ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਤਤ੍ਰਾਰੁਣੋ ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਾਰਥ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਯੋਜਿਤਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਮਾਠਰੋ ਨਾਮ ਵਾਯੁਨਾ ਕਲ੍ਮषੇਣ ਤੁ । । ੧ ਵੈਨਤੇਯੇਨ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯੋਪਰਿ ਵਿਮਲੋ ਨਖਤੁਣ੍ਡਪ੍ਰਹਰਣਃ ਪੁਰੋਗਾਮੀ ਨਿਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ । । ਕਾਲੇਨ ਦਣ੍ਡੋ ਮਹਾਦਣ੍ਡਾਯੁਧੋ ਭਵਤਾ ਸ਼ੇषਾ ਮਹਾਗਣਾਧਿਪਃ । । ੨ ਵੈਸ਼ਾਖੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਵਸੁਭਿਦਾਯੁਧਾਙ੍ਗਾਰਿਕੌ ਦ੍ਵੌ ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਪਿਙ੍ਗਲਃ । ਸਂਯਨ੍ਤਾ ਮਹਾਦਣ੍ਡਾਯੁਧੋ ਭਵਤਾ ਸ਼ੇषੋ ਮਹਾਗਣਾਧਿਪਃ । । ੩ ਹਸ੍ਤੋ ਯਮੇਨ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤੋਮ੍ਬੁਪਤਿਨਾ ਸਮਿਨ੍ਧਨਃ । ਅਲਕਾਧਿਪਤਿਨਾ ਵਿष੍ਣੁਃ । । ੪ ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਕਾਲੋਪਕਾਲੌ ਵਾਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਧਾਨਕੌ । ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਾਰੌ ਧਾਰੌ ਧਿषਣਕृष੍ਣੌ।। ੫ ਵੈਰਾਜਸ਼ਙ੍ਖਪਾਲਪਰ੍ਜਨ੍ਯਰਜਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਸੁ ਵਿਦਿਸ਼ਾਸੁ ਦਿਸ਼ਾਂ ਪਾਲਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾ ਦਦੁਃ । । ੬ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਲੋਕਮਾਤਰਃ ਸਰ੍ਵਮਰੁਤੋऽਦਦਨ੍ । ਓਂਕਾਰੋ ਵषਟ੍ਕਾਰੋ ਵੇਦਨਿਸ੍ਵਨਃ ਪਿਨਾਕੀ ਵਿਨਾਯਕਃ ਸ਼ੇषੋऽਨਨ੍ਤੋ ਵਾਸੁਕਿਸ਼੍ਚ ਨਾਗਸਹਸ੍ਰੇਣਾਤ੍ਮਤੁਲ੍ਯੇਨਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਰਥਮਨੁਯਾਨ੍ਤਿ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਥੇ, ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਾਠਰਾ ਨਾਮਕ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਲਮਸ਼ਾ। ਗਰੁੜ ਨੇ ਤਾਰਕਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ, ਸ਼ੁਧ, ਨਖ ਤੇ ਚੋਚ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਮੁੱਖੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ। ਕਾਲ ਨੇ ਦੰਡ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੰਡ-ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਣਾਇਆ; ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਮਹਾ-ਗਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਵਸੁਭਿਦ ਤੇ ਆਯੁਧਾਂਗਾਰਿਕ, ਦੋ, ਅਗਨੀ ਨੇ ਪਿੰਗਲਾ; ਸੰਯੰਤਾ ਵੱਡਾ ਦੰਡ-ਹਥਿਆਰਬੰਦ, ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਮਹਾ-ਗਣਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ। ਹੱਥ ਯਮ ਨੇ, ਪਾਸ਼-ਹੱਥ, ਅੰਬੁਪਤੀ ਨੇ ਇੰਧਨ; ਅਲਕ-ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ। ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੇ ਕਾਲ-ਉਪਕਾਲ ਤੇ ਵਾਕਸ਼-ਪ੍ਰਧਾਨ; ਨਰ-ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਖਸ਼ਾਰ, ਧਾਰ, ਧਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ। ਵੈਰਾਜ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਪਾਰਜਨ, ਰਜਸ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਨੇ ਦਿਸਾ ਤੇ ਵਿਦਿਸਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ-ਮਾਤਾ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਮਰੁਤ ਦਿੱਤੇ। ਓਂਕਾਰ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ, ਵੇਦ-ਨਿਸਵਨ, ਪਿਨਾਕੀ, ਵਿਨਾਯਕ, ਸ਼ੇਸ਼ਾ, ਅਨੰਤ, ਵਾਸੁਕੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਗ, ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
੭ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਰਥੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਉਭੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇ ਸਦਾ ਸਾ ਦੇਵਤਾ ਯਾ ਰਵਿਮਣ੍ਡਲਂ ਨਾਪੈਤਿ
ਗਾਇਤਰੀ ਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ, ਦੋਵੇਂ ਰਥ 'ਚ ਬੈਠੀਆਂ, ਸਦਾ ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ (ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ) ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਕਿਰਣਮਵਲਮ੍ਬਿਤੁਮ੍ । । ੮ ਏਤਦ੍ਵੈ ਸਰ੍ਵਦੈਵਤ੍ਯਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞਵਾਦਿਨੀਂ ਯਜ੍ਞਃ । ਭਗਵਦ੍ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰਮਾਦਿਤ੍ਯੋਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਾਣਾਮ੍ । । ੯ ਸ੍ਥਾਨਾਭਿਮਾਨਿਨੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਦਾ ਵੈ ਵृषਭਧ੍ਵਜ । ਸੂਰ੍ਯਮਾਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਤੇਜਸਾਂ ਤੇਜ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ । । 1.53.੧੦ ਗ੍ਰਥਿਤੈਃ ਸ੍ਵੈਰ੍ਵਚੋਭਿਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤੇ ऋषਯੋ ਰਵਿਮ੍ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਗੀਤਨृਤ੍ਯੈਰੁਪਾਸਤੇ । । ੧੧ ਵਿਯਦ੍ਭ੍ਰਮਣਤੋ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਸ੍ਮ ਇषੁਗ੍ਰਹਮ੍ । ਸਰ੍ਪਾ ਵਹਨ੍ਤਿ ਵੈ ਸੂਰ੍ਯਂ ਯਾਤੁਧਾਨਾਸ੍ਤੁ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । । ੧੨ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾ ੧ਨਮਨ੍ਤ੍ਯੇਤਂ ਪਰਿਚਾਰ੍ਯੋਦਯਾਦ੍ਰਵਿਮ੍ । ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ ਸ੍ਵਭੂਸ਼੍ਚੋਭੌ ਅਗ੍ਰਗੌ ਯੋਜਨਸ੍ਯ ਤੁ । । ੧੩ ਭਰ੍ਗੋऽਥ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਕਞ੍ਜਜੋ ਵਾਮਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਪृष੍ਠਗਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਗ੍ਰਹਾ ਲੋਕੇषੁ ਪੂਜਿਤਾਃ. । । ੧੪ ਉਪਰਾਗਸ਼ਿਖੀ ਚੋਭਾਵਗ੍ਰਤੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਮਨੁष੍ਯਧਰ੍ਮਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤ ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ । । ੧੫ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਕृष੍ਣ ਉਭਾਵੇਤੌ ਸਦਾਗ੍ਰਗੌ । ਵਾਮੇਨ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਪृष੍ਠਤਸ੍ਤੁ ਹਰਿਃ ਸਦਾ । । ੧੬ ਰਥਪੀਠੇ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਅਨ੍ਤਰਾਲੇ ਨਭਸ੍ਤਥਾ । ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਰਥਜਾਂ ਕਾਨ੍ਤਿਂ ਖਂ ਦਿਵਃ ਸਮਯਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੧੭ ਧ੍ਵਜੋ ਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਧ੍ਵਜਾਗ੍ਰੇ ਵृष ਏਵ ਚ । ऋਦ੍ਧਿਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਪਤਾਕਾ ਪਾਰ੍ਵਤੀਪ੍ਰਿਯ । । ੧੮ ਧ੍ਵਜਦਣ੍ਡਾਗ੍ਰੇ ਗਰੁਡਸ੍ਤਦਗ੍ਰੇ ਵਰੁਣਾਲਯਃ । ਮੈਨਾਕਸ਼੍ਛਤ੍ਰਦਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਹਿਮਵਾਂਸ਼੍ਛਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੧੯ ਕੇਚਿਦੇਵਂ ਵਦਨ੍ਤੀਹ ਲੋਕੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਮਹਾਮਤੇ । ਛਤ੍ਰਦਣ੍ਡਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਛਤ੍ਰਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । । 1.53.੨੦ ਏਤੇषਾਮੇਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਯਥਾ ਵੀਰ੍ਯਂ ਤਥਾ ਤਪਃ । ਯਥਾਯੋਗਂ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਬਲਮ੍ । । ੨੧ ਤਥਾ ਤਪਤ੍ਯਸੌ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਿਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ । ਏਤੇ ਤਪਨ੍ਤਿ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸृਜਨ੍ਤਿ ਚ । । ੨੨ ਭੂਤਾਨਾਮਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਵ੍ਯਪੋਹਨ੍ਤਿ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਏਤੇ ਸਹੈਵ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਸਾਨੁਗਾ ਦਿਵਿ । । ੨੩ ਤਪਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਜਪਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਹ੍ਲਾਦਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਗੋਪਾਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਭੂਤਾਨਿ ਇਹ ਤੇ ਹ੍ਯਨੁਕਮ੍ਪਯਾ । । ੨੪ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਦੇਵਾਨਮृਤੇਨ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸੋਮੇਨ ਸੂਕ੍ਤੇਨ ਵਿਵਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾ । ਸ਼ੁਕ੍ਲੇਨ ਪੂਰ੍ਣਾ ਦਿਵਸਕ੍ਰਮੇਣ ਤਂ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਬੁਧਾਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ । । ੨੫ ਪੀਤਂ ਹਿ ਸੋਮਂ ਦ੍ਵਿਕਲਾਵਸ਼ੇषਂ ਕृष੍ਣੇ ਤੁ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਰੁਚਿਭਿਰ੍ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮ੍ । ਸੁਧਾਮृਤਂ ਤਤ੍ਪਿਤਰਃ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਊਰ੍ਜਾਸ਼੍ਚ ਸੌਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵ ਕਲ੍ਪਾਃ । । ੨੬ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਗੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮृਦ੍ਧਿਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਃ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮੁਜ੍ਜਿਤਾਭਿਃ । ਤਥੌषਧੀਭਿਃ ਸਤਤਂ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਪਾਨੇਨ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ ਜਯਨ੍ਤਿ । । ੨੭ ਮਾਸਾਰ੍ਧਤृਪ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਮਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਰ੍ਮਾਸੇਨ ਤृਪ੍ਤਿਃ ਸ੍ਵਧਯਾ ਪਿਤॄਣਾਮ੍ । ਅਨ੍ਨੇਨ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਿਦਧਾਤਿ ਮਰ੍ਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਂ ਜਗਚ੍ਚੈਵ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਗੋਭਿਃ । । ੨੮ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਰਥੇਨਾਸਾਵੇਕਚਕ੍ਰੇਣ ਵੈ ਭ੍ਰਮਨ੍ । ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਾਂ ਸਪ੍ਤਭਿਸ਼੍ਚ ਹਯੈਃ ਸਹ । । ੨੯ ਛਨ੍ਦੋਭਿਰ੍ਵਾਜਿਰੂਪੈਸ੍ਤੈਰ੍ਯਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰਂ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੈਃ । ਕਾਮਰੂਪੈਃ ਸਕृਦ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰਨ੍ਤਰਸ੍ਥੈਰ੍ਮਨੋਜਵੈਃ । । 1.53.੩੦ ਹਰਿਭਿਰਵ੍ਯਯੈਰ੍ਵਸ਼੍ਯੈ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਸ਼੍ਰਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤੈਃ । ਦ੍ਵ੍ਯਸ਼ੀਤਿਮਣ੍ਡਲਸ਼ਤਮੀਹਨ੍ਤ੍ਯਬ੍ਦੇਨ ਵੈ ਹਯਾਃ । । ੩੧ ਬਾਹ੍ਯਤੋऽਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਚੈਵ ਮਣ੍ਡਲਂ ਦਿਵਸਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਾਭੂਤਸਮ੍ਪ੍ਲਵਮ੍ । । ੩੨ ਆਵृਤਾ ਬਾਲਖਿਲ੍ਯੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਯਹਾਨਿ ਤੁ । ਗ੍ਰਥਿਤੈਃ ਸ੍ਵੈਰ੍ਵਚੋਭਿਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨੋ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ । । ੩੩ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ਨृਤ੍ਯਗੀਤੈਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰਪ੍ਸਰੋਗਣੈਃ । ਪਤਙ੍ਗਃ ਪਤਗੈਰਸ਼੍ਵੈਰ੍ਵਸਤੇ ਭ੍ਰਮਯਨ੍ਦਿਵਿ । । ੩੪ ਵੀਥ੍ਯਾਗ੍ਰ੍ਯਯਾ ਵਿਚਰਤੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਥਾ ਸ਼ਸ਼ੀ । ਮਧ੍ਯਗਾਸ਼੍ਚਾਮਰਾਵਤ੍ਯਾਂ ਯਦਾ ਭਵਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । । ੩੫ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਸਂਯਮਨੇ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦਾ । ਸੁਖਾਯਾਮਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਵਿਭਾਯਾਮਸ੍ਤਮੇਤਿ ਚ । । ੩੬ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਸਂਯਮਨੇ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਤੁ ਰਵਿਰ੍ਯਦਾ । ਸੁਖਾਯਾਮਥ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦਾ । । ੩੭ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਰ੍ਧਂ ਚਾਮਰਾਵਤ੍ਯਾਮਸ੍ਤਮੇਤਿ ਯਮਸ੍ਯ ਵੈ । ਸੋਮਪੁਰ੍ਯਾਂ ਵਿਭਾਯਾਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਗਸ਼੍ਚਾਰ੍ਯਮਾ ਯਦਾ । । ੩੮ ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਮਰਾਵਤ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਅਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰਂ ਸਂਯਮਨੇ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਮਸ੍ਤਮੇਤਿ ਚ । । ੩੯ ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍षੁ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁ ਮੇਰੋਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨੇ ਚਾਸਾਵੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । । 1.53.੪੦ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਚਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਚ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਦੇਵਾਲਯੌ ਪੁਨਃ । ਤਪਤ੍ਯੇਕਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤਾਭਿਰੇਵ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ । । ੪੧ ਉਦਿਤੋ ਵਰ੍ਧਮਾਨਾਭਿਰਾਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਤ੍ਤਪੇਦ੍ਰਵਿਃ । ਤਤਃ ਪਰਂ ਹ੍ਰਸਨ੍ਤੀਭਿਰ੍ਗੋਭਿਰਸ੍ਤਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ । । ੪੨ ਯਤ੍ਰੋਦ੍ਯਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ ਤੇषਾਮੁਦਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਂ ਗਚ੍ਛਤੇ ਯਤ੍ਰ ਸ ਤੇषਾਮਸ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੪੩ ਏਵਂ ਪੁष੍ਕਰਮਧ੍ਯੇਨ ਤਦਾ ਸਰ੍ਪਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਾਗਂ ਤੁ ਮੇਦਿਨ੍ਯਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ । । ੪੪ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰੇਣ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ੧ ਤੁ ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਸ਼ਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੪੫ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਚ੍ਚ ਤਥਾਲ੍ਪਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ । ਮੌਹੂਰ੍ਤਿਕੋ ਗਤਿਰ੍ਹ੍ਯੇषਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਧੀਯਤੇ । । ੪੬ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਯੋਜਨੇ । ਨਿਮੇषਾਨ੍ਤਰਮਾਤ੍ਰੇਣ ਦਿਵਿ ਸੂਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ । । ੪੭ ਸ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰੋऽਲਾਤਚਕ੍ਰਵਤ੍ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਵੈ ਭ੍ਰਮਮਾਣੇषੁ ऋਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਵਿਚਰਤ੍ਯਸੌ । । ੪੮ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪੂਜਯਤੇ ਸੂਰ੍ਯਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਚ ਯਮਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਸ੍ਤਂ ਯਾਨ੍ਤਮਪਾਂ ਪਤਿਃ । । ੪੯ ਸੋਮਸ੍ਤਥਾਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਸਦਾ ਪੂਜਯਤੇ ਰਵਿਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਭਵਾਨਹਂ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪੂਜਯਾਮ ਨਿਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਯੇ । । 1.53.੫੦ ਏਵਮਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਰ੍ऋਤਿਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਰੀਸ਼ਾਨ ਏਵ ਚ । ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਭ੍ਰਮਮਾਣਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਂ ਦੇਵਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਃ ਸੁਰਾਃ । । ੫੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਰਥਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੂਰ੍ਯਗਤਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੂਰ੍ਯਮਹਿਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਅਹੋ ਹਂਸਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਭਵਤੇਦृਸ਼ਮ੍ । ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਪੁਨਰੇਵੇਦਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । । ੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਆਦਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਮਖਿਲਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸਚਰਾਚਰਮ੍ । ਭਵਤ੍ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । । ੨ ਰੁਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਮਤਾਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤੇਜੋ ਯਤ੍ਸਾਰ੍ਵਲੌਕਿਕਮ੍ । । ੩ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼ੋ ਦੇਵਦੇਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਸੂਰ੍ਯ ਏष ਤ੍ਰਿਲੋਕਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਪਰਮਦੈਵਤਮ੍ । । ੪ ਅਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਾਸ੍ਤਾਹੁਤਿਃ ਸਮ੍ਯਗਾਦਿਤ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠਤਿ । ਆਦਿਤ੍ਯਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਵृष੍ਟਿਰ੍ਵृष੍ਟੇਰਨ੍ਨਂ ਤਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । । ੫ ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ੧ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਚੈਵ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਹਿ ਲੋਕਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਨਿਃਸृਤੌ ਪੁਰਾ । । ੬ ਏਤਤ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਿਨਾਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚਾਪ੍ਯੇष ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਅਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇऽਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । । ੭ ਕ੍ਸ਼ਣਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾ ਦਿਵਸਾ ਨਿਸ਼ਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਮਾਸਾਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ऋਤਵੋऽਥ ਯੁਗਾਨਿ ਚ । । ੮ ਸਦਾਦਿਤ੍ਯਾਦृਤੇ ਹ੍ਯੇषਾ ਕਾਲਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਕਾਲਾਦृਤੇ ਨ ਨਿਯਮੋ ੨ ਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਹਵਨਕ੍ਰਿਯਾ । । ੯ ੩ऋਤੂਨਾਮਵਿਭਾਗਾਚ੍ਚ, ਪੁष੍ਪਮੂਲਫਲਂ ਕੁਤਃ । ਕੁਤਃ ਸਸ੍ਯਵਿਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤृਣੌषਧਿਗਣਾਃ ੪ ਕੁਤਃ । । 1.54.੧੦ ਅਭਾਵੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਣਾਂ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਦਿਵਿ ਚੇਹ ਚ । ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਤਪਨਮृਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਵਾਰਿਤਸ੍ਕਰਮ੍ । । ੧੧ ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਤਪਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਵਿਸ਼੍ਯਤੇ । ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਕृਤਿਂ ਧਤ੍ਤੇ ਵਾਰਿਣਾ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਰਵਿਃ । । ੧੨ ਵਸਨ੍ਤੇ ਕਪਿਲਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਕਾਞ੍ਚਨਸਪ੍ਰਭਃ । ਸ਼੍ਵੇਤੋ ਵਰ੍ਣੇਨ ਵਰ੍षਾਸੁ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਸ਼ਰਦਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । । ੧੩ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਲੋਹਿਤੋ ਰਵਿਃ । ਇਤਿ ਵਰ੍ਣਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼ृਣੁ ਵਰ੍ਣਫਲਂ ਹਰ । । ੧੪ ਕृष੍ਣੋਭਯਾਯ ਜਗਤਸ੍ਤਾਮ੍ਰਃ ਸੇਨਾਪਤਿਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯਤਿ । ਪੀਤੋ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰਂ੫ ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਤੁ ਪੁਰੋਹਿਤਂ ਹਨ੍ਤਿ । । ੧੫ ਚਿਤ੍ਰੋऽਥ ਵਾਪਿ ਧੂਮ੍ਰੋ ਰਵੀ ਰਸ਼੍ਮਿਵ੍ਯਾਕੁਲਂ ਕਰੋਤ੍ਯੁਚ੍ਚੈਃ । ਤਸ੍ਕਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪਾਤੈਰ੍ਯਦਿ ਨ ਸਲਿਲਮਾਸ਼ੁ ਪਾਤਯਤਿ । । ੧੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਰਥਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੂਰ੍ਯਮਹਿਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁष੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੂਰ੍ਯਰਥਯਾਤ੍ਰਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਾ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯੇਹ ਮਾਨਵੈਃ । ਫਲਂ ਚ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍ਤੇषਾਂ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਰਵੇਃ
ਸੂਰਜ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਰੁਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਤੇ ਜੋ ਰਵੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?
੧੬ ਸੋऽਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਨਿਰ੍ਜਿਤੈਃ । ਰਾਗਾਦਿਭਿਰਮਰ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪੁਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਕਲ੍ਮषਾਃ । । ੧੭ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਮਸ੍ਤ੍ਵਂ ਗਣਨਾਥ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਤਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਂ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨਾਂ ਹਾਨਿਕਾਰਕਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਗ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਵੀ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਆਦਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜੇ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਤਾਂ ਸੁਣ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।"
ਕਰ੍ਤ੍ਤਾਸਿ ਕੇਨ ਚੈਵ ਤ੍ਵਮੇਵਂ ਦੋषਾਨ੍ਪ੍ਰਹਾਸ੍ਯਸਿ
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਗਲਤੀਆਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਛੱਡ ਸਕੇਂਗਾ?
