍ਮਾਜਸਂਕਾਸ਼ਾ ੧ ਸਂਧ੍ਯਾ ਚੈਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । ੫ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵੋ ਰੁਦ੍ਰਾ ਮਰੁਤੋਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤਥਾ । ਤ੍ਰਿਸਂਧ੍ਯਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਕਂ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਦਿਵੌਕਸਃ । । ੬ ਈਰਯਞ੍ਜਯਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਕਵਿਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕੋ ਦੇਵਸ੍ਤ੍ਰਿਸਂਧ੍ਯਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਵੈ । । ੭ ੨ਦਿਨਾਦਾਵਮ੍ਬੁਜਾਕਾਰਂ ਪੂਜਯੇਦਮ੍ਬੁਜਾਸਨਮ੍ । ਚਕ੍ਰਰੂਪਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਘृਤਾਰ੍ਚਿਃ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਦਾ । । ੮ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਗਣਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਿਪੁਲਾਜ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਿਣਮ੍ । ਰਵਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਦਾ ਦੇਵਂ ੩ਕਂਜਾਰ੍ਧਕृਤਸ਼ੇਖਰਃ । । ੯ ਸਾਰਥ੍ਯਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤਸ੍ਯ ਪਤਗਸ੍ਯਾਗ੍ਰਜਃ ੧ ਸਦਾ । ਵਹਮਾਨੋ ਰਥਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਕਾਲਾਵਯਵਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । । 1.76.੧੦ ਹਰਿਤੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਛਨ੍ਦੋਭਿਰ੍ਵਾਜਿਰੂਪਿਭਿਃ । । ੧੧ ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੀਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਤਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਨਾਮਭਿਰ੍ਦੇਵਾਃ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਰਵਿਂ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੧੨ ਪਿਙ੍ਗਲੋ ਲੇਖਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਥਾਨ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਃ । ੨ਰਾਜਾਸ਼੍ਰੋषੌ ਚ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵਾਰੇ ਸ੍ਥਿਤੌ ਕਲ੍ਮਾषਪਕ੍ਸ਼ਿਣੌ । । ੧੩ ਤਤੋ ਵ੍ਯੋਮ ਚਤੁਃਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਮੇਰੋਃ ਸਦृਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਦਿਣ੍ਡਿਸ੍ਤਥਾਗ੍ਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸੁਰਾਃ । । ੧੪ ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਗਮਂ ਦੇਵਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਂ ਜਗਤਿ ਦ੍ਵਿਜ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਸਂਸ੍ਤੁਤਂ ਦੇਵਂ ਗੀਰ੍ਵਾਣੈਰ੍ऋषਭੋਤ੍ਤਮਮ੍ । । ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਂ ਭੁਵਨੇਸ਼ਾਨਮਾਦਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜ । । ੧੫ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਂ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਰਵਿਃ । । ੧੬ ਕਤਿ ਵਾ ਰਸ਼੍ਮਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਯਸ਼੍ਚ ਕਤਿ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਕਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਕਾ ਚ ਕਸ਼੍ਚਾਯਂ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਃ । । ੧੭ ਪਿਙ੍ਗਲਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਿਂ ਚਾਸੌ ਲਿਖਤੇ ਸਦਾ । ਰਾਜਾਸ਼੍ਰੋषੌ ਚ ਕੌ ਤਤ੍ਰ ਕੌ ਚ ਕਲ੍ਮਾषਪਕ੍ਸ਼ਿਣੌ । । ੧੮ ਕਿਂ ਦੈਵਤ੍ਯਂ ਚ ਤਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਮੇਰੋਃ ਸਦृਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕੋ ਦਿਣ੍ਡਿਰਗ੍ਰਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੇ ਦੇਵਾ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੧੯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਨਿਗਮੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਵਦਸ੍ਵ ਮਾਮ । ਯੇਨਾਹਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਜਾਮਿ ਸ਼ਰਣਂ ਦ੍ਵਿਜ । । 1.76.੨੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਨਾਰਦਸਾਮ੍ਬਸਂਵਾਦੇ ਸੂਰ੍ਯਪਰਿਵਾਰਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਨਾਗ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਖੜੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਨਾਗ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ, ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਧਿਆ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ, ਦੂਜੀ ਚੰਦਰੀ ਵਰਗੀ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਧਰਤੀ ਵਰਗੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਰੁਤ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਉੱਥੇ ਜੈਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕਰ-ਰੂਪ ਤੇ ਘੀ ਦੀ ਲੌ ਵਾਲੇ ਰਵੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘੀ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਰੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਛੰਦਾਂ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇੜੇ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਣੀ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਦੇਵਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਪਿੰਗਲ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਦੰਡਧਾਰੀ ਹੈ। ਦੋ ਰਾਜਦੂਤ, ਕਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਆਗੇ ਚਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵਲੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਆਦਿਤਯ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਓ।" ਸੰਬ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਰਵੀ ਕਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ? ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀ ਕਿਰਨਾਂ ਹਨ, ਕਿੰਨੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਰਾਣੀ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਦੰਡਧਾਰੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਪਿੰਗਲ ਕੌਣ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ? ਰਾਜਦੂਤ ਕੌਣ ਹਨ, ਕਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕੌਣ ਹਨ? ਉਹ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਮੇਰੂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਆਗੇ ਕੌਣ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਖੜੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਸਕਾਂ।"
ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਸੂਰ੍ਯਂ ਨਿਗਦਤਃ ਸ਼ृਣੁ । ਤਤਃ ਸ਼ੇषਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਹਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । । ੧ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਂ ਯਤ੍ਤਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯਮਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਨ੍ਤਕਾਃ । । ੨ ਗਨ੍ਧੈਰ੍ਵਰ੍ਣੈ ਰਸੈਰ੍ਹੀਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਂ ਮਹਦ੍ਭੂਤਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਮ੍ । । ੩ ਨਿਗ੍ਰਹਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਭਵਤ੍ਕਿਲ । ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਜਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯਮ੍ । । ੪ ਅਨਾਕਾਰਮਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਤਮਾਹੁਃ ਪੁਰੁषਂ ਪਰਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੫ ਤਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਜ੍ਞਾਨਵੈਰਾਗ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਧਰ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕृਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਤਸ੍ਯਾਭਿਮਾਨਿਨਃ । । ੬ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਮਨਸਾ ਯਦ੍ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ । ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚਾਨ੍ਤਕृਦ੍ਭਵੇਤ੍ । । ੭ ਸਹਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋਵਸ੍ਥਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚ ਰਜਸ੍ਤਮਃ । । ੮ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਂ ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਚ ਗੁਣਵृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਸृਜਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ਕਾਲਤ੍ਵੇ ਚਾਪਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । । ੯ ਪੁਰੁषਤ੍ਵੇ ਉਦਾਸੀਨਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋऽਵਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । । 1.77.੧੦ ਸृਜਤੇ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚੈਵ ਵੀਕ੍ਸ਼ਤੇ ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਗ੍ਰੇ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਃ । । ੧੧ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਦਿਦੇਵਤ੍ਵਾਦਜਾਤਤ੍ਵਾਦਜਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦੇਵੇषੁ ਸ ਮਹਾਨ੍ਦੇਵੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸ੍ਮृਤਸ੍ਤਤਃ । । ੧੨ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਲੋਕਸ੍ਯ ਅਧੀਸ਼ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਈਸ਼੍ਵਰਃ । ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ੍ਮृਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਵਤ੍ਵਾਦ੍ਭਵ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੧੩ ਪਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਪੁਰੇ ਸ਼ੇਤੇ ਚ ਵੈ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੧੪ ਨੋਤ੍ਪਾਦ੍ਯਤ੍ਵਾਦਪੂਰ੍ਵਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂਭੂਰਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । । ੧੫ ਹਿਰਣ੍ਯਾਣ੍ਡਗਤੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗ੍ਰਹੇਸ਼ੋ ਵੈ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋऽਸੌ ਦੇਵਦੇਵੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੧੬ ਆਪੋ ਨਾਰਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ऋषਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ । ਅਯਨਂ ਤਸ੍ਯ ਤਾ ਆਪਸ੍ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੭ ਅਰ ਇਤ੍ਯੇष ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਰ੍ਥੋ ਨਿਪਾਤਃ ਕਵਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਆਪ ਏਵਾਰ੍ਣਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਸ੍ਤੇਨ ਤਾ ਨਰਾਃ
ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੁਣ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਫਿਰ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਾਕੀ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਢਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਰੰਗ, ਰਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਵਾਜ਼ ਤੇ ਛੂਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ, ਮਹਾਨ ਭਾਵ, ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਜਨਮ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਸਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਖ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੱਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਕੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਸਮਾਂ ਬਣ ਕੇ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਰਚਨਾ, ਸੰਘਾਰ ਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੋਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋਂ, ਸਵੈਭੂ (ਆਪ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ) ਹਿਰਣਯਗਭ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਅਜਨਮਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਜਾ (ਜੋ ਨਾਂ ਜੰਮਿਆ, ਨਾਂ ਮਰਿਆ) ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਭਵ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਖ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਕਦੇ ਨਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਵੈਭੂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਦਿਵਸਪਤੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਿਰਣਯਗਭ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਿਵਸ ਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜਲ ਨੂੰ ਨਾਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਜਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਏਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। 'ਅਰ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਲ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਾਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।
੧੮ ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਪੁਰਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ । ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯਃ ਪੁਰੁषਃ ਸੁष੍ਵਾਪ ਸਲਿਲੇ ਤਦਾ । । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ੩ਸੁਮਨਾਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਤ੍ । । ੧੯ ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤ੍ਰਯੀਪਥੇ ਯਃ ਪੁਰੁषੋ੪ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ । ਆਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣੋ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪ੍ਤਾ ਅਪੂਰ੍ਵ ਏਕਃ ਪੁਰੁषਃ ਪੁਰਾਣਃ । । 1.77.੨੦ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਪੁਰੁषੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵੈ ਤਮਸਾ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ । । ੨੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੇਤਨ, ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ, ਉਦੋਂ ਨਾਰਾਏਣ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ, ਸੁਚਿੱਤ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪੁਰਖ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿਤਯ ਵਰਗਾ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਵਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਹਿਰਣਯਗਭ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯਮਹਿਮਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਤੁਲ੍ਯਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਨੈਸ਼ਂ ਕਾਲਮੁਪਾਸ੍ਯ ਸਃ । ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਗਕਾਰਣਾਤ੍ । । ੧ ਸਲਿਲੇਨਾਪ੍ਲੁਤਾਂ ਭੂਮਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਃ । ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ ਤੁ ਵਰਾਹੋ ਵੈ ਅਪਃ ਸਂਵਿਸ਼ਤੇ ਪ੍ਰਭੁਃ । । ੨ ਸਞ੍ਚਿਤ੍ਯੈਵਂ ਸ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਭੂਮੇਰੁਦ੍ਧਰਣੇ ਕ੍ਸ਼ਮਃ । ਮਹੀਂ ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ ਮਗ੍ਨਾਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ । । ੩ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰਕੁਕ੍ਸ਼ੇਰ੍ਮਹਾਵਰਾਹਸ੍ਯ ਮਹੀਂ ਵਿਧਾਰ੍ਯ । ਵਿਧੁਨ੍ਵਤੋ ਵੇਦਮਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਰੋਮਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾ ਮੁਨਯੋ ੧ਜਪਨ੍ਤਿ । । ੪ ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯੋਰ੍ਵੀਂ ਸ ਸਲਿਲਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ । ਮਨਸਾ ਜਨਯਾਮਾਸ ਪੁਤ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਸਮਾਞ੍ਛੁਭਾਨ੍ । । ੫ ਭृਗ੍ਵਙ੍ਗਿਰਸਮਤ੍ਰਿਂ ਚ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਂ ਪੁਲਹਂ ਕਤੁਮ੍ । ਮਰੀਚਿਮਥ ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਵਸ਼ਿष੍ਠਂ ਨਵਮਂ ਤਥਾ । । ੬ ਨਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤੋऽਦਿਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ । । ੭ ਮਰੀਚਾਤ੍ਕਸ਼੍ਯਪਂ ੨ਪੁਤ੍ਰਂ ਯਂ ਵੇਧਾ ਜਨਯਜ੍ਜਲੇ । ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨਾਂ ਦਸ਼ਮਂ ਤੇਜਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਮਮ੍ । । ੮ ਵृਕ੍ਸ਼ਕਨ੍ਯਾऽਦਿਤਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਤ੍ਨੀ ਸਾ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਤੁ । ਅਣ੍ਡਂ ਸਾ ਜਨਯਾਮਾਸ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਿਸਂਯੁਤਮ੍ । । ੯ ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਨਵਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋऽਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਹੋ ਵਿਭਾਵਸੋਃ । । 1.78.੧੦ ਯਥਾਪੁਣ੍ਯਂ ਕਦਮ੍ਬਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਕੇਸ਼ਰੈਰ੍ਵृਤਮ੍ । ਤਥੈਵ ਤੇਜਸਾਂ ਗੋਲਂ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਵृਤਮ੍ । । ੧੧ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਾ ਪੁਰੁषੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ ਯੋਗਮੁਦਾਹਰਨ੍ । ਤੈਜਸਸ੍ਯ ਚ ਗੋਲਸ੍ਯ ਸ ਤੁ ਮਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । । ੧੨ ਆਦਤ੍ਤੇ ਸ ਤੁ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਅਪੋ ਨਦੀਸਮੁਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਰਦਕੂਪੇਭ੍ਯ ਏਵ ਚ । । ੧੩ ਸੌਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਯਾ ਦੇਵਸ੍ਯ ਅਸ੍ਤਂ ਯਾਤੇ ਦਿਵਾਕਰੇ । ਅਗ੍ਨਿਮਾਵਿਸ਼ਤੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੂਰਾਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਾਤ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਰਾਹ (ਸੂਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵਾਰਾਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਪੇਟ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਵਿਚ ਮੂਨੀਆਂ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਸਤ, ਪੁਲਹ, ਕਤੁ, ਮਰੀਚੀ, ਦਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਨੌ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਆਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਦਸਵਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਖਸ਼ਕਨਿਆ ਆਦਿਤੀ, ਜੋ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਡਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੂ, ਭਵ, ਸਵ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ, ਦਵਾਦਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨੌ ਯੋਜਨ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਣਾਹ ਵੀ ਭਾਵਸੂ (ਅੱਗ) ਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਕੇਸ਼ਰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੇਜ ਦੇ ਗੋਲ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਜੋਗ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇਜ ਦੇ ਗੋਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਕੂਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਦਾ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੂਰੋਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਸੋਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯੋਨਿਰੇਵ ਚ । । ਵਿਧੁऋਕ੍ਸ਼ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸੂਰ੍ਯਸਭ੍ਭਵਾਃ । । ੩੬ ਰਵੇਃ ਕਰਸਹਸ੍ਰਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਙ੍ਮਯਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪੁਨਃ ਸਪ੍ਤ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਗ੍ਰਹਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ । । ੩੭ ਸੁषੁਮ੍ਣੋ ਹਰਿਕੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਚ । ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵਾਪਰੋ ਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤਿ੨ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੩੮ ਸਸਤ੍ਤ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਬਨ੍ਧੁਸ੍ਤੁ ਜੀਵਾਯਤਿ ਚ ਵੈ ਜਗਤ੍ । ਸਪ੍ਤਜਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਞ੍ਜਜਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਪਰਃ । । ੩੯ ਤਾਰੇਯਸ਼੍ਚਾਪਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗੁਰੁਃ ਸੁਮਨਸਾਂ ਤਥਾ । ਉਗ੍ਰਾਹ੍ਵਃ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਪੁਤ੍ਰੋऽਨ੍ਯੋ ਵਨਮਾਲਿਨਃ । । ਕਃ ਸ਼ੇषਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤੇषਾਮੇਤੇ ਵੈ ਸਪ੍ਤ ਰਸ਼੍ਮਯਃ । । 