ਆਦਿਤ੍ਯਮਹਿਮਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਂ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਮ੍ । ਉਵਾਚ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦਿਣ੍ਡਿਰ੍ਲੋਕੇਸ਼ਮਾਦਰਾਤ੍ । । ੧ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਭਵਤਾਦਿष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਮृਤਂ੨ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਭਵਾਨ੍ਕਿਲ । । ੨ ਸ ਤ੍ਵਾਂ ਪृਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ । ਸਨ੍ਤੋषਯਿਤੁਮੀਸ਼ੇਹਂ ਯਥਾਵਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਏਹ੍ਯੇਹਿ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਂ ਚ ਮਤ੍ਸਮੀਪੇ ਗਣਾਧਿਪ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਣष੍ਟਾ ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਤਸ੍ਯ ਤੁ । । ੪ ਅਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋऽਸਿ ਭੂਤੇਸ਼ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਮਿਤੌਜਸਃ । ਆਰਾਧਨਾਯ ਭੂਤੇਸ਼ ਯਦੀਸ਼ੇ ਪ੍ਰਵਣਂ ਮਨਃ । । ੫ ਯਦਿ ਦੇਵਪਤਿਂ ਭਾਨੁਮਾਰਾਧਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ । ਭਗਵਨ੍ਤਮਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਭਵ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ । । ੬ ਨ ਹ੍ਯਦੀਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤੈਰ੍ਭਾਨੁਰ੍ਜ੍ਞਾਤੁ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਮੂਢੈਃ ਪ੍ਰਵੇष੍ਟੁਂ ਕੁਤ ਏਵ ਹਿ । । ੭ ਜਨ੍ਮਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਪੂਤਾ ਨਰਾਸ੍ਤਦ੍ਗਤਚੇਤਸਃ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਭਗਵਨ੍ਸੌਰਾਸ੍ਤਦਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ੮ ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਸਂਸਾਰਚਿਤੇ ਪਾਪਸਮੁਚ੍ਚਯੇ । ਨਾਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਜਾਯਤੇ ਪੁਂਸਾਂ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਾਭਿਮੁਖੀ ਮਤਿਃ । । ੯ ਪ੍ਰਦ੍ਵੇषਂ ਯਾਤਿ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਨ੍ਦਤਿ । ਯੋ ਨਰਸ੍ਤਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ਪਾਪਬੀਜਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਿਰ ਨਮ ਕੇ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਮਹਾ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦਿṇḍਿṛ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਹਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਕਰਮ-ਯੋਗ ਸਦਾ ਲਈ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕੇ, ਦੱਸ। ਬ੍ਰਹਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ, ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ, ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ। ਤੇਰੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਅਤਿ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਭਾਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਲੈ। ਬਿਨਾ ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭਾਨੂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ, ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਉਸ ਵੱਲ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਦਿਕਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨਾਲ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਾਪ ਘਟਦੇ ਨਹੀਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਤੰਡ ਵੱਲ ਮਤਿ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜੋ ਮਾਰਤੰਡ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ।
੧੭ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਸ੍ਤੈਲਮਿष੍ਟਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਇਤ੍ਯੇष ਨੀਲੀਤੈਲਸ੍ਯ ਦੋषਸ੍ਤੇ ਕਥਿਤੋ ਮਯਾ । । ੧੮ ਨ ਚੈਵ ਖਾਦੇਨ੍ਮਾਂਸਾਨਿ ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਨ ਪਿਬੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਨ ਦ੍ਰੋਹਂ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪਾਰੁष੍ਯਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । । ੧੯ ਨਾਵਭਾषੇਤ ਚਾਣ੍ਡਾਲਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਨੈਵ ਰਜਸ੍ਵਲਾਮ੍ । ਨ ਵਾਪਿ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ਧੀਨਂ ਮृਤਕਂ ਨਾਵਲੋਕਯੇਤ੍ । । 1.65.੨੦ ਨਾਸ੍ਫੋਟਯੇਨ੍ਨਾਤਿਹਸੇਦ੍ਗਾਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਨ ਗੀਤਕਮ੍ । ਨ ਨृਤ੍ਯੇਦਤਿਰਾਗੇਣ ਨ ਚ ਵਾਦ੍ਯਾਨਿ ਵਾਦਯੇਤ੍ । । ੨੧ ਨ ਸ਼ਯੀਤ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਨ ਸੇਵੇਤ ਦੁਰੋਦਰਮ੍ । ਨ ਰੁਦ੍ਯਾਦਸ਼੍ਰੁਪਾਤੇਨ ਨ ਚ ਵਾਚ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ੌਕਿਕਮ੍ । । ੨੨ ਆਕृषੇਨ੍ਨ ਸ਼ਿਰੋਯੂਕਾ ਨ ਵृਥਾਵਾਦਮਾਚਰੇਤ੍ । ਪਰਸ੍ਯਾਨਿष੍ਟਕਥਨਮਤਿਸ਼ੋਕਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੨੩ ਨ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ਤਾਡਯੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਤਿਭੋਜਨਮ੍ । ਨ ਚੈਵ ਹਿ ਦਿਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਦਮ੍ਭਂ ਸ਼ਾਠ੍ਯਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੨੪ ਰਥ੍ਯਾਯਾਮਟਨਂ ਵਾਪਿ ਯਤ੍ਨਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਅਥਾਪਰੋ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । । ੨੫ ਚੈਤ੍ਰਾਤ੍ਪ੍ਰਭृਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੀ । ਧਾਤੇਤਿ ਚੈਤ੍ਰਮਾਸੇ ਤੁ ਪੂਜਨੀਯੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੨੬ ਅਰ੍ਯਮੇਤਿ ਚ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਜ੍ਯੇष੍ਠੇ ਮਿਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਆषਾਢੇ ਵਰੁਣੋ ਜ੍ਞੇਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਭਸਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੨੭ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਨਭਸ੍ਯੇऽਥ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋਸ਼੍ਵਯੁਜਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਪੂषਾ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਮਾਸੇ ਤੁ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇषੁਰੁਚ੍ਯਤੇ । । ੨੮ ਭਗਃ ਪੌषੇ ਭਵੇਤ੍ਪੂਜ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਮਾਘੇ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਫਾਲ੍ਗੁਨੇ ਮਾਸਿ ਪੂਜ੍ਯੋ ਵਨ੍ਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । । ੨੯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਭੋਜਯੇਦ੍ਭੋਜਕਾਨ੍ਬੁਧਃ
ਸੱਤਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਜੇ ਕੋਈ ਤੇਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਖੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਲੀ ਤੇਲ ਦੀ ਖਾਮੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸਘृਤਂ ਭੋਜਨਂ ਦੇਯਂ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ । । 1.65.੩੦ ਭੋਜਕਾਯੈਵ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਮਾषਕਮ੍ । ਸਘृਤਂ ਭੋਜਨਂ ਦੇਯਂ ਰਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚੈਵ ਹਿ । । ੩੧ ਅਭਾਵੇ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਯਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਤਥੈਵ ਭੋਜਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਵਿਭੋ । । ੩੨ ਵਿਸ਼ੇषਤੋ ਵਾਚਕਸ਼੍ਚ ਬਾਹ੍ਮਣਃ ਕਲ੍ਪਵਿਤ੍ਸਦਾ । ਇਤ੍ਯੇषਾ ਕਥਿਤਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਸਪ੍ਤਮੀ ਗਣਨਾਯਕ । । ੩੩ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਸਤੀ ਪਾਪਹਰਾ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਪ੍ਰਦਾਯਿਨੀ । । ੩੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਿਣ੍ਡਿਸਂਵਾਦੇ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਆਦਿਤ੍ਯਮਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨੇ ਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਘੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਖਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਨੇ ਦੀ ਦਕਸ਼ਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜਗਾਮਾਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਭੋਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸੂਰ੍ਯਮਾਰਾਧਯਦ੍ਦਿਣ੍ਡੀ੪ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਚਰੋऽਭਵਤ੍ । । ੧ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਭੂਯਃ ਕਥਯ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਮੇ । ਸ਼ृਣ੍ਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਤृਪ੍ਤਿਰਮृਤਸ੍ਯੇਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਸਮ੍ਵਾਦਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਙ੍ਖਯੋਃ । ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਾਨਵੋ੧ ਨृਪ । । ੩ ਆਸੀਨਮਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸ਼ਂਖਂ ਦ੍ਵਿਜੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਜਗਾਮ ਹ । ਫਲਭਾਰਾਨਤਚ੍ਛਾਯੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਵृਨ੍ਦਸਮਾਕੁਲੇ । । ੪ ਪਰਸ੍ਪਰਮृਗਸ਼ृਙ੍ਗਕਣ੍ਡੂਯਿਤਮृਗਾਵृਤੇ । ਬਰ੍ਹਿਰ੍ਵਨਾਮ੍ਬਰਾਨੀਤਤੀਰ੍ਥਕਨ੍ਦੋਪਭੋਗਿਨਿ । । ੫ ਪ੍ਰਭੂਤਕੁਸੁਮਾਮੋਦषਟ੍ਪਦੋਦ੍ਗੀਤਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਸਿਦ੍ਧਦੇਵਰ੍षਿਗਨ੍ਧਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਸੇਵਿਤਵਾਰਿਣਿ । । ੬ ਮੁਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਜਟਿਲੈਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਪਸੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤੇ । ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਤਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸ਼ਂਖਾਹ੍ਵਂ ਸੁਖਮਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੭ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਂ ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਪਰਾਯਣਮ੍ । ਤਤਃ ਸਂਹਤ੍ਯ ਸਹਸਾ ਤਂ ਭੋਜਕਕੁਮਾਰਕਾਃ । । ੮ ਵਿਨੀਤਾ ਉਪਸਂਗਮ੍ਯ ਯਥਾਵਦਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ । ਆਸਨੇषੂਪਵਿष੍ਟਾਸ੍ਤ ਉਪਵਿष੍ਟਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ । । ੯ ਭਗਵਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ੨ ਚ੍ਛਿਂਧਿ ਨਃ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਹਾਨ੍ । ਵਿਨਯੇਨੋਪਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਤਤੋ ਮੁਨਿਃ । । 1.66.੧੦ ਅਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾਨੁਵਾਚ ਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ । ਤੇषਾਂ ਤੁ ਪਠਤਾਮੇਵ ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਤੁ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ । । ੧੧ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋऽਥ ਤਂ ਦੇਸ਼ਮਾਜਗਾਮ ਦ੍ਵਿਜੋ ਨृਪ । ਯਥਾਵਦਰ੍ਚਿਤਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਙ੍ਖੇਨਾਮਿਤਤੇਜਸਾ । । ੧੨ ਵਨ੍ਦਿਤਸ਼੍ਚ ਕੁਮਾਰੈਸ੍ਤੈਰਭਵਤ੍ਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ । ਅਥੈਤਾਨਬ੍ਰਵੀਚ੍ਛਂਖਸ੍ਤਾਨ੍ਭੋਜਕਕੁਮਾਰਕਾਨ੍ । । ੧੩ ਸ਼ਿष੍ਟਾਗਮਾਦਨਧ੍ਯਾਯਃ ਸ ਚ ਜਾਤੋ ਵਿਰਮ੍ਯਤਾਮ੍ । ਯਥਾਜ੍ਞਾਪਯਸੀਤ੍ਯਾਹੁਃ ਕੁਮਾਰਾਸ੍ਤੇ ऋषਿਂ ਤਤਃ । । ੧੪ ਪ੍ਰਪਚ੍ਛ ਸਿਦ੍ਧਿਦਸ਼੍ਚੈਤਾਨ੍ਕੇ ਹ੍ਯੇਤੇ ਕਿਂ ਪਠਨ੍ਤਿ ਚ । ਸ਼ਙ੍ਖੋਵਾਚ ਮਹਾਰਾਜ ਕੁਮਾਰਾ ਭੋਜਕਾਤ੍ਮਜਾਃ । । ੧੫ ਸਸੂਤ੍ਰਕਲ੍ਪਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵਿਪ੍ਰ ਵੇਦਾਨਧੀਯਤੇ । ਤਥੈਵ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਂ ਚ ਭਾਸ੍ਵਤਃ । । ੧੬ ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਵਿਧਾਨਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਕਲ੍ਪਮਾਦਿਤਃ । ਅਧ੍ਯਙ੍ਗਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾਵਿਧਿਂ ਤਥਾ । । ੧੭ ਦ੍ਵਿਜ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਕ੍ਰਿਯੇਤ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਕਭ੍ਰਾਰ੍ਚਨਵਿਧਿਕ੍ਰਮਃ । ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਪ੍ਰਦੀਪਾਨਾਂ ਕਿਂ ਫਲਂ ਰਵਿਮਨ੍ਦਿਰੇ । । ੧੮ ਕੇਨ ਤੁष੍ਯਤਿ ਦਾਨੇਨ ਵ੍ਰਤੇਨ ਨਿਯਮੇਨ ਚ । ਧੂਪਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰਾਦਿ ਕਿਂ ਚ ਦੇਯਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । । ੧੯ ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਪੋਧਨ । ਵਿਸ਼ੇषਤਸ੍ਤੁ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਹਿ । । 1.66.੨੦ ਸ਼ਙ੍ਖ ਉਵਾਚ ਇਮਮਰ੍ਥਂ ਵਸ਼ਿष੍ਠੇਨ ਪृष੍ਟਃ ਸਾਮ੍ਬੋ ਯਥਾ ਪੁਰਾ । ਸ ਚੋਵਾਚ ਵਸ਼ਿष੍ਠਾਯ ਤਦਹਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ । । ੨੧ ਅਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਪੁਣ੍ਯਤਮੇ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮੇ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਵਵਨ੍ਦੇ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਸ਼ਿष੍ਠਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੨੨ ਵਿਨਯੇਨੋਪਸਂਗਮ੍ਯ ਵਵਨ੍ਦੇ ਚਰਣੌ ਮੁਨੇਃ । ਕृਤਪ੍ਰਣਾਮਂ ਸਾਮ੍ਬਂ ਤੁ ਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਹ੍ਵੀਕृਤਾਨਨਮ੍ । । ੨੩ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੋ ਮੁਨਿਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤਂ ਤਦਾ । ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਗਾਤ੍ਰਂ ਕੁष੍ਠੇਨ ਮਹਤਾ ਤਵ । । ੨੪ ਘੋਰਰੂਪੇਣ ਤੀਵ੍ਰੇਣ ਕਥਂ ਤਦ੍ਵਿਗਤਂ ਤਵ
ਕਥਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰਧਿਕਾ ਰੂਪਂ ਚਾਤਿਮਨੋਹਰਮ੍ । । ੨੫ ਤੇਜਸ੍ਵਿਤਾਤਿਮਹਤੀ ਤਥੈਵ੨ ਸੁਕੁਮਾਰਤਾ । । ੨੬ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਸ੍ਤੁਤੋ ਨਾਮਸਹਸ੍ਰੇਣ ਲੋਕਨਾਥੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਗਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦਤ੍ਤਵਾਂਸ਼੍ਚ ਵਰਾਨ੍ਮਮ । । ੨੭ ਵਸ਼ਿष੍ਠ ਉਵਾਚ ਕਥਮਾਰਾਧਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਯਾਦਵਨਂਦਨ । ਕੈਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਤਤਪੋਦਾਨੈਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭਗਵਾਨ੍ਗਤਃ । । ੨੮ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਮਯਾ ਯਥਾ । ਤੋषਿਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ਸੂਰ੍ਯੋ ਵਿਧਿਨਾ ਯੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੨੯ ਮੋਹਾਨ੍ਮਯੋਪਹਸਿਤੋ੩ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਕੋਪਨੋ ਮੁਨਿਃ । ਤਤੋऽਹਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪੇਨ ਮਹਾਕੁष੍ਠਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । । 1.66.੩੦ ਤਤੋऽਹਂ ਪਿਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕੁष੍ਠਯੋਗਾਭਿਪੀਡਿਤਃ । ਲਜ੍ਜਮਾਨੋऽਤਿਗਰ੍ਵੇਣ ਇਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰਵਮ੍ । । ੩੧ ਤਾਤ ਸੀਦਤਿ ਮੇ ਗਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਪਰਿਹੀਯਤੇ । ਘੋਰਰੂਪੋ ਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਪੁਰੇष ਜਿਘਾਂਸਤਿ । । ੩੨ ਅਸ਼ੇषਵ੍ਯਾਧਿਰਾਜ੍ਞਾਹਂ ਪੀਡਿਤਃ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਣਾ । ਵੈਦ੍ਯੈਰੋषਧਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਮਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੩੩ ਸੋऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਹ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਯਦਿ ਵਾਹਮਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯਸ੍ਤਤੋऽਨੁਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੩੪ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯਃ ਸ ਪਿਤਾ षੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਭਿਪੀਡਿਤਃ । ਪਿਤਾ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਾਮੇਵਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ । । ੩੫ ਧੈਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਯਤਾਂ੧ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾ ਸ਼ੋਕੇ ਚ ਮਨਃ ਕृਥਾਃ । ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਦਿਤਂ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਤृਣਮਿਵਾਨਲਃ । । ੩੬ ਦੇਵਤਾਰਾਧਨਪਰੋ ਭਵ ਪੁਤ੍ਰਕ ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਚ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦੇਵਮਾਰਾਧਯਾਮਿ ਕਮ੍ । । ੩੭ ਕਮਾਰਾਧ੍ਯ ਵਿਮੁਚ੍ਯੇऽਹਂ ਤਾਤ ਰੋਗੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ਮਾਮੁਵਾਚ ਪਿਤਾ ਮਮ । । ੩੮ ਇਮਮਰ੍ਥਂ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟਃ ਪਦ੍ਮਯੋਨਿਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਨ ऋषਿਣਾ ਯੋਗੀਸ਼ੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