੧੭ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਸ੍ਤੈਲਮਿष੍ਟਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਇਤ੍ਯੇष ਨੀਲੀਤੈਲਸ੍ਯ ਦੋषਸ੍ਤੇ ਕਥਿਤੋ ਮਯਾ । । ੧੮ ਨ ਚੈਵ ਖਾਦੇਨ੍ਮਾਂਸਾਨਿ ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਨ ਪਿਬੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਨ ਦ੍ਰੋਹਂ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪਾਰੁष੍ਯਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । । ੧੯ ਨਾਵਭਾषੇਤ ਚਾਣ੍ਡਾਲਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਨੈਵ ਰਜਸ੍ਵਲਾਮ੍ । ਨ ਵਾਪਿ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ਧੀਨਂ ਮृਤਕਂ ਨਾਵਲੋਕਯੇਤ੍ । । 1.65.੨੦ ਨਾਸ੍ਫੋਟਯੇਨ੍ਨਾਤਿਹਸੇਦ੍ਗਾਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਨ ਗੀਤਕਮ੍ । ਨ ਨृਤ੍ਯੇਦਤਿਰਾਗੇਣ ਨ ਚ ਵਾਦ੍ਯਾਨਿ ਵਾਦਯੇਤ੍ । । ੨੧ ਨ ਸ਼ਯੀਤ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਨ ਸੇਵੇਤ ਦੁਰੋਦਰਮ੍ । ਨ ਰੁਦ੍ਯਾਦਸ਼੍ਰੁਪਾਤੇਨ ਨ ਚ ਵਾਚ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ੌਕਿਕਮ੍ । । ੨੨ ਆਕृषੇਨ੍ਨ ਸ਼ਿਰੋਯੂਕਾ ਨ ਵृਥਾਵਾਦਮਾਚਰੇਤ੍ । ਪਰਸ੍ਯਾਨਿष੍ਟਕਥਨਮਤਿਸ਼ੋਕਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੨੩ ਨ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ਤਾਡਯੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਤਿਭੋਜਨਮ੍ । ਨ ਚੈਵ ਹਿ ਦਿਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਦਮ੍ਭਂ ਸ਼ਾਠ੍ਯਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੨੪ ਰਥ੍ਯਾਯਾਮਟਨਂ ਵਾਪਿ ਯਤ੍ਨਤਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਅਥਾਪਰੋ ਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । । ੨੫ ਚੈਤ੍ਰਾਤ੍ਪ੍ਰਭृਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੀ । ਧਾਤੇਤਿ ਚੈਤ੍ਰਮਾਸੇ ਤੁ ਪੂਜਨੀਯੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੨੬ ਅਰ੍ਯਮੇਤਿ ਚ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਜ੍ਯੇष੍ਠੇ ਮਿਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਆषਾਢੇ ਵਰੁਣੋ ਜ੍ਞੇਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਭਸਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੨੭ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਨਭਸ੍ਯੇऽਥ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋਸ਼੍ਵਯੁਜਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਪੂषਾ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਮਾਸੇ ਤੁ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇषੁਰੁਚ੍ਯਤੇ । । ੨੮ ਭਗਃ ਪੌषੇ ਭਵੇਤ੍ਪੂਜ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਮਾਘੇ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਫਾਲ੍ਗੁਨੇ ਮਾਸਿ ਪੂਜ੍ਯੋ ਵਨ੍ਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । । ੨੯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਭੋਜਯੇਦ੍ਭੋਜਕਾਨ੍ਬੁਧਃ
ਸੱਤਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਜੇ ਕੋਈ ਤੇਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਖੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੀਲੀ ਤੇਲ ਦੀ ਖਾਮੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸਘृਤਂ ਭੋਜਨਂ ਦੇਯਂ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ । । 1.65.੩੦ ਭੋਜਕਾਯੈਵ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਮਾषਕਮ੍ । ਸਘृਤਂ ਭੋਜਨਂ ਦੇਯਂ ਰਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚੈਵ ਹਿ । । ੩੧ ਅਭਾਵੇ ਭੋਜਕਾਨਾਂ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਯਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਤਥੈਵ ਭੋਜਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਵਿਭੋ । । ੩੨ ਵਿਸ਼ੇषਤੋ ਵਾਚਕਸ਼੍ਚ ਬਾਹ੍ਮਣਃ ਕਲ੍ਪਵਿਤ੍ਸਦਾ । ਇਤ੍ਯੇषਾ ਕਥਿਤਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਸਪ੍ਤਮੀ ਗਣਨਾਯਕ । । ੩੩ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਸਤੀ ਪਾਪਹਰਾ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਪ੍ਰਦਾਯਿਨੀ । । ੩੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਿਣ੍ਡਿਸਂਵਾਦੇ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਆਦਿਤ੍ਯਮਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨੇ ਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਘੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਖਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਨੇ ਦੀ ਦਕਸ਼ਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜਗਾਮਾਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਭੋਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸੂਰ੍ਯਮਾਰਾਧਯਦ੍ਦਿਣ੍ਡੀ੪ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਚਰੋऽਭਵਤ੍ । । ੧ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਭੂਯਃ ਕਥਯ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਮੇ । ਸ਼ृਣ੍ਵਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਤृਪ੍ਤਿਰਮृਤਸ੍ਯੇਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਸਮ੍ਵਾਦਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਙ੍ਖਯੋਃ । ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਾਨਵੋ੧ ਨृਪ । । ੩ ਆਸੀਨਮਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸ਼ਂਖਂ ਦ੍ਵਿਜੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਜਗਾਮ ਹ । ਫਲਭਾਰਾਨਤਚ੍ਛਾਯੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਵृਨ੍ਦਸਮਾਕੁਲੇ । । ੪ ਪਰਸ੍ਪਰਮृਗਸ਼ृਙ੍ਗਕਣ੍ਡੂਯਿਤਮृਗਾਵृਤੇ । ਬਰ੍ਹਿਰ੍ਵਨਾਮ੍ਬਰਾਨੀਤਤੀਰ੍ਥਕਨ੍ਦੋਪਭੋਗਿਨਿ । । ੫ ਪ੍ਰਭੂਤਕੁਸੁਮਾਮੋਦषਟ੍ਪਦੋਦ੍ਗੀਤਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਸਿਦ੍ਧਦੇਵਰ੍षਿਗਨ੍ਧਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਸੇਵਿਤਵਾਰਿਣਿ । । ੬ ਮੁਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਜਟਿਲੈਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਪਸੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤੇ । ਆਸ਼੍ਰਮੇ ਤਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸ਼ਂਖਾਹ੍ਵਂ ਸੁਖਮਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੭ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਂ ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਪਰਾਯਣਮ੍ । ਤਤਃ ਸਂਹਤ੍ਯ ਸਹਸਾ ਤਂ ਭੋਜਕਕੁਮਾਰਕਾਃ । । ੮ ਵਿਨੀਤਾ ਉਪਸਂਗਮ੍ਯ ਯਥਾਵਦਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚ । ਆਸਨੇषੂਪਵਿष੍ਟਾਸ੍ਤ ਉਪਵਿष੍ਟਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ । । ੯ ਭਗਵਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ੨ ਚ੍ਛਿਂਧਿ ਨਃ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮਹਾਨ੍ । ਵਿਨਯੇਨੋਪਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਤਤੋ ਮੁਨਿਃ । । 1.66.੧੦ ਅਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾਨੁਵਾਚ ਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ । ਤੇषਾਂ ਤੁ ਪਠਤਾਮੇਵ ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਤੁ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ । । ੧੧ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋऽਥ ਤਂ ਦੇਸ਼ਮਾਜਗਾਮ ਦ੍ਵਿਜੋ ਨृਪ । ਯਥਾਵਦਰ੍ਚਿਤਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਙ੍ਖੇਨਾਮਿਤਤੇਜਸਾ । । ੧੨ ਵਨ੍ਦਿਤਸ਼੍ਚ ਕੁਮਾਰੈਸ੍ਤੈਰਭਵਤ੍ਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ । ਅਥੈਤਾਨਬ੍ਰਵੀਚ੍ਛਂਖਸ੍ਤਾਨ੍ਭੋਜਕਕੁਮਾਰਕਾਨ੍ । । ੧੩ ਸ਼ਿष੍ਟਾਗਮਾਦਨਧ੍ਯਾਯਃ ਸ ਚ ਜਾਤੋ ਵਿਰਮ੍ਯਤਾਮ੍ । ਯਥਾਜ੍ਞਾਪਯਸੀਤ੍ਯਾਹੁਃ ਕੁਮਾਰਾਸ੍ਤੇ ऋषਿਂ ਤਤਃ । । ੧੪ ਪ੍ਰਪਚ੍ਛ ਸਿਦ੍ਧਿਦਸ਼੍ਚੈਤਾਨ੍ਕੇ ਹ੍ਯੇਤੇ ਕਿਂ ਪਠਨ੍ਤਿ ਚ । ਸ਼ਙ੍ਖੋਵਾਚ ਮਹਾਰਾਜ ਕੁਮਾਰਾ ਭੋਜਕਾਤ੍ਮਜਾਃ । । ੧੫ ਸਸੂਤ੍ਰਕਲ੍ਪਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰੋ ਵਿਪ੍ਰ ਵੇਦਾਨਧੀਯਤੇ । ਤਥੈਵ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਂ ਚ ਭਾਸ੍ਵਤਃ । । ੧੬ ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਵਿਧਾਨਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਕਲ੍ਪਮਾਦਿਤਃ । ਅਧ੍ਯਙ੍ਗਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾਵਿਧਿਂ ਤਥਾ । । ੧੭ ਦ੍ਵਿਜ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਕ੍ਰਿਯੇਤ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਕਭ੍ਰਾਰ੍ਚਨਵਿਧਿਕ੍ਰਮਃ । ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਪ੍ਰਦੀਪਾਨਾਂ ਕਿਂ ਫਲਂ ਰਵਿਮਨ੍ਦਿਰੇ । । ੧੮ ਕੇਨ ਤੁष੍ਯਤਿ ਦਾਨੇਨ ਵ੍ਰਤੇਨ ਨਿਯਮੇਨ ਚ । ਧੂਪਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰਾਦਿ ਕਿਂ ਚ ਦੇਯਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ । । ੧੯ ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਪੋਧਨ । ਵਿਸ਼ੇषਤਸ੍ਤੁ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਹਿ । । 1.66.੨੦ ਸ਼ਙ੍ਖ ਉਵਾਚ ਇਮਮਰ੍ਥਂ ਵਸ਼ਿष੍ਠੇਨ ਪृष੍ਟਃ ਸਾਮ੍ਬੋ ਯਥਾ ਪੁਰਾ । ਸ ਚੋਵਾਚ ਵਸ਼ਿष੍ਠਾਯ ਤਦਹਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ । । ੨੧ ਅਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਪੁਣ੍ਯਤਮੇ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮੇ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਵਵਨ੍ਦੇ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਸ਼ਿष੍ਠਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੨੨ ਵਿਨਯੇਨੋਪਸਂਗਮ੍ਯ ਵਵਨ੍ਦੇ ਚਰਣੌ ਮੁਨੇਃ । ਕृਤਪ੍ਰਣਾਮਂ ਸਾਮ੍ਬਂ ਤੁ ਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਹ੍ਵੀਕृਤਾਨਨਮ੍ । । ੨੩ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੋ ਮੁਨਿਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤਂ ਤਦਾ । ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਗਾਤ੍ਰਂ ਕੁष੍ਠੇਨ ਮਹਤਾ ਤਵ । । ੨੪ ਘੋਰਰੂਪੇਣ ਤੀਵ੍ਰੇਣ ਕਥਂ ਤਦ੍ਵਿਗਤਂ ਤਵ
ਕਥਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰਧਿਕਾ ਰੂਪਂ ਚਾਤਿਮਨੋਹਰਮ੍ । । ੨੫ ਤੇਜਸ੍ਵਿਤਾਤਿਮਹਤੀ ਤਥੈਵ੨ ਸੁਕੁਮਾਰਤਾ । । ੨੬ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਸ੍ਤੁਤੋ ਨਾਮਸਹਸ੍ਰੇਣ ਲੋਕਨਾਥੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਗਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਦਤ੍ਤਵਾਂਸ਼੍ਚ ਵਰਾਨ੍ਮਮ । । ੨੭ ਵਸ਼ਿष੍ਠ ਉਵਾਚ ਕਥਮਾਰਾਧਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਯਾਦਵਨਂਦਨ । ਕੈਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਤਤਪੋਦਾਨੈਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭਗਵਾਨ੍ਗਤਃ । । ੨੮ ਸਾਮ੍ਬ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਮਯਾ ਯਥਾ । ਤੋषਿਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ਸੂਰ੍ਯੋ ਵਿਧਿਨਾ ਯੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੨੯ ਮੋਹਾਨ੍ਮਯੋਪਹਸਿਤੋ੩ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਕੋਪਨੋ ਮੁਨਿਃ । ਤਤੋऽਹਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪੇਨ ਮਹਾਕੁष੍ਠਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । । 1.66.੩੦ ਤਤੋऽਹਂ ਪਿਤਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕੁष੍ਠਯੋਗਾਭਿਪੀਡਿਤਃ । ਲਜ੍ਜਮਾਨੋऽਤਿਗਰ੍ਵੇਣ ਇਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰਵਮ੍ । । ੩੧ ਤਾਤ ਸੀਦਤਿ ਮੇ ਗਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਪਰਿਹੀਯਤੇ । ਘੋਰਰੂਪੋ ਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਵਪੁਰੇष ਜਿਘਾਂਸਤਿ । । ੩੨ ਅਸ਼ੇषਵ੍ਯਾਧਿਰਾਜ੍ਞਾਹਂ ਪੀਡਿਤਃ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਣਾ । ਵੈਦ੍ਯੈਰੋषਧਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਮਮ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । । ੩੩ ਸੋऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਹ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਯਦਿ ਵਾਹਮਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯਸ੍ਤਤੋऽਨੁਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੩੪ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯਃ ਸ ਪਿਤਾ षੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਭਿਪੀਡਿਤਃ । ਪਿਤਾ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਾਮੇਵਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ । । ੩੫ ਧੈਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਯਤਾਂ੧ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾ ਸ਼ੋਕੇ ਚ ਮਨਃ ਕृਥਾਃ । ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਦਿਤਂ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਤृਣਮਿਵਾਨਲਃ । । ੩੬ ਦੇਵਤਾਰਾਧਨਪਰੋ ਭਵ ਪੁਤ੍ਰਕ ਮਾ ਸ਼ੁਚਃ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਚ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦੇਵਮਾਰਾਧਯਾਮਿ ਕਮ੍ । । ੩੭ ਕਮਾਰਾਧ੍ਯ ਵਿਮੁਚ੍ਯੇऽਹਂ ਤਾਤ ਰੋਗੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ਮਾਮੁਵਾਚ ਪਿਤਾ ਮਮ । । ੩੮ ਇਮਮਰ੍ਥਂ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟਃ ਪਦ੍ਮਯੋਨਿਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਨ ऋषਿਣਾ ਯੋਗੀਸ਼ੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
੭੨ ਸੋऽਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਂ ਦੇਵਂ ਸਪ੍ਤਲੋਕਪਰਾਯਣਮ੍ । ਕਾਲਾਯਨਮਸ਼ੇषਸ੍ਯ੧ ਜਗਤੋ ਹਦ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੭੩ ਆਰਾਧਯਿਤੁਂ ਗੋਪਾਲਂ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਮਮਿਤੌਜਸਮ੍ । ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਜਗਤੋ ਦੀਪਂ ਸ੍ਮृਤਮਾਤ੍ਰਾਘਨਾਸ਼ਨਮ੍ । । ੭੪ ਤਮਨਾਦ੍ਯਂ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਃ । ਉਪਦੇਸ਼ਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੭੫ ਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤਿਮੁਦ੍ਵਹਤੋ ਰਵੌ । ਜਗਾਮ ਪਰਿਤੋषਂ ਸ ਪਦ੍ਮਯੋਨਿਰ੍ਮਹਾਤਪਾਃ । ।੭ ੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯਤ੍ਪृਚ੍ਛਸਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਰਾਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਜਪ੍ਯਾਦਿ ਤਦਿਹੈਕਮਨਾਃ ਸ਼ृਣੁ । । ੭੭ ਅਨਾਦਿ ਯਤ੍ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਹੇਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਦਸਤਃ ਪਰਮ੍ । । ੭੮ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਂਸੋਰਨਯੋਰ੍ਯਤਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਨਿਤ੍ਯਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਿਨੋਸ਼੍ਚੈਵ ਜਗਦਾਦੌ ਮਹਾਤ੍ਮਨੋਃ । ।੭੯ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੋਭਕਤ੍ਵਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਂ ਸृष੍ਟੇਰ੍ਹੇਤੁਰ੍ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ । ਅਹੇਤੁਰਪਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਜਾਯਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । । 1.66.੮੦ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਤ੍ਵਂ ਚ ਤਥੈਵੇਸ਼੍ਵਰਲੀਲਯਾ । ਸਮੁਪੈਤਿ ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਛਨ੍ਦਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । । ੮੧ ਤਤਃ ਸ੍ਥਿਤੌ ਪਾਲਯਿਤਾ ਵਿष੍ਣੁਤ੍ਵਂ ਜਗਤਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਚ ਜਗਨ੍ਨਾਥਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਕੁਰੁਤੇ ਰਵਿਃ । । ੮੨ ਤਮੇਕਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਧਾਮ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਭੇਦਾਭੇਦਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੩ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯੇऽਖਿਲਂ ਵਿਪ੍ਰ ਤਸ੍ਯੈਵਾਰਾਧਨਂ ਰਵੇਃ । । ੮੩ ਗੁਹ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਵੈ । ਤੁष੍ਟੇਨ ਹਿ ਪੁਰਾ ਮਹ੍ਯਂ ਕਥਿਤਂ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣ ਤੁ । । ੮੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਵਾਦੇ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਆਦਿਤ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਟ੍षष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਮੈਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਗੋਲ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਉੱਚਾ ਸੂਰਜ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਾਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ।
ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਰੁਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੰਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ, ਹੁਣ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਦੱਸ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਆਦਿਤਯ ਮੰਤਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ, ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
੧ ਵਿਧਿਨਾ ਕੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । ਕਥਂ ਚ ਭ੍ਰਾਮਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਰਥਾਰੂਢਂ੨ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੨ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯੇ ਰਥਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭ੍ਰਾਮਯਨ੍ਤਿ ਵਹਨ੍ਤਿ ਚ । ਤੇषਾਂ ਚ ਕਿਂ ਫਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੇ ਚ ਨृਤ੍ਯਕਰਾ ਨਰਾਃ । । ੩ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਯੇ ਨ ਚ ਦੇਵੇਨ ਨृਤ੍ਯਗੀਤਪਰਾਯਣਾਃ । ਪ੍ਰਜਾਗਰਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ੪ ਤੇषਾਂ ਚ ਕਿਂ ਫਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ. ਰਥਂ ਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ੩ ਯੇ ਰਵੇਃ । ਬਲਿਂ ਭਕ੍ਤਂ ਚ ਯੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਾਹਿ(?)ਕਭੋਜਨਮ੍ । । ੫ ਏਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਿਖਿਲਂ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠ ਸਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਲੋਕਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਦੇਵ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ । । ੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਭੂਤੇਸ਼ ਗਣੇਸ਼ੋऽਸਿ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾ ਵਚ੍ਮਿ ਯਥਾਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਸਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । । ੭ ਦੇਵਸ੍ਯ ਰਥਯਾਤ੍ਰੇਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੋਤ੍ਸਵਸ੍ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰ ਮਯਾ ਹ੍ਯੇਤੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੌ । । ੮ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਹੇਤੋਰ੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਲੋਕਪੂਜਿਤ । ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾਵੁਭੌ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਦੇਵਮਹੋਤ੍ਸਵੌ । । ੯ ਨ ਤਤ੍ਰੋਪਦ੍ਰਵਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਰਾਜਤਸ੍ਕਰਸਮ੍ਭਵਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਵਿਮੌ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੇਹ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । । 1.55.੧੦ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਮਾਸਿ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਹਰ । ਘृਤੇਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਪਞ੍ਚਪੂਤਾਙ੍ਗਜੇਨ ਵੈ । । ੧੧ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਯੇਦ੍ਮਹੇਸ਼ਂ ਯਃ ਸਰ੍षਪੈਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਵਰ੍ਣਕੇ ਰਵਿਮ੍ । । ੧੨ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾਨਮਾਰੂਢੋ ਗੈਰਿਕਂ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਕृਤਮ੍ । ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਪੁਰਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । । ੧੩ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਖਣ੍ਡਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਜ੍ਰਂ ਵਜ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਵਰ੍ਣਭਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਦ੍ਯੋ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । । ੧੪ ਆਰੂਢਃ ਸ ਵਿਮਾਨਂ ਤੁ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਕੁਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਮਮ ਪੁਰਂ ਦੇਵ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨੋ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ । । ੧੫ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਨਰਃ ਸ਼ਿਵ । ਵਰ੍ਣਭਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਯੇਹ ਵਰ੍ਣਕਮ੍ । । ੧੬ ਘृਤਪੂਰ੍ਣਂ ਖਣ੍ਡਵੇष੍ਟਂ ਕਾਸਾਰਂ ਮੋਦਕਂ ਪਯਃ । ਦਧ੍ਯੋਦਨਂ ਪਾਯਸਂ ਚ ਸਂਯਾਵਂ ਗੁਡਪੂਪਕਾਨ੍ । । ੧੭ ਯੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯੇਹ ਵਰ੍ਣਕਮ੍ । ਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਨਰਾ ਵੈ ਮਨ੍ਦਿਰਂ ਮਮ । । ੧੮ ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਯੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਯ ਘृਤਂ ਦੇਯਂ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੧੯ ਤਥਾ ਯੋ ਵਰ੍ਣਭਕ੍ਤਂ ਚ ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਭਕ੍ਤਿਤਃ । ਸ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਹ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸ ਭਵਸਾਲਯਮ੍ । । 1.55.੨੦ ਚੂਰ੍ਣਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਯੇਹ ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਚ੍ਛੁਭਂ ਰਵੇਃ । ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੨੧ ਤਤਸ੍ਤਂ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਪੌषੇ ਮਾਸਿ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾਸ੍ਤਥਾ । । ੨੨ ਤੀਰ੍ਥੋਦਕਮੁਪਾਨੀਯ ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਾਥ ਜਲਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਵੇਦੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । । ੨੩ ਯਜੇਦ੍ਧਿ ਤੀਰ੍ਥਨਾਮਾਨਿ ਮਨਸਾ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ਬੁਧਃ । ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਦੇਵਂ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਚ ਨੈਮਿषਮ੍ । । ੨੪ ਪृਥੂਦਕਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾਂ ਸ਼ੌਰਂ ਗੋਕਰ੍ਣਮੇਵ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਰ੍ਤਂ ਕੁਸ਼ਾਵਰ੍ਤਂ ਬਿਲ੍ਵਕਂ ਨੀਲਪਰ੍ਵਤਮ੍ । । ੨੫ ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਵਾਰਂ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਗਙ੍ਗਾਸਾਗਰਮੇਵ ਚ। ਕਾਲਪ੍ਰਿਯਂ ਮਿਤ੍ਰਵਨਂ ਸ਼ੁਣ੍ਡੀਰਸ੍ਵਾਮਿਨਂ ਤਥਾ । । ੨੬ ਚਕ੍ਰਤੀਰ੍ਥਂ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਰਾਮਤੀਰ੍ਥਂ ਤਥਾ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਹਰ੍षਪਂਥਾ ਵੈ ਤਥਾ ਵੈ ਦੇਵਿਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੨੭ ਗਙ੍ਗਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਸਿਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਸਨਰ੍ਮਦਾ । ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਯਮੁਨਾ ਤਾਪੀ ਸ਼ਿਵਾ ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਤਥਾ । । ੨੮ ਗੋਦਾਵਰੀ ਪਯੋष੍ਣੀ ਚ ਕृष੍ਣਾ ਵੇਣ੍ਯਾ ਤਥਾ ਨਦੀ । ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰਾ ਪੁष੍ਕਰਿਣੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਸਰਯੂਸ੍ਤਥਾ । । ੨੯ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਸਾਗਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤੁ ਵੈ । ਤਥਾਸ਼੍ਰਮਾਃ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚ । । 1.55.੩੦ ਏਵਂ ਸ੍ਨਾਨਵਿਧਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਅਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਚ । ਧੂਪਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਮਾਮਧਿਵਾਸਯੇਤ੍ । । ੩੧ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਮਾਸਂ ਮਾਸਾਰ੍ਧਮੇਵ ਚ । ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਨਾਨਗृਹੇ ਦੇਵਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਤੋ ਨਰਃ । । ੩੨ ਚਤ੍ਵਰੇ ਲੇਪਯੇਦ੍ਵੇਦਿਂ ਚਤੁਰਸ੍ਰਾਂ ਸ਼ੁਭੇ ਕृਤਾਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਂ ਸ਼੍ਵੇਤਕੁਮ੍ਭੈਰ੍ਵਿਤਾਨਵਰਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ । । ੩੩ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਮਾਘਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ । ਕृਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੋਜਨਮ੍ । । ੩੪ ਸ਼ਙ੍ਖਭੇਰੀਨਿਨਾਦੈਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਲੈਃ । ਪੁਣ੍ਯਾਹਘੋषਵਿਵਿਧੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚ੍ਯ ਚ । । ੩੫ ਤਤੋऽਸ੍ਯ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਰਥੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯੇਨ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਜਾਲਮਾਲਿਨਾ । । ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਾਮਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਮਹੋਤ੍ਸਵਪੁਰਃਸਰਮ੍ । । ੩੬ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਮਾਘਸ੍ਯ ਰਥਮਾਰੋਪਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਹੋਮਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਤਥਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੋਜਨਮ੍ । । ੩੭ ਪ੍ਰੀਣਯਿਤ੍ਵਾ ਜਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਭੋਜਨਾਦਿਨਾ । ਪ੍ਰਪੂਜ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਭੌਮਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਵਾਚਕਾਨ੍ । । ੩੮ ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਚਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤ੍ਤਮਃ । ਤਤੋ ਦੇਵਸ਼੍ਚ ਇष੍ਟਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯੋ ਯਤ੍ਨਤਸ੍ਤਦਾ । । ੩੯ ਮਾਘਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮੇਕਭਕ੍ਤਕਮ੍ । ਅਯਾਚਿਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਤੁ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਨਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । । 1.55.੪੦ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਮੁਪਵਾਸਂ ਤੁ ਆਸ਼੍ਰਮਾਦ੍ਰੋਪਯੇਦ੍ਰਥਮ੍ । ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਂ ਤੁ ਵੈ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਥਸ੍ਯ ਪੁਰਤਃ ਸ਼ਿਵ । । ੪੧ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਚ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭੂਤੇਸ਼ ਰਥਸ੍ਯੇਹਾਧਿਵਾਸਨਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਭੌਮਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਚਕਾਨ੍ । । ੪੨ ਰਥਮਾਰੋਪਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਭੂਤਭਾਵਨਮ੍ । ਸਿਤਾਯਾਂ ਮਾਘਮਾਸੇ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਾਲਯਾਗ੍ਰਤਃ । । ੪੩ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵ ਦੇਵਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਜਾਗਰਮ੍ । ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਕੈਰ੍ਦੀਪਵृਕ੍ਸ਼ੋਪਸ਼ੋਭਿਤੈਃ । ।੪੪ ਸ਼ਂਖਤੂਰ੍ਯਨਿਨਾਦੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਲੈਃ । ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਗਰਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋ ਨਿਸ਼ਿ । ।੪੫ ਤਤੋऽष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਚ ਯਤ੍ਨੇਨ ਦੇਵਂ ਰਥਗਤਂ ਨਯੇਤ੍ । ਨਗਰਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼ਙ੍ਖਭੇਰੀ ਨਿਨਾਦਿਤਮ੍ । । ੪੬ ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਚ ਦ੍ਵਾਰਂ ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਪਰਮ੍ । ਏਵਂ ਹਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਯਾਂ ਯਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਵਤ੍ਸਰਾਵਧੌ । । ੪੭ ਮਾਨਵਾਃ ਸੁਖਮੇਧਨ੍ਤੇ ਰਾਜਾ ਜਯਤਿ ਚਾਹਿਤਾਨ੍ । ਨੀਰੁਜਸ਼੍ਚ ਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਗਵਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ਤਥਾ । ।੪੮ ਕਰ੍ਤਾਰਭ੍ਰਾਪਿ ਯਾਤ੍ਰਾਯਾਃ ਸ੍ਯਰ੍ਗਭਾਗੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਵੋਢਾਰਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵਤ੍ਸ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਯਜਨ੍ਤਿ ਵੈ । । ੪੯ ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਸਞ੍ਚਾਲ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਕृਤ੍ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਵਦ ਦੇਵੇਸ਼ ਸੁਮਹਾਨ੍ਸਂਸ਼ਯੋ ਹਿ ਮੇ । । 1.55.੫੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੋਰ੍ਯਾਨਹੇਤੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯਾਵਯਵੈਃ ੧ਕਲ੍ਪਿਤੋऽਸ੍ਯ ਰਥੋ ਮਯਾ । । ੫੧ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤੁ ਰਥਾਨਾਂ ਵੈ ਸ ਰਥਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । । ੫੨ ਕਲ੍ਪਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਸੋਮਾਦੀਨਾਮਨੇਕਸ਼ਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਕृਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਥਂ ਦੇਵੇਨ ਪੁਤ੍ਰਕ । । ੫੩ ਪੂਜਾਰ੍ਥਮਾਤ੍ਮਨੋ ਦਤ੍ਤਂ ਮਨਵੇ ਸਤ੍ਕੁਲੋਦ੍ਵਹ । ਮਨੁਨੇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਵੇ ਦਤ੍ਤਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯੈਃ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਤਾਂ ਰਵਿਃ । । ੫੪ ਅਤਸ੍ਤੁ ਰਥਯਾਨੇਨ ੧ਚਾਲਨਂ ਵਿਹਿਤਂ ਰਵੇਃ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਚਾਲਨੇ ਦੋषਃ ਸਵਿਤੁਸ਼੍ਚਲ ਏਵ ਸਃ । । ੫੫ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਰਥੇਨ ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਚੈਤਨ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਸਵਿਤੁਸ੍ਤਥਾ । । ੫੬ ਅਦृष੍ਟਂ ਚਲਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਪਾਰ੍ਵਤੀਪ੍ਰਿਯ । ਤਦੇਵਂ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾਸੁ ਦृष੍ਟਂ ਭਾਨੋਰ੍ਮਨੀषਿਭਿਃ । । ੫੭ ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਚਾਲਨਂ ਨੇष੍ਟਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਾਰ੍ਵਤੀਪ੍ਰਿਯ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾਨਾਂ ਵਿਧਾਨਤਃ । । ੫੮ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਥੇਨ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਿਹ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਸਦਾ । । ੫੯ ਕਾਞ੍ਚਨੋ ਵਾਥ ਰੌਪ੍ਯੋ ਵਾ ਦृਢਦਾਰੁਮਯੋऽਪਿ ਵਾ । ਦृਢਾਕ੍ਸ਼ਯੁਗਚਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਰਥਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸੁਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ । । 1.55.੬੦ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਥਵਰੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਕਲ੍ਪਿਤੇ ਸੁਮਨੋਰਮੇ । ਆਰੋਪ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਯਤ੍ਨਾਦ੍ਯੋਜਯੇਦ੍ਵਾਜਿਨਃ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ । । ੬੧ ਹਰਿਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ਸੁਮੁਖਾਨ੍ਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨਃ । ਕੁਙ੍ਕੁਮੇਨ ਸਮਾਲਬ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚਾਮਰਸ੍ਰਗ੍ਵਿਭੂषਿਤਾਨ੍ । । ੬੨ ਸਦਸ਼੍ਵਾਨ੍ਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰਥਸ੍ਯਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਪ੍ਰਦਾਯ ਚ । ਵਿਬੁਧਾਮ੍ਪੂਜਯਿਤ੍ਯਾ ਤੁ ਧੂਪਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨੈਃ । । ੬੩ ਆਹਾਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਨ੍ । ਦੀਨਾਨ੍ਧਕृਪਣਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਂਤਰ੍ਪ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ
ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ, ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਘੁੰਮਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਰਥ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਰਥ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ, ਪਰ ਨੱਚਣ-ਗਾਉਣ ਵਿਚ ਭਾਵ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਰਥ ਨੂੰ ਰਵੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭੋਜਨ-ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ, ਸਭ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖ, ਤ੍ਰਿਨੈਣ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਕਾਮੈਰ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਲੇਹ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ । । ੬੭ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਜਨਂ ਸਰ੍ਵਮਿਮਮੁਚ੍ਚਾਰਯੇਨ੍ਮਨੁਮ੍ । ਬਲਿਂ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤੁ ਮੇ ਦੇਵਾ ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵਸ੍ਤਥਾ । । ੬੮ ਮਰੁਤੋਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਰੁਦ੍ਰਾਃ ਸੁਪਰ੍ਣਾਃ ਪਨ੍ਨਗਾ ਗ੍ਰਹਾਃ । ਅਸੁਰਾ ਯਾਤੁਧਾਨਾਸ਼੍ਚ੨ ਰਥਸ੍ਥਾ ਯਾਸ੍ਤੁ ਦੇਵਤਾਃ । । ੬੯ ਦਿਗ੍ਪਾਲਾ ਲੋਕਪਾਲਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚ ਵਿਘ੍ਨਵਿਨਾਯਕਾਃ । ਜਗਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਵਂਤੁ ਯੇ ਚ ਦਿਵ੍ਯਾ ਮਹਰ੍षਯਃ । । 1.55.੭੦ ਮਾ ਵਿਘ੍ਨਂ ਮਾ ਚ ਮੇ ਪਾਪਂ ਮਾ ਚ ਮੇ ਪਰਿਪਨ੍ਥਿਨਃ । ਸੌਮ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤੁ ਤृਪ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾ ਭੂਤਗਣਾਸ੍ਤਥਾ । । ੭੧ ਵਾਮਦੇਵ੍ਯੈਃ ਪਵਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮਾਨਸ੍ਤੋਕਰਥਨ੍ਤਰੈਃ । ਆਕृष੍ਣੇਨ ਰਜਸਾ ऋਚਮੇਕਾਮੁਦਾਹਰੇਤ੍ । । ੭੨ ਤਤਃ ਪੁਣ੍ਯਾਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕृਤਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਃਸ੍ਵਨੈਃ । ਰਥਕ੍ਰਮਣਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ ਸੁਸਮੇਨ ਤੁ । । ਪੁਰੁषੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵੋਢਵ੍ਯਃ ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ । । ੭੩ ਸੁਕृਤੈਃ ਚ ੩ਪ੍ਰਗ੍ਰਹੈਰ੍ਦਾਨ੍ਤੈਰ੍ਬਲੀਵਰ੍ਦ੍ਦੈਰਥਾਪਿ ਵਾ । ਯਥਾ ਪਰ੍ਯਟਨਂ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿषਮੇ ਪਥਿ ਗਚ੍ਛਤਃ । । ੭੪ ਉਪਵਾਸਸ੍ਥਿਤੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਭੌਮੈਸ਼੍ਚ ਸੁਵ੍ਰਤੈਃ । ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਿਃ षੋਡਸ਼ੈਰ੍ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਤਿਮਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤੁ । । ੭੫ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਪ੍ਰਚਾਲ੍ਯਂ ਵੈ ਰੁਦ੍ਰ ਰਥਮਾਰੋਪਯੇਚ੍ਛਨੈਃ । ਰਾਜ੍ਞੀ ਚ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਰੁਦ੍ਰ ਭਾਰ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੭੬ ਸ਼ਨੈਰਾਰੋਪਯੇਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਉਭਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋ ਰਥੇ । ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰਾਜ੍ਞੀਂ ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇ ਤਥਾ । ੭੭ ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਵ੍ਯੋ ਭੌਮਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪਸ੍ਤਥਾ ਭੌਮਃ ਕੂਬਰਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਃ । ੭੮ ਗਰੁਡਂ ਪृष੍ਠਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਲ੍ਗਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਆਤਪਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਦਣ੍ਡਮਨੌਪਮਮ੍ । । ੭੯ ਸੁਵਰ੍ਣਬਿਨ੍ਦੁਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਮਣਿਮੁਕ੍ਤਾਫਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਧਨੁਃਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਦਣ੍ਡਮਥਾਵ੍ਰਣਮ੍ । । 1.55.੮੦ ਧ੍ਵਜਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਤਾਕਾਭਿਰਲਙ੍ਕृਤਮ੍ । ਭੂਤੇਸ਼ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾਭਿਸ੍ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਕਾਮਨਾਸ਼ਨਃ । । ੮੧ ਧ੍ਵਜੋਪਰਿਚਰਂ੧ ਵ੍ਯੋਮ ਅਰੁਣਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ । ਰਥਤੁਣ੍ਡਗਤਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਨਯੇਦ੍ਰਥਵਰਂ ਰਵੇਃ । । ੮੨ ਸਾਰਥ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਰ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਮਾਤ੍ਮਨਃ ਸਦਾ । ਨਾਰੁਹੇਤ ਰਥੇऽਸ਼੍ਰਦ੍ਧੋ ਯਦੀਚ੍ਛੇਚ੍ਛ੍ਰੇਯ ਆਤ੍ਮਨਃ । । ੮੩ ਰਥਮਾਰੋਹਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਸਨ੍ਤਤਿਃ । ਸ ਰਥੋ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵੋਢਵ੍ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਸਦਾ । । ੮੪ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵੈਸ਼੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਨ ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰੈਃ ਕਦਾਚਨ । ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਯਦੇਵਤਾਭਕ੍ਤਾ ਯੇ ਚ ਮਦ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਾਃ । । ੮੫ ਨੈਤੈਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਵੋਢਵ੍ਯ ਇਤਰੈਸ੍ਤੁ ਸਦੋਹ੍ਯਤੇ । ਉਪਵਾਸਵ੍ਰਤੋਪੇਤੈਰ੍ਵੋਢਵ੍ਯਃ ਪਾਰ੍ਵਤੀਪ੍ਰਿਯ । । ੮੬ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੩ ਵੈ । ਦਿਨਮੇਕਂ ਵਸੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨੋ ਨृਪੇਣ ਵੈ । । ੮੭ ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਕੈਃ ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਚ । ਨਾਨਾਵਿਧੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣੈਃ । । ੮੮ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਤ੍ਰਾष੍ਟਮ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਚਲਤੇ ਪੁਨਃ । ਵ੍ਰਜੇਤ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨਗਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੮੯ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦਿਨਮੇਕਂ ਤੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇਨ੍ਧਕਸੂਦਨ । ਸ੍ਥਿਤੇऽਤ੍ਰ ਤੈਃ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨੋ ਯਥਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਤਥਾ ਨृਪੈਃ । । 1.55.੯੦ ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਚਲੇਦ੍ਭਦ੍ਰ ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਤੋਤ੍ਤਰਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਜ੍ਯਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨ । । ੯੧ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਚਲਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵ੍ਰਜੇਨ੍ਮਧ੍ਯਂ ਪੁਰਸ੍ਯ ਤੁ । ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ੯੨ ਸ਼ਂਖਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਰ੍ਘੋषੈਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਕੈਰ੍ਵਰੈਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਦੀਪਕੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ । । ੯੩ ਨਾਨਾਵਿਧੈਰ੍ਵਿਤ੍ਤਦਾਨੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣੈਃ । ਦੀਨਾਨ੍ਧਕृਪਣਾਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । । ੯੪ ਪੁਰਮਧ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਚਲਿਤਸ੍ਤਿष੍ਠੇਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ੍ਵਮਂਦਿਰਮ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਵਃ ਪੁਰਤੋ ਮਂਦਿਰਸ੍ਯ ਤੁ । । ੯੫ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪੂਜਨੀਯੋ ਭਵੇਤ੍ਪੌਰੇਣ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਰਥਾਰੂਢਸ੍ਤੁ ਤਿष੍ਠਤਿ । । ੯੬ ਅਪਰੇ ਦਿਨੇ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਚ੍ਚਿਰਨ੍ਤਨਮਾਦਰਾਤ੍ । ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੯੭ ਸਦੈਵਂ ਭ੍ਰਾਮਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਂ ਦੁਰਿਤਾਪਹਮ੍ । ਪਰਿਵਾਰਯੁਤਂ ਰੁਦ੍ਰ ਸਾਨੁਗਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । । ੯੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੋਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਰਥਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੁਆਦਲੇ ਖਾਣੇ, ਮਿੱਠੇ-ਚਟਣੇ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: 'ਮੇਰੀ ਭੇਟ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਆਦਿਤਿਆ, ਵਸੁ, ਮਰੁਤ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਰੁਦਰ, ਸੁਪਰਨ, ਨਾਗ, ਗ੍ਰਹ, ਅਸੁਰ, ਯਾਤੁਧਾਨ, ਅਤੇ ਰਥ 'ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਵਿਘਨ-ਵਿਨਾਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਭ ਜਗਤ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ। ਕੋਈ ਵਿਘਨ, ਪਾਪ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਗਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਵਾਮਦੇਵ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਮਾਨਸਤੋਕ ਰਥਾਂਤਰ, ਆਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਰਜਸ ਮੰਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਰਿਕ ਉਚਾਰਣ ਕਰੀਏ। ਫਿਰ, ਪੁਣਿਆਹ ਸ਼ਬਦ, ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸੂਰਜ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਥ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਦੰਤੀ, ਬਲਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਹੋਵੇ। ਉਪਵਾਸ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ, ਤੀਹ ਜਾਂ ਸੋਲਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨੂੰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਥ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਰਾਜਨੀ ਅਤੇ ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ, ਦੋਵੇਂ, ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ, ਨਿਕਸ਼ੁਭਾ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਤੇ ਰਾਜਨੀ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੂਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੂਬਰ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਗਰੁੜ ਪਿੱਛੇ, ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਸੋਨੇ-ਮੁਕਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਧਵਜ, ਸੱਤ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਰਥ 'ਤੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਰਥ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰੁਦਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਰਥ 'ਤੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹੇ ਜੇਕਰ ਭਗਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਥ ਨਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਪਵਾਸ-ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਪ੍ਰਿਯ, ਰਥ ਚੁੱਕਣ। ਰਥ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਰਪਣ, ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਉਥੇ ਰਹੇ, ਨਵੀਂ 'ਤੇ ਦੱਖਣ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਹੇ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਪੁਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਸ਼ੰਖ-ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਰਪਣ, ਦਿਨ-ਅੰਧ-ਕ੍ਰਿਪਣਾਂ ਦੀ ਤਰਪਣ। ਪੁਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਚਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰ 'ਤੇ ਆਵੇ, ਉਥੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪੂਰੇ ਪੁਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਇਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਾਵੇ, ਤੇਰਵੀਂ ਤੇ ਚੌਦਵੀਂ 'ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਥ 'ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਗ੍ਰਹ-ਪਤੀ, ਦੁਖ-ਨਾਸਕ, ਰੁਦਰ, ਸੰਗ ਨਾਲ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਸੂਰ੍ਯਰਥਯਾਤ੍ਰਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੀਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਕਥਂ ਪ੍ਰਚਾਲਯੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਰਥਸ੍ਥਂ ਤਮਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਅਨੁਗਾਸ਼੍ਚ ਕਥਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕੇ ਚ ਤੇ ਅਨੁਗਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । । ੧ ਭੂਯੋਭੂਯਃ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਵਿਸ੍ਤਰਾਨ੍ਮਮ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ । ੧ ਵਦ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ । । ੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸ਼ਨੈਰ੍ਨਯੇਦ੍ਰਥਂ ਰੁਦ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ ਸੁ ਸਮੇਨ ਤੁ । ਯਥਾ ਪਰ੍ਯਟਨਂ ਤੁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿषਮੇ ਪਥਿ ਗਚ੍ਛਤਃ । । ੩ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਰਥਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਯੇਨ੍ਮਾਰ੍ਗਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ । ਤਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦਣ੍ਡਨਾਯਕਮਾਦਰਾਤ੍ । । ੪ ਪਿਙ੍ਗਲਂ ਚ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪृष੍ਠਗਂ ਚਾਦਰਾਨ੍ਨਯੇਤ੍ । ਰਕ੍ਸ਼ਕੋ ਦ੍ਵਾਰਕੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਰਥਾਰੂਢੌ ਤੁ ਪृष੍ਠਤਃ । । ੫ ਰਥਾਰੂਢਸ੍ਤਥਾ ਦਿਣ੍ਡੀ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰ ਲੇਖਕੋ ਭਾਸ੍ਕਰਪ੍ਰਿਯਃ । । ੬ ਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਰ੍ਨਯੇਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਰਥਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਯੁਗਾਕ੍ਸ਼ਚਕ੍ਰਭਙ੍ਗੋ ਵਾ ਯਥਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੭ ਈषਾਭਙ੍ਗੇ ਦ੍ਵਿਜਭਯਂ ਭਗ੍ਨੇऽਕ੍ਸ਼ੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਤੁਲਾਭਙ੍ਗੇ ਤੁ ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸ਼ੂਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਯੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੮ ਯੁਗਭਙ੍ਗੇ ਤ੍ਵਨਾਵृष੍ਟਿਃ ਪੀਠਭਙ੍ਗੇ ਪ੍ਰਜਾਭਯਮ੍ । ਪਰਚਕ੍ਰਾਗਮਂ ੧ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਚਕ੍ਰਭਙ੍ਗੇ ਰਥਸ੍ਯ ਤੁ । । ੯ ਧ੍ਵਜਸ੍ਯ ਪਤਨੇ ਚਾਪਿ ਨृਪਭਙ੍ਗਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ੨ਵ੍ਯਙ੍ਗਿਤਪ੍ਰਤਿਮਾਯਾਂ ਤੁ ਰਾਜ੍ਞੋ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । 1.56.੧੦ ਛਤ੍ਰਭਙ੍ਗਾਦ੍ਭਯਂ ਰੁਦ੍ਰ ਯੁਵਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇष੍ਵੇਵਮਾਦ੍ਯੇषੁ ਉਤ੍ਪਾਤੇष੍ਵਸ਼ੁਭੇषੁ ਚ । । ੧੧ ਬਲਿਕਰ੍ਮ ਪੁਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛਾਂਤਿਹੋਮਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵਾਚਯੇਦ੍ਭੂਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਾਨਾਨਿ ਚੈਵ ਹਿ । । ੧੨ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇ ਚ ਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਰਥਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਸਮਿਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਘृਤਾਕ੍ਤਾਭਿਰ੍ਹੋਮਯੇਜ੍ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍ । । ੧੩ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰਾਨ੍ਵਦਨ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੈਵਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਗ੍ਰਹੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਾਮਾਨ੍ਯੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਹੋਮਯੇਤ੍ । । ੧੪ ਪ੍ਰਥਮਂ ਚਾਗ੍ਨਯੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸੋਮਾਯ ਚੈਵ ਹਿ । ਸ੍ਵਾਹਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਯੇ ਚ ਦੇਯਾ ਆਹੁਤਯਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । । ੧੫ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਹ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਰਾਜ੍ਞੇ ਤਥੈਵ ਚ । ਗੋਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਜਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਜਗਤਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਸ੍ਤੁ ਵੈ । । ੧੬ ਸ਼ਂ ਨੋऽਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਪਦੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਸ੍ਤੁ ਚਤੁष੍ਪਦੇ । ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਜਾਭ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ਂ ਸਦਾਤ੍ਮਨਿ ਚਾਸ੍ਤੁ ਵੈ । । ੧੭ ਭੂਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਸ੍ਤੁ ਦੇਵੇਸ਼ ਭੁਵਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਸ੍ਵਸ਼੍ਚੈਵਾਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਰਵੇਃ । । ੧੮ ਤ੍ਵਂ ਦੇਵ ਜਗਤਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਪੋष੍ਟਾ ਚੈਵ ਤ੍ਵਮੇਵ ਹਿ । ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਕੁਰੁ ਦਿਵਸ੍ਪਤੇ । । ੧੯ ਇਦਮਨ੍ਯਚ੍ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਕਾਰਣਮ੍ । ਯਾਤ੍ਰਾਕਾਰਣਭੂਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਸ੍ਵਜਨ੍ਮਨਃ । । 1.56.੨੦ ਦੁਃਸ੍ਥਾਨ੍ਗ੍ਰਹਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਗ੍ਰਹਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਸਮਿਧੋऽਥ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । । ੨੧ thumb|ਅਰ੍ਕ thumb|ਪਲਾਸ਼ thumb|ਖਦਿਰ thumb|ਅਪਾਮਾਰ੍ਗ thumb|ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥ thumb|ਉਦੁਮ੍ਬਰ thumb|ਸ਼ਮੀ thumb|ਦੂਰ੍ਵਾ thumb|ਕੁਸ਼ਾ ਅਰ੍ਕਮਯ੍ਯੋ ਰਵੇਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਪਾਲਾਸ਼੍ਯਃ ਸ਼ਸ਼ਿਨਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਖਾਦਿਰ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਭੌਮਾਯ ਆਪਾਮਾਰ੍ਗ੍ਯੋऽਬ੍ਜਸੂਨਵੇ । । ੨੨ ਆਸ਼੍ਵਤ੍ਥ੍ਯਸ਼੍ਚਾਥ ਜੀਵਾਯ ਔਦੁਮ੍ਬਰ੍ਯਃ ਸਿਤਾਯ ਚ । ਅਸਿਤਾਯ ਸ਼ਮੀਮਯ੍ਯੋ ਦੂਰ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਰਾਹਵੇ । ।੨ ੩ ਕੇਤਵੇ ਤੁ ਕੁਸ਼ਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਤਃ ਸ਼ृਣੁ । ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਸ਼ੋਭਨਾਂ ਧੇਨੁਂ ਸ਼ਂਖਂ ਦਦ੍ਯਾਦਥੇਨ੍ਦਵੇ । । ੨੪ ਰਕ੍ਤਮਨਡ੍ਵਾਹਂ ਭੌਮਾਯ ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਸੋਮਸੂਨਵੇ । ਜੀਵਾਯ ਵਾਸਸੀ ਦੇਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਵਂ ਸਿਤਂ ਹਰ । । ੨੫ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਾਯ ਗਾਂ ਨੀਲਾਂ ਰਾਹਵੇ ਭਾਣ੍ਡਪਾਯਸਮ੍ । ਛਾਗਂ ਤੁ ਕੇਤਵੇ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛृਣ੍ਵੇषਾਂ ਭੋਜਨਾਨ੍ਯਪਿ । । ੨੬ ਗੁਡੌਦਨਂ ਤੁ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਸੋਮਾਯ ਘृਤਪਾਯਸਮ੍ । ਹਵਿष੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਭੌਮਾਯ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਨ੍ਨਂ ਸੋਮਸੂਨਵੇ । । ੨੭ ਦਧ੍ਯੋਦਨਂ ਤੁ ਜੀਵਾਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਯਾਥ ਘृਤਾਸ਼ਨਮ੍ । ਤਿਲਪਿष੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਮਾषਾਸ਼੍ਚ ਸੂਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰਾਯ ਦਾਪਯੇਤ੍ । । ੨੮ ਰਾਹਵੇ ਦਾਪਯੇਨ੍ਮਾਂਸਂ ਕੇਤਵੇ ਚਿਤ੍ਰਮੋਦਨਮ੍ । ਸੌਵੀਰਮਾਰਨਾਲਂ ਚ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਬੀਜਂ ਚ ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍ । । ੨੯ ਯਥਾ ਬਾਣਪ੍ਰਹਾਰਾਣਾਂ ਵਾਰਣਂ ਕਵਚਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਥਾ ਦੈਵੋਪਘਾਤਾਨਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਵਾਰਣਮ੍ । । 1.56.