1.78.੪੦ ਆਦਿਤ੍ਯਮੂਲਮਖਿਲਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ । ਭਵਤ੍ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ ਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । । ੪੧ ਰੁਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਮਹਦ੍ਯੁਤਿਮਤਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤੇਜੋ ਯਤ੍ਸਾਰ੍ਵਲੌਕਿਕਮ੍ । । ੪੨ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼ੋ ਦੇਵਦੇਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਸੂਰ੍ਯ ਏਵ ਤ੍ਰਿਲੋਕਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਪਰਮਦੈਵਤਮ੍ । । ੪੩ ਅਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਾਸ੍ਤਾਹੁਤਿਃ ਸਮ੍ਯਗਾਦਿਤ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠਤੇ । ਆਦਿਤ੍ਯਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਵृष੍ਟਿਰ੍ਵृष੍ਟੇਰਨ੍ਨਂ ਤਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । । ੪੪ ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਤੁ ਲੋਕਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਨਿਃਸृਤੌ ਪੁਰਾ । । ੪੫ ਏਤਤ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਿਨਾਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੇਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਅਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇऽਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । । ੪੬ ਕ੍ਸ਼ਣਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾ ਦਿਵਸਾ ਨਿਸ਼ਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਮਾਸਾਃ ਸਮ੍ਵਤ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ऋਤਵੋऽਥ ਯੁਗਾਨਿ ਚ । । ਅਥਾਦਿਤ੍ਯਮृਤੇ ਹ੍ਯੇषਾਂ ਕਾਲਸਂਖ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੪੭ ਕਾਲਾਦृਤੇ ਨ ਨਿਯਮਾ ਨਾਗ੍ਨੇਰ੍ਵਿਹਰਣਕ੍ਰਿਯਾ । ऋਤੂ ਨਾਮਵਿਭਾਗਾਚ੍ਚ ਪੁष੍ਪਮੂਲਫਲਂ ਕੁਤਃ । । ੪੮ ਅਭਾਵੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਣਾਂ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਦਿਵਿ ਚੇਹ ਚ । ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਤਾਪਨਮृਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਵਾਰਿਤਸ੍ਕਰਮ੍ । । ੪੯ ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਤਪਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਵੇष੍ਯਤੇ । ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਨਾਮਾਨਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨੀਹ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ । । 1.78.੫੦ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ । ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਸਵਿਤਾ ਸੂਰ੍ਯੋ ਮਿਹਿਰੋऽਰ੍ਕਃ ਪ੍ਰਤਾਪਨਃ । । ੫੧ ਮਾਰ੍ਤਂਡੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਭਾਨੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਰ੍ਦਿਵਾਕਰਃ । ਰਵਿਰ੍ਵੈ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਨਾਮਭਿਃ । । ੫੨ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਧਾਤਾ ਭਗਃ ਪੂषਾ ਮਿਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਰੁਣੋऽਰ੍ਯਮਾ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਨਂਸ਼ੁਮਾਂਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੫੩ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾਃ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਮਾਸੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । । ੫੪ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਪਤਿ ਚੈਤ੍ਰੇ ਚ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਚਾਰ੍ਯਮਾ ਤਥਾ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਞ੍ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਾਸੇ ਤੁ ਆषਾਢੇ ਚਾਂਸ਼ੁਮਾਂਸ੍ਤਥਾ । । ੫੫ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਮਾਸਿ ਵਰੁਣਃ ਪ੍ਰੋष੍ਠਸਂਜ੍ਞਕੇ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਧਾਤਾ ਤਪਤਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ । । ੫੬ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਤਥਾ ਮਿਤ੍ਰਃ ਪੌषੇ ਪੂषਾ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਮਾਘੇ ਭਗਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤਪਤਿ ਫਾਲ੍ਗੁਨੇ । । ੫੭ ਤੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰ੍ਵਿष੍ਣੂ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਸਦਾ । ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਗੋਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ਼ਤੈਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਰਰ੍ਯਮਾ । । ੫੮ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਕੈਰ੍ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ੍ਤੁ ਅਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ਪਞ੍ਚਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਨਿਵ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਵਰੁਣਸ਼੍ਚਾਰ੍ਯਮਾ ਇਵ । । ੫੯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣੈਃ षਡ੍ਭਿਰ੍ਧਾਤੈਕਾਦਸ਼ਭਿਃ ਸ਼ਤੈਃ । ਮਿਤ੍ਰਵਦ੍ਭਗਵਤ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ਼ਤੇਨ ਚ । । 1.78.੬੦ ਉਤ੍ਤਰੋਪਕ੍ਰਮੇऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਯਃ ਸਦਾ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਪਕ੍ਰਮੇ ਭੂਯੋ ਹ੍ਰਸਨ੍ਤੇ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਯਃ । । ੬੧ ਏਵਂ ਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸੌਰ੍ਯਂ ਲੋਕਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍ । ਭਿਦ੍ਯਤੇ ऋਤੁਮਾਸੈਸ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਂ ਬਹੁਧਾ ੧ਭृਸ਼ਮ੍ । । ੬੨ ਏਵਂ ਨਾਮ੍ਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਦੇਕਸ੍ਯੈषਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਪੁਨਰੇਵਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । । ੬੩ ਆਸਾਂ ਪਰਮਯਤ੍ਨੇਨ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਭਿਨ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ । ਤਾਮਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿਮੋਹਾਚ੍ਚ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਾਨਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । । ੬੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਕਾਰਣਂ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦਾਹੁਰ੍ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਕੇਚਿਦ੍ਭਵਂ ਪਰਤ੍ਵੇਨ ਆਹੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਤਥਾਪਰੇ । । ੬੫ ਕਾਰਣਂ ਤੁ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਨਾਨਾਰ੍ਥੇषੁ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਏਕਃ ਸ ਤੁ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । । ੬੬ ਵਨਮਾਲਿਨਮੁਗ੍ਰੇਸ਼ਂ ਦਿਵਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਿਵਾਨ੍ਤਕਮ੍ । ਤਂ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ ਸੋਪਰ੍ਣਿਮਨੌਪਮਮ੍ । । ੬੭ ਯਥਾਨੁਰਜ੍ਯਤੇ ਵਰ੍ਣੇਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਫਾਟਿਕੋ ਮਣਿਃ । ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂਭੋਰਨੁਰਞ੍ਜਨਮ੍ । । ੬੮ ਏਕੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਥਾ ਮੇਘਃ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ । ਵਰ੍ਣਤੋ ਰੂਪਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । ੬੯ ਨਭਸਃ ਪਤਿਤਂ ਤੋਯਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਾਦਾਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ । ਭੂਮੇ ਰਸਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । 1.78.੭੦ ਯਥੇਨ੍ਧਨਵਸ਼ਾਦਗ੍ਨਿਰੇਕਸ੍ਤੁ ਬਹੁਧਾਯਤੇ । ਵਰ੍ਣਤੋ ਰੂਪਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । ੭੧ ਯਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇषਾਚ੍ਚ ਵਾਯੁਰੇਕਃ ਪृਥਗ੍ਭਵੇਤ੍ । ਸੁਗਨ੍ਧਿਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿਰ੍ਵਾ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । ੭੨ ਯਥਾ ਵਾ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯੋਗ੍ਨਿਰਨ੍ਯਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਹਵਨੀਯਾਦਿਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿषੁ ਤਥਾ ਹ੍ਯਸੌ । । ੭੩ ਏਕਤ੍ਵੇ ਚ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮੇਤਨ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਦਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਦੇਵੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਵਾਕਰੇ । । ੭੪ ਏषੋऽਣ੍ਡਜੋऽਧਿਗਸ਼੍ਚੈਵ ਏष ਏਵ ਭृਗੁਸ੍ਤਥਾ । ਏष ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਏष ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਸ੍ਤਥਾ । । ੭੫ ਏष ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸੂਰ੍ਯਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । । ੭੬ ੧ਇਜ੍ਯਤੇ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਚਾਸਾਵਤ੍ਰ ਯਾਨਾਤ੍ਮਕੋ ਰਵਿਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਸ੍ਤਨੁਭਿਰ੍ਨਾਮਭਿਸ਼੍ਚ ਸਃ । । ੭੭ ਵਸਤ੍ਯਗ੍ਨੌ ਤਥਾ ਵਾਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤੋਯੇ ਤਥਾ ਵਿਭੋ । ਏਵਂਵਿਧੋ ਹ੍ਯਯਂ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸਦਾ ਪੂਜ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨਤਾ । । ੭੮ ਆਦਿਤ੍ਯਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਸ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਲੀਯਤੇ । ਅਪ੍ਯੇਕਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯੋ ਨਾਮ ਧਾਤ੍ਵਰ੍ਥਨਿਗਮੈ ਰਵੇਃ । । ੭੯ ਸ ਰੋਗੈਰ੍ਵਰ੍ਜਿਤਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਦ੍ਯਃ ਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਨ ਹਿ ਪਾਪਕृਤਃ ਸਾਮ੍ਬ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰੇ । । 1.78.