੭੨ ਸੋऽਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਂ ਦੇਵਂ ਸਪ੍ਤਲੋਕਪਰਾਯਣਮ੍ । ਕਾਲਾਯਨਮਸ਼ੇषਸ੍ਯ੧ ਜਗਤੋ ਹਦ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੭੩ ਆਰਾਧਯਿਤੁਂ ਗੋਪਾਲਂ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਮਮਿਤੌਜਸਮ੍ । ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਜਗਤੋ ਦੀਪਂ ਸ੍ਮृਤਮਾਤ੍ਰਾਘਨਾਸ਼ਨਮ੍ । । ੭੪ ਤਮਨਾਦ੍ਯਂ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਃ । ਉਪਦੇਸ਼ਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੭੫ ਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤਿਮੁਦ੍ਵਹਤੋ ਰਵੌ । ਜਗਾਮ ਪਰਿਤੋषਂ ਸ ਪਦ੍ਮਯੋਨਿਰ੍ਮਹਾਤਪਾਃ । ।੭ ੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯਤ੍ਪृਚ੍ਛਸਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਰਾਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਜਪ੍ਯਾਦਿ ਤਦਿਹੈਕਮਨਾਃ ਸ਼ृਣੁ । । ੭੭ ਅਨਾਦਿ ਯਤ੍ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਹੇਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਦਸਤਃ ਪਰਮ੍ । । ੭੮ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਂਸੋਰਨਯੋਰ੍ਯਤਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਨਿਤ੍ਯਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਿਨੋਸ਼੍ਚੈਵ ਜਗਦਾਦੌ ਮਹਾਤ੍ਮਨੋਃ । ।੭੯ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੋਭਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਂ ਸृष੍ਟੇਰ੍ਹੇਤੁਰ੍ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ । ਅਹੇਤੁਰਪਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਜਾਯਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । । 1.66.੮੦ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਤ੍ਵਂ ਚ ਤਥੈਵੇਸ਼੍ਵਰਲੀਲਯਾ । ਸਮੁਪੈਤਿ ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਛਨ੍ਦਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । । ੮੧ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੌ ਪਾਲਯਿਤਾ ਵਿष੍ਣੁਤ੍ਵਂ ਜਗਤਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚ ਜਗਨ੍ਨਾਥਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਕੁਰੁਤੇ ਰਵਿਃ । । ੮੨ ਤਮੇਕਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਧਾਮ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਭੇਦਾਭੇਦਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੩ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯੇऽਖਿਲਂ ਵਿਪ੍ਰ ਤਸ੍ਯੈਵਾਰਾਧਨਂ ਰਵੇਃ । । ੮੩ ਗੁਹ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਵੈ । ਤੁष੍ਟੇਨ ਹਿ ਪੁਰਾ ਮਹ੍ਯਂ ਕਥਿਤਂ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਤੁ । । ੮੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਵਾਦੇ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਆਦਿਤ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਟ੍षष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਮੈਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸਮ੍ਵਾਦਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਸਂਸ੍ਤੁਤੋ ਦੇਵੋ ਮੂਰ੍ਤਿਹੇਤੋਰ੍ਮਯਾ ਪੁਰਾ । ਯਜਨ੍ਤਂ ਚਾਪਰਂ ਦੇਵਂ ਭਕ੍ਤਿਨਮ੍ਰਂ ਮਹਾਮਤਿਃ । । ੧ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਮਥੋ ਗਤ੍ਵਾ ਰਹਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ਮਮ । ਅਹਂ ਚ ਕृਤਵਾਨ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤੋ ਰਵਿਮ੍ । । ੨ ਵੇਦੇषੁ੧ ਚ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਸਾਙ੍ਗੋਪਾਙ੍ਗੇषੁ ਗੀਯਸੇ । ਤ੍ਵਮਜਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ਧਾਤਾ ਮਹਾਭੂਤਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਵੇਰੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਰੂਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ।
੩ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਿ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਹ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾ ਦੇਵ ਸਰ੍ਵੇ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਮੂਲਕਾਃ । । ੪ ਯਜਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਮਹਰਹਰ੍ਨਾਨਾਮੂਰ੍ਤਿਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਦੈਵਤਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । । ੫ ਯਜਸੇ ਚੈਵ ਕਂ ਦੇਵਮੇਵ ਚਾਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਮਹੇ । ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਮਮ ਦੇਵੇਸ਼ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ । । ੬ ਇਤ੍ਥਂ ਮਯੋਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਅਵਾਚ੍ਯਮੇਤਦ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮਾਤ੍ਮਗੁਹ੍ਯਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । । ੭ ਤਵ ਭਕ੍ਤਿਮਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮੀਹ ਯਥਾਤਥਮ੍ । ਯਤਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮਵਿਜ੍ਞੇਯਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਚਲਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । । ੮ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤੈਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੯ ਤ੍ਰਿਗੁਣਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੋऽਸੌ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੋ ਭਗਵਾਨ੍ਸੈਵ੪ ਬੁਦ੍ਧਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । । 1.67.੧੦ ਮਹਾਨਿਤਿ ਚ ਯੋਗੇषੁ ਪ੍ਰਧਾਨਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਸਾਂਖ੍ਯੇ੫ ਚ ਪਠ੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਨਾਮਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸਦਾ । । ੧੧ ਵਿਸ਼੍ਵਗੋ ਵਿਸ਼੍ਵਭੂਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸਮ੍ਭਵਃ
ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਧृਤਂ ਚੈਵਾਤ੍ਮਕਂ ਯੇਨ ਇਦਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਾਤ੍ਮਨਾ । । ੧੨ ਅਸ਼ਰੀਰਃ ਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਮਮਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਤਵ ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਦੇਹਸਂਜ੍ਞਕਾਃ । । ੧੩ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਭੂਤੋऽਸੌ੨ ਨ ਕਰੋਤਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ । ਸਗੁਣੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਗਮ੍ਯੋ ਹ੍ਯਸੌ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੪ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦੋऽਸੌ ਸਰ੍ਵਤੋऽਕ੍ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਮੁਖਃ । ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਯੁਕ੍ਤੋऽਸੌ ਸਰ੍ਵਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ । । ੧੫ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਧਾ੪ ਵਿਸ਼੍ਵਭੁਜੋ ਵਿਸ਼੍ਵਪਾਦਾਕ੍ਸ਼ਿਨਾਸਿਕਃ । ਏਕਸ਼੍ਚਰਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇषੁ ਸ੍ਵੈਰਚਾਰੀ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ । । ੧੬ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਬੀਜਂ ਚਾਪਿ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਤਾਨਿ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ ਯੋਗਾਤ੍ਮਾ ਅਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਕੇ ਪੁਰੇ ਸ਼ੇਤੇ ਤੇਨਾऽਸੌ ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੭ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਬਹੁਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੮ ਮਹਾਪੁਰੁषਸ਼ਬ੍ਦਂ ਹਿ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਯੇष ਸਨਾਤਨਃ । ਸ ਤੁ ਵੈ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਪਨ੍ਨਃ ਸृਜਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ । । ੧੯ ਆਕਾਸ਼ਾਤ੍ਪਤਿਤਂ ਤੋਯਂ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ । ਭੂਮੇ ਰਸਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਤਥਾ ਗੁਣਵਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਸਃ । । 1.67.੨੦ ਏਕ ਏਵ ਯਥਾ ਵਾਯੁਰ੍ਦੇਹੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਪਞ੍ਚਧਾ । ਏਕਤ੍ਵਂ ਚ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੨੧ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਯਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਲਭਤੇ ਪਰਾਮ੍ । ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਦਾਵਾਗ੍ਰਿਕਾਦ੍ਯੇषੁ ਤਥਾ ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਸੌ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੨੨ ਯਥਾ ਦੀਪਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦੀਪ ਏਕਃ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ । ਤਥਾ ਰੂਪਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ ਏਵੈਕਃ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ । । ੨੩ ਸ ਯਦਾ ਬੁਧ੍ਯਤੇਤ੍ਮਾਨਂ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਕੇਵਲਃ । ਏਕਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਲਯੇ ਚਾਸ੍ਯ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ । । ੨੪ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਜਗਤਿ ਭੂਤਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ऋਤੇ੧ ਤਮੇਕਮੀਸ਼ਾਨਂ ਪੁਰੁषਂ ਬੀਜਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ । । ੨੫ ਅਕ੍ਸ਼ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਮੇਯਧ੍ਰ ਸਵਰ੍ਗਭ੍ਰ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਦਵ੍ਯਕ੍ਤਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਮ੍ । । ੨੬ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਭਾਵਸ੍ਥਾ ਯਾ ਸਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਾਂ ਯੋਨਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਯੋऽਸੌ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਃ । । ੨੭ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯਃ ਸ ਪਿਤਾ ਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਆਤ੍ਮਾ ਮਮ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤਸ੍ਤਂ ਪੂਜਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ । । ੨੮ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਤਂ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਹਿਨਃ । ਤੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇਨਾਦਿष੍ਟਾਃ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੨੯ ਤਂ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚਾਸੁਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਨਾਮਤਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਸਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਪਰ ਸਭ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸਪ੍ਤਮੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ ਪਰਮਂ ਦੇਵਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਪੂਜਿਤਮ੍ । ਆਰਾਧਯਨ੍ਤਿ ਯਂ ਦੇਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । । ੧ ਪਦ੍ਮਾਕृਤਿਂ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਲਿਨੈਰ੍ਗੁਗ੍ਗੁਲੇਨ ਤੁ । ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਸਦਾ ਦੇਵਂ ਮਹਾਦੇਵੋਰ੍ਚਤੇ ਰਵਿਮ੍ । । ੨ ਜਾਤਿਪੁष੍ਪੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਧੂਪੇਨ ਵਿਜਯੇਨ ਤੁ । ਵृषਣਂ ਸਿਹ੍ਲਕਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਖਣ੍ਡਮਗਰੁਸ੍ਤਥਾ । । ੩ ਕਰ੍ਪੂਰਂ ਚ ਤਥਾ ਮੁਸ੍ਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਸਤ੍ਵਚਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਇਤ੍ਯੇष ਵਿਜਯੋ ਧੂਪਃ ਸ੍ਵਯਂ ਦੇਵੇਨ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ । । ੪ ਕੇਸ਼ਵਸ਼੍ਚਕ੍ਰਰੂਪਂ ਤੁ ਸਦਾ ਸਮ੍ਪੂਜਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦਲਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਕਦਮ੍ਬਕੈਃ । । ੫ ਧੂਪੇਨਾਗੁਰੁਸਂਜ੍ਞੇਨ ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਮਯਾ ਸ ਪृष੍ਟੋ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵਾਰਾਧਨਾਯ ਵੈ । । ੬ ਕਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚੇष੍ਟਾਨਿ ਸਦਾ ਭਾਸ੍ਕਰਪੂਜਨੇ । ਤੇਨ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸ੍ਵਯਂ ਤਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । । ੭ ਮਲ੍ਲਿਕਾਯਾਸ੍ਤੁ ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਭੋਗਵਾਞ੍ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ । ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੈਸ਼੍ਚ ਭਜਤ੍ਯੇਵ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । । ੮ ੧ਗਨ੍ਧਕੁਟਜਕੈਃ ਪੁष੍ਪੈਃ ਪਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਭਵਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਮਰ੍ਚਯਤੋ ਰਵਿਮ੍ । । ੯ ਮਨ੍ਦਾਰਪੁष੍ਪੈਃ ਪੂਜਾ ਤੁ ਸਰ੍ਵਕੁष੍ਠਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਮਹਤੀਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । । 1.68.੧੦ ਅਰ੍ਕਸ੍ਰਜਾ ਭਵਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਫਲਪ੍ਰਦਃ । ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦੂਪਿਣੀਂ ਕਨ੍ਯਾਮਰ੍ਚਿਤੋ ਬਕੁਲਸ੍ਰਜਾ । । ੧੧ ਕਿਂਸ਼ੁਕੈਰਰ੍ਚਿਤੋ ਦੇਵੋ ਨ ਪੀਡਯਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । ਪੂਜਿਤੋऽਗਸ੍ਤ੍ਯਕੁਸੁਮੈਰਾਨੁਕੂਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । । ੧੨ ਕਰਵੀਰੈਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਚਰੋ ਭਵੇਤ੍ । ਤਥਾ ੧ਮੁਦ੍ਗਰਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੧੩ ਹਂਸਯੁਕ੍ਤੇਨ ਯਾਨੇਨ ਰਵੇਃ ਸਾਲੋਕ੍ਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਸ਼ਤਪੁष੍ਪਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਪੂषਸਾਲੋਕ੍ਯਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ਬਕਪੁष੍ਪੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਯਾਤਿ ਭਾਨੁਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੧੪ ਚਤੁਃਸਮੇਨ ਗਨ੍ਧੇਨ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਲਯਸ੍ਥਾਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੫ ਦੇਵਾਗਾਰਂ ਤੁ ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍ । ਸ ਰੋਗਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਲਾਭਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ । । ੧੬ ਤਸ੍ਯ ਚਾਯਤਨਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗੈਰਿਕੇਣੋਪਲੇਪਯੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਨ੍ਮਹਤੀਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਰੋਗੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੧੭ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੇਹ ਕੁष੍ਠਾਨਿ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਨृਣਾਮ੍ । ਪ੍ਰਲਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਮृਦਾ ਯਦ੍ਯੁਪਲੇਪਯੇਤ੍ । । ੧੮ ਵਿਲੇਪਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਕਰਵੀਰਾਣਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । । ੧੯ ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ਭਾਸ੍ਵਤਸ੍ਤੁष੍ਟਿਕਾਰਕਮ੍ । ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਨ ਭਵੇਲ੍ਲੋਕੇ ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਭਿਃ ਸ੍ਵਰ੍ਚਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । । 1.68.੨੦ ਕਰਵੀਰੈਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯੋ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮृਦ੍ਧੋऽਸੌ ਸੂਰ੍ਯਕਾਮਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੨੧ ਵਿਲੇਪ੍ਯਾਯਤਨਂ੩ ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਕਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮੋਦਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਃ ਸਮਾਃ । । ੨੨ ਏਕੇਨਾਸ੍ਯ ਭਵੇਦਰ੍ਥੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਾਰੋਗ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਨ੍ਤਤ੍ਯਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਭਾਰ੍ਗਵੀਂ੪ ਲਭੇਤ੍ । । ੨੩ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਵਿਪੁਲਂ ਧਾਨ੍ਯਂ षਡ੍ਭਿਰਾਯੁਰ੍ਬਲਂ ਯਸ਼ਃ । ਸਪ੍ਤਮਣ੍ਡਲਕਾਰੀ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਂਡਲਾਧਿਪਤਿਰ੍ਨਰ । । ੨੪ ਆਯੁਰ੍ਧਨਸੁਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ । ਘृਤਪ੍ਰਦੀਪਦਾਨੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਮਾਞ੍ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ । । ੨੫ ਕਟੁਤੈਲਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸ ਸ਼ਤ੍ਰੂਞ੍ਜਯਤੇ ਨਰਃ । ਤਿਲਤੈਲਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ । । ੨੬ ਮਧੂਕਤੈਲਦਾਨੇਨ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਦ੍ਦੇਵਂ ਪੁष੍ਪਧੂਪਾਦਿਭਿਰ੍ਬੁਧਃ । । ੨੭ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਿਤੋ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾ ਜਾਤੀ ਧੂਪਾਨਾਂ ਵਿਜਯਃ ਪਰਃ । । ੨੮ ਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਲੇਪਾਨਾਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍ । ਦੀਪਦਾਨੇ ਘृਤਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯੇ ਮੋਦਕਃ ਪਰਃ । । ੨੯ ਏਤੈਸ੍ਤੁष੍ਯਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਏਵਂ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । । 1.68.੩੦ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਂ ਦੇਵਦੇਵਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਸੁਖਾਸੀਨਸ੍ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਰਵੇਰਭਿਮੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੩੧ ਏਕਂ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤੇ ਪਾਨੀਯਸਂਯੁਤਮ੍ । ਕਾਮਂ ਯਥੇष੍ਟਂ ਹृਦਯੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਂ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਨਰਃ । । ੩੨ ਪਿਬੇਤ੍ਸਤੋਯਂ ਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਅਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਦਸ਼ਨੈਃ ਸਕृਤ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵੌ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੩੩ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰਹੀਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋऽਪਿ ਚ । ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਪਞ੍ਚ ਏਵ ਹਿ । । ੩੪ षਟ੍ ਪਿਬੇਚ੍ਚਾਪਿ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਤੁ ਇਤੀਯਂ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸਪ੍ਤਮਾਯਾਂ ਤੁ ਸਪ੍ਤ ਚੈਵ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ । । ੩੫ ਆਦੌ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਮਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣੇ । ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੂਯਸੇ ਯਥਾ । । ਤਥਾ ਮਾਮਪਿ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਮਰ੍ਥਤਃ ਕੁਰੁਤਾਂ ਰਵਿਃ । । ੩੬ ਤਤੋ ਹਵਿਰੁਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਜਪਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਹੁਤਾਸ਼ਨਂ ਚ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । । ੩੭ ਏਵਮੇਵ ਪਰਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਏਕਾਤ੍ਪ੍ਰਭृਤਿ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਦੋਦਕਸਪ੍ਤਮੀ । । ੩੮ ਏਕਂ ਤੋਯੇਨ ਸਹਿਤਂ ਦ੍ਵੌ ਚਾਪਿ ਘृਤਸਂਯੁਤੌ । ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤਥਾ ਮਧੁਨਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਦਧ੍ਨਾ ਚਤੁਰ ਏਵ ਚ । । ੩੯ ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਨਪਯਸਾ ਪਞ੍ਚ षਟ੍ ਚ ਗੋਮਯਸਂਯੁਤਾਨ੍ । ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਵੈ ਸਪ੍ਤ ਪਿਬੇਤ੍ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜ । । 1.68.੪੦ ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍षਪਸਪ੍ਤਮੀਮ੍ । ਬਹੁਪੁਤ੍ਰੋ ਬਹੁਧਨਃ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । । ੪੧ ਇਹ ਲੋਕੇ ਨਰੋ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਯਾਤਿ ਵਿਭਾਵਸੁਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮ੍ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਵਿਧਿਨਾਨੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । ੪੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸਪ੍ਤਮੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਮੁषਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦृष੍ਟੇ ਚ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਯਤਵ੍ਰਤਃ । । ੧ ਸਮਾਪ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਜਪਹੋਮਾਦਿਕਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਨੇਸ਼ਂ ਤੁ ਯਥਾਵਿਭਵਮਾਤ੍ਮਨਃ । । ੨ ਤਤਃ ਸ਼ਯੀਤ ਸ਼ਯਨੇ ਦੇਵਦੇਵਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋ ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯੇਦੁਦਯਨ੍ਤਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੩ ਸ਼ਕ੍ਰਧ੍ਵਜਂ ਤਥਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮृਦ੍ਧਯਃ । ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜਨਂ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ੧ ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਗੋਵੇਣੁਨਿਸ੍ਵਨਾਃ । । ੪ ਸ਼੍ਵੇਤਾਬ੍ਜਚਾਮਰਾਦਰ੍ਸ਼ਕਨਕਾਸਿਸੁਤੋਦ੍ਭਵਮ੍ । ਰੁਧਿਰਸ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤਿਂ ਸੇਕਂ ਪਾਨਂ ਚੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕਾਰਕਮ੍ । । ੫ ਸ਼੍ਵੇਤਾਯਾਃ ਪਞ੍ਚਪੂਤਾਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵृਦ੍ਧਿਕਾਰਕਮ੍ । ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਰ੍ਘृਤਾਕ੍ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪੁਤ੍ਰਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੬ ਸ਼ਸ੍ਤਵृਕ੍ਸ਼ਾਭਿਰੋਹਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕਾਰਕਃ । ਦੋਹਨਂ ਮਹਿषੀਸਿਂਹੀਗੋਧੇਨੂਨਾਂ ਸ੍ਵਕੇ ਮੁਖੇ । । ੭ ਧਨੁषਾਂ ਚ ਸ਼ਰਾਣਾਂ ਚ ਨਾਭੌ ਚ ਦ੍ਰੁਤਨਿਰ੍ਗਤਿਃ । ਅਭਿਹਨ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਖਾਦੇਤ੍ਸਿਂਹਾਨ੍ਗਾ ਭੁਜਗਾਂਸ੍ਤਥਾ । । ੮ ਸ੍ਵਾਂਗਸ਼ੀਰ੍षਂ੨ ਹੁਤਵਹੇ ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਰਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਰਾਜਤੇ ਹੈਮਨੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਯੋ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਪਾਯਸਂ ਦ੍ਵਿਜਃ । । ੯ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰੇ ਯਥਾ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਬਲਂ ਭਵੇਤ੍ । ਦ੍ਯੂਤੇ ਵਾਦੇऽਥ ਵਾ ਯੁਦ੍ਧੇ ਵਿਜਯੋ ਹਿ ਸੁਖਾਵਹਃ । । 1.69.੧੦ ਅਗ੍ਨੇਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਸਨਂ ਵਿਪ੍ਰ ਆਗ੍ਰੇਯਂ ਵृਦ੍ਧਿਕਾਰਕਮ੍ । ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜ੍ਵਲਨਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਵੇਧਸ਼੍ਚ ਭੂਤਯੇ । । ੧੧ ਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਾਣਾਂ੪ ਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਸਦਾ ਲਾਭਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਵਿष੍ਠਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ । । ੧੨ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਨੇ ਕ੍ਸ਼ੇਪੇ ਰਥਯਾਨੇ ਪ੍ਰਜਾਗਮਃ । ਨਾਨਾਸ਼ਿਰੋਬਾਹੁਤਾ ਚ ਹਸ੍ਤਾਨਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ । । ੧੩ ਅਗਮ੍ਯਾਗਮਨਂ ਚੈਵ ਸ਼ੋਕਮਧ੍ਯਯਨਂ ਤਥਾ । ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਜਨਾਚਾਰ੍ਯਗੁਰੁਵृਦ੍ਧਤਪਸ੍ਵਿਨਃ । । ੧੪ ਯਦ੍ਯਦ੍ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਹਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚੈਵ ਅਭਿषੇਕੋ ਨृਪਸ਼੍ਰਿਯਾਃ । । ੧੫ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਛੇਦੇਨ ਬਹੁਧਾ ਸ੍ਫੁਟਿਤੇਨ ਤੁ । ਰੁਦਿਤਂ ਹਰ੍षਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯੈ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਿਗਡਬਨ੍ਧਨੇ । । ੧੬ ਤੁਰਙ੍ਗਂ ਵृषਭਂ ਪਦ੍ਮਂ ਰਾਜਾਨਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਕੁਞ੍ਜਰਮ੍ । ਮਹਦੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯੋਭੀਕਸ਼੍ਚਾਧਿਰੋਹਤਿ । । ੧੭ ਗ੍ਰਸਮਾਨੋ ਗ੍ਰਹਾਂਸ੍ਤਾਰਾ ਮਹੀਂ ਚ ਪਰਿਵਰ੍ਤਯਨ੍ । ਉਨ੍ਮੂਲਯਨ੍ਪਰ੍ਵਤਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਯਲਾਭਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੧੮ ਦੇਹਾਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤੈਰ੍ਵਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵੇष੍ਟਨਮ੍ । ਪਾਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸਰਿਤਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਣਿ ਸੁਖਾਨਿ ਚ । । ੧੯ ਉਦਧਿਂ ਸਰਿਤਂ ਵਾਪਿ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਰਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਚ । ਅਦ੍ਰਿਂ ਲਙ੍ਘਯਤੇਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਜਯਾਯੁषਃ । । 1.69.੨੦ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ੇਦਙ੍ਕਮਾਸ਼ੀਰ੍ਵਾਦਪਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਭਵਤ੍ਯਰ੍ਥਾਗਮਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕृਮਿਭਿਰ੍ਯਦਿ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । । ੨੧ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤਂ ਦृष੍ਟਪ੍ਰਕਥਨਂ ਤਥਾ । ਮਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼ੁਭਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮੇਵ ਚ । । ੨ ੨ ਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚੈਵ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯੈਰਾਰੋਗ੍ਯਧਨਕਾਰਕਃ । ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਰਾਜ੍ਯਲਾਭਾਯ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਉਦਾਹृਤਃ । । ੨੩ ਤੈਰ੍ਦृष੍ਟੈ ਰੋਗਿਣੋ ਰੋਗਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸ਼ੋਭਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ । । ਰਾਜਭੋਜਕਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨਰਃ । । ੨੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਸਪ੍ਤਤਿਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਰ੍षਪਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਤਤੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸਮਯੇ ਸ੍ਨਾਤਃ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਸਃ । ਤਥੈਵ ਦੇਵਾਨ੍ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਖ ਮਿਲੇ।
੨ ਤਥਾ ਪੁਰਾਣਵਿਦੁष ਇਤਿਹਾਸਵਿਦੋ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ । ਤਥਾ ਵੇਦਵਿਦਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਭੌਮਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੩ ਰਕ੍ਤਾਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਥਾ ਚ ਗਾਵਃ ਸੁਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਦਿ ਹਵਿष੍ਯਮਨ੍ਨਮ੍ । ਪਯਸ੍ਵਿਨੀ ਚਾਪ੍ਯਥ ਭੋਜਕਾਯ ਦੇਯਾ ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਿਯਮਾਤ੍ਮਨੋ ਯਤ੍ । । ੪ ਭਵੇਦਲਾਭੋ ਯਦਿ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਦਾਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਜਯੋਪਜੀਵਿਨਃ । ਯੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਾਠਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਯੇऽਪਿ ਸਾਮਾਧ੍ਯਯਨੇषੁ ਯੁਕ੍ਤਾਃ । । ੫ ਪ੍ਰਥਮਂ ਭੋਜਕਾ ਭੋਜ੍ਯਾਃ ਪੁਰਾਣਵਿਦੁषੈਃ੨ ਸਹ । ਤੇषਾਮृਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਦਸ੍ਤਥਾ ਵੇਦਵਿਦੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੬ ਕृਤ੍ਵੈਵਂ ਸਪ੍ਤਮੀ ਸਪ੍ਤ ਨਰੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨੋऽਨਸੂਯਸ਼੍ਚ ਅਨਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਸੁਖਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਲਾਲ ਕਪੜੇ, ਗਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਮਾਲਾ, ਹਵਿਸ਼ਯ ਅੰਨ, ਦੁਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਸੰਦੀਦਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
੭ ਦਸ਼ਾਨਾਮਸ਼੍ਵਮੇਧਾਨਾਂ ਕृਤਾਨਾਂ ਯਤ੍ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । ਤਤ੍ਫਲਂ ਸਪ੍ਤਮੀ੨ ਸਪ੍ਤ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਵਃ । । ੮ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਲ੍ਲੋਕੇ ਅਨਯਾ ਯਨ੍ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ । ਨ ਚ ਰੋਗੋਸ੍ਤ੍ਯਸੌ ਲੋਕੇ ਅਨਯਾ ਯੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । । ੯ ਕੁष੍ਠਾਨਿ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦੁਰੁਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਅਪਯਾਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਨਾਗਾ ਗਰੁਡਸ੍ਯ ਭਯਾਰ੍ਦਿਤਾਃ । । 1.70.੧੦ ਵ੍ਰਤਨਿਯਮਤਪੋਭਿਃ ਸਪ੍ਤਮੀਃ ਸਪ੍ਤਏਵਂ ਵਿਧਿਵਦਿਹ ਹਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਾਨਵੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਃ । ਸ਼੍ਰੁਤਧਨਸੁਤਭਾਗ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਪੁਣ੍ਯੈਰੁਪੇਤੋ ਵ੍ਰਜਤਿ ਤਦਨੁਲੋਕਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਤਿਗ੍ਮਰਸ਼੍ਮੇਃ । । ੧੧ ਇਮਂ ਵਿਧਿਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਮਾਨਵਃ । ਸਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਂ ਸ ਵਿਸ਼ੇषਾਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । । ੧੨ ਸੁਰੈਰ੍ਵਾ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਵਾਪਿ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞੈਰਿਦਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੧੩ ਇਦਮਾਖ੍ਯਾਨਮਾਰ੍षੇਯਂ ਯਨ੍ਮਯਾਭਿਹਿਤਂ ਤਵ । ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤਾਯ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਨੇਤਰਾਯ ੧ ਕਦਾਚਨ । । ੧੪ ਯਸ਼੍ਚੈਤਚ੍ਛ੍ਰਾਵਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਸ਼੍ਚੈਤਚ੍ਛृਣੁਯਾਨ੍ਨਰਃ । ਸ ਸਹਸ੍ਰਾਰ੍ਚਿषਂ ਦੇਵਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੫ ਮੁਚ੍ਯੇਦਾਰ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਰੋਗਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵੇਮਾਮਾਦਿਤਃ ਕਥਾਮ੍ । ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਰ੍ਲਭਤੇ ਕਾਮਾਨ੍ਭਕ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯਗਤਿਂ ਲਭੇਤ੍ । । ੧੬ ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਣ ਗਚ੍ਛਤੇऽਧ੍ਵਾਨਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਦਂ ਪਠਤੇਧ੍ਵਨਿ । ਯੋ ਯਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਕਾਮਂ ਸ ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਚ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । । ੧੭ ਏਕਾਨ੍ਤਭਾਵੋਪਗਤ ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਤਤ੍ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯਵ੍ਰਤੋ ਨਰਃ । । ੧੮ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਲਗ੍ਨਗਰ੍ਭਾ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯੇਤ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਜਨਯੇਤ੍ਸੁਤਮ੍ । । ੧੯ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਵਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਏਵਮੇਤਨ੍ਮਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣਾਮਿਤੌਜਸਾ । । ਮਯਾਪਿ ਤਵ ਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਨੋਰਿਦਂ ਦ੍ਵਿਜ । । 1.70.੨੦ ਪੂਜਨੀਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਭਾਨੁਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਸ ਹਿ ਧਾਤਾ੪ ਵਿਧਾਤਾ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਗੁਰੁਃ । । ੨੧ ਉਦ੍ਯਨ੍ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਗਦ੍ਵਿਤਿਮਿਰਂ ਕਰੈਃ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਸ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰੀਯਤਾਂ ਤੇऽਦਿਤੇਃ ਸੁਤਃ । । ੨੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਆਦਿਤ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਸਰ੍षਪਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ਼ਾਪਵਿਸਰ੍ਜਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਇਤ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਚੋ ਯੋਗੀ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਨ੍ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਗਤਃ ਸੂਰ੍ਯਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੧ ਤਥਾ ਤ੍ਵਮਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਭਾਵਸੁਮ੍ । ਗਮਿष੍ਯਸਿ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । । ੨ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਆਦ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਰਵੇਃ ਕੁਤ੍ਰ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪੇ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਯਤ੍ਰ ਪੂਜਾਂ ਵਿਧਾਨੋਕ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯਸੌ ਰਵਿਃ । । ੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਦ੍ਵੀਪੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ੧ ਤੁ । ਪੂਰ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਵਨਂ ਨਾਮ ਤਥਾ ਮੁਣ੍ਡੀਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੪ ਕਾਲਪ੍ਰਿਯਂ੩ ਤृਤੀਯਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਤਥਾਨ੍ਯਦਪਿ ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਯਤ੍ਪੁਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਦਿਤਮ੍ । । ੫ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਤਟੇ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪੁਰਂ ਯਤ੍ਸਾਮ੍ਬਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਯੋਗੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿਵਾਕਰ ਦਾ ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਧਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵੀਪੇਸ੍ਮਿਞ੍ਛਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਤਾ । । ੬ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰਰ੍ਕੋ ਜਨਸ੍ਯਾਨੁਗ੍ਰਹਾਯ ਚ । ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਾਗੇਨ ਮਿਤ੍ਰੋ ਮੈਤ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । । ੭ ਅਵਲੋਕਞ੍ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਂ ਤਿष੍ਠਤੇ ਸਦਾ । ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਜਾਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੮ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕੋऽਯਂ ਸਾਮ੍ਬਃ ਸੁਤਃ ਕਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰੀਤੋ ਦਿਵਾਕਰ । ਯਸ੍ਯ ਚਾਯਂ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰ੍ਵਰਦਃ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਃ
ਇਸ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਮਬ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
1.63.੧੦ ਪਾਖਣ੍ਡੇषੁ ਰਤਿਃ ਪੁਂਸਾਂ ਹੇਤੁਵਾਦਾਨੁਕੂਲਤਾ । ਜਾਯਤੇ ਵਿष੍ਣੁਮਾਯਾਮ੍ਭਃ ਪਤਿਤਾਨਾਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । । ੧੧ ਯਦਾ ਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯਃ ਪੁਂਸਾਂ ਤਦਾ ਵੇਦਦ੍ਵਿਜਾਦਿषੁ । ਰਵੌ ਚ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਭਵਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ । । ੧੨ ਯਦਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਵਸ਼ੇषਸ੍ਤੁ ਨਰਾਣਾਂ ਪਾਪਸਞ੍ਚਯਃ । ਤਦਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਗੁਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵੇ ਭਜਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੩ ਭ੍ਰਮਤਾਮਤ੍ਰ ਸਂਸਾਰੇ ਨਰਾਣਾਂ ਪਾਪਦੁਰ੍ਗਮੇ । ਹਸ੍ਤਾਵਲਮ੍ਬਦੋਪ੍ਯੇਕੋ ਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰੀਤੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੧੪ ਸਰ੍ਵਭਾਗਵਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਂ ਰਵਿਮ੍ । ਆਰਾਧਯੇਹ ਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰੀਤਿਮੇष੍ਯਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । । ੧੫ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਕਿਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਨਰਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਮਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਪਦ੍ਮਸਮ੍ਭਵ । ਯਚ੍ਚ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਪਦ੍ਮਜ । । ੧੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਯੋ ਨ ਹਿਂਸਕਃ । ਭਾਵਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੇ ਤਸ੍ਯ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । । ੧੭ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਨਮਸ੍ਯਤਿ । ਨ ਚ ਦ੍ਰੋਗ੍ਧਾ੧ ਪਰਂ ਵਾਦੇ ਸ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਂ ਸਮਰ੍ਚਤਿ । । ੧੮ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ ਰਵਿਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਾਨ੍ਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ ਨਰਃ ਸੌਰਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੧੯ ਦੇਵਂ ਮਨੁष੍ਯਮਨ੍ਯਂ ਵਾ ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਪਿਪੀਲਿਕਾਨ੍ । ਤਰੁਪਾषਾਣਕਾष੍ਠਾਨਿ ਭੂਮ੍ਯਂਭੋ ਗਗਨਂ ਦਿਸ਼ਃ । । 1.63.੨੦ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਚਾਪਿ ਦੇਵੇਸ਼ਾਦ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਦਿਵਾਕਰਾਤ੍ । ਯੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਯਤਿषੁ ਸ ਵੈ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਗੁਣਾਨ੍ਭਜੇਤ੍ । । ੨੧ ਭਾਵਂ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਪਾਪਕਮ੍ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਸ ਤੁ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਂ ਸਮਰ੍ਹਤਿ । । ੨੨ ਸੁਤਪ੍ਤੇਨੇਹ ਤਪਸਾ ਯਥੈਰ੍ਵਾ ਬਹੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ । ਤਾਂ ਗਤਿਂ ਨ ਨਰਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਂ ਗਤਾਃ ਸੂਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ੨੩ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਭਾਨੌ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਵੋ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਃ । ਗਣੇਸ਼੍ਵਰ ਕृਤਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਲਾਘ੍ਯਃ ਸੌਰਃ ਸ ਮਾਨਵਃ । । ੨੪ ਅਪਿ ਨ: ਸ ਕੁਲੇ ਧਨ੍ਯੋ ਜਾਯਤੇ ਕੁਲਪਾਵਨਃ । ਭਗਵਾਨ੍ਭਕ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਯੇਨ ਭਾਨੁਰੁਪਾਸਿਤਃ । । ੨੫ ਯਃ ਕਾਰਯਤਿ - ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਂ ਹृਦਯਾਲਮ੍ਬਨਂ ਰਵੇਃ । ਸ ਨਰੋ ਭਾਨੁਸਾਲੋਕ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਧੁਤਕਲ੍ਮषਃ । । ੨੬ ਯਸ੍ਤੁ ਦੇਵਾਲਯਂ ਭਾਨੋਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਾਰਯਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਸ ਸਪ੍ਤ ਪੁਰੁषਾਁਲ੍ਲੋਕਂ ਭਾਨੋਰ੍ਨਯਤਿ ਮਾਨਵਃ । । ੨੭ ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਾਬ੍ਦਾਨਿ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾ ਰਵੇਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਮਨ੍ਦਿਰੇ । ਤਾਵਦ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ । । ੨੮ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣੋਪੇਤਾ ਤਦ੍ਗृਹੇ ਸਨ੍ਤਤੋ ਵਿਧਿਃ । ਨਿष੍ਕਾਮਂ ਚ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਯਾਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਸਾਮ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੨੯ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਮਨੋਜ੍ਞਾਨਿ ਚ ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੋਃ ਸਦਾ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਸਃ । । 1.63.੩੦ ਧੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਂ ਚਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ । ਨਰਃ ਸੋऽਨੁਦਿਨਂ ਯਜ੍ਞਂ ਕਰੋਤ੍ਯਾਰਾਧਨਂ ਰਵੇਃ । । ੩੧ ਯਜ੍ਞੇਸ਼ੋ ਭਗਵਾਨ੍ਪੂषਾ ਸਦਾ ਕ੍ਰਤੁਭਿਰਿਜ੍ਯਤੇ । ਬਹੂਪਕਰਣਾ ਯਜ੍ਞਾ ਨਾਨਾਸਮ੍ਭਾਰਵਿਸ੍ਤਰਾਃ । । ੩੨ ਨ ਤੇ ਦਿਣ੍ਡਿਨ੍ਨਵਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਨੁष੍ਯੈਰਲ੍ਪਸਞ੍ਚਯੈਃ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤੁ ਪੁਰੁषੈਃ ਪੂਜਾ ਕृਤਾ ਦੂਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰੈਰਪਿ । । ਭਾਨੋਰ੍ਦਦਾਤਿ ਹਿ ਫਲਂ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞੈਃ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । । ੩੩ ਯਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਹृਦ੍ਯਾਨਿ ਧੂਪਗਨ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ । ਦਯਿਤਂ ਭੂषਣਂ ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਚੈਵ ਵਾਸਸੀ । । ੩੪ ਯਾਨਿ ਚਾਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਿ ਭਕ੍ਸ਼ਾਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਵੈ । ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਤਾਨਿ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੇ ਭਵੇਥਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਨ੍ਮਨਾਃ । । ੩੫ ਆਦ੍ਯਂ ਤਂ ਭੁਵਨਾਧਾਰਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਾਦਯ । ਆਰਾਧ੍ਯ ਯਾਤਿ ਤਂ ਦੇਵਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਨਰੋ ਲਯਮ੍ । । ੩੬ ਪੁष੍ਪੈਸ੍ਤੀਰ੍ਥੋਦਕੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਰ੍ਮਧੁਨਾ ਸਰ੍ਪਿषਾ ਤਥਾ । ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਭਾਨੁਂ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਂ ਗੋਪਤਿਂ ਖਗਮ੍ । । ੩੭ ਦਧਿਕ੍ਸ਼ੀਰਹ੍ਰਦਾਨ੍ਪੁਣ੍ਯਾਂਸ੍ਤਤੋ ਲੋਕਾਨ੍ਮਧੁਚ੍ਯੁਤਃ । ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਤਿ ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍ । । ੩੮ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਰ੍ਗੀਤੈਸ੍ਤਥਾ ਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣੈਃ । ਮਨਸਸ਼੍ਚੈਵ ਯੋਗੇਨ ਆਰਾਧਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੩੯ ਆਰਾਧ੍ਯ ਤਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਮਯਾ ਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਃ । ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਪਾਲਯੇਲ੍ਲੋਕਾਂਸ੍ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । 1.63.੪੦ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ਦੇਵੀਂ ਭਵਾਨੀਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ਦੀਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ऋषਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੪੧ ਸ ਤ੍ਵਮੇਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਸ੍ਤਮੁਪਵਾਸੈਸ਼੍ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਤੋषਯਾਬ੍ਦਂ ਹਿ ਤੁष੍ਟੋऽਸੌ ਭਾਨੁਰ੍ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਦਃ । । ੪੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਿਣ੍ਡਿਸਂਵਾਦੇ ਆਦਿਤ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੁਰੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਵੇਦਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਿਆਂ 'ਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦীক্ষਾ ਦੇ ਗੁਣ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਮਨੁੱਖ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਹੱਥ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਸਕਰ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਿੰਡੀਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪਦਮ-ਸੰਭਵ, ਦীক্ষਾ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਲਕੜ ਹਨ? ਦীক্ষਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ, ਹੋਰ ਜੀਵ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ, ਰੁੱਖ, ਪੱਥਰ, ਲੱਕੜ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਆਸਮਾਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਦীক্ষਾ ਦੇ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਪ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਦীক্ষਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਰੱਖੀ, ਹੇ ਗਣੇਸ਼, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗ ਕੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਧੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਿਯਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਸ਼ਰ ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਗੰਧੀ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਫੁੱਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੋਜ਼ ਧੂਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧੀ, ਤੇ ਲੇਪ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਜ਼ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਯਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰਤੂ ਨਾਲ ਆਰਾਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਯਜਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਮਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਘੱਟ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਦੂਰਵਾ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨਪਸੰਦ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧੀ, ਲੇਪ, ਪਿਆਰਾ ਗਹਣਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ, ਫਲ, ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ; ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਦੇਵ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ, ਤੀਰਥ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਸੁਗੰਧੀ, ਮਧ, ਘੀ, ਅਤੇ ਦੂਧ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਾਉ; ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਗੋਪਾਲ, ਪੰਛੀ। ਦਹਿ, ਦੂਧ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲਾਬਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖਰੀ ਨਿਰਵਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਤੋਤ੍ਰ, ਗੀਤ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਰਪਣ, ਮਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਿਰਜਣ ਕਰੀ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਇਆ। ਤੂੰ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ; ਜਦ ਸੂਰਜ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਲਭ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫਲਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਉਪਵਾਸੈਃ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਥਂ ਤੁष੍ਯਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । ਪਰਿਹਾਰਾਂਸ੍ਤਥਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਯੇ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਪਵਾਸਿਭਿਃ । । ੧ ਯਦ੍ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥਾ ਚੈਵ ਭਾਸ੍ਕਰਾਰਾਧਨੇ ਨਰੈ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਯਥਾਵਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਮ੍ਪੂਜਿਤੋ ਧੂਪਪੁष੍ਪਾਨ੍ਨੈਰ੍ਭਾਨੁਰਾਦਰਾਤ੍ । ਭੋਗਿਨਾਮੁਪਕਾਰਾਯ ਕਿਂ ਪੁਨਸ਼੍ਚੋਪਵਾਸਿਨਾਮ੍ । । ੩ ਉਪਾਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਯਸ੍ਤੁ ਵਾਸੋ ਗੁਣੈਃ ਸਹ । ਉਪਵਾਸਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਰ੍ਵਭੋਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । । ੪ ਏਕਰਾਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਨਕ੍ਤਮੇਵ ਚ । ਉਪਵਾਸੀ ਰਵਿਂ ਯਸ੍ਤੁ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਮਾਨਵਃ । । ੫ ਤਨ੍ਨਾਮਜਾਪੀ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਰਤਸ੍ਤਦ੍ਗਤਮਾਨਸਃ । ਨਿष੍ਕਾਮਃ ਪੁਰੁषੋ ਦਿਣ੍ਡੇ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੬ ਯਂ ਚ ਕਾਮਮਭਿਧ੍ਯਾਯ ਮਾਸ੍ਕਰਾਰ੍ਪਿਤਮਾਨਸਃ । ਉਪੋषਤਿ ਤਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇ ਖਗਮੇऽਖਿਲਮ੍ । । ੭ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯੈਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਸ਼੍ਚ ਕਞ੍ਜਜ । ਸਂਸਾਰਗਰ੍ਤੇ ਪਙ੍ਕਸ੍ਥੇ ਸੁਗਤਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍ । । ੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਅਨਾਰਾਧ੍ਯ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਗੋਪਤਿਂ ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਲੀਕੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਕਃ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸਦ੍ਗਤਿਮ੍ । । ੯ ਵਿषਯਗ੍ਰਾਹਿ ਵੈ ਯਸ੍ਯ ਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਰ੍ਪਿਤਮ੍ । ਸ ਕਥਂ ਪਾਪਪਙ੍ਕਾਕ੍ਤੋ ਨਰੋ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸਦ੍ਗਤਿਮ੍ । । 1.64.