੩੦ ਅਹਿਂਸਕਸ੍ਯ ਦਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਧਨਸ੍ਯ ਚ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਨਿਯਮਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਦਾ ਸਾਨੁਗ੍ਰਹਾ ਗ੍ਰਹਾਃ । । ੩੧ ਗ੍ਰਹਾਃ ਪੂਜ੍ਯਾਃ ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰ ਇਚ੍ਛਤਾ ਵਿਪੁਲਂ ਯਸ਼ਃ । ਸ਼੍ਰੀਕਾਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕਾਮੋ ਵਾ ਗ੍ਰਹਯਜ੍ਞਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । । ੩੨ ਵृष੍ਟ੍ਯਾਯੁਃਪੁष੍ਟਿਕਾਮੋ ਵਾ ਤਥੈਵਾਭਿਚਰਨ੍ਪੁਨਃ । ਯਾਨਪਤ੍ਯਾ ਭਵੇਨ੍ਨਾਰੀ ਦੁष੍ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯਾ ਭਵੇਤ੍ । । ੩੩ ਬਾਲਾ ਯਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਯਾ ਚ ਕਨ੍ਯਾਪ੍ਰਜਾ ਭਵੇਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਭ੍ਰष੍ਟੋ ਨृਪੋ ਯਸ੍ਤੁ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗੀ ਚ ਯੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੩੪ ਗ੍ਰਹਯਜ੍ਞਃ ਸ੍ਮृਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਮਾਨਵਾਨਾਂ ਮਨੀषਿਭਿਃ । ਤਸ੍ਮਾਦਸੌ ਸਦਾ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਂ ਜਾਨਤਾ ਹਰ । । ੩੫ ਦਤ੍ਤਪੁष੍ਪਃ ਕ੍ਰੂਰਦृਕ੍ਚ ਪੁष੍ਪਜੋ ਧਿषਣਸ੍ਤਥਾ । ਸਿਤਾਸਿਤੌ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰ ਉਪਰਾਗਃ ਸ਼ਿਖੀ ਤਥਾ । । ੩੬ ਏਤੇ ਗ੍ਰਹਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਪੂਜਿਤਾਃ ਸਦਾ । ਤਾਮ੍ਰਕਾਤ੍ਸ੍ਫਾਟਿਕਾਦ੍ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਾਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਣਕਾਦਪਿ । ੩੭ ਰਾਜਤਾਦਾਯਸਾਤ੍ਸੀਸਾਦ੍ਗ੍ਰਹਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ੨ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਣੇ ਵਾਥ ਪਟੇ ਲੇਖ੍ਯਾ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ । । ੩੮ ਯਥਾਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਦੇਯਾਨਿ ਵਾਸਾਂਸਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਚ । ਗਂਧਾਸ਼੍ਚ ਬਲਯਸ਼੍ਚੈਵ ਧੂਪੋ ਦੇਯਸ਼੍ਚ ਗੁਗ੍ਗੁਲਃ । । ੩੯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰ੩ਵਂਤਸ਼੍ਚ ਚਰਵਃ ਪ੍ਰਤਿਦੈਵਤਮ੍ । ਆਕृष੍ਣੇਨ ਇਮਂ ਦੇਵਾ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਮੂਰ੍ਧਾ ਦਿਵਃ ਕਕੁਤ੍ । । 1.56.੪੦ ਉਦ੍ਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯਮृਚ ਏਤਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਬृਹਸ੍ਪਤੇ ਅਤਿਯਦਰ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵਾਨ੍ਨਾਤ੍ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਃ । । ੪੧ ਸ਼ਂ ਨੋ ਦੇਵੀ ਤਥਾ ਕਾਂਡਾਤ੍ਕੇਤੁਂ ਕृਣ੍ਵਨ੍ਨਿਮਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸਮਿਧਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਹੋਮਯੇਤ੍ । ।੪ ੨ ਏਕੈਕਸ੍ਯਾष੍ਟਸ਼ਤਕਮष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਵ ਵਾ । ਹੋਤਵ੍ਯਾ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਭ੍ਯਾਂ ਦਧ੍ਨਾ ਚੈਵ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ।੪ ੩ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਭੋਜਨਂ ਯਦ੍ਧਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਤੋ ਵਾ ਯਥਾਲਾਭਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤੁ੧ ਵਿਧਾਨਤਃ । । ੪੪ ਯਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਯਦਾ ਦੁਃਸ੍ਥਃ ਸ ਤਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਮਯੈषਾ ਹਿ ਵਰੋ ਦਤ੍ਤਃ ਪੂਜਿਤਾਃ ਪੂਜਯਿष੍ਯਥ । । ੪੫ ਗ੍ਰਹਾਧੀਨਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰਾਣਾਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਾਃ ਪਤਨਾਨਿ ਚ । ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਚ ਜਗਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਜ੍ਯਤਮਾ ਗ੍ਰਹਾਃ । । ੪੬ ਗ੍ਰਹਾ ਗਾਵੋ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਗੁਰਵੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤਥਾ । ਪੂਜਿਤਃ ਪੂਜਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਤ੍ਯਪਮਾਨਿਤਾਃ । । ੪੭ ਯਥਾ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣੈਵ ਪ੍ਰਹਨ੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਂ ਪੀਡਾਂ ਗ੍ਰਹਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ੩ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮਯੇਤ੍ । । ੪੮ ਯਜ੍ਵਨਾਂ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯਾਨਾਂ ਤਥਾ ਨਿਤ੍ਯੋਪਵਾਸਿਨਾਮ੍ । ਜਪਹੋਮਪਰਾਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਦੁष੍ਟਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । । ੪ ੯ ਏਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨਮ੍ । ਪੁਨਃ ਸਜ੍ਜਂ ਰਥਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਕਮਣਂ ਹਰ । । 1.56.੫੦ ਮਾਰ੍ਗਂ ਸ਼ੇषਂ ਨਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਨਯੇਦ੍ਦੇਵਾਲਯਂ ਰਵਿਮ੍ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ੪ਪੂਰ੍ਵਾ ਯਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰਥਦੇਵਤਾਃ । । ੫੧ ਯਥਾ ਪੂਜ੍ਯਾ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਉਤ੍ਪਾਤੇषੁ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । ਰਥਦੇਵਾਸ੍ਤਥਾ੫ ਪੂਜ੍ਯਾ ਯਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਰਥਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । । ੫੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਆਦਿਤ੍ਯਮਹਿਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੂਰਜ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਰੁਦਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਉਸ ਦੁਖ-ਨਾਸਕ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਕੌਣ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ? ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ, ਜਗਤ-ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।' ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਰੁਦਰ, ਰਥ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਸਿੱਧੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਵੀ ਯਾਤਰਾ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ, ਰਸਤੇ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਰਥ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਗਾਰਡਾਂ ਦਾ ਰਥ, ਫਿਰ ਪਿੰਗਲਾ ਰਥ ਪਿੱਛੇ, ਰਖਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਰਖਣ ਵਾਲਾ, ਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ। ਰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੰਡੀ, ਫਿਰ ਭਾਸਕਰ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ। ਰੁਦਰ, ਰਥ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਯੁਗ, ਅਕਸ, ਚੱਕਰ ਨਾ ਟੁੱਟੇ। ਇਸ਼ਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ, ਅਕਸ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਨਾਸ, ਤੂਲਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨ, ਪੀਠ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਨਾਸ। ਯੁਗ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਪੀਠ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰ, ਵੈਰੀ ਚੱਕਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਹਮਲਾ, ਰਥ ਦਾ ਚੱਕਰ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਨਾਸ। ਧਵਜ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਨਾਸ, ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਛਤਰੀ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਈ ਡਰ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤਾਂ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਬਲੀ ਕਰਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ, ਦਾਨ ਦਿਓ। ਰਥ ਦੇ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਘੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਿਦਾਂ ਨਾਲ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ, 'ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਸੋਮ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਰਾਜਾ, ਗਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ। ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਲੋਕਾਂ, ਆਤਮਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ। ਦੇਵਤਾ, ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਸੂਰਜ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਤਾ, ਪਾਲਣਹਾਰ, ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲ, ਗ੍ਰਹ-ਪਤੀ, ਦਿਨ-ਪਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ। ਮੰਦ-ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗ੍ਰਹ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰੀਏ। ਆਹੁਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਹੱਥ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਹੋਣ, ਅਰਕ ਦੀ ਲੱਕੜ ਸੂਰਜ ਲਈ, ਪਲਾਸ਼ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਲਈ, ਖਾਦਿਰ ਮੰਗਲ ਲਈ, ਆਪਾਮਾਰਗ ਬੁਧ ਲਈ, ਅਸ਼ਵਥ ਜੁਪੀਟਰ ਲਈ, ਉਦੁੰਬਰ ਸ਼ੁਕਰ ਲਈ, ਸ਼ਮੀ ਸ਼ਨੀ ਲਈ, ਦੂਰਵਾ ਰਾਹੂ ਲਈ, ਕੁਸ਼ਾ ਕੇਤੂ ਲਈ। ਸੂਰਜ ਲਈ ਸੋਹਣੀ ਗਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਲਈ ਸ਼ੰਖ, ਮੰਗਲ ਲਈ ਲਾਲ ਬਲਦ, ਬੁਧ ਲਈ ਸੋਨਾ, ਜੁਪੀਟਰ ਲਈ ਕਪੜੇ, ਸ਼ੁਕਰ ਲਈ ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ, ਸ਼ਨੀ ਲਈ ਨੀਲੀ ਗਾਂ, ਰਾਹੂ ਲਈ ਪਾਯਸ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ, ਕੇਤੂ ਲਈ ਬਕਰਾ। ਖਾਣਾ: ਸੂਰਜ ਲਈ ਗੁੜ-ਚਾਵਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਲਈ ਘੀ-ਚਾਵਲ, ਮੰਗਲ ਲਈ ਹਵਿਸ਼-ਅੰਨ, ਬੁਧ ਲਈ ਦੂਧ-ਚਾਵਲ, ਜੁਪੀਟਰ ਲਈ ਦਹਿ-ਚਾਵਲ, ਸ਼ੁਕਰ ਲਈ ਘੀ-ਭੋਜਨ, ਸ਼ਨੀ ਲਈ ਤਿਲ-ਮਾਸ, ਰਾਹੂ ਲਈ ਮਾਸ, ਕੇਤੂ ਲਈ ਮਿਲਿਆ-ਭੋਜਨ, ਖੱਟਾ-ਕੰਜੀ। ਜਿਵੇਂ ਬਾਣਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਵਚ, ਐਸੇ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ। ਜਿਹੜਾ ਅਹਿੰਸਕ, ਸੰਤ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਯਮ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਲਈ ਗ੍ਰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨੁਕੂਲ। ਜਿਹੜਾ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ, ਧਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਗ੍ਰਹ-ਯਜਨ ਕਰੇ। ਜਿਹੜਾ ਵੱਧ ਮੀਂਹ, ਆਯੁ, ਤਾਕਤ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਾਂ ਤੰਤ੍ਰ-ਉਪਦ੍ਰਵ, ਜਾਂ ਔਰਤ ਜਿਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲਾ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰਹ-ਯਜਨ ਲਾਜ਼ਮੀ। ਇਸ ਲਈ, ਭਲੇ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਦੱਤ-ਪੁਸ਼ਪ, ਕ੍ਰੂਰ-ਦ੍ਰਿਕ, ਪੁਸ਼ਪਜ, ਧਿਸ਼ਨਾ, ਸਿਤ, ਅਸਿਤ, ਉਪਰਾਗ, ਸ਼ਿਖੀ — ਇਹ ਗ੍ਰਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜੇ ਜਾਣ। ਤਾਮਬਾ, ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਲੋਹਾ, ਸੀਸ, ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਕਪੜੇ 'ਤੇ ਚਿਤਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ। ਰੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਕਪੜੇ, ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ, ਭੋਜਨ, ਗੁਗਲ ਦੀ ਧੂਪ। ਹਰ ਗ੍ਰਹ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ: 'ਆਕ੍ਰਿਸ਼ਣੇ ਇਮੰ ਦੇਵਾ ਅਗਨਿ ਮੂੜ੍ਹਾ ਦਿਵ ਕਕੁਤ', ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਉਚਾਰਣ। ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਅਠ ਜਾਂ ਅਠਾਈਂ ਆਹੁਤੀ, ਮਿਠਾ, ਘੀ, ਦਹਿ ਨਾਲ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ, ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ। ਜਿਹੜਾ ਜਿਸ ਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜੇ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ: 'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਿਆ, ਉਹ ਪੂਜਕ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣਗੇ।' ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ-ਪਤਨ ਗ੍ਰਹਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ-ਪਤਨ ਵੀ, ਇਸ ਲਈ ਗ੍ਰਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ। ਗ੍ਰਹ, ਗਾਂ, ਰਾਜਾ, ਗੁਰੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ — ਪੂਜਿਆਂ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਅਪਮਾਨ ਤੇ ਨਾਸ। ਜਿਵੇਂ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਐਸੇ ਹੀ ਗ੍ਰਹ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪੀੜਾ ਦੂਰ। ਜਿਹੜੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਜਪ-ਹੋਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਾਰਾ ਦੁਸ਼ਟ ਦੂਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਵਸਤਿ, ਫਿਰ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ। ਬਾਕੀ ਰਸਤਾ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮੰਦਰ 'ਚ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਰਥ-ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜੇ, ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸਮੇਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤ੍ਰਿਨੈਣ, ਰਥ 'ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ।
ਰਥਯਾਤ੍ਰਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਯਵਾਗੂਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰਮਾਨ੍ਨਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । ਫਲਾਨਿ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਸ੍ਯ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਭੂਤੇਸ਼ਪ੍ਰੀਤਯੇ । । ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ ਮਧੁ ਮਾਂਸਂ ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੧ ਪੁਰੁਹੂਤਾਯ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਿ ਸਾਨੁਗਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਹਵਿਰਨ੍ਨਮਗ੍ਨਯੇ ਸ੍ਯਾਦਗ੍ਰਾਨ੍ਨਂ ਵਿष੍ਣਵੇ ਤਥਾ । । ੨ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਭ੍ਯਃ ਸਮੈਰੇਯਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸੌਦਨਂ ਹਰ । ਸਂਸ੍ਕृਤਂ ਪਿਸ਼ਿਤਾਨ੍ਨਂ ਚ ਰੇਵਤਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । । ੩ ਤਿਲਾਨ੍ਨਂ ਪਿਤृਰਾਜਾਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੂਦਨ । ਆਸ਼੍ਵਿਨਾਭ੍ਯਾਮਪੂਪਾਂਸ੍ਤੁ ਵਸੁਭ੍ਯੋ ਮਾਂਸਮੋਦਨਮ੍ । । ੪ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਪਾਯਸਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਘृਤਾਕ੍ਤਂ ਮਧੁਨਾ ਸਹ । ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ੍ਯੈ ਯਵਾਗੂਂ ਚ ਸ਼੍ਰਿਯੈ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਦਧਿ । । ੫ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੈ ਤ੍ਰਿਮਧੁਰਂ ਵਰੁਣਾਯੇਕ੍ਸ਼ੁਰਸੌਦਨਮ੍ । ੧ਖਾਡਵਾਨ੍ਨਂ ਧਨਪਤਾਵੇਵਂ ਮਿਤ੍ਰੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੬ ਸਸ੍ਨੇਹੇਨ ਤੁ ਤਕ੍ਰੇਣ ਮਰੁਦ੍ਭ੍ਯਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਮਾਂਸਾਨ੍ਨਭਕ੍ਤਸੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਮਾਤृਭ੍ਯੋ ਵੈ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । । ੭ ਉਲ੍ਲੇਪਿਕਾਸ਼੍ਚ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਜਲਂ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਵੈ ਹਰ । ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗਣਾਧਿਪਤਯੇ ਮੋਦਕਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । । ੮ ਸ਼ष੍ਕੁਲ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨੈਰ੍ऋਤਾਯ ਦੇਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਗਣਨਾਯਕ । ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦਾਤਵ੍ਯਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । ੯ ਕ੍ਸ਼ੀਰੌਦਨਮृषਿਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਨਾਗੇਭ੍ਯ ਏਵ ਹਿ । ਸੂਰ੍ਯਰਥਾਯ ਬਲਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਸਾਰ੍ਵਭੌਤਿਕਮ੍ । । 1.57.੧੦ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਸੁਰਾ ਮਾਂਸਂ ਤਦ੍ਵਾਹੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਾਰਤ । ਆਜ੍ਯਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਾਯ ਤਿਲਾਂਸ੍ਤਥਾ । । ੧੧ ਸ੍ਵਾਹਾਤਨਯੇ ਵੈ ਲਾਜਾ ਦਾਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਸਦਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕੋਵਿਦਾਰਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੧੨ ਰਾਜਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਹਵਿष੍ਯਂ ਪਾਵਕਾਯ ਚ । ਚਕ੍ਰਿਣੇ ਸਪ੍ਤਧਾਨ੍ਯਂ ਚ ਗਰੁਡੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮੋਦਨਮ੍ । । ੧੩ ਯਕ੍ਸ਼ੇਭ੍ਯੋ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਨਾਨਿ ਨਿਰ੍ਯਾਸਂ ਰੇਵਤੇ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਵੈਕਂਕਤਸ੍ਰਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਯਮਾਯ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । । ੧੪ ਦੇਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਂ ਤੁ ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਵृषਭਧ੍ਵਜ । ਸ਼੍ਰਿਯੈ ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਚਂਡਿਕਾਯ ਸੁਚਂਦਨਮ੍ । । ੧੫ ਨਵਨੀਤਂ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੈ ਵਿਨਤਾਯੈ ਤਥਾਮਿषਮ੍ । ਪੁष੍ਪਾਣ੍ਯਪ੍ਸਰਸਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਮਾਲਤ੍ਯਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ । । ੧੬ ਵਰੁਣਾਯਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਂ ਤੁ ਫਲਂ ਮੂਲਂ ਨਿਰ੍ऋਤਯੇ । ਬਿਲ੍ਵਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕੁਬੇਰਾਯ ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਮਰੁਤਾਂ ਤਥਾ । । ੧੭ ਗਂਧਰ੍ਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਰਗ੍ਵਧਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੂਦਨ । ਵਾਸਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਪੂਰਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਾਰੁ ਗਣਾਧਿਪੇ । । ੧੮ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਪਿਣ੍ਡਮੂਲਾਨਿ ਭੂਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬਿਭੀਤਕਮ੍ । ਗੋਭ੍ਯੋ ਯਵਾਨ੍ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਮਾਤृਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਤਾਨ੍ਹਰ । । ੧੯ ਗੁਗ੍ਗੁਲਂ ਵਿਘ੍ਨਪਤਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦੇਯਮੋਦਨਮ੍ । ऋषਿਭ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਤੁ ਨਾਗੇਭ੍ਯੋ ਵਿषਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । 1.57.੨੦ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯੇਹ ਦੇਯਾਨਿ ਸਕਲਾਨਿ ਗਣਾਧਿਪ
ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਦੂਧ-ਯਵਾਗੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ, ਤ੍ਰਿਨੈਣ। ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਲਈ ਫਲ, ਭੂਤੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ। ਵਿਵਸਵਤ ਲਈ ਮਿੱਠਾ, ਮਾਸ, ਮਦਰਾ, ਸੁਵ੍ਰਤ। ਪੁਰੁਹੂਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ। ਅੱਗ ਲਈ ਹਵਿਸ਼-ਅੰਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਭੋਜਨ। ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮੈਰੇਯਾ, ਮਾਸ-ਚਾਵਲ, ਰੇਵਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਮਾਸ-ਭੋਜਨ। ਤਿਲ-ਚਾਵਲ ਪਿਤਰ-ਰਾਜ ਲਈ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਸੂਦਨ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਲਈ ਪੂਪ, ਵਸੁ ਲਈ ਮਾਸ-ਚਾਵਲ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਾਯਸ, ਘੀ-ਮਿੱਠਾ ਨਾਲ। ਕਾਟਿਆਯਨੀ ਲਈ ਯਵਾਗੂ, ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਦਹਿ। ਸਰਸਵਤੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਿੱਠੇ, ਵਰੁਣ ਲਈ ਇਖ-ਚਾਵਲ। ਧਨਪਤੀ ਲਈ ਖਾਡਵ-ਅੰਨ, ਮਿਤ੍ਰ ਲਈ, ਤ੍ਰਿਨੈਣ। ਮਰੁਤਾਂ ਲਈ ਤਕਰੇ ਨਾਲ ਤਰਪਣ। ਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾਸ-ਅੰਨ-ਸੂਪ। ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਉਲੇਪਿਕਾ, ਸੂਰਜ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਹਰਾ। ਗਣ-ਅਧਿਪਤੀ ਲਈ ਮੋਦਕ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਅੰਤਕ। ਨੈਰਿਤ ਲਈ ਸ਼ਕੁਲੀ, ਗਣ-ਨਾਇਕ। ਵਿਸ਼ਵੇਭyo ਲਈ ਸਭ ਭੋਜਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਦੂਧ-ਚਾਵਲ, ਨਾਗਾਂ ਲਈ ਦੂਧ। ਸੂਰਜ-ਰਥ ਲਈ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਬਲੀ। ਰਥ-ਵਾਹਕਾਂ ਲਈ ਉਦਵਰਤਨ, ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ, ਭਾਰਤ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਘੀ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਲਈ ਤਿਲ। ਸਵਾਹਾ-ਤਨਯਾ ਲਈ ਲਾਜਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਅੰਤਕ। ਭਾਸਕਰ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਵਿਦਾਰ, ਤ੍ਰਿਨੈਣ। ਇੰਦਰ ਲਈ ਰਾਜ-ਵ੍ਰਖ, ਅੱਗ ਲਈ ਹਵਿਸ਼-ਅੰਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਸੱਤ ਧਾਨ, ਗਰੁੜ ਲਈ ਮੱਛੀ-ਅੰਨ। ਯਕਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਨ, ਰੇਵਤਾ ਲਈ ਨਿਰਯਾਸ। ਰੁਦਰ ਲਈ ਵੈਕੰਕਤ-ਮਾਲਾ, ਯਮ ਲਈ ਕਰਣਿਕਾਰ ਫੁੱਲ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਲਈ ਕਰਣਿਕਾਰ, ਵ੍ਰਸ਼ਭ-ਧਵਜ। ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਪਦਮ, ਚੰਡਿਕਾ ਲਈ ਚੰਦਨ। ਸਰਸਵਤੀ ਲਈ ਨਵਨੀਤ, ਵਿਨਤਾ ਲਈ ਮਾਸ। ਅਪਸਰਾ ਲਈ ਫੁੱਲ, ਮਾਲਤੀ, ਰੁਦਰ। ਵਰੁਣ ਲਈ ਅੱਗ-ਮੰਥਨ, ਨਿਰਿਤੀ ਲਈ ਫਲ-ਮੂਲ। ਕੁਬੇਰ ਲਈ ਬਿਲਵਾ, ਮਰੁਤ ਲਈ ਕਪਿੱਥ। ਗੰਧਰਵ ਲਈ ਆਰਗਵਧ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਸੂਦਨ। ਵਸੁ ਲਈ ਕਪੂਰ, ਗਣ-ਅਧਿਪਤੀ ਲਈ ਲੱਕੜ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਮੂਲ, ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਬਿਭੀਤਕ। ਗਾਂ ਲਈ ਯਵ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਅਕਸ਼ਤ, ਹਰਾ। ਵਿਘਨ-ਪਤੀ ਲਈ ਗੁਗਲ, ਵਿਸ਼ਵੇਭyo ਲਈ ਅੰਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵ੍ਰਖ, ਨਾਗਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਵਿਸ਼। ਇਹ ਸਭ ਭਾਸਕਰ ਲਈ, ਗਣ-ਅਧਿਪਤੀ।
ਕਾਰ੍ਪਾਸਬੀਜਲਵਣਤੁषੈਰ੍ਦੁਰ੍ਦृष੍ਟਿਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । । ੨੮ ਵੇਦੀਮਾਰੋਪਯੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪਤ੍ਨੀਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਦਿਨਾਨਿ ਦਸ਼ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੨੯ ਦਸ਼ਾਹਿਕੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਯਾ ਪੂਜਾ ਭੂਤਲੇ ਹਰ । ਤਯਾ ਸਮ੍ਪੂਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇऽਹ੍ਨਿ ਤਥਾ ਹਰ । । 1.57.੩੦ ਚਤੁਰ੍ਥੇऽਹਨਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ਨਾਦ੍ਧਿ ਸ੍ਨਪਨਂ ਰਵੇਃ । ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਭੋਜਨਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਪੂਜਾਸਤ੍ਕਾਰਮਣ੍ਡਲੈਃ । । ੩੧ ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਪੂਜ੍ਯ ਦਸ਼ਾਹਾਨਿ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਤਤੋ ਨਯੇਤ੍ਪਰਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਥਾਲਯਮ੍ । । ੩੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਰਥਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪ ਆਦਿਤ੍ਯਮਹਿਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਮੰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜ, ਲੂਣ ਤੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ, ਦਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਹੇ ਹਰਾ। ਇਸ ਰੀਤ ਨਾਲ ਚੌਥੇ ਦਿਨ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਨਾਨ, ਮਲਿਆਪਨ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਪੂਜਾ-ਅਦਬ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਸ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਥਾਂ, ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਵੇ।