੮੦ ਤਥਾ ਤ੍ਵਂ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਸ੍ਵ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਯੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ । । ੮੧ ਯਥਾ ਤਵ ਪਿਤਾ ਸਾਮ੍ਬ ਯਥਾ ਵੇਧਾ ਯਥਾ ਹਰਃ । ਯਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੋਰਨੁਰਞ੍ਜਨਮ੍ । । ੮੨ ਏਕੀਭੂਯ ਯਥਾ ਮੇਘਃ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਤੇ । ਵਰ੍ਣਤੋ ਰੂਪਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । ੮੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੂਰ੍ਯਮਹਿਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਮੂਲ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਚੰਦ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਭਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਮਝੋ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸੱਤ ਵਧੀਆ ਕਿਰਨਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ, ਹਰਿਕੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸਤਤਵ, ਅਤੇ ਸਪਤਜ—ਇਹ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾ ਸਪਤਜ, ਫਿਰ ਕੰਜਜ, ਤਾਰੇਯ, ਗੁਰੂ, ਉਗ੍ਰਾਹਵ, ਅਤੇ ਵਨਮਾਲੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ—ਸਭ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦ੍ਰ, ਚੰਦ, ਅਤੇ ਵਿਪ੍ਰ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਮਹਾਨ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹਵਨ ਆਦਿਤੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ; ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਵਰਖਾ, ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਅਨ, ਅਤੇ ਅਨ ਤੋਂ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਅਤੇ ਅਭਾਵ ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੋਖ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਿਰਵਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਲ, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ, ਰਾਤ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਸਾਲ, ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਯੁਗ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ; ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਅੱਗ ਦੀ ਚਲਣ ਕਿਰਿਆ, ਨਾ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਨਾ ਫੁੱਲ, ਮੂਲ, ਫਲ। ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਰ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ। ਨਾ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਤਪਦਾ, ਨਾ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਉਹ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਦਵਾਦਸ਼ (ਬਾਰਾਂ) ਨਾਮ ਆਮ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਆਦਿਤੀ, ਸਵਿਤਾ, ਸੂਰਜ, ਮਿਹਿਰ, ਅਰਕ, ਪ੍ਰਤਾਪਨ, ਮਾਰਤੰਡ, ਭਾਸਕਰ, ਭਾਨੁ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਦਿਵਾਕਰ, ਰਵੀ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਮ ਨਾਮ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਧਾਤਾ, ਭਗ, ਪੂਸ਼ਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਇੰਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਅਰਯਮਾ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਪਰਜਨ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤੀ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਚੈਤ੍ਰ, ਅਰਯਮਾ ਵੈਸ਼ਾਖ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਜੇਠ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਆਸ਼ਾਢ, ਪਰਜਨ ਸ਼੍ਰਾਵਣ, ਵਰੁਣ ਭਾਦੋਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਅਸ਼ਵਯੁਜ, ਧਾਤਾ ਕਾਰਤਿਕ, ਮਿਤ੍ਰ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ, ਪੂਸ਼ਾ ਪੋਸ਼, ਭਗ ਮਾਘ, ਤਵਸ਼ਟਾ ਫਾਲਗੁਨ—ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਗੋ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਅਰਯਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੋ-ਸੱਤ, ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਪੰਜ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਲ; ਵਿਵਸਵਾਨ, ਪਰਜਨ, ਵਰੁਣ, ਅਰਯਮਾ—ਇਹ ਵੀ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੋ ਗੁਣੇ ਛੇ ਅਤੇ ਧਾਤਾ ਗਿਆਰਾਂ ਸ਼ਤਾਂ ਨਾਲ; ਮਿਤ੍ਰ, ਭਗ, ਤਵਸ਼ਟਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤ ਨਾਲ। ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਕ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਚੌਵੀ (24) ਗਿਣਤੀ ਹੈ; ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤਮਸ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਕੁਝ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂ ਹੈ। ਵਨਮਾਲੀ, ਉਗ੍ਰੇਸ਼, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਖ, ਅਤੇ ਅੰਤਕ—ਇਹ ਸਵਯੰਭੂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਪਰਣੀ (ਪੰਛੀ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪੱਥਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਯੰਭੂ ਦਾ ਰੰਗ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਾ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧ ਜਾਂ ਦੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਦੱਖਣ, ਆਹਵਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਆਦਿ—ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ। ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਕਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਡਜ, ਧਰਤੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਰਜਸ, ਤਮਸ, ਸਤਵ—ਇਹ ਸਭ ਉਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਦ, ਯਜ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਇਜਿਆ, ਜੋ ਰਵੀ ਆਤਮਕ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਆਦਿਤੀ ਨੂੰ ਐਸਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਕ ਨਾਮ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਭਕਤੀ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦਿਵਾਕਰ ਨੂੰ ਸਰਨ ਲੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸਾਮਬ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਯੰਭੂ ਦਾ ਰੰਗ। ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਰੰਗ ਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ।
੧ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਅਹੋ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਹਰ੍षਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਯੇਨ ਮੇ ਭਕ੍ਤਿਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪਰਾ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਭਾਵਸੌ । । ੨ ਤਤੋ ਰਾਜ੍ਞੀਂ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾਂ ਚ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਦਿਣ੍ਡਿਨਂ ਪਿਙ੍ਗਲਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਥਯ ਮੇ ਮੁਨੇ । । ੩ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੇऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵੇ ਭਾਰ੍ਯੇ ਰਾਜ੍ਞੀ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਸਂਜ੍ਞਿਤੇ । ਤਯੋਰ੍ਹਿ ਰਾਜ੍ਞੀ ਦ੍ਯੌਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਪृਥਿਵੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ।੪ ਸੌਮ੍ਯਮਾਸਸ੍ਯ੨ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਦ੍ਯਾਵਾਰ੍ਕਃ ਸਹ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਮਾਘਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਮਹ੍ਯਾ ਸਹ ਭਵੇਦ੍ਰਵਿਃ । । ਭੂਰਾਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਗਚ੍ਛਤਃ ਸਙ੍ਗਮਂ ਤਥਾ । । ੫ ऋਤੁਸ੍ਨਾਤਾ ਮਹੀ ਤਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਾਤ੍ । ਦ੍ਯੌਰ੍ਜਲਂ ਸੂਯਤੇ ਗਰ੍ਭਂ ਵਰ੍षਾਸ੍ਵਿਹ ਚ ਭੂਤਲੇ । । ੬ ਤਤਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਭੂਤ੍ਯਰ੍ਥਂ੩ ਮਹੀ ਸਸ੍ਯਾਨਿ ਸੂਯਤੇ । ਸਸ੍ਯੋਪਯੋਗਸਂਹृष੍ਟਾ ਜੁਹ੍ਵਤ੍ਯਾਹੁਤਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੭ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰਸ੍ਵਧਾਕਾਰੈਰ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ । । ੮ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਸੂਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਦਨ੍ਨੌषਧਿਸੁਧਾਮृਤੈਃ । ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤੇਨ ਭੂਰ੍ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੯ ਯਥਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭੂਤਾ ਯਸ੍ਯ ਚੇਯਂ ਸੁਤਾ ਮਤਾ । ਅਪਤ੍ਯਾਨਿ ਚ ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ । । 1.79.੧੦ ਮਰੀਚਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਰੀਚੇਃ ਕਸ਼੍ਯਪਃ ਸੁਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿषੁਃ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਜਃ । । ੧੧ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਸ੍ਯ ਸੁਤੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿਰੋਚਨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਵਿਰੋਚਨਸ੍ਯ ਭਗਿਨੀ ਸਂਜ੍ਞਾਯਾ ਜਨਨੀ ਸ਼ੁਭਾ । । ੧੨ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੋਃ ਪੌਤ੍ਰੀ ਦਿਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਸਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਹ੍ਲਾਦੀ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ । । ੧੩ ਅਥ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸੁਰੂਪੇਤਿ ਮਰੀਚੇਰ੍ਦੁਹਿਤਾ ਸ਼ੁਭਾ । ਪੁਤ੍ਰੀ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸਾ ਤੁ ਜਨਨੀ ਤੁ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ । । ੧੪ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ੍ਤੁ ਭਗਿਨੀ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੀ । ਪ੍ਰਭਾਸਸ੍ਯ ਤੁ ਸਾ ਪਤ੍ਨੀ ਵਸੂਨਾਮष੍ਟਮਸ੍ਯ ਤੁ । । ੧੫ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਿਲ੍ਪਕਰਂ ਵਰਮ੍ । ਸ ਵੈ ਨਾਮ੍ਰਾ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਵਾਰ੍ਧਕਿਃ । । ੧੬ ਦੇਵਾਚਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯੇਯਂ ਦੁਹਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਃ । ਸੁਰੇਣੁਰਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਭਾਮਿਨੀ । । ੧੭ ਰਾਜ੍ਞੀ ਸਂਜ੍ਞਾ ਚ ਦ੍ਯੌਸ੍ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸੈਵ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਯਾ ਤਨੁਚ੍ਛਾਯਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਸਾ ਮਹੀਮਯੀ । । ੧੮ ਸਾ੧ ਤੁ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਗਵਤੋ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਸਾਧ੍ਵੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੇਵੀ ਰੂਪਯੌਵਨਸ਼ਾਲਿਨੀ । । ੧੯ ਨ ਤੁ ਤਾਂ ਨਰਰੂਪੇਣ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭਜਤਿ ਵੈ ਪੁਰਾ । ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯੇਹ ਤਦ੍ਰੂਪਂ ਮਹਤਾ ਸ੍ਵੇਨ ਤੇਜਸਾ । । 1.79.੨੦ ਗਾਤ੍ਰੇष੍ਵਪ੍ਰਤਿਰੂਪੇषੁ ਨਾਤਿਕਾਨ੍ਤਮਿਵਾਭਵਤ੍ । ਅਨਿष੍ਪਤ੍ਰੇषੁ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਗੋਲਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤਾਮਹਃ । । ੨੧ ਮਾਰ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵ ਚਾਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਸ੍ਤੇਨਾਦਿਤ੍ਯ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੨੨ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪਤ੍ਯਾਨਿ ਸਂਜ੍ਞਾਯਾਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਵੈ ਰਵਿਃ । । ੨੩ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਵਸਮਾਨਾ ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹੇ । ਭਰ੍ਤੁਃ ਸਮੀਪਂ ਯਾਹੀਤਿ ਪਿਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਾ ਪੁਨਃਪੁਨਃ । । ੨੪ ਅਗਚ੍ਛਦ੍ਵਡਵਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰੂਪਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ । ਉਤ੍ਤਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੂਨ੍ਗਤ੍ਵਾ ਤृਣਾਨ੍ਯਨੁਚਚਾਰ ਹ । । ੨੫ ਪਿਤੁਃ ਸਮੀਪਂ ਯਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਯਾ ਵਚਨੇਨ ਸਾ । ਸਂਜ੍ਞਾਯਾ ਧਾਰਯਦ੍ਰੂਪਂ ਛਾਯਾ ਸੂਰ੍ਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾ । । ੨੬ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਾਯਾਂ ਸਂਜ੍ਞੇਯਮਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਜਨਯਾਮਾਸ ਪੁਤ੍ਰੌ ਕਨ੍ਯਾਂ ਚ ਰੂਪਿਣੀਮ੍ । । ੨੭ ਪੂਰ੍ਵਜਸ੍ਯ ਮਨੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯੌ ਸਾਦृਸ਼੍ਯੇਨ ਚ ਤਾਵੁਭੌ । ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸ਼੍ਰੁਤਕਰ੍ਮਾ ਤਥੈਵ ਚ । । ੨੮ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਮਨੁਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸ਼੍ਰੁਤਕਰ੍ਮਾ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਗ੍ਰਹੋ ਯੋ ਵੈ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਃ । । ੨੯ ਕਨ੍ਯਾ ਚ ਤਪਤੀ ਨਾਮ ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਰੂਪਿਣੀ । ਸਂਜ੍ਞਾ ਤੁ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਤੇषਾਮਾਤ੍ਮਜਾਨਾਂ ਯਥਾਕਰੋਤ੍ । । 1.79.੩੦ ਨ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪੂਰ੍ਵਜਾਨਾਂ ਤੁ ਤਥਾ ਕृਤਵਤੀ ਤੁ ਸਾ । ਮਨੁਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਮਤੇ ਤਸ੍ਯਾ ਯਮਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਨ ਚਕ੍ਸ਼ਮੇ । । ੩੧ ਬਹੁਸ਼ੋ ਯਾਤ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਪਿਤੁਃ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ । ਸ ਵੈ ਕੋਪਾਚ੍ਚ ਬਾਲ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭਾਵਿਨੋऽਰ੍ਥਸ੍ਯ ਵੈ ਬਲਾਤ੍ । । ੩੨ ਪਦਾ ਸਨ੍ਤਰ੍ਜਯਾਮਾਸ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਯਮਃ । ਤਂ ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਤਤਃ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਭृਸ਼ਮ੍ । । ੩੩ ਪਦਾ ਤਰ੍ਜਯਸੇ ਯਨ੍ਮਾਂ ਪਿਤੁਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਗਰੀਯਸੀਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਵੈष ਚਰਣਃ ਪਤਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੩੪ ਯਮਸ੍ਤੁ ਤੇਨ ਸ਼ਾਪੇਨ ਭृਸ਼ਂ ਪੀਡਿਤਮਾਨਸਃ । ਮਨੁਨਾ ਸਹ ਤਨ੍ਮਾਤੁਃ ਪਿਤੁਃ ਸਰ੍ਵਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ । । ੩੫ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਤੁਲ੍ਯਮਸ੍ਮਾਸੁ ਮਾਤਾ ਦੇਵ ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਾਞ੍ਜ੍ਯਾਯਸੋ ਹ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕਨੀਯਾਂ ਸਂ ਬੁਭੂषਤਿ । । ੩੬ ਤਸ੍ਯਾ ਮਯੋਦ੍ਯਤਃ ਪਾਦੋ ਨ ਤੁ ਦੇਵ ਨਿਪਾਤਿਤਃ । ਬਾਲ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਮੋਹਾਤ੍ਤਦ੍ਭਵਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ । । ੩੭ ਸ਼ਪ੍ਤੋऽਹਮਸ੍ਮਿਂਲ੍ਲੋਕੇਸ਼ ਜਨਨ੍ਯਾ ਤਪਤਾਂ ਵਰ । ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚਰਣਸ੍ਤ੍ਰਾਯਤਾਂ ਮਹਤੋ ਭਯਾਤ੍ । । ੩੮ ਰਵਿਰੁਵਾਚ ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਮਹਤ੍ਪੁਤ੍ਰ ਭਵਿष੍ਯਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍ । ਯੇਨ ਤ੍ਵਾਮਾਵਿਸ਼ਤ੍ਕ੍ਰੋਧੋ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਲਿਨਮ੍ । । ੩੯ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਸ਼ਾਪਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਘਾਤਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾਭਿਸ਼ਪ੍ਤਾਨਾਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵੇਦਿਹ । । 1.79.੪੦ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਮੇਤਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾ ਮੇ ਕਰ੍ਤੁਂ ਮਾਤੁਰ੍ਵਚਸ੍ਤਵ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੇऽਹਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਪਿਤृਸ੍ਨੇਹਾਦਨੁਗ੍ਰਹਮ੍ । ।੪ ੧ ਕृਮਯੋ ਮਾਂਸਮਾਦਾਯ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੁ ਮਹੀਤਲੇ । ਕृਤਂ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਚ ਤ੍ਰਾਤੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ । ।੪ ੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਚ੍ਛਾਯਾਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤਨਯਾਵੁਭੌ । ਤੁਲ੍ਯੇष੍ਵਭ੍ਯਧਿਕਃ ਸ੍ਨੇਹ ਏਕਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ । । ੪੩ ਸਾ੧ ਤਤ੍ਪੁਰਾਭਵਂ ਤਸ੍ਮੈ ਨਾਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸ ਸਮਾਧਾਯ ਵਕ੍ਤੁਂ ਤਸ੍ਯਾਮਪਸ਼੍ਯਤ੍ । ।੪੪ ਤਾਂ ਸ਼ਪ੍ਤੁਕਾਮੋ ਭਗਵਾਨੁਦ੍ਯਤਃ ਕੁਪਿਤਸ੍ਤਤਃ । ਤਤਸ਼੍ਛਾਯਾ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਮਾਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । । ੪੫ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਮਾਗਤਃ । ਸਾ ਚਾਪਿ ਤਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਮਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧੁਕਾਮਂ ਰੋषੇਣ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਤਂ ਸ਼ਨੈਃ ।।੪੬ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮੋਵਾਚ ਤਵਾਤਿਤੇਜਸਾਵਿष੍ਟਮਿਦਂ ਰੂਪਂ ਸੁਦੁਃਸਹਮ੍ । ਅਸਹਨ੍ਤੀ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਾ ਚ ਵਨੇ ਚਰਤਿ ਸ਼ਾਦ੍ਵਲੇ ।।੪੭ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਤਾਂ ਭਵਾਨਦ੍ਯ ਸ੍ਵਾਂ ਮਾਯਾਂ ਸ਼ੁਭਚਾਰਿਣੀਮ੍ । ਰੂਪਾਰ੍ਥਂ ਭਵਤੋਰਣ੍ਯੇ ਚਰਨ੍ਤੀਂ ਸੁਮਹਤ੍ਤਪਃ ।।੪੮ ਰੂਪਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਾਕ੍ਯਾਦ੍ਯਦਿ ਵੈ ਰੋਚਤੇ ਵਿਭੋ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਤਯਾਮਿ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਂ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਭੋ ।।੪੯ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਬਹੁ ਮੇਨੇ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਤਤੋऽਨ੍ਵਜਾਨਾਤ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾਰਂ ਰੂਪਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨਾਯ ਤੁ ।।1.79.੫੦ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਹ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪੇ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ । ਭ੍ਰਮਿਮਾਰੋਪ੍ਯ ਤਤ੍ਤੇਜਃ ਸ਼ਾਤਯਾਮਾਸ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ।।੫ ੧ ਆਜਾਨੁਲਿਖਿਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਨਿਪੁਣਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । ਲੇਖਨਂ ਨਾਭ੍ਯਨਨ੍ਦਤ੍ਤੁ ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਨਿਵਾਰਿਤਃ ।।੫੨ ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਭਾਸਿਤਂ ਰੂਪਂ ਤੇਜਸਾ ਪ੍ਰਕृਤੇਨ ਤੁ । ਕਾਨ੍ਤਾਤ੍ਕਾਨ੍ਤਤਰਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਅਧਿਕਂ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਤਤਃ ।।੫੩ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਯੋਗਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸ੍ਵਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਵਡਵਾਂ ਤਥਾ । ਅਦृਸ਼੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤੇਜਸਾ ਸ੍ਵੇਨ ਸਂਵृਤਾਮ੍ ।।੫੪ ਅਸ਼੍ਵਰੂਪੇਣ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਤਾਂ ਮੁਖੇਨ ਸਮਾਸਦਤ੍ । ਮੈਥੁਨਾਯ ਵਿਚੇष੍ਟਨ੍ਤੋ ਪਰਪੁਂਸੋ ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ।।੫੫ ਸਾ ਤਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਧਾਰਯਤ੍ । ਦੇਵੌ ਤਸ੍ਯਾਮਜਾਯੇਤਾਮਸ਼੍ਵਿਨੌ ਭਿषਜਾਂ ਵਰੌ ।।੫੬ ਨਾਸਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਦਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਨਾਮਤੋऽਸ਼੍ਵਿਨੌ । ਅਤਃ ਪਰਂ ਸ੍ਵਕਂ ਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ੫੭ ਤਤਸ੍ਤੁ ਜਨਯਾਮਾਸ ਸਂਜ੍ਞਾ ਸੂਰ੍ਯਸੁਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਰੂਪੇਣ ਚਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਰੇਵਤਂ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ । । ੫੮ ਪਿਰ੍ਤੁਗृਹ੍ਯਾष੍ਟਮਂ ਸੋऽਸ਼੍ਵਂ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਃ ਪਲਾਯਤ । ਸ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤ੍ਸਕृਦਾਰੂਢਸ੍ਤਮਸ਼੍ਵਂ ਨੈਵ ਮੁਞ੍ਜਤਿ । । ੫੯ ਤਤੋऽਰ੍ਕੇਣ ਸਮਾਦਿष੍ਟੌ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਪਿਙ੍ਗਲੌ । ਅਸ਼੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਨਯੇਥਾਂ ਮੇ ਮਾ ਬਲਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰਤੋऽਸ੍ਯ ਤੁ । । 1.79.