੧੦ ਯਦਿ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਾਰ੍ਤਃ ਸੁਗਤਿਂ ਗਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ । ਤਦਾਰਾਧਯ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਪਤਿਮ੍ । । ੧੧ ਪੁष੍ਪੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧੈਰ੍ਹਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪੈਃ ਸਾਗਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ । ਵਾਸੋਭਿਰ੍ਭੂषਣੈਰ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਰੁਪਵਾਸਪਰਾਯਣਃ । । ੧੨ ਯਦਿ ਸਂਸਾਰਨਿਰ੍ਵੇਦਾਦਭਿਵਾਚ੍ਛਸਿ ਸਦ੍ਗਤਿਮ੍ । ਤਦਾਰਾਧਯ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਂ ਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਵਣਚੇਤਸਾ । । ੧੩ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਯਦਿ ਤੇ ਨ ਸ੍ਨੁਃ ਸ਼ਸ੍ਤਪਾਦਪਪਲ੍ਲਵੈਃ । ਦੂਰ੍ਵਾਙ੍ਕਰੈਰਪਿ ਦਿਣ੍ਡੇ ਤਦਭਾਵੇऽਰ੍ਚਯਾਰ੍ਯਮਮ੍ । । ੧੪ ਪੁष੍ਪਪਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਭਿਰ੍ਧੂਪੈਰ੍ਯਥਾਵਿਭਵਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਪੂਜਿਤਸ੍ਤੁष੍ਟਿਮਤੁਲਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਾਤ੍ਯੇਕਚੇਤਸਾ । । ੧੫ ਯਃ ਸਦਾਯਤਨੇ ਭਾਨੋਃ ਕੁਰੁਤੇ ਮਾਰ੍ਜਨਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਸ ਯਾਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਕੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸਰ੍ਵਪਾਪਂ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ । । ੧੬ ਯਾਵਤ੍ਯਃ ਪਾਂਸੁਕਣਿਕਾ ਮਾਰ੍ਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਾਲਯੇ । ਦਿਨਾਨਿ ਦਿਵਿ ਤਾਵਨ੍ਤਿ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਰ੍ਕਸਮੋ ਨਰਃ । । ੧੭ ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਕੁਰੁਤੇ ਗਣਨਾਯਕ । ਗੋਚਰ੍ਮਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜ੍ਯ ਹਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾਲਯੇ । । ੧੮ ਯਸ਼੍ਚਾਨੁਲੇਪਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਾਨੋਰਾਯਤਨੇ ਨਰਃ । ਸੋऽਪਿ ਲੋਕਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹਂਸੇਨ ਸਹ ਮੋਦਤੇ । । ੧੯ ਮृਦਾ ਧਾਤੁਵਿਕਾਰੈਰ੍ਵਾ ਵਰ੍ਣਕੈਰ੍ਗੋਮਯੇਨ ਵਾ । ਉਪਲੇਪਨਕृਦ੍ਯਾਤਿ ਮਤ੍ਪੁਰਂ ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਿਤਃ । । 1.64.੨੦ ਉਦਕਾਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਣਂ ਭਾਨੋਰ੍ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਸਦਾ ਗृਹੇ । ਸੋऽਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ਯਾਦਸਾਂ ਪਤਿਃ । । ੨੧ ਪੁष੍ਪਪ੍ਰਕਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੁਗਨ੍ਧਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਲਯੇ । ਅਨੁਲਿਪ੍ਤੇ ਨਰੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੨੨ ਵਿਮਾਨਮਤਿਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁਖਭੂषਿਤਮ੍ । ਸਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਰੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦੀਪਕਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਲਯੇ । । ੨੩ ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਤਿਲਪਾਤ੍ਰਪ੍ਰਦੋ ਨਰਃ । ਧ੍ਵਜਂ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਮਮਤ੍ਰ ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । । ੨੪ ਵਿਧੂਤੋ ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤੇਨ ਦਾਤੁਰਜ੍ਞਾਨਤਃ ਕृਤਮ੍ । ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਰ੍ਗृਹੇ ਭਾਨੋਰ੍ਦਿਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਰਾਧਿਪ । । ੨੫ ਗੀਤਵਾਦ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਭਾਨੁਂ ਯ ਉਪਾਸ੍ਤੇ ਤਮੋਪਹਮ੍ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਨृਤ੍ਯਗੀਤੈਃ ਸ ਵਿਮਾਨਸ੍ਥੋ ਨਿषੇਵ੍ਯਤੇ । । ੨੬ ਜਾਤਿਸ੍ਮਰਤ੍ਵਂ ਮੇਧਾਂ ਚ ਤਥੈਵੋਪਰਮੇ ਸ੍ਮृਤਿਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਗਣਾਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਸ੍ਤਕਵਾਚਨਮ੍ । । ੨੭ ਏਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੇਨ ਭਾਨੁਰੁਪਾਸਿਤਃ । ਸ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਗਤਿਂ ਸ਼੍ਲਾਧ੍ਯਾਂ ਯਾਂ ਯਾਮਿਚ੍ਛਤਿ ਚੇਤਸਾ । । ੨੮ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਮਨੁਜੈਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਪਰੈਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਤ੍ਵਮਪਰੈਃ ਸਂਰਾਧ੍ਯੇਹ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੨੯ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ੧ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤੇਨੇਸ਼ਮਾਰਾਧ੍ਯ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਪਤਿਮ੍ । ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਗਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਃ੨ ਪੂਜ੍ਯਤਮਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । 1.64.੩੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵਨਸ੍ਥਾਨਾਂ ਗਣਾਧਿਪ । ਨਾਨ੍ਯਃ ਪੂਜ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮृਤੇ ਦੇਵਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੩੧ ਮਧ੍ਯੇ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਹ ਤਂ ਰਵਿਂ ਵਿਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । । ੩੨ ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਹਿ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਃ ਪਰਾਯਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚੈਵ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ੋ ਵੈ ਗਤਿਃ ਪਰਾ । । ੩੩ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਗਦਤਃ ਕਾਮ੍ਯਾਨੁਪਵਾਸਾਂਸ੍ਤਥਾਪਰਾਨ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਦਿਣ੍ਡੇ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਫਲਕਾਂ ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਪਰਾਮ੍ । । ੩੪ ਆਦਿਤ੍ਯਾਰਾਧਨਾਯੈਨਾਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ । ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕੈਃ । । ੩੫ ਤਥਾ ਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਅਥ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਮਾਸਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਸਮਾਗਤੇ । । ੩੬ ਸੋਪੋष੍ਯਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਾਤ ਵਿਧਾਨਂ ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਰ ਵੈ । ਅਯਾਚਿਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮੇਕਭੋਜਨਮ੍ । । ੩੭ ਉਪਵਾਸਪਰਃ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਅਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਨਕਰਂ ਗਨ੍ਧਧੂਪਨਿਵੇਦਨੈਃ । । ੩੮ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਕ । ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਯਨ੍ਮਨਸਾ ਦੇਵਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । । ੩੯ ਸਰ੍ਵਦੋषਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਵਿਬੁਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਥ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੋਜਨਮ੍ । । 1.64.੪੦ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਨਕਰਂ ਪੁष੍ਪਧੂਪਵਿਲੇਪਨੈਃ । ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਤਾਤ ਦੇਵਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ੪ ਹਿ । ।੪ ੧ ਖਰ੍ਜੂਰਨਾਲਿਕੇਰਾਣਿ ਤਥਾ ਆਮ੍ਰਫਲਾਨਿ ਤੁ । ਮਾਤੁਲਿਙ੍ਗਫਲਾਨ੍ਯੇਵ ਕਥਿਤਾਨਿ ਮਨੀषਿਭਿਃ । । ੪੨ ਏਤੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਨਾ ਚ ਪ੍ਰਭਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ । ਤਥੈषਾਂ ਚਾਪ੍ਯਭਾਵੇਨ ਸ਼ृਣੁ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ।੪ ੩ ਸ਼ਾਲਿਗੋਧੂਮਪਿष੍ਟਾਨਿ ਕਾਰਯੇਦ੍ਗਣਨਾਯਕ । ਗੁਡਗਰ੍ਭਕृਤਾਨੀਹ ਘृਤਪਾਕੇਨ ਪਾਵਯੇਤ੍ । ।੪੪ ਚਾਤੁਰ੍ਯਾਵਕਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਆਦਿਤ੍ਯਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਮਥੋ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ਤਤਃ । ।੪੫ ਇਤ੍ਥਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵੈ ਮਾਸਾਨ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਵ੍ਰਤਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਫਲਾਹਾਰਃ ਫਲਦਾਯੀ ਫਲਾਰ੍ਚਨਃ । ।੪੬ ਵਰ੍षਾਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਥ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੋਜਨਮ੍ । ਸ੍ਨਾਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਧਾਨਂ ਸ਼ृਣੁ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੪੭ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਮਯਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਦਧਿ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕੁਸ਼ੋਦਕਮ੍ । ਤਿਲਸਰ੍षਪਯੋਃ ਕਲ੍ਕਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਮृਚ੍ਚਾਪਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ।੪੮ ਦੂਰ੍ਵਾਕਲ੍ਕਂ ਘृਤਂ ਚਾਪਿ ਗੋਸ਼ृਂਗਕ੍ਸ਼ਾਲਿਤਂ ਜਲਮ੍ । ਜਾਤਿਗੁਲ੍ਮਵਿਨਿਰ੍ਯਾਸਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸ੍ਨਾਨਕਰ੍ਮਣਿ । । ੪੯ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨੇ ਚਾਪ੍ਯਥੈਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾਣਿ ਵੈ । ਆਦੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਾਦ੍ਰਪਦਂ ਯਥਾ ਸਂਖ੍ਯਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । । 1.64.੫੦ ਇਤ੍ਥਂ ਵਰ੍षਾਨ੍ਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਨ੍ । ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ਮਹਾਦੇਵ ਤਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । । ੫੧ ਫਲਾਨਿ ਤਾਤ੧ ਹੈਮਾਨਿ ਯਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗਣਾਧਿਪ । ਸਵਤ੍ਸਾਮਥ ਵਾ ਧੇਨੁਂ ਭੂਮਿਂ ਸਸ੍ਯਾਨ੍ਵਿਤਾਮਥ । । ੫੨ ਪ੍ਰਾਸਾਦਮਥ ਵਾ ਭੌਮਂ ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਛੁਕ੍ਲਾਨਿ੨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰਂ ੩ਸਵਿਦ੍ਰੁਮਮ੍ । । ੫੩ ਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚੈਤਾਨਿ ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ । ਫਲਾਨਿ ਪਿष੍ਟਕਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤਾਨਿ ਤੁ । । ੫੪ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਰਾਜਤਾਨਿ੪ ਫਲਾਨਿ ਤੁ । ਧਾਤੁਰਕ੍ਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਯੁਗਮਮਾਚਾਰ੍ਯਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । । ੫੫ ਸਹਿਰਣ੍ਯਂ ਮਹਾਦੇਵ ਪਞ੍ਚਰਤ੍ਨਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਪਾਰਣਂ ਵਾਰ੍षਿਕਾਨ੍ਤਿਕਮ੍ । । ੫੬ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਵੈ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਦੁਰਿਤਾਪਹਾ । ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸੂਰ੍ਯਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੫੭ ੧ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਃ ਸਦਾ ਦੇਵੈਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਾਂ ਗਣੈਃ । ਅਨਯਾ ਮਾਨਵੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਸਦਾ । । ੫੮ ਦਾਰਿਦ੍ਯਦੁਃਖਦੁਰਿਤੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਾਤਿ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਯਾਤਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੫੯ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਧਨਦਸਾਲੋਕ੍ਯਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ: ਵਿਪ੍ਰਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਪੁਤ੍ਰੋ ਲਭਤੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਦੁਰ੍ਭਗਾ ਸੁਭਗਾ ਭਵੇਤ੍ । । 1.64.੬੦ ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਚ ਨਾਰੀਮਾਂ ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਲੋਕਪੂਜਿਤਾਮ੍ । ਵਿਧਵਾ ਵਾ ਸਤੀ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਅਨਯਾ ਪੂਜਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । । ੬੧ ਨਾਨ੍ਯਜਨ੍ਮਨਿ ਵੈਧਵ੍ਯਂ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਦ । ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਸਮਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਫਲਸਪ੍ਤਮੀ । । ੬੨ ਪਠਤਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਦਿਣ੍ਡੇ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੬੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਿਣ੍ਡਿਸਂਵਾਦੇ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਫਲਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯ
ਦਿੰਡੀਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੂਰਜ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉਪਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੱਡਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇਕਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧੂਪ, ਫੁੱਲ, ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਉਪਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਵਾਸੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭੋਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਦੋ ਰਾਤ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਵਾਸੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਗ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੰਡੀਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੜ੍ਹੇ ਵਿਚ, ਪੰਗ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇਕਰ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਗੋਪਾਲ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗੀ? ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪੰਗ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸੂਰਜ, ਜੋਤੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲ, ਮਨਪਸੰਦ ਧੂਪ, ਚੰਦਨ, ਕੱਪੜੇ, ਗਹਣੇ, ਭੋਜਨ, ਉਪਵਾਸੀ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਸਭ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਜਾਂ ਦੂਰਵਾ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਫੁੱਲ, ਪੱਤੀਆਂ, ਪਾਣੀ, ਧੂਪ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੂਜ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸਫਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸਫਾਈ ਕਰਕੇ ਹਟਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੋ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਗੋ-ਚਰਮ ਜਿਤਨੀ ਮਿੱਟੀ ਸਫਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਲੇਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹੰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ, ਧਾਤੂ ਦੇ ਰੰਗ, ਗੋ-ਮਯ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੰਦਰ ਦੀ ਲੇਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪੁਰ ਵਿਚ ਯਾਨ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੱਛਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲ ਲੇਪ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਮਾੜੀ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਸਭ ਰੁਤਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦਦਾਇਕ, ਵਧੀਆ ਵਿਮਾਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਤਿਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧਵਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਧੀਆ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਾਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਦਾਤਾ ਦੀ ਅਣਜਾਣਤਾ ਨਾਲ, ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਾਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ, ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੀਤ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ, ਗੀਤ ਨਾਲ ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ, ਬੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਉਪਰਾਮ ਵਿਚ ਯਾਦ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਸੈਂਕੜੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਇੰਦ੍ਰਤਾ ਪਾਈ; ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਦੇ ਵੀ ਵਧੀਆ ਪੂਜਯ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਨਵਾਸੀ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੂਜਯ ਨਹੀਂ। ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ, ਸੂਰਜ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ, ਜਿੱਤਿਆ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਆਰਾਧਨ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸੂਰਜ ਹੀ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਵਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣ, ਦਿੰਡੀਰ, ਵੱਡੇ ਪੂਣ ਦੇ ਫਲ ਵਾਲੀ ਸਪਤਮੀ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਲਈ, ਇਹ ਸਪਤਮੀ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਅਮੀਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰ। ਚੌਥੀ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰ; ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗੰਧ, ਧੂਪ, ਨਿਵੇਦਨ ਨਾਲ ਪੂਜ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਮੰਦਰ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੋ, ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਲੇਪ ਨਾਲ ਪੂਜ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ; ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਖਰਜੂਰ, ਨਾਰੀਅਲ, ਆਮ, ਮਾਤੂਲਿੰਗ, ਇਹ ਸਭ ਮਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ, ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਖਾ; ਜੇਕਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸੁਣ। ਚਾਵਲ, ਗੋਧੂ, ਆਟਾ, ਗੁੜ ਵਾਲੇ, ਘੀ ਵਿਚ ਪਕਾਏ, ਚੌਰਿਆਵਕ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ। ਅੱਗ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ, ਵ੍ਰਤ ਕਰ; ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਫਲ ਖਾ, ਫਲ ਦਾਨ ਕਰ, ਫਲ ਚੜ੍ਹਾ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ; ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸੁਣ। ਗੋ-ਮੂਤਰ, ਗੋ-ਮਯ, ਦੂਧ, ਦਹਿ, ਘੀ, ਕੁਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਤਿਲ-ਸਰੋਂ ਦਾ ਲੇਪ, ਚਿੱਟੀ ਮਿੱਟੀ, ਦੂਰਵਾ ਦਾ ਲੇਪ, ਘੀ, ਗੋ-ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਧੋਇਆ ਪਾਣੀ, ਜਾਤੀ-ਗੁਲਮ ਦਾ ਨਿਕਾਸ, ਇਹ ਸਭ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ, ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਗ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ। ਫਲ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਵੱਛਾ ਜਾਂ ਗਾਂ, ਧਰਤੀ, ਫਸਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਾਸਾਦ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਅਨ ਨਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ, ਤਾਮਬੇ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਲਾਲ ਮਣੀ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਕਰੇ; ਜੇਕਰ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਣ: ਫਲ, ਆਟੇ ਵਾਲੇ, ਤਿਲ ਦੇ ਚੂਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸਭ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ, ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਲਾਲ ਕੱਪੜਾ, ਅਚਾਰਯ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ, ਪੰਜ ਰਤਨ ਵਾਲਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਲ ਦਾ ਪਾਰਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਤਮੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੂਣ ਵਾਲੀ, ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਗਰੀਬੀ, ਦੁੱਖ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਇੰਦ੍ਰਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ ਧਨ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ ਚੰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਔਰਤ ਇਸ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਵਿੱਧਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਸਪਤਮੀ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਫਲ-ਸਪਤਮੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਦਿੰਡੀਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਹਸ੍ਯਾਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੀਮ੍ । ਸਪ੍ਤਮੀ ਕृਤਮਾਤ੍ਰੇਯਂ ਨਰਾਂਸ੍ਤਾਰਯਤੇ ਭਵਾਤ੍ । । ੧ ਸਪ੍ਤਾਪਰਾਨ੍ਸਪ੍ਤ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਰੋਗਾਂਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਦੁਸ਼੍ਛੇਦ੍ਯਾਨ੍ਦੁਰ੍ਜਯਾਞ੍ਜਯਤੇ ਹ੍ਯਰੀਨ੍ । । ੨ ਅਰ੍ਥਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਾਨ੍ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੀਮ੍ । ਕਨ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਕਨ੍ਯਾਂ ਧਨਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਧਨਮ੍ । । ੩ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੀ ਧਰ੍ਮਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਸਮਯਾਨ੍ਪਾਲਯਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚੇਮਾਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ।੪ ਸਮਯਾਞ੍ਛृਣੁ ਭੂਤੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਗਦਤੋ ਮਮ । ਆਦਿਤ੍ਯਭਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਗਣਨਾਯਕ । । ੫ ਮੈਤ੍ਰੀਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵੈ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਵਾਪਿ ਚਿਂਤਯੇਤ੍ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ਤੈਲਂ ਨੀਲਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍ । । ਨ ਚਾਪ੍ਯਾਮਾਲਕੈਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਲਹਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । ੬ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍ਤੈਲਂ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਪਦ੍ਮਸਂਭਵ । । ੭ ਕਸ਼੍ਚ ਦੋषੋ ਭਵੇਦ੍ਦੇਵ ਨੀਲਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਦਿਣ੍ਡੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨੀਲਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧਾਰਣੇ । । ੮ ਦੂषਣਂ ਗਣਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਗਦਤੋ ਮਮ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । ਪਾਲਨਂ ਵਿਕ੍ਰਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਰੁਪਜੀਵਨਮ੍ । । ੯ ਪਤਿਤਸ੍ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਕृਚ੍ਛੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । ਨੀਲੀਰਕ੍ਤੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ । । 1.65.੧੦ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਜਪੋ ਹੋਮਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਃ ਪਿਤृਤਰ੍ਪਣਮ੍ । ਵृਥਾ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਯਜ੍ਞਾ ਨੀਲਸੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਤ੍ । । ੧੧ ਨੀਲੀਰਕ੍ਤਂ ਯਦਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਗੇषੁ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੋषਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । । ੧੨ ਰੋਮਕੂਪੇ ਯਦਾ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਨੀਲਸ੍ਯ੧ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਪਤਿਤਸ੍ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । । ੧੩ ਨੀਲੀਮਧ੍ਯਂ ਯਦਾ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੋषਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । । ੧੪ ਨੀਲੀਦਾਰੁ ਯਦਾ ਭਿਂਦ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰਕੇ । ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਤ੍ । । ੧੫ ਕੁਰ੍ਯਾਦਜ੍ਞਾਨਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਨੀਲੇਰ੍ਵਾ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਦਿਣ੍ਡੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੬ ਵਾਪਯੇਦ੍ਯਤ੍ਰ ਨੀਲੀਂ ਤੁ ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੁਚਿਰ੍ਮਹੀ । ਪ੍ਰਮਾਣਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਾਨਿ ਤਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਪਤਮੀ ਦਾ ਰਾਜ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਰਹੱਸ ਹੈ। ਸਪਤਮੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਤਮੀ, ਸੱਤ ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਅਗਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੱਟੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਅਸੰਭਵ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਪਤਮੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਲਭ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁੜੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਰਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਲਈ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਨਾ ਛੂਹੇ, ਨੀਲਾ ਕੱਪੜਾ ਨਾ ਪਹਿਨੇ; ਆਮਲਾ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾ ਕਰੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਝਗੜਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਦਿੰਡੀਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਕਿਉਂ ਨਾ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਦਮ-ਸੰਭਵ? ਨੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਦਿੰਡੀਰ, ਨੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਨੀਲਾ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨਣ, ਵੇਚਣ, ਜਾਂ ਪਾਲਣ, ਇਹ ਸਭ ਮਾੜੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਜਾਂ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਮ, ਜਾਪ, ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਰੋਮਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਵਿਚ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੀਲੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਤਪ ਕਰੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣਤਾ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਨਾਲ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਦਿੰਡੀਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਨੀਲਾ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੁੜ ਦੱਸੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਬਿਲਵਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਤਮੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤ ਸੱਤਮੀ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਜੋ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਕੋਈ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਜੋ ਨਾ ਦੂਰ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੇ ਕੁਸ਼ਠ ਰੋਗ, ਜਿਹੜੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੁੜ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸੂਰ੍ਯਨਾਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਨਾਮਭਿਃ ਸਂਸ੍ਤੁਤੋ ਦੇਵੋ ਯੈਰਰ੍ਕਃ ਪਰਿਤੁष੍ਯਤਿ । ਤਾਨਿ ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਯਾਮ੍ਯੇष ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੧ ਨਮਃ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਨਿਤ੍ਯਾਯ ਰਵਯੇ ਕਾਰ੍ਯਭਾਨਵੇ । ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਮਤਙ੍ਗਾਯ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਾਯ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । । ੨ ਆਦਿਤ੍ਯਾਯਾਦਿਦੇਵਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲਿਨੇ । ਦਿਵਾਕਰਾਯ ਦੀਪ੍ਤਾਯ ਅਗ੍ਨਯੇ ਮਿਹਿਰਾਯ ਚ । । ੩ ਪ੍ਰਭਾਕਰਾਯ ਮਿਤ੍ਰਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇऽਦਿਤਿਸਮ੍ਭਵ । ਨਮੋ ਗੋਪਤਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ੧ ਦਿਸ਼ਾਂ ਚ ਪਤਯੇ ਨਮਃ । ।੪ ਨਮੋ ਧਾਤ੍ਰੇ ਵਿਧਾਤ੍ਰੇ ਚ ਅਰ੍ਯਮ੍ਣੇ ਵਰੁਣਾਯ ਚ । ਪੂष੍ਣੇ ਭਗਾਯ ਮਿਤ੍ਰਾਯ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਯਾਂਸ਼ਵੇ ਨਮਃ । । ੫ ਨਮੋ ਹਿਤਕृਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਾਯ ਤਪਨਾਯ ਚ । ਹਰਯੇ੨ ਹਰਿਤਾਸ਼੍ਵਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪਤਯੇ ਨਮਃ । । ੬ ਵਿष੍ਣਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਾਯ ਤਥਾਤ੍ਮਨੇ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਲੋਕੇਸ਼ ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਯੇ । । ੭ ਏਕਸ੍ਮੈ ਹਿ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਮੇਕਚਕ੍ਰਰਥਾਯ ਚ । ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਪਤਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਭृਤੇ ਨਮਃ । । ੮ ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼ਿਵਾਯਾਰ੍ਤਿਹਰਾਯ ਚ । ਨਮਃ ਪਦ੍ਮਪ੍ਰਬੋਧਾਯ ਨਮੋ ਵੇਦਾਦਿਮੂਰ੍ਤਯੇ । । ੯ ਕਾਧਿਜਾਯ੪ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਤਾਰਾਸੁਤਾਯ ਚ । ਭੀਮਜਾਯ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਪਾਵਕਾਯ ਚ ਵੈ ਨਮਃ । । 1.71.੧੦ ਧਿषਣਾਯ੫ ਨਮੋਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮਃ ਕृष੍ਣਾਯ ਨਿਤ੍ਯਦਾ । ਨਮੋऽਸ੍ਤ੍ਵਦਿਤਿਪੁਤ੍ਰਾਯ ਨਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਯ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । । ੧੧ ਏਤਾਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਨਾਮਾਨਿ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਵੈ ਪੁਰਾ । ਆਰਾਧਨਾਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਕਾਮੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੧੨ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਸ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਖਿਲਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਯਥਾਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ਪੁਰਾ । । ੧੩ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ਼੍ਰੀਕਾਮਃ ਸ਼੍ਰਿਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੀ ਧਰ੍ਮਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੧੪ ਆਤੁਰੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰੋਗਾਦ੍ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਰਾਜ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਾਮਾਰ੍ਥੀ ਕਾਮਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੧੫ ਏਤਜ੍ਜਪ੍ਯਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਚ ਸਂਧ੍ਯੋਪਾਸਨਮੇਵ ਚ । ਏਤੇਨ ਜਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨਰਃ ਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੧੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸੂਰ੍ਯਨਾਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸੂਰਜ, ਰਵੀ, ਭਾਨੁ, ਭਾਸਕਰ, ਮਤੰਗ, ਮਾਰਤੰਡ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਆਦਿਤ, ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਰਸ਼ਮੀਮਾਲਾ, ਦਿਵਾਕਰ, ਦੀਪਤ, ਅੱਗ, ਮਿਹਿਰ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗੋਪਤੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਧਾਤਾ, ਵਿਧਾਤਾ, ਅਰਯਮਨ, ਵਰੁਣ, ਪੂਸ਼ਾ, ਭਗ, ਮਿਤ੍ਰ, ਪਰਜਨਯ, ਆਂਸ਼ੁ, ਹਿਤਕਾਰੀ, ਧਰਮ, ਤਪਨ, ਹਰਾ, ਹਰੀਤ-ਅਸ਼ਵ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਆਤਮਾ, ਸੱਤ-ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ਼, ਸੱਤ-ਸੱਤ, ਇਕ-ਚੱਕਰ ਰਥ, ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਹਿਤਕਾਰੀ, ਸ਼ਿਵ, ਆਰਤੀ-ਹਰ, ਪਦਮ-ਪ੍ਰਬੋਧ, ਵੇਦ-ਮੂਲ, ਕਾਧੀਜ, ਤਾਰਾ-ਪੁੱਤਰ, ਭੀਮਾ-ਪੁੱਤਰ, ਪਾਵਕ, ਧਿਸ਼ਣਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਦਿਤੀ-ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਯ। ਇਹ ਆਦਿਤ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਨਾਮ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾ ਲਿਆ।
੯ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਯ ਏਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾ ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਤੇषਾਂ ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । । 1.72.੧੦ ਇਹਾਸੌ ਵਾਸੁਦੇਵਤ੍ਵਮਵਾਪ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਭੁਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਮ੍ਬਃ ਸੁਤੋ ਜਜ੍ਞੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤ੍ਯਾਂ ਮਹਾਬਲਃ । । ੧੧ ਸ ਤੁ ਪਿਤ੍ਰਾ ਭृਸ਼ਂ ਸ਼ਪ੍ਤਃ ਕੁष੍ਠਰੋਗਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । ਤੇਨਾਯਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਨਾਮ੍ਨਾ ਚ ਪੁਰਂ ਕृਤਮ੍ । । ੧੨ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਸ਼ਸ੍ਤਃ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੇऽਸੌ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚੈਵਾਤ੍ਮਸਮ੍ਭਵਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਂਬਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ, ਤੇ ਜਾਮਬਵਤੀ ਤੋਂ ਸੰਬਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਂਬਲ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰੀ ਸ਼ਾਪ ਲੈ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਪੁਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ?