ਰਥ-ਯਾਤ੍ਰਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਕਾਰਯੇਤ ਵਾ । ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਭਗਵਤੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਮਿਤੌਜਸਃ । । ੧ ਸ ਪਰਾਰ੍ਧਂ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ । ਕੁਲੇ ਨ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤੋऽਪਿ ਵਾ । । ੨ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਯ ਘृਤਂ ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਕृਤੇ ਤੁ ਵਰ੍ਣਤਿਲਕੇ ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸੁਰਭੀ ੧ ਪੁਰਮ੍ । । ੩ ਤੀਰ੍ਥੋਦਕਂ ਤੁ ਯੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗਂਗਾਯਾਸ਼੍ਚ ਤਥੋਦਕਮ੍ । ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਥਮਾਨਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । ।੪ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਤ੍ਰਯਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । ਸਮਾਪ੍ਯੇਹਾਖਿਲਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਵਰੁਣਾਲਯਮ੍ । । ੫ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਤੁ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਧਵਿष੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਗੁਡੌਦਨਮ੍ । ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ਰੁਦ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਪੁਰਂ ਵਰਮ੍ । । ੬ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪੁਰਵਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤਥਾ । । ੭ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ਰੁਦ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ੨ਰਥਮਾਰੋਪਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਰਥਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਤਿ । । ੮ ਸ ਯਾਤਿ ਵਾਤਸਾਲੋਕ੍ਯਂ ਵਾਤਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ । ਰਥਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਰ੍ਗੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਮਣ੍ਡਲਮ੍ । । ੯ ਸ ਲੋਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਾਰੁਤਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਰ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਮਣ੍ਡਲਮ੍ । । 1.58.੧੦ ਸ ਲੋਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਾਦਰਾਤ੍ । ਪੁष੍ਪਪ੍ਰਕਰਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯਂ ੩ਸ਼ੁਭਤੋਰਣਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ । । ੧੧ ਸ਼ਂਖਤੂਰ੍ਯਨਿਨਾਦਾਢ੍ਯਂ ਤਥਾ੪ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ । । ੧੨ ਦੇਵੇਨ ਸਹਿਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਗਾਯਂਸ੍ਤਥਾਰ੍ਚਯਨ੍ । ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਹੋਤ੍ਸਵਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । । ੧੩ ਪ੍ਰਜਾਗਰਂ ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵੇ ਰਥਗਤੇ ਰਵੌ । ਸ ਸੁਖੀ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੋਦਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਃ ਸਮਾਃ । । ੧੪ ਭਕ੍ਤਦਾਸਾਦਿਕਂ ੧ ਸਰ੍ਵਂ ਯੋ ਦਦਾਤਿ ਰਵੇਰ੍ਨਰਃ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਹਾਖਿਲਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਸੂਰ੍ਯਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੧੫ ਰਥਾਰੂਢਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਭ੍ਰਮਤੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਹਰ । ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਦੇਵਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ਪੁਰਤੋ ਵ੍ਰਜਨ੍ । । ੧੬ ਉਤ੍ਤਰਾਭਿਮੁਖਂ ਯਾਨ੍ਤਂ ਤਥਾ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੁਖਮ੍ । ਧਨ੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲਮ੍ । । ੧੭ ਅਥ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇ ਭਾਨੋਰ੍ਯਾਤ੍ਰਾਦਿਨੇ ਯਦਿ । ਰਥਪ੍ਰਕਮਣਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ਕृਤਂ ਭਵੇਤ੍ । । ੧੮ ਤਤੋ ਵੈ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭੂਤਿਮਿਚ੍ਛਤਾ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਧ੍ਵਜਸ੍ਯ ਚਾਪ੍ਯੇਵਂ ਯਦਿ ਨੋਤ੍ਥਾਪਨਂ ਕृਤਮ੍ । । ੧੯ ਤਤੋ ਵੈ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਤਰਾ ਪੁਨਃ । ਯਾਤ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯੇ ਭਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵृषਭਧ੍ਵਜ । । 1.58.੨੦ ਮਨ੍ਦੇਹਾ ਨਾਮ ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਨਰਾ ਧਰ੍ਮਧ੍ਵਜਸ੍ਯ ਤੁ । । ੨੧ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾ ਗਤਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਪੁਨਰ੍ਯਾਤ੍ਰਾਵਿਧਿਂ ਚੇਮਂ ਸਮਾਸਾਤ੍ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ । । ੨੨ ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਤੁ ਵੈ ਮਾਘੇ ਰਥੇ ੨ਦੇਵਗਣਾਸ਼੍ਰਿਤੇ । । ੨੩ ਸ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਮਨਸਾ ਸ੍ਥਾਪਨੀਯੋ ਰਥੋਪਰਿ । ਦ੍ਯੌਰ੍ਮਹੀ ਚ ਦ੍ਵਿਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਥੇ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੇ । । ੨੪ ਤਥੈਵ ਰਾਜ੍ਞੀ ਦ੍ਯੌਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ੁਭਾ ਪृਥਿਵੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ਏਤਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਦੇਵੀਭ੍ਯਾਂ ਯਥੈਵ ਸਵਿਤੁਸ੍ਤਥਾ । । ੨੫ ਦਿਣ੍ਡਿਨਃ ਪਿਂਗਲਾਦੀਨਾਂ ਪृਥੁਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਰਥਕ੍ਰਮਃ । ਮਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤਯੇਦਨ੍ਯਾਂ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਦੇਵਤਾਮ੍ । । ੨੬ ਦਿਕ੍ਪਾਲਾਂਲ੍ਲੋਕਪਾਲਾਂਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਮਨਸੈਵ ਤੁ । ਦੇਵੋ ਵੇਦਮਯਸ਼੍ਚਾਯਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯਸ੍ਤਥਾ । । ੨੭ ਮਂਡਲਮृਙ੍ਮਯਂ ਚੈਵ ਛਨ੍ਦਾਂਸ੍ਯਾਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਪ੍ਚ ਜਗਤ੍ਯਨੁष੍ਟੁਬੇਵ ਚ । । ੨੮ ਪਂਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਬृਹਤੀ ਚੈਵ ਉष੍ਣਿਗੇਵ ਚ ਸਪ੍ਤਮੀ । ਤਤੋ ਦੇਵਮਯਾਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਚ੍ਛਨ੍ਦਸਾਂ ਚੈਵ ਕਲ੍ਪਨਾਤ੍ । । ੨੯ ਤਤੋ ਵੇਦਮਯਾਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਰਣਿਰ੍ਲੋਕਪੂਜਿਤਃ । ੧ਰਥਪ੍ਰਕਮਣਾਤ੍ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੋਢਵ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ । । 1.58.੩੦ ਉਪਵਾਸਪਰੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਪਾਰਗੈਃ । ਰਥਂ ਤੁ ਨਾਰੁਹੇਚ੍ਛੂਦ੍ਰੋ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੩੧ ਆਰੁਹ੍ਯ ਤਰਣੇਰ੍ਯਾਨਂ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਛੂਦ੍ਰੋ ਹ੍ਯਧੋਗਤਿਮ੍ । ਯਥੋਕ੍ਤਕਰਣਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਸਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇਨ੍ਨृਣਾਮ੍ । । ੩੨ ਨਾਯਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਤੁ੨ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ਤੁ ਰਥਾਨਾਂ ਤੁ ਦੇਵਤਾਯਤਨੇषੁ ਚ । । ੩੩ ਤਤੋ ਧੂਪੋਪਹਾਰੈਸ੍ਤੁ ਪੂਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਰਵਿਮ੍ । ਦਿਗ੍ਦੇਵਾਨੁਚਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪੂਜਯੇਤ੍ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰਿਯਾ । । ੩੪ ਅਪੂਜ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸੂਰ੍ਯਮਪਰਾਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ੩ਤਤ੍ਤਦ੍ਭੂਤਕृਤਂ ਪਾਦ੍ਯਂ ਨ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦੇਵਤਾਃ । । ੩੫ ਯਾਤ੍ਰਾਕਾਲੇ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ੪ਸਵਿਤੁਰ੍ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਂ ਤਨੁਮ੍ । ਯੇ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਂਤਿ ਨਰਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਕਲ੍ਮषਾਃ । । ੩੬ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਮਮਾਯਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪੁਣ੍ਯਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਚ ਤਥਾ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਦਿਨੇ ਤਸ੍ਯ ਰਵੇਸ੍ਤਥਾ । । ੩੭ ਆषਾਢੀ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੀ ਮਾਘੀ ਤਿਥ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਂ ਤਿਥੇ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਥਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਗੀਯਤੇ । । ੩੮ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਮਹਾਕਾਰ੍ਤਿਕ੍ਯੁਦਾਹृਤਾ । ਏਵਂ ਕਾਲਸਮਾਯੋਗਾਦ੍ਯਾਤ੍ਰਾਕਾਲੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । । ੩੯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਂ ਭਵੇਤ੍ । ਉਪਵਾਸਪਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਯਤਵ੍ਰਤਃ । ।1.58.੪ ੦ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤੁ੧ ਰਵਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਦੇਵੋऽਯਂ ਯਜ੍ਞਪੁਰੁषੋ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਂਕ੍ਸ਼ਯਾ । । ੪੧ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਸ੍ਥਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪੂਜਾਂ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍ । ਸ੍ਨਾਨਾਦ੍ਦਾਨਾਜ੍ਜਪਾਦ੍ਧੋਮਾਤ੍ਸਂਯੋਗਾਦ੍ਦੇਵਕਰ੍ਮਣਃ । । ੪੨ ਕੂਰ੍ਚਾਨਾਂ ਵਪਨਾਚ੍ਚੈਵ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ਪੁਰੁषੋ ਭਵੇਤ੍ । ਕਚਾਨਾਂ ਵਾਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤੈਃ ਸਦਾ ਨਰੈਃ । । ੪੩ ਸੂਰ੍ਯਕ੍ਰਤੌ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ਪੁਰੁषੋ ਭਵੇਤ੍ । ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਦਾ । । ੪੪ ਏਵਂ ਯੇऽਤ੍ਰ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਨਰਾ ਨਿਤ੍ਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਚੀਰ੍ਣਵ੍ਰਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤੇ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੪੫ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਕਥਿਤਾ ਰੁਦ੍ਰ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਦਿਵਸ੍ਪਤੇਃ । ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗੈਰ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੪੬ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਧਿਵਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਾਤਿ ਸੂਰ੍ਯਸਦੋ ਨਰਃ । ਰਥਾਹ੍ਵਾ ਕਥਿਤਾ ਰੁਦ੍ਰ ਸਮਾਸਾਤ੍ਸਪ੍ਤਮੀ ਸ਼ੁਭਾ । । ੪੭ ਭੂਯੋऽਪਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਸਪ੍ਤਮੀ ਗਦਤੋ ਮਮ । ।੪੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਰੀਤ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕਰਵਾਏ, ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮਲਿਆਪਨ ਲਈ ਘੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਰੀਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁਗੰਧੀ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਨਾਨ ਲਈ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਣੈਣ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਗੁੜ-ਚਾਵਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਵਧੀਆ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਰਥ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਯੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਯੂ ਵਰਗਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਥ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਰੁਤ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਜਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ, ਚੰਗੀਆਂ ਤੋरणਾਂ ਤੇ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ, ਸੰਖ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਧੁਨ, ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ, ਗਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਉਤਸਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲਈ ਜਾਗਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਘੁੰਮਦੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਹੇ ਹਰਾ, ਵੱਡਾ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਭਗਤ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਭਾਗ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਬਾਰਹਵੇਂ ਸਾਲ ਇਹ ਕਰੇ; ਜੇ ਇੰਦਰ-ਧਵਜ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਵੀ ਬਾਰਹਵੇਂ ਸਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਝ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਮੰਦੇਹ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਧਰਮ-ਧਵਜ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਰੀਤ ਮੁਖਤਸਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਰਥ 'ਤੇ ਦੇਵ-ਸੰਘ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਥ 'ਤੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ। ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼, ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ। ਡਿੰਡੀਨਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਆਦਿ ਲਈ, ਰਥ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਚੌੜਾ ਕਰਨਾ; ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨਾ। ਦਿਸ਼ਾ-ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕ-ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ; ਪ੍ਰਭੂ ਵੇਦ-ਮਈ ਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ, ਛੰਦ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ: ਗਾਯਤਰੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਪ, ਜਗਤੀ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ, ਪੰਕਤੀ, ਬ੍ਰਿਹਤੀ, ਉਸ਼ਣਿਕ, ਸਪਤਮੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਰੀਤ, ਤੇ ਵੇਦ-ਮਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਪਵਾਸੀ, ਵੇਦ-ਵੇਦਾਂਗ ਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਵੱਲੋਂ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਣੈਣ। ਜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥੱਲੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਇਸ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਗੂ ਹੈ; ਉਹਨੂੰ ਰਥਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ। ਫਿਰ, ਧੂਪ ਤੇ ਭੇਟ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਰਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ; ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਨਾ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਪਾਣੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਵਿਤਾ ਦੀ ਦীক্ষਿਤ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਅਮਾਵਸ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਛੇਵੀਂ ਤੇ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਸ਼ਾਢ, ਕਾਰਤਿਕ ਤੇ ਮਾਘ ਦੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ, ਮਹਾ-ਕਾਰਤਿਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਯਜਨ-ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹਾ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਤੇ ਦੇਵ-ਕਰਮ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਵਾਪੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦਿਖਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ-ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਵਾਪੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ-ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਧ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦਿਖਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਦਿਖਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਵਾਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਮੁਖਤਸਰ ਸਪਤਮੀ ਦੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਫਿਰ ਸੁਣ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਮੈਂ ਸਪਤਮੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਰਥਸਪ੍ਤਮੀਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਮਾਘੇ ਮਾਸਿ ਤਥਾ ਦੇਵ ਸਿਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । षष੍ਠ੍ਯਾਮੁਪੋषਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰਤਃ । । ੧ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਨਕਰਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਵਪੇਤ੍ । ਵਿਬੁਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਥ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਨੁਂ ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ । । ੨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਤ੍ਤਸ਼ਾਠ੍ਯਂ੧ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਖਣ੍ਡਵੇष੍ਟੈਰ੍ਮੋਦਕੈਸ਼੍ਚ ਤਥੇਕ੍ਸ਼ੁਗੁਡਪੂਪਕੈਃ । । ੩ ਅਥ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵੈ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਹਰ । । ੪ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਯਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਥਮਾਰੋਹਿਤਂ ਰਵਿਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । । ੫ ਤृਤੀਯਾਯਾਮੈਕਭਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਨਕ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮਯਾਚਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਚੈਵਮੁਪੋषਣਮ੍ । । ੬ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਪਾਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਰਥੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ । । ੭ ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਤੁ ਰਥਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਰਥਮਧ੍ਯੇ ਨ੍ਯਸੇਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਪੂਜਿਤਂ ਮਣਿਭਿਰ੍ਹਰ । । ੮ ਪਦ੍ਮਰਾਗਂ ਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ਪੂਰ੍ਵਤੋ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਇਂਦ੍ਰਨੀਲਮਥੋ ਯਾਮ੍ਯਾਂ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਂ ਮਰਕਤਂ ਹਰ । । ੯ ਪ੍ਰਵਾਲਮੁਤ੍ਤਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਵਜ੍ਰਂ ਵਿਨ੍ਯਸੇਦ੍ ਬੁਧਃ । ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਪੀਤਾਸਿਤਂ ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਂ ਚਾਨ੍ਧਕਸੂਦਨ । । 1.59.੧੦ ਏਤਾਨਿ ਤਾਤ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਪਤਾਕਾਕਾਰਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਘਣ੍ਟਾਭਰਣਭੂषਿਤਮ੍ । । ੧੧ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਦਾਮੈਰਲਂਕृਤ੍ਯ ਰਥਂ ਰੁਦ੍ਰ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਭਾਸ੍ਕਰਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । । ੧੨ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਥ ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਨਾਚਾਰ੍ਯਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਯੋऽਧੀਤੇ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪਂ ਸੋਪਾਖ੍ਯਾਨਂ ਚ ਭਾਰਤ । । ੧੩ ਆਚਾਰ੍ਯਃ ਸ ਦ੍ਵਿਜੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਸੌਰਾਣਾਂ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਤੁ ਸ਼ੈਵਾਨਾਂ ਪਾਰ੍ਵਤੀਪ੍ਰਿਯ । । ੧੪ ਅਲਾਭੇ ਤੁ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਰਥਂ ਰਾਜਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਤਦਲਾਭੇ ਤਾਮ੍ਰਮਯਂ ਰਥਂ ਵ੍ਯੋਮ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ । । ੧੫ ਅਭਾਵੇ ਚਾਪਿ ਤਾਮ੍ਰਸ੍ਯ ਰਥਃ ਪਿष੍ਟਮਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਹਿਰਣ੍ਯੋ ੧ਮਹਾਦੇਵ ਤਾਮ੍ਰਭਾਜਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । । ੧੬ ੨ਕੌਸ਼ੇਯਯੁਗ੍ਮਸਹਿਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਯ ਮਹਾਦੇਵ ਵਾਚਕਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ । । ੧੭ ਪਞ੍ਚਰਤ੍ਨਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਗੁਭਗਨ੍ਧਾਧਿਵਾਸਿਤਮ੍ । ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤੁ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ ਵਿਤ੍ਤਸ਼ਾਠ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੧੮ ਏषਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪਾਪਹਰਾ ਰਥਾਹ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਹਰ । ਕਥਿਤਾ ਤੇ ਮਯਾ ਰੁਦ੍ਰ ਮਹਤੀਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । ੧੯ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਮਥੋ ਹੋਮਃ ਪੂਜਾ ਗ੍ਰਹਪਤੇਰ੍ਹਰ । ਸ਼ਤਸਾਹਸ੍ਰਂ ਭਵੇਦਸ੍ਯਾਂ ਕृਤਂ ਭੂਧਰਵਿਦ੍ਯਤੇ । । 1.59.੨੦ ਏਵਮੇषਾ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾ ਮਾਘੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਤੁ ਸਪ੍ਤਮੀ । ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਚਰੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੨੧ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯਾਤਿ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਿਪ੍ਰਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਤਾਂ ਯਾਤਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਵੈਸ਼੍ਯਤ੍ਵਮੇਤਿ ਚ । । ੨੨ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਨਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ੩ ਕਨ੍ਯਕਾ ਲਭੇਤ੍ । ਅਪੁਤ੍ਰਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸੁਤਂ ਵਿਨ੍ਦੇਤ੍ਸੌਮਾਗ੍ਯਂ ਚ ਗਣਾਧਿਪ । । ੨੩ ਵਿਧਵਾ ਚਾਪ੍ਯੁਪੋष੍ਯੇਮਾਂ ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ । ਨਾਨ੍ਯਜਨ੍ਮਸੁ ਵੈਧਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਪਾਰ੍ਵਤੀਪ੍ਰਿਯ । । ੨੪ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਾ ਬਹੁਧਨਾ ਪਤ੍ਯੁਰ੍ਵਲ੍ਲਭਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਯਾਵਦ੍ਵੈ ਸਪ੍ਤ ਜਨ੍ਮਾਨਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁषਾਸ੍ਤਥਾ । । ੨੫ ਏਵਂਵਿਧਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਤੇ ਕਥਿਤਾ ਵृषਭਧ੍ਵਜ । ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਾਨਵੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ । । ੨੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਰਥਸਪ੍ਤਮੀਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਈ, ਛੇਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੌਂਵੇ। ਫਿਰ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਾਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਵਾਏ, ਦੌਲਤ 'ਤੇ ਕੰਜੂਸੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਮੋਦਕ, ਮਿਠਿਆਈ ਤੇ ਇਖ-ਗੁੜ ਦੇ ਪੂਪ ਦੇਵੇ। ਜਦ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇ, ਹੇ ਹਰਾ। ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭੋਜਨ, ਚੌਥੀ ਨੂੰ ਰਾਤ-ਉਪਵਾਸ, ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਮੰਗਣਾ, ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ, ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਰਥ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਖਤਮ ਕਰੇ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਣੈਣ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਰਥ ਬਣਾਕੇ, ਤਾਮੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ 'ਤੇ ਰੱਖੇ; ਰਥ ਦੇ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼, ਮਣਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਹਰਾ। ਵਿਚਕਾਰ ਪਦਮਰਾਗ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੋਤੀ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੰਦਰਨੀਲ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਰਕਤ, ਹੇ ਹਰਾ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਾਲ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਤੇ ਵਜਰ ਵੀ, ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ। ਚਿੱਟਾ, ਪੀਲਾ, ਕਾਲਾ, ਲਾਲ ਕਪੜਾ, ਹੇ ਅੰਧਕ-ਸੂਦਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਤਾਕਾ-ਰੂਪ, ਘੰਟਾ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਰਥ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸਜਾਏ, ਹੇ ਰੁਦਰ। ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਵਾਏ, ਫਿਰ ਅਚਾਰਯ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਜੋ ਸਪਤਮੀ-ਕਲਪ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਅਚਾਰਯ, ਉਹ ਦੂਜਾ ਜਣਿਆ, ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸੌਰ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਸ਼ੈਵ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ-ਪ੍ਰੀਤ। ਜੇ ਸੋਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰਥ; ਜੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਮੇ ਦਾ ਰਥ, ਅਕਾਸ਼ ਨਾਲ; ਜੇ ਤਾਮਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪੀਠ ਦਾ ਰਥ, ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੇ ਤਾਮੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ 'ਤੇ। ਰੇਸ਼ਮੀ ਜੋੜੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਵੱਡੇ ਅਚਾਰਯ ਨੂੰ। ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਵਿਰੂਪਾਖ, ਦੌਲਤ 'ਤੇ ਕੰਜੂਸੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ-ਹਰਣ ਵਾਲੀ, ਰਥ-ਸਪਤਮੀ, ਹੇ ਹਰਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਮਹਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਪੂਜਾ, ਗ੍ਰਹ-ਪਤੀ ਦੀ, ਹੇ ਹਰਾ, ਇਸ ਦਿਨ ਕੀਤੀ, ਭੂ-ਧਰ ਤੋਂ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਪਤਮੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਹਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇਵਤਾ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੈਸ਼ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਸ਼ੂਦਰ ਵੈਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਨਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਪਤੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ-ਰਹਿਤ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ, ਹੇ ਗਣ-ਪਤੀ। ਵਿਧਵਾ ਜੇ ਇਹ ਸਪਤਮੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਅੰਤਕ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾਪਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ-ਪ੍ਰੀਤ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ, ਬਹੁਤ ਧਨ, ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੁਰਸ਼ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਝ-ਧਵਜ, ਸਪਤਮੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਥਯਾਤ੍ਰਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍ । ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਮਿਤੌਜਸਃ । । ੧ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਯਮਾਰਾਧ੍ਯ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਮਮ ਪੂਰ੍ਵਪਿਤਾਮਹਾਃ । ਤੁष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤੁ ਅਨ੍ਨਮਾਪੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ । । ੨ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਬਹੁਸ਼ੋ ਮਯਾ । ਦੇਵਰ੍षਿਸਿਦ੍ਧਮਨੁਜੈਃ ਸ੍ਤੁਤਸ੍ਯ ਹਿ ਦਿਨੇਦਿਨੇ । । ੨ ਕਃ ਸ੍ਤੋਤੁਮੀਸ਼ਸ੍ਤਮਜਂ੧ ਯਸ੍ਯੈਤਤ੍ਸਚਰਾਚਰਮ੍ । ਅਵ੍ਯਯਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਵਿਬੁਧ੍ਯੇਤੋਦਯਾਜ੍ਜਗਤ੍ । । ੪ ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ੌ ਕਵਿष੍ਣੂ ਲੋਕਪੂਜਿਤੌ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੌ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਲਲਾਟਾਤ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕਃ । । ੫ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਕੈਃ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਭੂਤਯਃ । ਸੋऽਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਦ੍ਵਿਜ । । ੬ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਾਰਾਧਨਂ ਯੇਨ ਨਿਸ੍ਤਰੇਯਂ ਭਵਾਰ੍ਣਵਮ੍ । ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ ਰਹਸ੍ਯੈਃ ਪਰਿਚਰ੍ਯਯਾ । । ੭ ਦਾਨੈਰ੍ਵृਤੋਪਵਾਸੈਰ੍ਵਾ ਹੋਮੈਰ੍ਜਾਪ੍ਯੈਰਥਾਪਿ ਵਾ । ਆਰਾਧਿਤਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨਾਂ ਹਾਨਿਦੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੮ ਸੈਕਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹਿ ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਯਯਾ ਤੁष੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਕृਤ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤਾਨਾਮਪਿ ਤਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਤ੍ਰ ਭਾਨੋਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਨਮ੍ । । ੯ ਰਹਸ੍ਯਾਨਾਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਤਦ੍ਯੇਨ ਹਂਸਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ । ਏਕਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਮੋ ਮਂਤ੍ਰਸ੍ਤਦੇਕਂ ਪਰਮਂ ਵ੍ਰਤਮ੍ । । 1.60.੧੦ ਉਪੋषਿਤਂ ਚ ਤਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਂ ਯੇਨ ਭਾਨੁਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ । ਸਾ ਚੈਕਾ ਰਸਨਾ ਧਨ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਂ ਸ੍ਤੌਤਿ ਯਾ ਸਦਾ । । ੧੧ ਤਦੇਕਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ੧ਯਦ੍ਗਤਂ ਸਤਤਂ ਰਵੌ । ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਤੌ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਾਵਿਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ । । ੧੨ ਯੋ ਸਦਾ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਭਾਨੋਃ ਪੂਜਾਕਰੌ ਕਰੌ । ਤਦੇਕਂ ਕੇਵਲਂ ਧਨ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁषੁ । । ੧੩ ਯਦੇਵ ਪੁਲਕੋਦ੍ਭਾਸਿ ਭਾਨੋਰ੍ਨਾਮਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨੇ । ਸਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਕਣ੍ਠਤਾਲੂਕਮਥ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਜਿਹ੍ਵਿਕਾ । । ੧੪ ਅਥ ਵਾ ਸਾਪਰੋ ਰੋਗੋ ਯਾ ਨ ਵਕ੍ਤਿ ਰਵੇਰ੍ਗੁਣਮ੍ । ਨਵਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰੇ ਪੁਰੁषਸਤ੍ਤਮ । । ੧੫ ਪ੍ਰਾਕਾਰੈਸ੍ਤ੍ਵਾਵृਤੇ ਵਿष੍ਵਗ੍ਵृਥਾ ਤਾਨਿ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਵਧਾਨਂ ਯਚ੍ਛਬ੍ਦੇ ਵਿਨੈਵ ਰਵਿਸਂਸ੍ਤੁਤਿਮ੍ । । ੧੬ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾਂ ਨ ਹਿ. ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਜਨ੍ਮਨ੍ਯਵਿਫਲਾ ਸੇਵਾ ਕृਤਾ ਯਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । ੧੭ ਦੁਰ੍ਗਸਂਸਾਰਕਾਂਤਾਰਮਪਾਰਮਭਿਧਾਵਤਾਮ੍ । ਏਕੋ ਭਾਨੁਨਮਸ੍ਕਾਰਃ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਤਾਰਕਃ । । ੧੮ ਰਤ੍ਨਾਨਾਮਾਕਰੋ ਮੇਰੁਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਯਂ ਨਭਃ । ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਯੋ ਗਂਗਾ ਦੇਵਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਯੋ ਰਵਿਃ । । ੧੯ ਏਵਮਾਦਿਗੁਣੋ ਭੋਗੋ ਭਾਨੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਸ਼੍ਰੁਤੋ ਮੇ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਗੀਯਮਾਨੈਸ੍ਤਥਾਮਰੈਃ । । 1.60.੨੦ ਸੋऽਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਂ ਦੇਵਂ ਸਪ੍ਤਲੋਕਪਰਾਯਣਮ੍ । ਦਿਵਾਕਰਮਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਹृਦ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੨੧ ਆਰਾਧਯਿਤੁਮੀਸ਼ੇਸ਼ਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਚਾਮਿਤੌਜਸਮ੍ । ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਂ ਭੁਵਨਾਧਾਰਂ ਸ੍ਮृਤਮਾਤ੍ਰਾਘਦਾਰਿਣਮ੍ । । ੨੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੂਰ੍ਯਪਰਿਚਰ੍ਯਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਤ੍ਰਿਣੈਣ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ, ਜੋ ਅਸੰਖ ਤੀਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼ਤਾਨਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਪੂਜਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭੋਜਨ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤਿ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਜਨਮਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਤੁਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਟੱਲ, ਅਣਮਾਪਣ ਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਜਗਤ ਜਾਗਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੇ ਲਲਾਟ ਤੋਂ, ਹੇ ਦੂਜਾ ਜਣਿਆ, ਦੋ ਦੇਵ-ਆਗੂ, ਕਵੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਅੰਤਕ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਦੂਜਾ ਜਣਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਾਂ। ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ, ਮੰਤਰ, ਗੁਪਤ ਰੀਤ ਜਾਂ ਸੇਵਾ, ਦਾਨ, ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਹੋਮ, ਜਪ ਨਾਲ, ਜਦ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇੱਕ ਵਿਦਿਆ, ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਣੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਨੂ ਦੀ ਸਤੁਤਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਪਤਾਂ ਦਾ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੰਸ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਮੰਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇੱਕ ਵਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਪਵਾਸ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਨੂ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਕ ਜੀਭ ਧਨਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਸਤੁਤਿ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਚਿੱਤ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਵੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੱਥ, ਹੇ ਦੂਜਾ ਜਣਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਭਾਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰੀਰ ਧਨਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਨੂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ 'ਤੇ ਰੋਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਭ, ਗਲਾ, ਜਾਂ ਉਚਾਰਨ-ਥਾਂ ਧਨਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਜੀਭ ਬਿਮਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਰਵੀ ਦੇ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨੌ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਧੁਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਰਵੀ ਦੀ ਸਤੁਤਿ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਜੇ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਥਾਹ, ਔਖੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਭਾਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ, ਅਕਾਸ਼ ਅਜਾਇਬਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਗੰਗਾ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ, ਰਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੰਖ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਇਹ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਅਮਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਭਾਸਕਰ, ਅਸੰਖ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਮਾਰਤੰਡ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਸੂਰ੍ਯ-ਮਹਿਮਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਤਮੇਕਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਧਾਮ ਪਰਂ ਸਦਸਤੋਰ੍ਮਹਤ੍ । ਭੇਦਾਭੇਦਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਰਵਿਂ ਨृਪ । । ੧ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਰਿਞ੍ਚੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ऋषੀਣਾਂ ਕਥਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਂ ਨਿਬੋਧ ਨਰਾਧਿਪ । । ੨ ਆਰਾਧਨਾਯ ਸਵਿਤੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਪਦ੍ਮਸਂਭਵਃ । ਯੋਗਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਰਂ ਪ੍ਰਾਹ ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਯਥਾ ਪ੍ਰਭੁਃ । । ੩ ਸਮਸ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਸਂਰੋਧਾਤ੍ਕੈਵਲ੍ਯਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਮ੍ । ਤਦਾ ਜਗਤ੍ਪਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ । ।੪ ਸਰ੍ਵੈਃ ਕਿਲੋਕ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਮਯੋਨਿਃ ਪ੍ਰਜਾਹਿਤਮ੍ । ਯੋਯਂ ਯੋਗੋ ਭਗਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵृਤ੍ਤਿਨਿਰੋਧਜਃ । । ੫ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਸ ਤ੍ਵਨੇਕੈਰ੍ਜਨ੍ਮਭਿਰ੍ਜਗਤਃ ਪਤੇ । ਵਿषਯਾ ਦੁਰ੍ਜਯਾ ਨॄਣਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਕਰ੍षਿਣਃ ਪ੍ਰਭੋ । । ੬ ਵृਤ੍ਤਯਸ਼੍ਚੇਤਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਚਞ੍ਚਲਸ੍ਯਾਪਿ ਦੁਰ੍ਧਰਾ । ਰਾਗਾਦਯਃ ਕਥਂ ਜੇਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ । । ੭ ਨ ਯੋਗਯੋਗ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਮਨ ਏਭਿਰਨਿਰ੍ਜਿਤੈਃ । ਅਲ੍ਪਾਯੁषਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕृਤਯੁਗੇਪ੍ਯਮੀ । । ੮ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਚੈਵ ਕਿਮੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਲੌ ਯੁਗੇ । ਭਗਵਂਸ੍ਤ੍ਵਾਮੁਪਾਸੀਨਾਨ੍ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੯ ਅਨਾਯਾਸੇਨ ਯੇਨੈਵ ਉਤ੍ਤਰੇਮ ਭਵਾਰ੍ਣਵਮ੍ । ਦੁਃਖਾਮ੍ਬੁਮਗ੍ਨਾਃ ਪੁਰੁषਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮਹਾਪ੍ਲਵਮ੍ । । 1.61.੧੦ ਉਤ੍ਤਰੇਮ ਭਵਾਮ੍ਭੋਧਿਂ ਤਥਾ ਤ੍ਵਮਨੁਚਿਂਤਯ । ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । । ੧੧ ਤੇषਾਮृषੀਣਾਮਾਚष੍ਟ ਨਰਾਣਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ । ਆਰਾਧਯਤ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਂ ਦਿਵਾਕਰਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਾਃ । । ੧੨ ਬਾਹ੍ਯਾਲਮ੍ਬਨਸਾਪੇਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਮਜਂ ਜਗਤਃ ਪਤਿਮ੍ । ਇਜ੍ਯਾਪੂਜਾਨਮਸ੍ਕਾਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਭਿਰਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ । । ੧੩ ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣਂ । ਤੈਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚਾਭਿਮਤੈਃ ਕਾਮੈਰ੍ਯੇ ਚ ਚੇਤਸਿ ਤੁष੍ਟਿਦਾਃ । । ੧੪ ਅਪਰਿਚ੍ਛੇਦ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਾਰਾਧਯਤ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਤਨ੍ਨਿष੍ਠਾਸ੍ਤਦ੍ਗਤਧਿਯਸ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਾਣਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾਃ । । ੧੫ ਤਦ੍ਦृष੍ਟਯਸ੍ਤਨ੍ਮਨਸਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਤ੍ਸ੧ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ਯਥ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । । ੧੬ ਸਂਨ੍ਯਸਧ੍ਵਂ ਸ ਵਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸਮਸ੍ਤਾਵਰਣਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਏਤਤ੍ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਰੁषਾਵੁਭੌ । । ੧੭ ੨ਯਤੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਯਥਾ ਚੋਭੌ ਸਰ੍ਵਯ੍ਯਾਪਿਨ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ । ਪਰਃ ਪਰਾਣਾਂ ਪਰਮਃ ਸੈਕਃ ਸੁਮਨਸਾਂ ਪਰਃ । । ੧੮ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ੩ਯਚ੍ਚੇਦਂ ਯਚ੍ਚ ਨੇਙ੍ਗਤਿ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਰਣਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ । । ਸਮਾਰਾਧ੍ਯ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੧੯ ਇਤਿ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਹਸ੍ਯਮृषਿਸਤ੍ਤਮਾਃ । । 1.61.੨੦ ਨਰਾਣਾਮੁਪਕਾਰਾਯ ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚਕ੍ਰਿਰੇ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਪਰਾਣੀਹ ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਰੀਣ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ । । ੨੧ ਆਰਾਧ੍ਯਤੇ ਜਗਨ੍ਨਾਥਸ੍ਤਦਨੁष੍ਠਾਨਤਤ੍ਪਰੈਃ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਃ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵਨਃ । । ੨੨ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਪੁਰਾ ਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਤਾਨਿ ਤੇ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾਣ੍ਯਹਮ੍ । । ੨੩ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਦ੍ਯ ਰਹਸ੍ਯਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਵਿषਯਾਕ੍ਰਾਂਤਚੇਤਸਾਮ੍ । । ੨੪ ਹਂਸਪੋਤਂ ਵਿਨਾ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਦਸ੍ਤਿ ਪਰਾਯਣਮ੍ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਂਸ਼੍ਚਿਂਤਯ ਰਵਿਂ ਵ੍ਰਜਂਸ਼੍ਚਿਂਤਯ ਗੋਪਤਿਮ੍ । । ੨੫ ਭੁਞ੍ਜਂਸ਼੍ਚਿਂਤਯ ਮਾਰ੍ਤਂਡਂ ਸ੍ਵਪਾਂਸ਼੍ਚਿਂਤਯ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਏਵਮੇਕਾਗ੍ਰਚਿਤ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ ਸਤਤਂ ਰਵਿਮ੍ । । ੨੬ ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਮਹਾਗ੍ਰਾਹਂ ਸਂਸਾਰਾਮ੍ਭਸ੍ਤਰਿष੍ਯਸਿ । । ੨੭ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਮੀਸ਼ਂ ਵਰਦਂ ਪੁਰਾਣਂ ਜਗਦ੍ਵਿਧਾਤਾਰਮਜਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਯੇ ਰਵਿਮੀਸ਼ਿਤਾਰਂ ਤੇषਾਂ ਭਵੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਜਾਮ੍ । । ੨੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਸੂਰ੍ਯਯੋਗਮਹਿਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਤੇ ਉੱਚਾ ਥਾਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਹੈ, ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਮੈਂ ਰਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਜਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਸੁਣੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਸਾਵਿਤਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਨੇ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਜੋਗ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਰੋਕ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਨੇ ਆਤਮ-ਜਨਮ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਪੁੱਛਿਆ: "ਇਹ ਜੋਗ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਮਨ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਜੋਗ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬਹੁਤ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਲ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਜਿੱਤਣੇ ਔਖੇ ਹਨ। ਮਨ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ, ਚੰਚਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰੋਕਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਔਖੀਆਂ ਹਨ; ਰਾਗ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਤਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਜਿੱਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਮਨ ਜੋਗ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਨ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ, ਬ੍ਰਹਮਨ, ਵੱਡਾ ਬੇੜਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਪਾਰ ਲੰਘ ਸਕਣ। ਤੇਰੇ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਜੋਗ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਹ ਦੱਸਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ, ਨਿਰਲੱਸ ਹੋ ਕੇ।" ਬਾਹਰੀ ਆਸਰੇ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਦੇ ਅਜਨਮੀ ਮਾਲਕ ਦੀ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਯਜਨਾ, ਪੂਜਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਲ। ਭਾਸਕਰ ਦੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਣਮਾਪ ਹੈ, ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਨ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਕਰਮ, ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ। ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਵਿਰਤੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਛੱਡੋ। ਤਿਆਗੋ; ਉਹੀ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰਖ ਦੋਵੇਂ। ਜਿਸ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਵਿਆਪਕ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਚਿੰਤ, ਤੇ ਪਹੁੰਚੋਂ ਬਾਹਰ। ਵਿਸ਼ਵ-ਨਾਥ ਦੀ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ਼, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜੋਗ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਣਾਏ। ਇੱਥੇ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ-ਨਾਥ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ, ਮਾਰਤੰਡ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਕੁਰੁ-ਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਹ ਉੱਤਮ ਰਾਜ਼ ਸੁਣੋ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੰਸ-ਬੇੜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ; ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਰਵੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ; ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਗੋ-ਪਾਲਕ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ; ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਤੰਡ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ; ਸੁੱਦੇ ਹੋਏ ਭਾਸਕਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਵੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਓ। ਤੂੰ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘੜ ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ, ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ। ਜੋ ਲੋਕ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਅਜਨਮੀ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਵੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸੂਰ੍ਯਦਿਣ੍ਡੀਸਂਵਾਦਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਥਾਨ੍ਯਂ ਸਰਹਸ੍ਯਂ ਤੁ ਸਂਵਾਦਂ ਵਚ੍ਮਿ ਤੇऽਖਿਲਮ੍ । ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਦਿਣ੍ਡਿਨਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍ । । ੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਭਿਭੂਤਸ੍ਤੁ ਪਰਾ ਦਿਂਡਿਰ੍ਮਹਾਤਪਾਃ । ਆਰਾਧਨਾਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਚਕ੍ਰੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੨ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਤਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਤੁਤੋष ਭਗਵਾਨ੍ਰਵਿਃ । ਉਵਾਚ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਤਂ ਦਿਣ੍ਡਿਨਂ ਗਣਨਾਯਕਮ੍ । । ੩ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਹਂਤ ਦਿਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋऽਸ੍ਮਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣ ਤੇऽਨਘ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੂਰਜ ਤੇ ਦਿੰਡੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਦਿੰਡੀ ਨੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ, ਇੱਕ ਸਤੋਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਰਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵ-ਦੇਵ ਨੇ ਦਿੰਡੀ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਆਦਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਦਿੰਡੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਤੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ।"
ਵਰਂ ਵृਣੀष੍ਵ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਯਤ੍ਤੇ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । । ੪ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਏष ਏਵ ਵਰਃ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯੋ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸਿ ਮਮਾਨ੍ਤਿਕਮ੍ । ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਪੁਣ੍ਯਾਨਾਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵਪਿ ਚ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । । ੫ ਯਥੈषਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਮੇ ਆਗਤਾ ਲੋਕਗਰ੍ਹਿਤਾ । ਭਵਾਞ੍ਜਾਨਾਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੋ ਹਦਿਸ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ । । ੬ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਮਮੇਸ਼ਾਨ੩ ਨਾਸ਼ਮਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯਾਤੁ ਵੈ । ਤਥਾ ਚ ਦੁਰਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਲ੍ਲੋਕਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ । । ੭ ਯਦ੍ਯਦਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਤਤ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਸ੍ਤੁ ਦਿਵਸ੍ਪਤੇ । ਏਤੇਨੈਵਾਨੁਮਾਨੇਨ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਨ੍ਨਿਤਿ । । ੮ ਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾ ਹਿ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੇ ਨਾਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇ ਵਿਭੂਤਯਃ । ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਸੁਖਾਹ੍ਲਾਦਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋऽਪਿ ਹਿ ਭਾਨੁਮਾਨ੍ । । ੯ ਤ੍ਵਂ ਮਾਮਗਾਧੇ ਸਂਸਾਰੇ ਮਗ੍ਨਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ਸੁਖਾਨਿ ਤਾਨਿ ਚੈਵਾਨ੍ਤੇ ਤੇषਾਂ ਦੁਃਖਂ ਨ ਤਤ੍ਸੁਖਮ੍ । । 1.62.੧੦ ਯਦਾ ਤੁ ਦੁਃਖਮਾਗਾਮਿ ਕਿਂ੪ ਵਾ ਕਸ੍ਯੈਵ ਭਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਵਿਭੋ ਜਗਤਾਂ ਤ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । । ੧੧ ਜ੍ਞਾਨਦਾਨੇਨ ਯੇਨੈਵਮੁਤ੍ਤਰੇਯਂ ਭਵਾਰ੍ਣਵਮ੍ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਃ ਕਥਯਾਮਾਸ ਯੋਗਵਿਤ੍ । । ੧੨ ਯੋਗਂ ਨਿਰ੍ਬੀਜਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਦੁਃਖਸਂਯੋਗਭੇषਜਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯੋਗਂ ਤੁ ਤਂ ਦਿਣ੍ਡਿਰ੍ਨਿਰ੍ਬੀਜਂ ਨਿष੍ਕਲਂ ਬਭੌ । । ੧੩ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਮਹਾਤੇਜਾ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਦੇਵਦੇਵ ਤ੍ਵਯਾ ਯੋਗੋ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਨਾਸ਼ਨ । । ਨੈष ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੋ ਮਯਾ ਨਾਨ੍ਯੈਰ੍ਮਾਨਵੈਰਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ । । ੧੪ ਵਿषਯਾ ਦੁਰ੍ਜਯਾਃ ਪੁਂਭਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਕਰ੍षਿਣਃ ਸਦਾ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਜਯੋ ਯੁਕ੍ਤਃ ਕਃ ਸ਼ਕ੍ਤਾਨਾਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । । ੧੫ ਅਹਂਮਮੇਤਿਵਿਖ੍ਯਾਤਿਰ੍ਦੁਰ੍ਜਯਂ ਚਞ੍ਚਲਂ ਮਨਃ । ਰਾਗਾਦਯਸ੍ਤਥਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੈਰ੍ਯਦਿ
ਵਰ ਮੰਗੋ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਦਿੰਡੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹੋ। ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ, ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਪਾਪ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ, ਦਿਵਸਪਤੀ, ਉਹ ਸਭ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਇਸ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ। ਮਾਰਤੰਡ, ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦ ਤਕ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ, ਤਕ ਤਕ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਭਾਨੁਮਾਨ, ਤੂੰ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਲਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਉੱਠਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਖ, ਆਖਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਜਦ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਦਾਤ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ, ਜੋ ਜੋਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਬੀਜ-ਰਹਿਤ ਜੋਗ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਉਹ ਜੋਗ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿੰਡੀ ਬੀਜ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਿਰ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: "ਦੇਵ-ਦੇਵ, ਜੋ ਜੋਗ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ, ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਵਿਸ਼ੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ, ਜਿੱਤਣੇ ਔਖੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ, ਜਦ ਉਹ ਸਦਾ ਬਾਹਰ ਵਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ? 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ, ਰਾਗ ਆਦਿ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡਣਾ, ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।