੬੦ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੌ ਤਿष੍ਠਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਅਸ਼੍ਵਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਭਿਕਾਞ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣੌ । ਨ ਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਤੁ ਲਭੇਤੇ ਤੌ ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਪਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੬੧ ਪ੍ਲਵਨ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਸੌ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਯਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਦਃ ਸੁਤਃ । ਰੇਵृਸ੍ਤੁ ਚ ਗਤੌ ਧਾਤੂ ਰੇਵਨ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੬੨ ਮਨੁਰ੍ਯਮੋ ਯਮੀ ਚੈਵ ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਸ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਃ । ਤਪਤੀ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਚੈਵ ਰੇਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਰਵੇਃ ਸੁਤਾਃ । । ੬੩ ਏਵਮੇषਾ ਪੁਰਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ਯਾ ਸਂਜ੍ਞਾ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਰਾਜ੍ਞੀ ਛਾਯਾ ਯਾ ਸਾ ਤੁ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ । । ੬੪ ਰਾਜृਦੀਪ੍ਤੌ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੂ ਰਾਜਾ ਰਾਜਤਿ ਯਤ੍ਸਦਾ । ਅਧਿਕਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਰਾਜਤੇ ਚ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੬੫ ਅਧਿਕਂ ਰਾਜਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਾ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਤ੍ਨੀ ਤੁ ਸਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜ੍ਞੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । ੬੬ ਕ੍ਸ਼ੁਭ ਸਞ੍ਚਲਨੇ ਧਾਤੁਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ ਤੇਨ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ । ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਥ ਵਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗੀਯਾਃ ੧ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । । ਛਾਯਾਂ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਤੇ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਸ੍ਮृਤਾ ਸਾ ਤੇਨ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ । । ੬੭ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਨਂ ਸਦਾ ਤਾਤ ਭृਸ਼ਂ ਪੀਡਿਤਮਾਨਸਮ੍ । ਧਰ੍ਮੇਣ ਰਞ੍ਜਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੬੮ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਤਾਤ ਸ਼ੁਭੇਨ ਪਰਮਦ੍ਯੁਤਿਃ । ਪਿਤॄਣਾਮਾਧਿਪਤ੍ਯਂ ਚ ਲੋਕਪਾਲਤ੍ਵਮਾਪ ਚ । । ੬੯ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋऽਯਂ ਮਨੁਰ੍ਲੋਕੇ ਮਹਾਮਤੇ । ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵਾਯੇ ਜਾਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਃ । । 1.79.੭੦ ਯਮਸ੍ਯ ਭਗਿਨੀ ਯਾ ਤੁ ਯਮੀ ਕਨ੍ਯਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ । ਸਾਭਵਤ੍ਸਰਿਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯਮੁਨਾ ਲੋਕਪਾਵਨੀ । । ੭੧ ਮਨੁਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇष ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਸ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਸ ਮਨੁਸ੍ਤਾਤ ਅष੍ਟਮਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੭੨ ਮੇਰੁਪृष੍ਠੇ ਤਪੋ ਦਿਵ੍ਯਮਦ੍ਯਾਪਿ ਚਰਤੇ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਭ੍ਰਾਤਾ ਸ਼ਨੈਭ੍ਰਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗ੍ਰਹਤ੍ਵਂ ਸ ਤੁ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ । । ੭੩ ਤਪਤੀ ਨਾਮ ਯਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਯੋਃ ਕਨ੍ਯਾ ਗਰੀਯਸੀ । ਸਾ ਬਭੂਵ ਸ਼ੁਭਾ ਪਤ੍ਨੀ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਂਵਰਣਸ੍ਯ ਤੁ । । ੭੪ ਤਾਪੀ ਨਾਮ ਨਦੀ ਚੇਯਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮੂਲਾਦ੍ਵਿਨਿਃਸृਤਾ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਜਲਾ ਸ੍ਨਾਨੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਦਧਿਗਾਮਿਨੀ । । ੭੫ ਸੌਮ੍ਯਯਾ ਸਙ੍ਗਤਾ ਸਾ ਤੁ ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਾ । ਵੈਵਸ੍ਵਤੀ ਯਥਾ ਵੀਰ ਸਙ੍ਗਤਾ ੧ਸ਼ਿਵਕਾਨ੍ਤਯਾ । । ੭੬ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਦੇਵਵੈਦ੍ਯਤ੍ਵਂ ਲਬ੍ਧਵਨ੍ਤੌ ਯਦੂਤ੍ਤਮ । ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਮੋਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇਸ੍ਮਿਨ੍ਭਿषਜਃ ਸਦਾ । । ੭੭ ਰੇਵਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਯੋऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਰੂਪੇਣਾਰ੍ਕਸਮਃ ਸੁਤਃ । ੨ਅਸ਼੍ਵਾਨਾਮਾਧਿਪਤ੍ਯੇ ਤੁ ਯੋਜਿਤਃ ਸ ਤੁ ਭਾਨੁਨਾ । । ੭੮ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਣ ਗਚ੍ਛਤੇऽਧ੍ਵਾਨਂ ਯਸ੍ਤਂ ਪੂਜਯਤੇ ਪਥਿ । ਸੁਖਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਸਦਾ ਯਦੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ । । ੭੯ ਤ੍ਵष੍ਟਾਪਿ ਤੇਜਸਾ ਤੇਨ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਯੈਵ ਚਾਜ੍ਞਯਾ । ਭੋਜਾਨੁਤ੍ਪਾਦਯਾਮਾਸ ਪੂਜਾਯੈ ਸਤ੍ਯ ਸੁਵ੍ਰਤ । । 1.79.੮੦ ਯ ਇਦਂ ਜਨ੍ਮ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ਵਾ ਪਠੇਤ ਵਾ । ਵਿਵਸ੍ਵਤੋ ਹਿ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਮਿਤੌਜਸਾਮ੍ । । ੮੧ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਾਤਿ ਸੂਰ੍ਯਸਲੋਕਤਾਮ੍ । ਇਹ ਰਾਜਾ ਭਵਤ੍ਯੇਵ ਪੁਨਰੇਤ੍ਯ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੮੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਆਦਿਤ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਮਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਾਹ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਹਾ ਤੇਜੀਲੇ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਮুনি, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਨੀ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ, ਅਤੇ ਦਿੰਡੀਨ, ਪਿੰਗਲ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੱਸ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਅਰਕ (ਸੂਰਜ) ਦੀਆਂ ਦੋ ਭਾਰੀਆਂ ਹਨ—ਰਾਜਨੀ ਅਤੇ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ; ਰਾਜਨੀ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ (ਦਿਆਉ) ਅਤੇ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਮੰਨੋ। ਸੌਮ ਮਾਸ ਦੀ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਦਿਆਉ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਮਾਘ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭੂ ਆਦਿਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸੰਗਮ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਧ ਧਰਤੀ ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਗਰਭ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਦਿਆਉ ਜਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਧਰਤੀ ਫਸਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਸਲ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਜਾਂ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸਵਧਾ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਫਸਲ, ਦਵਾਈ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ, ਪਿਤਰ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਭੂ ਨੂੰ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਨੀ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਮਰੀਚੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ਯਪ, ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਤੋਂ ਵਿਰੋਚਨ, ਵਿਰੋਚਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸੰਜਨਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੁਰੂਪ, ਅੰਗਿਰਸ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੀ ਮਾਂ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੀ ਭੈਣ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਪਤਨੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਿਲਪਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਵਸ਼ਟਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਾਰਧਕ, ਦੇਵ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਸੁਰੇਣੁ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਰਾਜਨੀ ਸੰਜਨਾ, ਦਿਆਉ, ਤਵਸ਼ਟਰੀ, ਪ੍ਰਭਾ, ਉਹੀ ਵਿਭਾਵੀ; ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ, ਧਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਮਾਰਤੰਡ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਭਾਰਿਆ, ਪਤਿਵਰਤਾ, ਸੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ। ਪਰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਭਜਿਆ; ਆਦਿਤੀ ਦਾ ਰੂਪ, ਆਪਣੀ ਮਹਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਗੋਲ ਰੂਪ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਹੋ, ਅੰਡ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਰਤੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਆਦਿਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੰਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ।" ਉਹ ਵਡਵਾ (ਘੋੜੀ) ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਕੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚਰਦੀ ਰਹੀ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਛਾਂ ਨੇ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਦੂਜੀ ਸੰਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਜਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਦਿਤੀ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਮਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ। ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ, ਧਰਮਜਨ, ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਮਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਰਵਾ ਮਨੁ, ਜੋ ਸਾਵਰਣੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਮਾ, ਜੋ ਗ੍ਰਹ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਹੈ। ਕੁੜੀ ਤਪਤੀ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ। ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਮਨੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਯਮ ਨੇ ਨਹੀਂ। ਯਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ। ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਪੈਰ ਥੱਲੇ ਪਵੇਗਾ।" ਯਮ, ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਮਨੁ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: "ਮਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪੈਰ ਉਠਾਇਆ, ਪਰ ਪੈਰ ਥੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; ਬਚਪਨ ਜਾਂ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ। ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਪੈਰ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾਏ।" ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦਾ ਉਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕੀੜੇ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ; ਮਾਂ ਦਾ ਕਿਹਾ ਸੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਬਚ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਦਿਤੀ ਨੇ ਛਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੂੰ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?" ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ; ਆਤਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਦੱਸਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ, ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਛਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਸੁਰ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛਾਂ, ਨਿਆਯ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੇਰੀ ਮਹਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਰੀ ਹੈ; ਸੰਜਨਾ, ਉਹ ਰੂਪ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਰਦੀ ਹੈ।" ਤੂੰ ਅੱਜ ਉਸ ਮਾਇਆਵਤੀ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਜੋ ਰੂਪ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਪਸੰਦ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ, ਦੇਵਿੰਦਰ, ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰੂਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿਆਂ। ਮਹਾਤਪਸੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਤੇਜ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਜਾਨੁ ਲਿਖਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਨਿਪੁਣਤਾ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਉਹ ਰੂਪ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਾਰਿਆ ਵਡਵਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਮਾਰਤੰਡ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਖ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਮੈਥੁਨ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਨੱਕ ਨਾਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋ ਦੇਵ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਸਤਯ ਅਤੇ ਦਸਰਾ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ, ਰੇਵੰਤ, ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ, ਅਠਵਾਂ, ਅਸ਼ਵ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਅਰਕ ਨੇ ਦੰਡਨਾਯਕ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ: "ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ, ਪਰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਕਰੋ।" ਦੋਵੇਂ, ਅਸ਼ਵ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੇ, ਛਿਦਰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅੱਜ ਵੀ ਛਿਦਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ, ਸੰਜਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਲਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰੇਵੰਤ, ਗਤੀ ਵਿੱਚ, ਧਾਤੂ, ਰੇਵੰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁ, ਯਮ, ਯਮੀ, ਸਾਵਰਣੀ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਤਪਤੀ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਰੇਵੰਤ—ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਜਨਾ, ਦੂਜੀ, ਧਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੰਜਨਾ, ਰਾਜਨੀ, ਛਾਂ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ। ਰਾਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਧਾਤੂ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਦਿਵਾਕਰ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਚਮਕਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਜਨੀ। ਕਸ਼ੁਭਾ, ਸੰਚਲਨ, ਧਾਤੂ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ; ਜਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਵਰਗੀ ਹਨ। ਛਾਂ ਨੂੰ, ਦਿਵੀ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਆਧਿਪਤ, ਲੋਕਪਾਲਤ, ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁ, ਲੋਕੇ, ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਯਮ ਦੀ ਭੈਣ, ਯਮੀ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੁੜੀ, ਯਮੁਨਾ, ਲੋਕ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਬਣੀ। ਮਨੁ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸਾਵਰਣੀ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ, ਅਠਵਾਂ ਮਨੁ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੇਰੂ ਪਿੱਠ 'ਤੇ, ਅੱਜ ਵੀ, ਉਹ ਮਹਾਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭਰਾ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਗ੍ਰਹਤਵ ਪਾ ਚੁੱਕਾ। ਤਪਤੀ, ਜੋ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਵਧੀਆ, ਰਾਜਾ ਸੰਵਰਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਤਾਪੀ ਨਦੀ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜਲ ਵਾਲੀ, ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੌਮਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਭ ਪਾਪ ਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਵੈਵਸਵਤੀ ਵੀਰ, ਸ਼ਿਵਕਾਂਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਦ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਦਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੇਵੰਤ, ਜੋ ਅਰਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਕ ਸਮਾਨ, ਅਸ਼ਵਾਂ ਦਾ ਆਧਿਪਤ, ਭਾਨੁ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦਵਾਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ। ਤਵਸ਼ਟਾ, ਤੇਜ ਨਾਲ, ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਭੋਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੂਜਾ ਲਈ। ਜੋ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮਹਿਮਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਇਤ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਥਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਹੇਲਿਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਮ੍ । ਸਾਮ੍ਬਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਭੂਯੋऽਪਿ ਨਾਰਦਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੧ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਸੂਰ੍ਯਪੂਜਾਫਲਂ ਯਚ੍ਚ ਯਚ੍ਚ ਦਾਨਫਲਂ ਮਹਤ੍ । ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇ ਫਲਂ ਯਚ੍ਚ ਗੀਤਵਾਦ੍ਯੇ ਚ ਯਤ੍ ਫਲਮ੍ । । ੨ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਯੇਨ ਸਮ੍ਪੂਜਯਾਮ੍ਯੇष ਭਾਨੁਂ ਦੇਵੈਃ੧ ਸਦਾਰ੍ਚਿਤਮ੍ । ੩ ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ ਇਮਮਰ੍ਥਂ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ । ਦਿਣ੍ਡਿਨਾ ਯਦੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਃ । । ੪ ਸੁਖਾਸੀਨਂ ਤਥਾ ਦੇਵਂ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਪਿਤਾਮਹਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦਿਣ੍ਡਿਰਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੫ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਸੂਰ੍ਯਪੂਜਾਫਲਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦਾਨਫਲਂ ਤਥਾ । ਪ੍ਰਣਾਮੇ ਯਤ੍ਫਲਂ ਦੇਵ ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਤੌਰ੍ਯਕਤ੍ਰਯੇ । । ੬ ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਕਾਰਿਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਤਥਾ । ਪੁਰਤੋ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਯਤ੍ਫਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੭ ਮਾਰ੍ਜਨੇ ਲੇਪਨੇ ਯਚ੍ਚ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਿਰੇ । ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਕृਤੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਮ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ । । ੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸ੍ਤੁਤਿਜਪ੍ਯੋਪਹਾਰੇਣ ਪੂਜਯਾ ਨ ਨਰੋ ਰਵੇਃ । ਉਪਵਾਸੇਨ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਪਾਪਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੯ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਸ਼ਿਰੋ ਭੂਮੌ ਨਮਸ੍ਕਾਰਪਰੋ ਰਵੇਃ । ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । 1.80.੧੦ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੋ ਨਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਰਵੇਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਕृਤਾ ਤੇਨ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ੧ਭਵੇਨ੍ਮਹੀ । । ੧੧ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਚਾਪਿ ਇਹ ਰੋਗੈਸ਼੍ਚ ਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਉਪਾਨਹੌ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਅਨ੍ਯਥਾ ਨਰਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੧੨ ਸੋਪਾਨਤ੍ਕੋ ਨਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਆਰੋਹੇਤ੍ਸੂਰ੍ਯਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ । ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਘੋਰਮਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂ ਵਿਭੋ । । ੧੩ ਸੂਰ੍ਯਂ ਮਨਸਿ ਯਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯੋਮਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਕृਤਾਸ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । । ੧੪ ਪਰਿਤੁष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਗਤਿਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਹ੍ਯਭੀष੍ਟਂ ਤੁ ਪਰਨ੍ਤਪ । । ੧੫ ਏਕਾਹਾਰੋ ਨਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਯੋऽਰ੍ਚਯਤੇ ਰਵਿਮ੍ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ । । ੧੬ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੋਪਵਾਸੀ ਸ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਵਾਥ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੧੭ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸੋਪਵਾਸੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਸਰ੍ਵਰਕ੍ਤੋਪਹਾਰੇਣ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । ੧੮ ਪਙ੍ਕਜੈਃ ਕਰਵੀਰੈਰ੍ਵਾ ਕੁਙ੍ਕਮੋਦਕਚਨ੍ਦਨੈਃ । ਮੋਦਕੈਸ਼੍ਚ ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ । । ੧੯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਮੁਪਵਾਸਰਤਃ ਸਦਾ । ਸਰ੍ਵਸ਼ੁਕ੍ਲੋਪਹਾਰੇਣ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । 1.80.੨੦ ਜਾਤੀਮੁਦ੍ਗਰਕੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਵੇਤੋਤ੍ਪਲਕਦਮ੍ਬਕੈਃ । ਪਾਯਸੇਨ ੧ਤਥਾ ਦੇਵਂ ਸਵਜ੍ਰੇਣਾਰ੍ਚਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । । ੨੧ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਵਿਧੁਃ ਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਹਂਸਯੁਕ੍ਤੇਨ ਯਾਨੇਨ ਹਂਸਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੁਤੇ । । ੨੨ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਦੇਵ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਉਪੋष੍ਯ ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਯੇਨ ਗਮਿष੍ਯੇ ਸ਼ਰਣਂ ਰਵੇਃ । । ੨੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਭਵਤਾ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਯਥਾ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਃ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟੋऽਰੁਣੇਨ ਵੈ । । ੨੪ ਕਥਿਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯੋ ਭਾਨੁਨਾ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨृਣਾਮ੍ । ਅਰੁਣਸ੍ਯ ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪृਚ੍ਛਤਃ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੇ । । ੨੫ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਥ ਕਾਲਸ੍ਯ ਦੇਵਦੇਵਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਮਰੁਣੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੨੬ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਦੇਵਦੇਵਸ਼ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਸਿ । ਦਿਨਂ ਨ ਯਾਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਕਾਰਣਂ ਮਮ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੨੭ ਕੁਰੁ ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਦੇਵ ਵਹਮਾਨੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤੇ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਭਗਵਾਨ੍ਪृष੍ਟ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੨੮ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਯਦਰ੍ਥਂ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਅਰ੍ਵਾਵਸੁਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ ਚਾਪੁਤ੍ਰਃ ਖਗੋਤ੍ਤਮ । । ੨੯ ਆਰਾਧਯਤਿ ਮਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰਕੈਃ । ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਃ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨ ਚ ਜਾਨਾਤ੍ਯਯਂ ਯਥਾ । । 1.80.੩੦ ਪੁਤ੍ਰਦੋऽਹਂ ਭਵੇ ਯੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਪੂਜਿਤਃ ਖਗ । ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਚ ਵਿਧਿਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯੇਨ ਪ੍ਰੀਤੋ ਭਵੇ ਨृਣਾਮ੍ । । ੩੧ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਸਂਜ੍ਞੋ ਵੈ ਵਿਧੀਨਾਮੁਤ੍ਤਮੋ ਵਿਧਿਃ । ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਂ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਦਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।। ੩੨ ਗृਹ੍ਣੀष੍ਵ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਂ ਗਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਯੇਨਾਹਂ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਦਦ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਤਥਾ ਖਗ । । ੩੩ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਾਨੋਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦੇਵ ਜਗਾਮ ਸ ਖਗੋਤ੍ਤਮਃ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਭਾਨੋਰ੍ਵਚਨਮਾਦਿਤਃ । । ੩੪ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਖਗਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਚਕਾਰ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਂ ਯਥਾਖ੍ਯਾਤਂ ਖਗੇਨ ਤੁ । । ੩੫ ऋਦ੍ਧਿਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਤਥਾਰੋਗ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਲਾਨ੍ । ਗਤੋऽਸੌ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਚ ਤੇਜਸਾ ਤਤ੍ਸਮੋਭਵਤ੍ । । ੩੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਸਾਂਬ ਨੇ ਮੁਨਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ: ਸਾਂਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀ ਮਹਾਨ ਫਲ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੀਤ-ਵਾਦਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ? ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਭਾਨੁ ਨੂੰ ਪੂਜ ਸਕਾਂ ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਵਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੁਣੋ, ਯਦੁਵੰਸ਼ੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕਾਗਰ ਕਰਕੇ। ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦਿੰਡਿਰ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹੀ: ਦਿੰਡਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸੋ, ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਨਮਸਕਾਰ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਤੌਰਯਕਤ੍ਰਯ (ਗੀਤ-ਵਾਦਨ) ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦਾ, ਅਤੇ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਲੇਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਭਾਸਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾਮਹ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਤੁਤੀ, ਜਪ, ਉਪਹਾਰ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੁਆਰਾ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਛੱਠੀ ਨੂੰ, ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਤ ਦਵੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਪਾਨਹ (ਜੁੱਤੀ) ਉਤਾਰ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉਪਾਨਹ ਪਾ ਕੇ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਅਸੀਪੱਤਰ ਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਛੱਠੀ ਜਾਂ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸਤਮੀ ਜਾਂ ਛੱਠੀ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਲਾਲ ਉਪਹਾਰ ਨਾਲ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਕਜ, ਕਰਵੀਰ, ਕੁੰਕੁਮ, ਓਦਕ, ਚੰਦਨ, ਮੋਦਕ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸਤਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਕਲ ਉਪਹਾਰ ਨਾਲ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਤੀ, ਮੁਦਗਰ, ਸ਼ਵेत ਉਤਪਲ, ਕਦੰਬ, ਪਾਯਸ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਵਜਰੇ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਂਦ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੰਸ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹੰਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੰਡਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਸਤਮੀ ਕਲਪ ਦਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ ਸਕਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਸਤਮੀ ਕਲਪ ਦਾ ਉੱਤਮ ਰੂਪ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰੁਣ ਨੇ ਸਹਸਰ ਕਿਰਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਭਾਨੁ ਨੇ ਸਤ ਸਤਮੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਅਰੁਣ ਨੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਿਆ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਦਿਵਾਕਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ, ਅਰੁਣ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹੀ: ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਕਿਉਂ ਬੈਠੇ ਹੋ? ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਦੇਵੇਸ਼ਾ, ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ। ਚਲਣ ਕਰੋ, ਦੇਵਤਾ, ਦਿਵਸਪਤੀ, ਇਹ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹੀ: ਸੁਣੋ, ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਅਰਵਾਵਸੁਰ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਉਪਹਾਰ ਨਾਲ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ। ਜਿਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦਾਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਖਗ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਤਮੀ ਕਲਪ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸਤਮੀ ਕਲਪ ਲੈ ਕੇ, ਜਾ ਕੇ, ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਭਾਨੁ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ, ਭਾਨੁ ਦੇ ਬਚਨ ਸਾਰੇ ਦੱਸੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤਮੀ ਕਲਪ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਨ, ਵਧੀ, ਆਰੋਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।