ਨਾਲ੍ਪਂ ਹਿ ਕਾਰਣਂ ਵਿਪ੍ਰ ਯੇਨਾਸੌ ਸ਼ਪ੍ਤਵਾਨ੍ਸੁਤਮ੍ । । ੧੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਚ੍ਛਾਪਕਾਰਣਮ੍ । ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਨਾਮ ਭਗਵਾਨ੍ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । । ੧੪ ਅਟਮਾਨਃ ਸ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰਚਚਾਰ ਹ । ਅਥ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਂ ਮਧੁਸਂਜ੍ਞੋਚਿਤਾਂ ਪੁਰਾ । । ੧੫ ਤਮਾਗਤਮृषਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਾਮ੍ਬੋ ਰੂਪੇਣ ਗਰ੍ਵਿਤਃ । ਪਿਙ੍ਗਾਕ੍ਸ਼ਂ੧ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤਂ ਰੂਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਰੂਪਂ ਸੁਕृਸ਼ਂ ਤਥਾ । । ੧੬ ਅਨੁਕਾਰਾਸ੍ਪਦਂ ਚਕ੍ਰੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਗਮਨੇ ਤਥਾ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਮੁਖਂ ਸਾਮ੍ਬੋ ਵਕ੍ਰ ਚਕ੍ਰੇ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ । । ੧੭ ਮੁਖਂ ਕੁਰੁਕੁਲਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਗਰ੍ਵਿਤੋ ਯੌਵਨੇਨ ਤੁ । ਅਥ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ऋषਿਸਤ੍ਤਮਃ । । ੧੮ ਸਾਮ੍ਬਂ ਚੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਧੁਨ੍ਵਨ੍ਮੁਖਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਰੂਪਂ ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਰੂਪੇਣ ਗਰ੍ਵਿਤਃ । । ੧੯ ਗਮਨੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਮਹ੍ਯਮਨੁਕਾਰਂ ਸਮਾਚਰਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਕੁष੍ਠਰੋਗਿਤ੍ਵਮਚਿਰਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਗਮਿष੍ਯਸਿ । । 1.72.੨੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬਾਯ ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਾ ਸ਼ਾਪਵਿਸਰ੍ਜਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਸਤ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਹ ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ। ਦੁਰਵਾਸਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਰੁਦਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਵਾਰਕਾ, ਜੋ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਵਸਤੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਮਬ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੰਗਾ ਅੱਖਾਂ, ਭੁੱਖ, ਰੁੱਖਾ ਤੇ ਕਸੇ ਹੋਏ, ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਮਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਮਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵਕਰਾ ਕਰਕੇ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਗਰਵ ਨਾਲ, ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਮਹਾ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਚਾਲ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।"
ਸਾਮ੍ਬਕृਤਸੂਰ੍ਯਾਰਾਧਨਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਤੁ ਨਾਰਦੋ ਭਗਵਾਨृषਿਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ । । ੧ ਸਰ੍ਵਲੋਕਚਰਃ ਸੋऽਥ ਅਟਮਾਨਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਸ ਵੈ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਂ ਪੁਰੀਮ੍ । । ੨ ਆਯਾਤਿ ऋषਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕ੍ਰੋਧਨੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ । ਅਥਾਗਚ੍ਛਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਯਦੁਕੁਮਾਰਕਾਃ । । ੩ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਪ੍ਰਭृਤਯੋ ਯੇ ਪ੍ਰਹ੍ਵਾਸ਼੍ਚਾਵਨਤਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਅਭਿਵਾਦ੍ਯਾਰ੍ਘ੍ਯਪਾਦ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਪੂਜਾਂ ਚਕ੍ਰੁਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । ੪ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਤ੍ਵਵਸ਼੍ਯਭਾਵਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍ । ਅਵਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰੂਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੫ ਰਤਃ ਕ੍ਰੀਡਾਸੁ ਵੈ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰੂਪਯੌਵਨਗਰ੍ਵਿਤਃ । ਅਵਿਨੀਤਂ ਤੁ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਨਾਰਦਃ । । ੬ ਅਸ੍ਯਾਹਮਵਿਨੀਤਸ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯੇ ਵਿਨਯਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਏਵਂ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਯਾ ਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ .। । ੭ ਇਮਾਃ षੋਡਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਯਾਦਵਸਤ੍ਤਮ । ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਹਿ ਸਦਾ ਸਾਮ੍ਬੇ ਭਾਵੋ ਦੇਵ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । । ੮ ਰੂਪੇਣਾਪ੍ਰਤਿਮਃ ਸਾਮ੍ਬੋ ਲੋਕੇਸ੍ਮਿਨ੍ਸਚਰਾਚਰੇ । ਸਦਾ ਹੀਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ੧ਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਾਪਿ ਹਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੯ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਂ ਨਾਰਦਾਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਕੇਸ਼ਵਃ । ਯਦੇਤਨ੍ਨਾਰਦੇਨੋਕ੍ਤਮਨ੍ਯਦਤ੍ਰ ਤੁ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ । । 1.73.੧੦ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਲੋਕੇ ਚਾਪਲ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸ਼੍ਲੋਕੌ ਚੇਮੌ ਪੁਰਾ ਗੀਤੌ ਚਿਤ੍ਤਜ੍ਞੈਰ੍ਯੋषਿਤਾਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ । । ੧੧ ਪੌਂਸ਼੍ਚਲ੍ਯਾਚ੍ਚਲਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨੈਃਸ੍ਨੇਹ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਹ੍ਯੇਤਾ ਵਿਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ਭਰ੍ਤृषੁ । । ੧੨ ਨੈਤਾ ਰੂਪਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਨਾਸਾਂ ਵਯਸਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਸੁਰੂਪਂ ਵਾ ਵਿਰੂਪਂ ਵਾ ਪੁਮਾਨਿਤ੍ਯੇਵ ਭੁਞ੍ਜਤੇ । । ੧੩ ਮਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਨੇਵ ਕृष੍ਣੋ ਨਾਰਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਨ ਹ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਮ੍ਯੇਤਦ੍ਯਦੇਤਦ੍ਭਾषਿਤਂ ਤ੍ਵਯਾ । । ੧੪ ਬ੍ਰੁਵਾਣਮੇਵਂ ਦੇਵਂ ਤੁ ਨਾਰਦੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਓਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਦਾ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਦਵਾਰਕਾ ਆਇਆ। ਉਹ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਆਇਆ, ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਆਦਿ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਸਾਮਬ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਵਗਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਬੇਅਦਬ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: "ਮੈਂ ਇਸ ਬੇਅਦਬ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਇਹ ਸੋਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰ ਔਰਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਮਬ 'ਤੇ ਮਨ ਲਾਈਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਮਬ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" ਨਾਰਦ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: "ਇਹ ਨਾਰਦ ਕੀ ਹੋਰ ਮਤਲਬ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?" ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਅਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਗਾਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ: "ਅਸਥਿਰ ਚਿੱਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਸਨੇਹ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਨਾ ਉਮਰ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਚਾਹੇ ਪੁਰਖਾ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਰੁਝ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।"
ਤਥਾਹਂ ਤਤ੍ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸ੍ਯਤੇ ਭਵਾਨ੍ । । ੧੫ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨਾਰਦਸ੍ਤੁ ਯਥਾਗਤਃ । ਤਤਃ ਕਤਿਪਯਾਹੋਭਿਰ੍ਦ੍ਵਾਰਕਾਂ ਪੁਨਰਭ੍ਯਗਾਤ੍ । । ੧੬ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਨਿ ਦੇਵੋऽਪਿ ਸਹਾਨ੍ਤਃਪੁਰਿਕੈਰ੍ਜਨੈਃ । ਅਨੁਭੂਯ ਜਲਕ੍ਰੀਡਾਂ ਪਾਨਮਾਸੇਵਤੇ ਰਹਃ । । ੧੭ ੩ਰਮ੍ਯਰੈਵਤਕੋਦ੍ਯਾਨੇ ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਵਿਭੂषਿਤੇ । ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੁਸੁਮੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਸਿਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਨਨੇ । । ੧੮ ਨਾਨਾਜਲਜਫੁਲ੍ਲਾਭਿਰ੍ਦੀਰ੍ਘਿਕਾਭਿਰਲਙ੍ਕृਤੇ । ਹਂਸਸਾਰਸਸਂਘੁष੍ਟੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕੋਪਸ਼ੋਭਿਤੇ । । ੧੯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ ਰਮਤੇ ਦੇਵਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਪਰਿਵृਤਸ੍ਤਦਾ । ਹਾਰਨੂਪੁਰਕੇਯੂਰਰਸ਼ਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਭੂषਣੈਃ । । 1.73.੨੦ ਭੂषਿਤਾਨਾਂ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚਾਰ੍ਵਙ੍ਗੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਤਾਭਿਃ ਸਮ੍ਪੀਯਤੇ ਪਾਨਂ ਸ਼ੁਭਗਨ੍ਧਾਨ੍ਵਿਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । । ੨੧ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਤ੍ਤਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਉਵਾਚ ਨਾਰਦਃ ਸਾਮ੍ਬਂ ਸਾਮ੍ਬੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਕੁਮਾਰਕ । । ੨੨ ਤ੍ਵਾਂ ਸਮਾਹ੍ਵਾਯਤੇ ਦੇਵੋ ਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਤੁਮਤ੍ਰ ਤੇ । ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਮਬੁਦ੍ਧੈਵ ਨਾਰਦੇਨਾਥ ਚੋਦਿਤਃ । । ੨੩ ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਤ੍ਵਰਂ ਸਾਮ੍ਬਃ ਪ੍ਰਣਾਮਮਕਰੋਤ੍ਪ੍ਰਭੋਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਐਸਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੜ ਦਵਾਰਕਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਜਲ-ਖੇਡਾਂ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰੈਵਤਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਹੰਸ ਤੇ ਸਾਰਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਭਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਹਾਰ, ਨੂਪੁਰ, ਕੇਯੂਰ, ਰਸ਼ਟਾ ਆਦਿ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਤ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਸਾਮਬ, ਉਠੋ, ਪੁੱਤਰ! ਪ੍ਰਭੂ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਨਾਰਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਾਮਬ, ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਜਲਦੀ ਗਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸਾष੍ਟਾਙ੍ਗਂ ਚ ਹਰੇਃ ਸਾਮ੍ਬੋ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਲ੍ਲਭਸ੍ਯ ਚ । । ੨੪ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਯਾਸ੍ਤੁ ਵੈ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਃ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਨ੍ਦਰਂ ਸਾਮ੍ਬਂ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਰੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੨੫ ਨ ਸ ਦृष੍ਟਃ ਪੁਰਾ ਯਾਭਿਰਨ੍ਤਃਪੁਰਨਿਵਾਸਿਭਿਃ । ਮਦ੍ਯਦੋषਾਤ੍ਤਤਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਲੋਪਾਤ੍ਤਥਾ ਨृਪ । । ੨੬ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਜਘਨਾਨਿ ਵਿਸੁਸ੍ਰੁਵੁਃ । ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚਾਪ੍ਯਯਂ ਸ਼੍ਲੋਕਃ ਪੁਰਾਣਪ੍ਰਥਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । । ੨੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇऽਪਿ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸਾਧ੍ਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਪਿ ਚ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ । ਹृਦ੍ਯਂ ਹਿ ਪੁਰੁषਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੋਨਿਃ ਸਂਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ । । ੨੮ ਲੋਕੇऽਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਹ੍ਯੇਤਨ੍ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਰ੍ਥਸੇਵਨਾਤ੍ । ਲਜ੍ਜਾਂ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕਾ ਹ੍ਰੀਮਤ੍ਯੋ ਹ੍ਯਪਿ ਹਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੨੯ ਸਮਾਂਸੈਰ੍ਭੋਜਨੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਯਾਨੈਃ ਸੀਧੁਸੁਰਾਸਵੈਃ । ਗਨ੍ਧੈਰ੍ਮਨੋਜ੍ਞੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ੨ ਕਾਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । । 1.73.੩੦ ੩ਸੀਧੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣ ਸਤਤਂ ਸਾਧੁ ਹੀਚ੍ਛਤਾ । ਮਦ੍ਯਂ .ਨ ਪੇਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥ ਪੁਰੁषੇਣ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ । । ੩੧ ਨਾਰਦੋਪ੍ਯਥ ਤਂ ਸਾਮ੍ਬਂ ਪ੍ਰੇषਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਆਜਗਾਮਾਥ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਾਮ੍ਬਸ੍ਯਾਨੁਪਦੇਨ ਤੁ । । ੩੨ ਆਯਾਨ੍ਤਂ ਤਾਸ਼੍ਚ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸੌਮਨਸਮृषਿਮ੍ । ਸਹਸੈਵੋਤ੍ਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤਂ ਮਦਵਿਹ੍ਵਲਾਃ । । ੩੩ ਤਾਸਾਮਥੋਤ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਃ । ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਸਾਂਸਿ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਣਿ ਪਤ੍ਰੇषੁ ਪਤਿਤਾਨਿ ਤੁ । । ੩੪ ਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਹਰਿਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾ ਸ਼ਪ੍ਤਵਾਨ੍ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਗਤਾਨਿ ਚੇਤਾਂਸਿ ਮਾਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੩੫ ੪ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਤਿਕृਤਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨਾਯੁषੋਂਨ੍ਤੇ ਨ ਯਾਸ੍ਯਥ । ਪਤਿਲੋਕਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ । । ੩੬ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਾਸ਼ਰਣਾ ਯੂਯਂ ਦਸ੍ਯੁਹਸ੍ਤਂ ਗਮਿष੍ਯਥ । । ੩੭ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼ਾਪਦੋषਾਤ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤੇ ਹਰੌ । ਹृਤਾਃ ਪਾਞ੍ਜਨਦੈਸ਼੍ਚੌਰੈਰਰ੍ਜੁਨਸ੍ਯ ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਤਃ । । ਅਲ੍ਪਸਤ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਾਸਨ੍ਗਤਾਸ੍ਤਾ ਦੂषਣਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੩੮ ਰੁਕ੍ਮਿਣੀ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਚ ਤਥਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਨੈਤਾ ਗਤਾ ਦਸ੍ਯੁਹਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । । ੩੯ ਸ਼ਪ੍ਤ੍ਵੈਵ ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਕृष੍ਣਃ ਸਾਮ੍ਬਮਪ੍ਯਸ਼ਪਤ੍ਤਤਃ । ਯਸ੍ਮਾਦਤੀਵ ਤੇ ਕਾਨ੍ਤਂ ਰੂਪਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਇਮਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । 1.73.੪੦ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁष੍ਠਰੋਗਮਵਾਪ੍ਨੁਹਿ । ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਾਮ੍ਬਃ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਭਾਰਤ । । ੪੧ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਰਾਜਨ੍ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ਨृषਿਭਾषਿਤਮ੍ । ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਮਹਂ ਤਾਤ ਭਾਵਦੋषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । । ਸ਼ਪ੍ਤੋ ਨ ਮੇऽਤ੍ਰ ਵੈ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਅਨ੍ਯਥਾ ਵਦੇਤ੍ । । ੪੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਸ੍ਮਿਚ੍ਛਪ੍ਤੇऽਨਿਮਿਤ੍ਤੇऽਸੌ ਪਿਤ੍ਰਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀਸੁਤਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ਕੁष੍ਠਰੋਗਿਤ੍ਵਂ ਵਿਰੂਪਤ੍ਵਂ ਚ ਭਾਰਤ । । ੪੩ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਪੁਨਰਪ੍ਯੇਵ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਕੋਪਿਤੋ ਮੁਨਿਃ । ਤਚ੍ਛਾਪਾਨ੍ਮੁਸਲਂ ਜਾਤਂ ਕੁਲਂ ਯੇਨਾਸ੍ਯ ਘਾਤਿਤਮ੍ । । ੪੪ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਵਿਨਯਾਦ੍ਦੋषਾਨ੍ਸਾਮ੍ਬੇਨਾਪ੍ਤਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਮਾਧਿਪ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਾਵ੍ਯਂ ਵਿਨੀਤੇਨ ਗੁਰੁਦੇਵਦ੍ਵਿਜਾਤਿषੁ । । ੪੫ ਪ੍ਰਿਯਂ ਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰੀਤਿਕਰਂ ਵਿਭੋ । ਕਿਂ ਤ੍ਵਯਾ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਸ਼੍ਲੋਕੌ ਯਾਵੁਕ੍ਤੌ ਵੇਧਸਾ ਪੁਰਾ । । ੧ਸ਼ृਣ੍ਵਤੋ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼ਸ੍ਯ ਭਾਰਤ । । ੪੬ ਯੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੋ ਜਿਤਮਾਨਰੋषੋ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨੀਤੋ ਨ ਪਰੋਪਤਾਪੀ । ਸ੍ਵਦਾਰਤੁष੍ਟਃ ਪਰਦਾਰਵਰ੍ਜਿਤੋ ਨ ਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਭਯਮਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ । । ੪੭ ਨ ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਲਸਲਿਲਂ ਨ ਚਨ੍ਦਨਰਸੋ ਨ ਸ਼ੀਤਲਾ ਛਾਯਾ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਯਤਿ ਚ ਪੁਰੁषਂ ਯਥਾ ਮਧੁਰਭਾषਿਣੀ ਵਾਣੀ । । ੪੮ ਤਤਃ ਸ਼ਾਪਾਭਿਭੂਤੇਨ ਸਮ੍ਯਗਾਰਾਧ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਸਾਮ੍ਬੇਨਾਪ੍ਤਂ ਤਥਾਰੋਗ੍ਯਂ ਰੂਪਂ੧ ਚ ਪਰਮਂ ਪੁਨਃ । । ੪੯ ਰੂਪਮਾਪ੍ਯ ਤਥਾऽऽਰੋਗ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਦ੍ਧਰਿਸੂਨੁਨਾ । ਨਿਵੇਸ਼ਿਤੋ ਰਵਿਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਧਿਪੇਸ਼੍ਵਰ । । 1.73.੫੦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸਾਮ੍ਬਕृਤਸੂਰ੍ਯਾਰਾਧਨਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸਾਮਬ ਨੇ ਹਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਤਵ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ; ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਤਵ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਕਮਰ ਤੋਂ ਲੁੱਕ ਗਏ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਹੈ: "ਚਾਹੇ ਔਰਤ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਪੁਰਖਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਯੋਨੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਲੱਜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ, ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਪਕਵਾਨ, ਵਾਹਨ, ਸ਼ਰਾਬ, ਸੁਗੰਧਤ ਵਸਤ੍ਰ, ਇਹ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸ਼ਰਾਬ ਸ਼ੁਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਮ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਪੁਰਖਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਵਧੇਰੇ ਨਹੀਂ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਉਠ ਗਈਆਂ। ਉਠਦਿਆਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਲੈ ਗਈਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਾਵੋਗੀਆਂ; ਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜੀਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਡਿੱਗ ਜਾਵੋਗੀਆਂ। ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਚ ਪੈ ਜਾਵੋਗੀਆਂ।" ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਦ ਹਰੀ ਸਵਰਗ ਗਿਆ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕਾਲੇ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਤਵ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਭਟਕ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਰੁਕਮਣੀ, ਸਤਯਭਾਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜਾਮਬਵਤੀ, ਆਪਣੇ ਸਤਵ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੀਆਂ, ਉਹ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਮਬ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਤੇਰਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਮਬ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਕਿਹਾ: "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭਾਵ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਦੁਰਵਾਸਾ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।" ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਜਾਮਬਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਮਬ, ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਤੇ ਵਿਅੰਗਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਮਬ ਨੇ ਮੁੜ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੁਸਲ (ਕਲਬ) ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੁਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਮਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੋਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਹੇ, ਜਦ ਦੇਵਦੇਵਤਾ ਵਯੋਮਕੇਸ਼ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸੀ? "ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ, ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਨਮਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਨਾਂ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ, ਨਾਂ ਚੰਦਨ, ਨਾਂ ਠੰਢੀ ਛਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਤਨਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ।" ਫਿਰ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਾਮਬ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਮਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਾਂ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਆਦਿਤ੍ਯਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮੂਰ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਸ੍ਥਾਪਿਤੋ ਯਦਿ ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਰਿਤ੍ਤਟੇ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਦ੍ਯਮਿਦਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਥੈਤਦ੍ਭਾषਤੇ ਭਵਾਨ੍ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਆਦ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਨਮਿਦਂ ਭਾਨੋਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਾਮ੍ਬੇਨ ਭਾਰਤ । ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਸ੍ਯ ਚਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । । ੨ ਅਤ੍ਰਾਦ੍ਯੋ ਲੋਕਨਾਥੋऽਸੌ ਰਸ਼੍ਮਿਮਾਲੀ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵਸ੍ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਪੁਰਾ ਨृਪ । । ੩ ਅਨਾਦਿਨਿਧਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਯ ਏਵ ਚ । ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । । ੪ ਸਸਰ੍ਜ ਮੁਖਤੋ ਦੇਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮਮ੍ਬੁਜਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਕਞ੍ਜਜਸ੍ਤਂ ਤਤੋ ਦੇਵਂ ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਨृਪ । । ੫ ਲਲਾਟਾਤ੍ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਨੀਰਜਾਕ੍ਸ਼ਂ ਦਿਗਮ੍ਬਰਮ੍
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜੇ ਸਾਂਬ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੰਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਥਾਂ ਨਦਿਆ ਕਿਉਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹੋ? ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਥਾਂ ਹੈ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਂਬ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਭਾਰਤ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਥਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ। ਇੱਥੇ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸੂਰਜ, ਦੋਸਤੀ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਸਤ੍ਰ-ਰਹਿਤ ਦੇਵਤਾ ਬਣਾਇਆ।
ऋਭਵਃ ਪਾਦਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸृष੍ਟਾਸ੍ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । । ੬ ਤਤਃ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾਤ੍ਮਾਨਮਦਿਤ੍ਯਾਮੁਦਪਦ੍ਯਤ । । ੭ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਧਾਤਾ ਚ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਪੂषਾ ਤ੍ਵष੍ਟਾਰ੍ਯਮਾ ਭਗਃ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਨਂਸ਼ੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਵਰੁਣੋ ਮਿਤ੍ਰ ਏਵ ਚ । । ੮ ਏਭਿਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤੇਨ ਆਦਿਤ੍ਯੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਜਗਦਿਦਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤੁ ਨਰਾਧਿਪ । । ੯ ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਪ੍ਰਥਮਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਦੇਵਰਾਜਤ੍ਵੇ ਦਾਨਵਾਸੁਰਨਾਸ਼ਿਨੀ । 1.74.੧੦ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਚਾਸ੍ਯ ਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਧਾਤੇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਸ੍ਥਿਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਤ੍ਵੇ ਸਾ ਵਿਧਾਤ੍ਰੀ ਸृਜਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ । । ੧੧ ਤृਤੀਯਾ ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਕਰੇष੍ਵੇਵ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ਵਰ੍षਤ੍ਯਮृਤਮੇਵ ਹਿ । । ੧੨ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਪੂषੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਭੂ ਬਣਾਏ। ਫਿਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਰਖ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਇੰਦਰ, ਧਾਤਾ, ਪਰਜਨਯ, ਪੂਸ਼ਾ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਅਰਯਮਾ, ਭਗ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਅੰਸ਼ੁ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ — ਇਹ ਬਾਰ੍ਹ ਆਦਿਤਿਆ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰ੍ਹ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਆਦਿਤਿਆ ਨੇ, ਰਾਜਾ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਆਦਿਤਿਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਨਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧਾਤਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਰਜਨਯ ਹੈ, ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੂਸ਼ਾ ਹੈ, ...
ਮਨ੍ਤ੍ਰੇष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪੁष੍ਣਾਤਿ ਭਾਰਤ । । ੧੩ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਯਾ ਪਞ੍ਚਮੀ ਤਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤ੍ਵष੍ਟੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਵਨਸ੍ਪਤਿषੁ ਸਾ ਨਿਤ੍ਯਮੋषਧੀषੁ ਚ ਵੈ ਸ੍ਥਿਤਾ । । ੧੪ षष੍ਠੀ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਅਰ੍ਯਮੇਤਿ ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਪ੍ਰਜਾਸਮ੍ਵਰਣਾਰ੍ਥਂ ਸਾ ਪੁਰੇष੍ਵੇਵ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਦਾ । । ੧੫ ਭਾਨੋਰ੍ਯਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਗ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਭੂਮੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਧਰੇषੁ ਚ ਭਾਰਤ । । ੧੬ ਅष੍ਟਮੀ ਚਾਸ੍ਯ ਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਵਿਵਸ੍ਵਾਨਿਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਅਗ੍ਨੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ੪ਪਚਤੇऽਨ੍ਨਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ । । ੧੭ ਨਵਮੀ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੋਰ੍ਯਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰਞ੍ਸ਼ੁਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਵੀਰ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ਆਪ੍ਯਾਯਯਤਿ ਵੈ ਜਗਤ੍ । ੧੮ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਯਾ ਦਸ਼ਮੀ ਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ ਸਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗੀਰ੍ਵਾਣਾਰਿਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ । । ੧੯ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਕਾਦਸ਼ੀ ਯਾ ਤੁ ਭਾਨੋਰ੍ਵਰੁਣਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਜੀਵਾਯਯਤਿ ਸਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਜਗਦ੍ਧਿ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾ । । 1.74.੨੦ ਅਪਾਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵਰੁਣੋऽਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਵੀਰ ਸਾਗਰੋ ਵਰੁਣਾਲਯਃ । । ੨੧ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਭਾਨੋਰ੍ਨਾਮਤੋ ਮਿਤ੍ਰਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਲੋਕਾਨਾਂ ਸਾ ਹਿਤਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਸ੍ਥਿਤਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਰਿਤ੍ਤਟੇ । । ੨੨ ਵਾਯੁਭਕ੍ਸ਼ਾ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਯੁਕ੍ਤਾ ਮੈਤ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਅਨੁਗृਹ੍ਣਨ੍ਸਦਾ ਭਕ੍ਤਾਨ੍ਵਰੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਸਦਾ । । ੨੩ ਏਵਮਾਦ੍ਯਮਿਦਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਿਤ੍ਰਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਮਿਤ੍ਰਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਿਤ੍ਰਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੨੪ ਤਯਾਰਾਧ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਾਮ੍ਬੇਨਾਮਿਤਤੇਜਸਾ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਦਾਦੇਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਕृਤਾ । । ੨੫ ਆਭਿਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਜਗਦਿਦਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤੁ ਨਰਾਧਿਪ । । ੨੬ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਯੋ ਨਮਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਵਪਿ ਮੂਰ੍ਤਿषੁ । ਯੇ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਦਿਤ੍ਯਂ ਨਰਾ ਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ੨੭ ਤੇ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨ ੧ ਤਿष੍ਠੇਦ੍ਯਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਜੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਾਨਮਾਦਿਤ੍ਯਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤੁ ਯਃ । । ੨੮ ਸ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਯਾਤਿ ਹੇਲਿਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੨੯ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੂਰ੍ਯਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮੂਰ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਃਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਉਹ ਰੂਪ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ। ਪੰਜਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਵਸ਼ਟਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਰਯਮਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਭਾਰਤ। ਅਠਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਵਸਵਾਨ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਨਾਜ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਸ਼ੁ ਹੈ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਲਦਾ ਹੈ। ਦਸਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਰੁਣ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਥਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵਰੁਣ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਾਗਰ ਵਰੁਣ ਦਾ ਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚੰਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਯੂ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਮਿਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਮਿਤ੍ਰ ਪਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮਿਤ੍ਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਿਤ੍ਰ ਪਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਬਲੀ ਸਾਂਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰ੍ਹ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਨੇ, ਰਾਜਾ, ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਦਿਤਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕਮਲ-ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਲਿਸਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।