੧੮. ਮਨ੍ਮਨਾ ਭਵ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤੋ ਮਦ੍ਯਾਜੀ ਮਾਂ ਨਮਸ੍ਕੁਰੁ । ਮਾਮੇਵੈष੍ਯਸਿ ਯੁਕ੍ਤ੍ਵੈਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਤ੍ਪਰਾਯਣਃ । । ੧੯ ਮਦ੍ਭਾਵਨਾ ਮਦ੍ਯਜਨਾ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾ ਮਤ੍ਪਰਾਯਣਾਃ । ਮਮ ਪੂਜਾਕਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਯਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਲਯਂ ਨਰਾਃ । । 1.62.੨੦ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਮਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮਮਵਸ੍ਥਿਤਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਲਏਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟੀਕਾ ਬਣਾਏਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਜੀਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ, ਵਿਆਪਕ ਦੇਖਦਾ ਹੈ—
੨੧ ਜਙ੍ਗਮਾਜਙ੍ਗਮੇ ਜ੍ਞਾਤੇ ਮਯ੍ਯਾਸਕ੍ਤੇ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਰਾਗਲੋਭਾਦਿਨਾਸ਼ੇਨ ਭਵਿਤ੍ਰੀ ਕृਤਕृਤ੍ਯਤਾ । । ੨੨ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਤਿਪ੍ਰਣਯਸ੍ਯਾਪਿ ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਾਨ੍ਮਨੋ ਯਦਿ । ਮਯ੍ਯਾਵੇਸ਼ਂ ਦਧਦ੍ ਭੂਯਃ ਕੁਰੁ ਮਦ੍ਰੂਪਿਣੀਂ ਤਨੁਮ੍ । । ੨੩ ਸੁਵਰ੍ਣਰਜਤਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੈਲਮृਦ੍ਦਾਰੁਲੇਖਨਮ੍ । ਪੂਜੋਪਹਾਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਸਮ੍ਪੂਜਯ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਮ੍ । । ੨੪ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਪੂਜਿਤਾ ਸੈਵ ਤੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਧ੍ਯਾਤਾ ਚੈਵੋਪਕਾਰਿਣੀ । । ੨੫ ਗਚ੍ਛਂਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਸ੍ਵਪਨ੍ਭੁਞ੍ਜਸ੍ਤਾਮੇਵਾਗ੍ਰੇ ਚ ਪृष੍ਠਤਃ । ਉਪਰ੍ਯਧਸ੍ਤਥਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚਿਨ੍ਤਯਂਸ੍ਤਨ੍ਮਯਸ਼੍ਚ ਵੈ । । ੨੬ ਸ੍ਨਾਨੈਸ੍ਤੀਰ੍ਥੋਦਕੈਰ੍ਹਦ੍ਯੈਃ ੧ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨੈਃ । ਵਾਸੋਭਿਰ੍ਭੂषਣੈਰ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਰ੍ਗੀਤਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮਨੋਰਮੈਃ । । ੨੭ ਯਚ੍ਚ ਯਚ੍ਚ ਤਵੇष੍ਟਂ ਵੈ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭੋਜ੍ਯਾਦਿਕਂ ਤਵ । ਭਕ੍ਤਿਨਮ੍ਰੋ ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪ੍ਰੀਣਯਸ੍ਵ ਕृਤਿਂ੨ ਮਮ । । ੨੮ ਰਾਗੇਣਾਕृष੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਭਿਮੁਖਂ ਯਦਿ । ਮਯਿ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਸਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਗਾਯੇਥਾ ਯਾਃ ਕਥਾ ਮਮ । । ੨੯ ਕਥਯਾ ਰਮਤੇ ਚੇਤੋ ਯਦਿ ਤਦ੍ਭਵਤੋ ਮਮ । ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੀਤਿਯੋਗੇਨ ਮਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੋਦਯਾਃ ਕਥਾਃ । । 1.62.੩੦ ਏਵਂ ਸਮਰ੍ਪਿਤਮਨਾਸ਼੍ਚੇਤਸੋ ਯੇऽਥ ਆਸ਼੍ਰਯਾਃ । ਹੇਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਖਿਲਾਨ੍ਦਿਣ੍ਡੇ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸੁਖੀ ਭਵ । । ੩੧ ਅਕ੍ਸ਼ੀਣਰਾਗਦ੍ਵੇषੋऽਪਿ ਮਤ੍ਪ੍ਰਿਯਃ ਪਰਮਃ ਪਰਮ੍ । ਪਦਮਾਪ੍ਨੋषਿ ਮਾ ਭੈषੀਰ੍ਮਯ੍ਯਰ੍ਪਿਤਮਨਾ ਭਵ । । ੩੨ ਮਯਿ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ਭਵ । ਮਦਰ੍ਥਂ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਾ ਚ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਮ੍ । । ੩੩ ਏਵਂ ਵ੍ਯਪੋਹ੍ਯ ਹਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਭਵਾਤ੍ । ਏਤੇਨੈਵੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮਖਿਲਂ ਤਵ । । ੩੪ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਮਦਰ੍ਪਿਤਮਨਾ ਭਵ । । ੩੫ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਮਦ੍ਧਿਤਾਯ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਮृਤਂ ਮਮ । ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਸਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਦੁਃਖਹਾ । । ੩੬ ਤ੍ਵਾਮृਤੇ ਨ ਹਿ ਤਦ੍ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥੋऽਨ੍ਯੋ੧ ਜਗਦ੍ਗੁਰੋ । ਗੁਹ੍ਯਮੇਤਤ੍ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਤਦਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਪ੍ਰਸੀਦ ਮੇ । । ੩੭ ਆਦਿਤ੍ਯ ਉਵਾਚ ਆਖ੍ਯਾਸ੍ਯਤੇ ਤਦਖਿਲਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਗਣਾਧਿਪ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਦੀਪਕਃ । । ੩੮ ਸ ਚ ਦਿਣ੍ਡਿਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਨਭੋਗਤਿਮ੍ । । ੩੯ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਦਿਣ੍ਡ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਸਂਵਾਦਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਗ, ਲੋਭ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਪੂਰਨਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਨ ਚੰਚਲ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਓ। ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਪਹਾੜ, ਮਿੱਟੀ, ਲੱਕੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਸਮਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਨੈਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਕੇ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਲਦੇ, ਖੜ੍ਹੇ, ਸੁੱਤੇ, ਖਾਂਦੇ, ਅੱਗੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ, ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ, ਤੇ ਪਾਸੇ—ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ। ਤੀਰਥ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ, ਲੇਪ, ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ, ਭੋਜਨ, ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਆਦਿ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕਰ। ਜੇ ਰਾਗ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਬੁਧੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਗਾ। ਜੇ ਕਥਾ ਤੇਰਾ ਮਨ ਰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਜਿਹੜੇ ਮਨ ਤੇ ਚਿੱਤ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਗਲਤੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਗ ਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਰਮ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ। ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਛੱਡ, ਤੇ ਯਤਨ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਤਿਆਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ। ਇਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰਾ ਵਿਵਰਣ ਹੈ। ਕਰਮ-ਯੋਗ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲਾ। ਦਿṇḍਿṛ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਹ ਦੱਸਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ। ਇਹ ਗੁਪਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਮਿਹਰ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸ। ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਿṇḍਿṛ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮਹਿਮਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਂ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਮ੍ । ਉਵਾਚ ਸ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦਿਣ੍ਡਿਰ੍ਲੋਕੇਸ਼ਮਾਦਰਾਤ੍ । । ੧ ਦੇਵਦੇਵੇਨ ਭਵਤਾਦਿष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਮृਤਂ੨ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਭਵਾਨ੍ਕਿਲ । । ੨ ਸ ਤ੍ਵਾਂ ਪृਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ । ਸਨ੍ਤੋषਯਿਤੁਮੀਸ਼ੇਹਂ ਯਥਾਵਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਏਹ੍ਯੇਹਿ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਂ ਚ ਮਤ੍ਸਮੀਪੇ ਗਣਾਧਿਪ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਣष੍ਟਾ ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਤਸ੍ਯ ਤੁ । । ੪ ਅਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋऽਸਿ ਭੂਤੇਸ਼ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਮਿਤੌਜਸਃ । ਆਰਾਧਨਾਯ ਭੂਤੇਸ਼ ਯਦੀਸ਼ੇ ਪ੍ਰਵਣਂ ਮਨਃ । । ੫ ਯਦਿ ਦੇਵਪਤਿਂ ਭਾਨੁਮਾਰਾਧਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ । ਭਗਵਨ੍ਤਮਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਭਵ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ । । ੬ ਨ ਹ੍ਯਦੀਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤੈਰ੍ਭਾਨੁਰ੍ਜ੍ਞਾਤੁ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਮੂਢੈਃ ਪ੍ਰਵੇष੍ਟੁਂ ਕੁਤ ਏਵ ਹਿ । । ੭ ਜਨ੍ਮਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਪੂਤਾ ਨਰਾਸ੍ਤਦ੍ਗਤਚੇਤਸਃ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਭਗਵਨ੍ਸੌਰਾਸ੍ਤਦਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ੮ ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਸਂਸਾਰਚਿਤੇ ਪਾਪਸਮੁਚ੍ਚਯੇ । ਨਾਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਜਾਯਤੇ ਪੁਂਸਾਂ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਾਭਿਮੁਖੀ ਮਤਿਃ । । ੯ ਪ੍ਰਦ੍ਵੇषਂ ਯਾਤਿ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਨ੍ਦਤਿ । ਯੋ ਨਰਸ੍ਤਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ਪਾਪਬੀਜਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍
ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਿਰ ਨਮ ਕੇ, ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਮਹਾ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦਿṇḍਿṛ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਹਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਕਰਮ-ਯੋਗ ਸਦਾ ਲਈ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕੇ, ਦੱਸ। ਬ੍ਰਹਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ, ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ, ਹੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ। ਤੇਰੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਅਤਿ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਭਾਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਲੈ। ਬਿਨਾ ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭਾਨੂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ, ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਉਸ ਵੱਲ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਦਿਕਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨਾਲ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਾਪ ਘਟਦੇ ਨਹੀਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਤੰਡ ਵੱਲ ਮਤਿ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜੋ ਮਾਰਤੰਡ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ।
1.63.੧੦ ਪਾਖਣ੍ਡੇषੁ ਰਤਿਃ ਪੁਂਸਾਂ ਹੇਤੁਵਾਦਾਨੁਕੂਲਤਾ । ਜਾਯਤੇ ਵਿष੍ਣੁਮਾਯਾਮ੍ਭਃ ਪਤਿਤਾਨਾਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । । ੧੧ ਯਦਾ ਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯਃ ਪੁਂਸਾਂ ਤਦਾ ਵੇਦਦ੍ਵਿਜਾਦਿषੁ । ਰਵੌ ਚ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਭਵਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾ । । ੧੨ ਯਦਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਵਸ਼ੇषਸ੍ਤੁ ਨਰਾਣਾਂ ਪਾਪਸਞ੍ਚਯਃ । ਤਦਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਗੁਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵੇ ਭਜਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੩ ਭ੍ਰਮਤਾਮਤ੍ਰ ਸਂਸਾਰੇ ਨਰਾਣਾਂ ਪਾਪਦੁਰ੍ਗਮੇ । ਹਸ੍ਤਾਵਲਮ੍ਬਦੋਪ੍ਯੇਕੋ ਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰੀਤੋ ਦਿਵਾਕਰਃ । । ੧੪ ਸਰ੍ਵਭਾਗਵਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਂ ਰਵਿਮ੍ । ਆਰਾਧਯੇਹ ਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰੀਤਿਮੇष੍ਯਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । । ੧੫ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਕਿਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਨਰਾ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਮਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਪਦ੍ਮਸਮ੍ਭਵ । ਯਚ੍ਚ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਪਦ੍ਮਜ । । ੧੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਯੋ ਨ ਹਿਂਸਕਃ । ਭਾਵਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੇ ਤਸ੍ਯ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । । ੧੭ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਨਮਸ੍ਯਤਿ । ਨ ਚ ਦ੍ਰੋਗ੍ਧਾ੧ ਪਰਂ ਵਾਦੇ ਸ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਂ ਸਮਰ੍ਚਤਿ । । ੧੮ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ ਰਵਿਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਾਨ੍ਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ ਨਰਃ ਸੌਰਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੧੯ ਦੇਵਂ ਮਨੁष੍ਯਮਨ੍ਯਂ ਵਾ ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਪਿਪੀਲਿਕਾਨ੍ । ਤਰੁਪਾषਾਣਕਾष੍ਠਾਨਿ ਭੂਮ੍ਯਂਭੋ ਗਗਨਂ ਦਿਸ਼ਃ । । 1.63.੨੦ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਚਾਪਿ ਦੇਵੇਸ਼ਾਦ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਦਿਵਾਕਰਾਤ੍ । ਯੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਯਤਿषੁ ਸ ਵੈ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਗੁਣਾਨ੍ਭਜੇਤ੍ । । ੨੧ ਭਾਵਂ ਨ ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਪਾਪਕਮ੍ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਸ ਤੁ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਂ ਸਮਰ੍ਹਤਿ । । ੨੨ ਸੁਤਪ੍ਤੇਨੇਹ ਤਪਸਾ ਯਥੈਰ੍ਵਾ ਬਹੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ । ਤਾਂ ਗਤਿਂ ਨ ਨਰਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਂ ਗਤਾਃ ਸੂਰ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ੨੩ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਭਾਨੌ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਵੋ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਃ । ਗਣੇਸ਼੍ਵਰ ਕृਤਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਲਾਘ੍ਯਃ ਸੌਰਃ ਸ ਮਾਨਵਃ । । ੨੪ ਅਪਿ ਨ: ਸ ਕੁਲੇ ਧਨ੍ਯੋ ਜਾਯਤੇ ਕੁਲਪਾਵਨਃ । ਭਗਵਾਨ੍ਭਕ੍ਤਿਭਾਵੇਨ ਯੇਨ ਭਾਨੁਰੁਪਾਸਿਤਃ । । ੨੫ ਯਃ ਕਾਰਯਤਿ - ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਂ ਹृਦਯਾਲਮ੍ਬਨਂ ਰਵੇਃ । ਸ ਨਰੋ ਭਾਨੁਸਾਲੋਕ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਧੁਤਕਲ੍ਮषਃ । । ੨੬ ਯਸ੍ਤੁ ਦੇਵਾਲਯਂ ਭਾਨੋਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਾਰਯਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਸ ਸਪ੍ਤ ਪੁਰੁषਾਁਲ੍ਲੋਕਂ ਭਾਨੋਰ੍ਨਯਤਿ ਮਾਨਵਃ । । ੨੭ ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਾਬ੍ਦਾਨਿ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾ ਰਵੇਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਮਨ੍ਦਿਰੇ । ਤਾਵਦ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸੂਰ੍ਯਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ । । ੨੮ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣੋਪੇਤਾ ਤਦ੍ਗृਹੇ ਸਨ੍ਤਤੋ ਵਿਧਿਃ । ਨਿष੍ਕਾਮਂ ਚ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਯਾਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਸਾਮ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੨੯ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਚ ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਮਨੋਜ੍ਞਾਨਿ ਚ ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੋਃ ਸਦਾ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਸਃ । । 1.63.੩੦ ਧੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਂ ਚਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ । ਨਰਃ ਸੋऽਨੁਦਿਨਂ ਯਜ੍ਞਂ ਕਰੋਤ੍ਯਾਰਾਧਨਂ ਰਵੇਃ । । ੩੧ ਯਜ੍ਞੇਸ਼ੋ ਭਗਵਾਨ੍ਪੂषਾ ਸਦਾ ਕ੍ਰਤੁਭਿਰਿਜ੍ਯਤੇ । ਬਹੂਪਕਰਣਾ ਯਜ੍ਞਾ ਨਾਨਾਸਮ੍ਭਾਰਵਿਸ੍ਤਰਾਃ । । ੩੨ ਨ ਤੇ ਦਿਣ੍ਡਿਨ੍ਨਵਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਨੁष੍ਯੈਰਲ੍ਪਸਞ੍ਚਯੈਃ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤੁ ਪੁਰੁषੈਃ ਪੂਜਾ ਕृਤਾ ਦੂਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰੈਰਪਿ । । ਭਾਨੋਰ੍ਦਦਾਤਿ ਹਿ ਫਲਂ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞੈਃ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । । ੩੩ ਯਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਹृਦ੍ਯਾਨਿ ਧੂਪਗਨ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨਮ੍ । ਦਯਿਤਂ ਭੂषਣਂ ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਚੈਵ ਵਾਸਸੀ । । ੩੪ ਯਾਨਿ ਚਾਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਿ ਭਕ੍ਸ਼ਾਾਣਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਵੈ । ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਤਾਨਿ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੇ ਭਵੇਥਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਨ੍ਮਨਾਃ । । ੩੫ ਆਦ੍ਯਂ ਤਂ ਭੁਵਨਾਧਾਰਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਾਦਯ । ਆਰਾਧ੍ਯ ਯਾਤਿ ਤਂ ਦੇਵਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਨਰੋ ਲਯਮ੍ । । ੩੬ ਪੁष੍ਪੈਸ੍ਤੀਰ੍ਥੋਦਕੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਰ੍ਮਧੁਨਾ ਸਰ੍ਪਿषਾ ਤਥਾ । ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍ਭਾਨੁਂ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ਂ ਗੋਪਤਿਂ ਖਗਮ੍ । । ੩੭ ਦਧਿਕ੍ਸ਼ੀਰਹ੍ਰਦਾਨ੍ਪੁਣ੍ਯਾਂਸ੍ਤਤੋ ਲੋਕਾਨ੍ਮਧੁਚ੍ਯੁਤਃ । ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਤਿ ਗਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਿਂ ਚ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍ । । ੩੮ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਰ੍ਗੀਤੈਸ੍ਤਥਾ ਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣੈਃ । ਮਨਸਸ਼੍ਚੈਵ ਯੋਗੇਨ ਆਰਾਧਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੩੯ ਆਰਾਧ੍ਯ ਤਂ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਮਯਾ ਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਃ । ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਪਾਲਯੇਲ੍ਲੋਕਾਂਸ੍ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । 1.63.੪੦ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ਦੇਵੀਂ ਭਵਾਨੀਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ਦੀਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ऋषਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਮਾਰਾਧ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੪੧ ਸ ਤ੍ਵਮੇਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਸ੍ਤਮੁਪਵਾਸੈਸ਼੍ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । ਤੋषਯਾਬ੍ਦਂ ਹਿ ਤੁष੍ਟੋऽਸੌ ਭਾਨੁਰ੍ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਿਦਃ । । ੪੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਿਣ੍ਡਿਸਂਵਾਦੇ ਆਦਿਤ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੁਰੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਵੇਦਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਿਆਂ 'ਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦীক্ষਾ ਦੇ ਗੁਣ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਮਨੁੱਖ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਹੱਥ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਸਕਰ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਿੰਡੀਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪਦਮ-ਸੰਭਵ, ਦীক্ষਾ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਲਕੜ ਹਨ? ਦীক্ষਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ, ਹੋਰ ਜੀਵ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ, ਰੁੱਖ, ਪੱਥਰ, ਲੱਕੜ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਆਸਮਾਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਦীক্ষਾ ਦੇ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਪ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਦীক্ষਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਰੱਖੀ, ਹੇ ਗਣੇਸ਼, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗ ਕੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਧੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਿਯਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਸ਼ਰ ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਗੰਧੀ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਫੁੱਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੋਜ਼ ਧੂਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧੀ, ਤੇ ਲੇਪ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੋਜ਼ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਯਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰਤੂ ਨਾਲ ਆਰਾਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਯਜਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਮਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਘੱਟ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਦੂਰਵਾ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਨਪਸੰਦ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧੀ, ਲੇਪ, ਪਿਆਰਾ ਗਹਣਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ, ਫਲ, ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ; ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਦੇਵ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ, ਤੀਰਥ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਸੁਗੰਧੀ, ਮਧ, ਘੀ, ਅਤੇ ਦੂਧ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਾਉ; ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਗੋਪਾਲ, ਪੰਛੀ। ਦਹਿ, ਦੂਧ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲਾਬਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖਰੀ ਨਿਰਵਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਤੋਤ੍ਰ, ਗੀਤ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਰਪਣ, ਮਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਿਰਜਣ ਕਰੀ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਇਆ। ਤੂੰ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ; ਜਦ ਸੂਰਜ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਲਭ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫਲਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਉਪਵਾਸੈਃ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕਥਂ ਤੁष੍ਯਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ । ਪਰਿਹਾਰਾਂਸ੍ਤਥਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਯੇ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਪਵਾਸਿਭਿਃ । । ੧ ਯਦ੍ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥਾ ਚੈਵ ਭਾਸ੍ਕਰਾਰਾਧਨੇ ਨਰੈ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਯਥਾਵਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । । ੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਮ੍ਪੂਜਿਤੋ ਧੂਪਪੁष੍ਪਾਨ੍ਨੈਰ੍ਭਾਨੁਰਾਦਰਾਤ੍ । ਭੋਗਿਨਾਮੁਪਕਾਰਾਯ ਕਿਂ ਪੁਨਸ਼੍ਚੋਪਵਾਸਿਨਾਮ੍ । । ੩ ਉਪਾਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਯਸ੍ਤੁ ਵਾਸੋ ਗੁਣੈਃ ਸਹ । ਉਪਵਾਸਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਰ੍ਵਭੋਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । । ੪ ਏਕਰਾਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਨਕ੍ਤਮੇਵ ਚ । ਉਪਵਾਸੀ ਰਵਿਂ ਯਸ੍ਤੁ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਮਾਨਵਃ । । ੫ ਤਨ੍ਨਾਮਜਾਪੀ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਰਤਸ੍ਤਦ੍ਗਤਮਾਨਸਃ । ਨਿष੍ਕਾਮਃ ਪੁਰੁषੋ ਦਿਣ੍ਡੇ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੬ ਯਂ ਚ ਕਾਮਮਭਿਧ੍ਯਾਯ ਮਾਸ੍ਕਰਾਰ੍ਪਿਤਮਾਨਸਃ । ਉਪੋषਤਿ ਤਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇ ਖਗਮੇऽਖਿਲਮ੍ । । ੭ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯੈਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਸ਼੍ਚ ਕਞ੍ਜਜ । ਸਂਸਾਰਗਰ੍ਤੇ ਪਙ੍ਕਸ੍ਥੇ ਸੁਗਤਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍ । । ੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਅਨਾਰਾਧ੍ਯ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਗੋਪਤਿਂ ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਲੀਕੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਕਃ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸਦ੍ਗਤਿਮ੍ । । ੯ ਵਿषਯਗ੍ਰਾਹਿ ਵੈ ਯਸ੍ਯ ਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਰ੍ਪਿਤਮ੍ । ਸ ਕਥਂ ਪਾਪਪਙ੍ਕਾਕ੍ਤੋ ਨਰੋ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸਦ੍ਗਤਿਮ੍ । । 1.64.੧੦ ਯਦਿ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਾਰ੍ਤਃ ਸੁਗਤਿਂ ਗਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ । ਤਦਾਰਾਧਯ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਪਤਿਮ੍ । । ੧੧ ਪੁष੍ਪੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧੈਰ੍ਹਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪੈਃ ਸਾਗਰੁਚਨ੍ਦਨੈਃ । ਵਾਸੋਭਿਰ੍ਭੂषਣੈਰ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈਰੁਪਵਾਸਪਰਾਯਣਃ । । ੧੨ ਯਦਿ ਸਂਸਾਰਨਿਰ੍ਵੇਦਾਦਭਿਵਾਚ੍ਛਸਿ ਸਦ੍ਗਤਿਮ੍ । ਤਦਾਰਾਧਯ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਂ ਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਵਣਚੇਤਸਾ । । ੧੩ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਯਦਿ ਤੇ ਨ ਸ੍ਨੁਃ ਸ਼ਸ੍ਤਪਾਦਪਪਲ੍ਲਵੈਃ । ਦੂਰ੍ਵਾਙ੍ਕਰੈਰਪਿ ਦਿਣ੍ਡੇ ਤਦਭਾਵੇऽਰ੍ਚਯਾਰ੍ਯਮਮ੍ । । ੧੪ ਪੁष੍ਪਪਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਭਿਰ੍ਧੂਪੈਰ੍ਯਥਾਵਿਭਵਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਪੂਜਿਤਸ੍ਤੁष੍ਟਿਮਤੁਲਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਾਤ੍ਯੇਕਚੇਤਸਾ । । ੧੫ ਯਃ ਸਦਾਯਤਨੇ ਭਾਨੋਃ ਕੁਰੁਤੇ ਮਾਰ੍ਜਨਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਸ ਯਾਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਕੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸਰ੍ਵਪਾਪਂ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ । । ੧੬ ਯਾਵਤ੍ਯਃ ਪਾਂਸੁਕਣਿਕਾ ਮਾਰ੍ਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਾਲਯੇ । ਦਿਨਾਨਿ ਦਿਵਿ ਤਾਵਨ੍ਤਿ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਰ੍ਕਸਮੋ ਨਰਃ । । ੧੭ ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਕੁਰੁਤੇ ਗਣਨਾਯਕ । ਗੋਚਰ੍ਮਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜ੍ਯ ਹਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾਲਯੇ । । ੧੮ ਯਸ਼੍ਚਾਨੁਲੇਪਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਾਨੋਰਾਯਤਨੇ ਨਰਃ । ਸੋऽਪਿ ਲੋਕਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹਂਸੇਨ ਸਹ ਮੋਦਤੇ । । ੧੯ ਮृਦਾ ਧਾਤੁਵਿਕਾਰੈਰ੍ਵਾ ਵਰ੍ਣਕੈਰ੍ਗੋਮਯੇਨ ਵਾ । ਉਪਲੇਪਨਕृਦ੍ਯਾਤਿ ਮਤ੍ਪੁਰਂ ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਿਤਃ । । 1.64.੨੦ ਉਦਕਾਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼ਣਂ ਭਾਨੋਰ੍ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਸਦਾ ਗृਹੇ । ਸੋऽਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ਯਾਦਸਾਂ ਪਤਿਃ । । ੨੧ ਪੁष੍ਪਪ੍ਰਕਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੁਗਨ੍ਧਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਲਯੇ । ਅਨੁਲਿਪ੍ਤੇ ਨਰੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੨੨ ਵਿਮਾਨਮਤਿਸ਼ੋਭਾਢ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁਖਭੂषਿਤਮ੍ । ਸਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਰੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦੀਪਕਂ ਭਾਸ੍ਕਰਾਲਯੇ । । ੨੩ ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਤਿਲਪਾਤ੍ਰਪ੍ਰਦੋ ਨਰਃ । ਧ੍ਵਜਂ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਮਮਤ੍ਰ ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ । । ੨੪ ਵਿਧੂਤੋ ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤੇਨ ਦਾਤੁਰਜ੍ਞਾਨਤਃ ਕृਤਮ੍ । ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਤੁਰ੍ਗृਹੇ ਭਾਨੋਰ੍ਦਿਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਰਾਧਿਪ । । ੨੫ ਗੀਤਵਾਦ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਭਾਨੁਂ ਯ ਉਪਾਸ੍ਤੇ ਤਮੋਪਹਮ੍ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਨृਤ੍ਯਗੀਤੈਃ ਸ ਵਿਮਾਨਸ੍ਥੋ ਨਿषੇਵ੍ਯਤੇ । । ੨੬ ਜਾਤਿਸ੍ਮਰਤ੍ਵਂ ਮੇਧਾਂ ਚ ਤਥੈਵੋਪਰਮੇ ਸ੍ਮृਤਿਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਗਣਾਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਸ੍ਤਕਵਾਚਨਮ੍ । । ੨੭ ਏਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੇਨ ਭਾਨੁਰੁਪਾਸਿਤਃ । ਸ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਗਤਿਂ ਸ਼੍ਲਾਧ੍ਯਾਂ ਯਾਂ ਯਾਮਿਚ੍ਛਤਿ ਚੇਤਸਾ । । ੨੮ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਮਨੁਜੈਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਪਰੈਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਤ੍ਵਮਪਰੈਃ ਸਂਰਾਧ੍ਯੇਹ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੨੯ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ੧ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤੇਨੇਸ਼ਮਾਰਾਧ੍ਯ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਪਤਿਮ੍ । ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਗਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਃ੨ ਪੂਜ੍ਯਤਮਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । 1.64.੩੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵਨਸ੍ਥਾਨਾਂ ਗਣਾਧਿਪ । ਨਾਨ੍ਯਃ ਪੂਜ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮृਤੇ ਦੇਵਂ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । । ੩੧ ਮਧ੍ਯੇ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਮੋਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਹ ਤਂ ਰਵਿਂ ਵਿਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । । ੩੨ ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਹਿ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਃ ਪਰਾਯਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚੈਵ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹੇਸ਼ੋ ਵੈ ਗਤਿਃ ਪਰਾ । । ੩੩ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਗਦਤਃ ਕਾਮ੍ਯਾਨੁਪਵਾਸਾਂਸ੍ਤਥਾਪਰਾਨ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਦਿਣ੍ਡੇ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਫਲਕਾਂ ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਪਰਾਮ੍ । । ੩੪ ਆਦਿਤ੍ਯਾਰਾਧਨਾਯੈਨਾਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ । ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕੈਃ । । ੩੫ ਤਥਾ ਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਅਥ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਮਾਸਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਸਮਾਗਤੇ । । ੩੬ ਸੋਪੋष੍ਯਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਾਤ ਵਿਧਾਨਂ ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਰ ਵੈ । ਅਯਾਚਿਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਮੇਕਭੋਜਨਮ੍ । । ੩੭ ਉਪਵਾਸਪਰਃ षष੍ਠ੍ਯਾਂ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਅਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਨਕਰਂ ਗਨ੍ਧਧੂਪਨਿਵੇਦਨੈਃ । । ੩੮ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਕ । ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਯਨ੍ਮਨਸਾ ਦੇਵਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । । ੩੯ ਸਰ੍ਵਦੋषਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਵਿਬੁਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਥ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੋਜਨਮ੍ । । 1.64.੪੦ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦਿਨਕਰਂ ਪੁष੍ਪਧੂਪਵਿਲੇਪਨੈਃ । ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਤਾਤ ਦੇਵਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ੪ ਹਿ । ।੪ ੧ ਖਰ੍ਜੂਰਨਾਲਿਕੇਰਾਣਿ ਤਥਾ ਆਮ੍ਰਫਲਾਨਿ ਤੁ । ਮਾਤੁਲਿਙ੍ਗਫਲਾਨ੍ਯੇਵ ਕਥਿਤਾਨਿ ਮਨੀषਿਭਿਃ । । ੪੨ ਏਤੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਨਾ ਚ ਪ੍ਰਭਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ । ਤਥੈषਾਂ ਚਾਪ੍ਯਭਾਵੇਨ ਸ਼ृਣੁ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ।੪ ੩ ਸ਼ਾਲਿਗੋਧੂਮਪਿष੍ਟਾਨਿ ਕਾਰਯੇਦ੍ਗਣਨਾਯਕ । ਗੁਡਗਰ੍ਭਕृਤਾਨੀਹ ਘृਤਪਾਕੇਨ ਪਾਵਯੇਤ੍ । ।੪੪ ਚਾਤੁਰ੍ਯਾਵਕਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਆਦਿਤ੍ਯਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ਅਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਮਥੋ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ਤਤਃ । ।੪੫ ਇਤ੍ਥਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵੈ ਮਾਸਾਨ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਵ੍ਰਤਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਫਲਾਹਾਰਃ ਫਲਦਾਯੀ ਫਲਾਰ੍ਚਨਃ । ।੪੬ ਵਰ੍षਾਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਥ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੋਜਨਮ੍ । ਸ੍ਨਾਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਧਾਨਂ ਸ਼ृਣੁ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੪੭ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਮਯਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਦਧਿ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕੁਸ਼ੋਦਕਮ੍ । ਤਿਲਸਰ੍षਪਯੋਃ ਕਲ੍ਕਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਮृਚ੍ਚਾਪਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ।੪੮ ਦੂਰ੍ਵਾਕਲ੍ਕਂ ਘृਤਂ ਚਾਪਿ ਗੋਸ਼ृਂਗਕ੍ਸ਼ਾਲਿਤਂ ਜਲਮ੍ । ਜਾਤਿਗੁਲ੍ਮਵਿਨਿਰ੍ਯਾਸਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸ੍ਨਾਨਕਰ੍ਮਣਿ । । ੪੯ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨੇ ਚਾਪ੍ਯਥੈਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਾਣਿ ਵੈ । ਆਦੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਾਦ੍ਰਪਦਂ ਯਥਾ ਸਂਖ੍ਯਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । । 1.64.੫੦ ਇਤ੍ਥਂ ਵਰ੍षਾਨ੍ਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਨ੍ । ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਭੋਗਾਨ੍ਮਹਾਦੇਵ ਤਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । । ੫੧ ਫਲਾਨਿ ਤਾਤ੧ ਹੈਮਾਨਿ ਯਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗਣਾਧਿਪ । ਸਵਤ੍ਸਾਮਥ ਵਾ ਧੇਨੁਂ ਭੂਮਿਂ ਸਸ੍ਯਾਨ੍ਵਿਤਾਮਥ । । ੫੨ ਪ੍ਰਾਸਾਦਮਥ ਵਾ ਭੌਮਂ ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਛੁਕ੍ਲਾਨਿ੨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰਂ ੩ਸਵਿਦ੍ਰੁਮਮ੍ । । ੫੩ ਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚੈਤਾਨਿ ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ । ਫਲਾਨਿ ਪਿष੍ਟਕਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤਾਨਿ ਤੁ । । ੫੪ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਰਾਜਤਾਨਿ੪ ਫਲਾਨਿ ਤੁ । ਧਾਤੁਰਕ੍ਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਯੁਗਮਮਾਚਾਰ੍ਯਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । । ੫੫ ਸਹਿਰਣ੍ਯਂ ਮਹਾਦੇਵ ਪਞ੍ਚਰਤ੍ਨਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਪਾਰਣਂ ਵਾਰ੍षਿਕਾਨ੍ਤਿਕਮ੍ । । ੫੬ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਵੈ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾ ਸਪ੍ਤਮੀ ਦੁਰਿਤਾਪਹਾ । ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸੂਰ੍ਯਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੫੭ ੧ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਃ ਸਦਾ ਦੇਵੈਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਾਂ ਗਣੈਃ । ਅਨਯਾ ਮਾਨਵੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਸਦਾ । । ੫੮ ਦਾਰਿਦ੍ਯਦੁਃਖਦੁਰਿਤੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਾਤਿ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਯਾਤਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੫੯ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਧਨਦਸਾਲੋਕ੍ਯਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ: ਵਿਪ੍ਰਤ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਪੁਤ੍ਰੋ ਲਭਤੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਦੁਰ੍ਭਗਾ ਸੁਭਗਾ ਭਵੇਤ੍ । । 1.64.੬੦ ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਚ ਨਾਰੀਮਾਂ ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਲੋਕਪੂਜਿਤਾਮ੍ । ਵਿਧਵਾ ਵਾ ਸਤੀ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਅਨਯਾ ਪੂਜਯੇਦ੍ਰਵਿਮ੍ । । ੬੧ ਨਾਨ੍ਯਜਨ੍ਮਨਿ ਵੈਧਵ੍ਯਂ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਦ । ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਸਮਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਫਲਸਪ੍ਤਮੀ । । ੬੨ ਪਠਤਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਦਿਣ੍ਡੇ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੬੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਿਣ੍ਡਿਸਂਵਾਦੇ ਸਪ੍ਤਮੀਕਲ੍ਪੇ ਫਲਸਪ੍ਤਮੀਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਃषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯ
ਦਿੰਡੀਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੂਰਜ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉਪਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੱਡਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇਕਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧੂਪ, ਫੁੱਲ, ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਉਪਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਵਾਸੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭੋਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਦੋ ਰਾਤ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਪਵਾਸੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੂਰਜ ਵਿਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਗ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੰਡੀਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੜ੍ਹੇ ਵਿਚ, ਪੰਗ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇਕਰ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਗੋਪਾਲ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗੀ? ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪੰਗ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸੂਰਜ, ਜੋਤੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲ, ਮਨਪਸੰਦ ਧੂਪ, ਚੰਦਨ, ਕੱਪੜੇ, ਗਹਣੇ, ਭੋਜਨ, ਉਪਵਾਸੀ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਸਭ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਜਾਂ ਦੂਰਵਾ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਫੁੱਲ, ਪੱਤੀਆਂ, ਪਾਣੀ, ਧੂਪ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੂਜ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸਫਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸਫਾਈ ਕਰਕੇ ਹਟਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜੋ ਪਾਪ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਗੋ-ਚਰਮ ਜਿਤਨੀ ਮਿੱਟੀ ਸਫਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਲੇਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਹੰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ, ਧਾਤੂ ਦੇ ਰੰਗ, ਗੋ-ਮਯ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੰਦਰ ਦੀ ਲੇਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਪੁਰ ਵਿਚ ਯਾਨ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੱਛਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲ ਲੇਪ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਮਾੜੀ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਸਭ ਰੁਤਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦਦਾਇਕ, ਵਧੀਆ ਵਿਮਾਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਤਿਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਧਵਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਧੀਆ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਾਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਦਾਤਾ ਦੀ ਅਣਜਾਣਤਾ ਨਾਲ, ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਾਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ, ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੀਤ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ, ਗੀਤ ਨਾਲ ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ, ਬੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਉਪਰਾਮ ਵਿਚ ਯਾਦ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਸੈਂਕੜੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਇੰਦ੍ਰਤਾ ਪਾਈ; ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਦੇ ਵੀ ਵਧੀਆ ਪੂਜਯ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਨਵਾਸੀ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੂਜਯ ਨਹੀਂ। ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ, ਸੂਰਜ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ, ਜਿੱਤਿਆ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਆਰਾਧਨ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸੂਰਜ ਹੀ ਵਧੀਆ ਗਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਵਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣ, ਦਿੰਡੀਰ, ਵੱਡੇ ਪੂਣ ਦੇ ਫਲ ਵਾਲੀ ਸਪਤਮੀ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਲਈ, ਇਹ ਸਪਤਮੀ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਅਮੀਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰ। ਚੌਥੀ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰ; ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗੰਧ, ਧੂਪ, ਨਿਵੇਦਨ ਨਾਲ ਪੂਜ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਮੰਦਰ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੋ, ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਲੇਪ ਨਾਲ ਪੂਜ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ; ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਖਰਜੂਰ, ਨਾਰੀਅਲ, ਆਮ, ਮਾਤੂਲਿੰਗ, ਇਹ ਸਭ ਮਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ, ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਖਾ; ਜੇਕਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸੁਣ। ਚਾਵਲ, ਗੋਧੂ, ਆਟਾ, ਗੁੜ ਵਾਲੇ, ਘੀ ਵਿਚ ਪਕਾਏ, ਚੌਰਿਆਵਕ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ। ਅੱਗ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ, ਵ੍ਰਤ ਕਰ; ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਫਲ ਖਾ, ਫਲ ਦਾਨ ਕਰ, ਫਲ ਚੜ੍ਹਾ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ; ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਸੁਣ। ਗੋ-ਮੂਤਰ, ਗੋ-ਮਯ, ਦੂਧ, ਦਹਿ, ਘੀ, ਕੁਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਤਿਲ-ਸਰੋਂ ਦਾ ਲੇਪ, ਚਿੱਟੀ ਮਿੱਟੀ, ਦੂਰਵਾ ਦਾ ਲੇਪ, ਘੀ, ਗੋ-ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਧੋਇਆ ਪਾਣੀ, ਜਾਤੀ-ਗੁਲਮ ਦਾ ਨਿਕਾਸ, ਇਹ ਸਭ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ, ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਗ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ। ਫਲ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਵੱਛਾ ਜਾਂ ਗਾਂ, ਧਰਤੀ, ਫਸਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਾਸਾਦ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਅਨ ਨਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ, ਤਾਮਬੇ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਲਾਲ ਮਣੀ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਕਰੇ; ਜੇਕਰ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਣ: ਫਲ, ਆਟੇ ਵਾਲੇ, ਤਿਲ ਦੇ ਚੂਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸਭ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ, ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਲਾਲ ਕੱਪੜਾ, ਅਚਾਰਯ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ, ਪੰਜ ਰਤਨ ਵਾਲਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਲ ਦਾ ਪਾਰਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਤਮੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੂਣ ਵਾਲੀ, ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਗਰੀਬੀ, ਦੁੱਖ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਇੰਦ੍ਰਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ ਧਨ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ ਚੰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਔਰਤ ਇਸ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਵਿੱਧਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਸਪਤਮੀ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਫਲ-ਸਪਤਮੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਦਿੰਡੀਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਹਸ੍ਯਾਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੀਮ੍ । ਸਪ੍ਤਮੀ ਕृਤਮਾਤ੍ਰੇਯਂ ਨਰਾਂਸ੍ਤਾਰਯਤੇ ਭਵਾਤ੍ । । ੧ ਸਪ੍ਤਾਪਰਾਨ੍ਸਪ੍ਤ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਰੋਗਾਂਸ਼੍ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਦੁਸ਼੍ਛੇਦ੍ਯਾਨ੍ਦੁਰ੍ਜਯਾਞ੍ਜਯਤੇ ਹ੍ਯਰੀਨ੍ । । ੨ ਅਰ੍ਥਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਾਨ੍ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੀਮ੍ । ਕਨ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਕਨ੍ਯਾਂ ਧਨਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਧਨਮ੍ । । ੩ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੀ ਲਭਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੀ ਧਰ੍ਮਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਸਮਯਾਨ੍ਪਾਲਯਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚੇਮਾਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ।੪ ਸਮਯਾਞ੍ਛृਣੁ ਭੂਤੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਗਦਤੋ ਮਮ । ਆਦਿਤ੍ਯਭਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁषਃ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਗਣਨਾਯਕ । । ੫ ਮੈਤ੍ਰੀਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵੈ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਵਾਪਿ ਚਿਂਤਯੇਤ੍ । ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ਤੈਲਂ ਨੀਲਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍ । । ਨ ਚਾਪ੍ਯਾਮਾਲਕੈਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਲਹਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । । ੬ ਦਿਣ੍ਡਿਰੁਵਾਚ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍ਤੈਲਂ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਪਦ੍ਮਸਂਭਵ । । ੭ ਕਸ਼੍ਚ ਦੋषੋ ਭਵੇਦ੍ਦੇਵ ਨੀਲਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਦਿਣ੍ਡੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨੀਲਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧਾਰਣੇ । । ੮ ਦੂषਣਂ ਗਣਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਗਦਤੋ ਮਮ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । ਪਾਲਨਂ ਵਿਕ੍ਰਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਰੁਪਜੀਵਨਮ੍ । । ੯ ਪਤਿਤਸ੍ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਕृਚ੍ਛੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । ਨੀਲੀਰਕ੍ਤੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ । । 1.65.੧੦ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਜਪੋ ਹੋਮਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਃ ਪਿਤृਤਰ੍ਪਣਮ੍ । ਵृਥਾ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਯਜ੍ਞਾ ਨੀਲਸੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਤ੍ । । ੧੧ ਨੀਲੀਰਕ੍ਤਂ ਯਦਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਗੇषੁ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੋषਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । । ੧੨ ਰੋਮਕੂਪੇ ਯਦਾ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਨੀਲਸ੍ਯ੧ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ । ਪਤਿਤਸ੍ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । । ੧੩ ਨੀਲੀਮਧ੍ਯਂ ਯਦਾ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੋषਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । । ੧੪ ਨੀਲੀਦਾਰੁ ਯਦਾ ਭਿਂਦ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰਕੇ । ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਤ੍ । । ੧੫ ਕੁਰ੍ਯਾਦਜ੍ਞਾਨਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਨੀਲੇਰ੍ਵਾ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਦਿਣ੍ਡੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੬ ਵਾਪਯੇਦ੍ਯਤ੍ਰ ਨੀਲੀਂ ਤੁ ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੁਚਿਰ੍ਮਹੀ । ਪ੍ਰਮਾਣਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਾਨਿ ਤਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭਵੇਤ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਪਤਮੀ ਦਾ ਰਾਜ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਰਹੱਸ ਹੈ। ਸਪਤਮੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਤਮੀ, ਸੱਤ ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਅਗਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੱਟੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਅਸੰਭਵ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਪਤਮੀ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਲਭ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁੜੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਰਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਲਈ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਨਾ ਛੂਹੇ, ਨੀਲਾ ਕੱਪੜਾ ਨਾ ਪਹਿਨੇ; ਆਮਲਾ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾ ਕਰੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਝਗੜਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਦਿੰਡੀਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਕਿਉਂ ਨਾ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਦਮ-ਸੰਭਵ? ਨੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਦਿੰਡੀਰ, ਨੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਨੀਲਾ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨਣ, ਵੇਚਣ, ਜਾਂ ਪਾਲਣ, ਇਹ ਸਭ ਮਾੜੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਜਾਂ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਮ, ਜਾਪ, ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਰੋਮਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਵਿਚ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੀਲੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਤਪ ਕਰੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣਤਾ ਨਾਲ ਨੀਲੇ ਨਾਲ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਦਿੰਡੀਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਨੀਲਾ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੁੜ ਦੱਸੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।