ਅਨਂਤਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਵਾਸੁਕਿਃ
ਅਨੰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਵੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਚਲਤੇ ਭ੍ਰਮਤੇ ਪਦ੍ਮੋ ਮਹਾਪਦ੍ਮੋ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਪਦਮ ਚੱਲਦਾ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਪਦਮ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਰੂਪਂ ਕੁਲਿਕਃ ਪਨ੍ਨਗੋਤ੍ਤਮਃ
ਕੁਲਿਕ ਨਾਗ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਕਰ੍ਕੋਟਸ੍ਯ ਤੁ ਨੈਰ੍ऋਤੀ ਉਤ੍ਤਰਾ ਸ਼ਂਖਪਾਲਸ੍ਯ ਐਸ਼ਾਨੀ ਕਂਬਲਸ੍ਯ ਤੁ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਰਕੋਟਕ ਨੂੰ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼ੰਖਪਾਲ ਨੂੰ ਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੰਬਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਨਂਤਸ੍ਯ ਭਵੇਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਵਾਸੁਕੇਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥੋਤ੍ਪਲਮ੍
ਅਨੰਤ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਮਲ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦਾ ਨੀਲਾ ਕਵਲ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਤੁ ਭਵੇਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਸ਼ੂਲਂ ਪਦ੍ਮੇਤਰਸ੍ਯ ਤੁ 1.36.
ਪਦਮ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਕਮਲ ਹੈ, ਪਰ ਪਦਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਹੈ।
ਅਨਂਤਕਪਿਲੌ ਵਿਪ੍ਰੌ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੌ ਸ਼ਂਖਵਾਸੁਕੀ ਪਦ੍ਮਕਰ੍ਕੋਟਕੌ ਸ਼ੂਦ੍ਰੌ ਸਦਾ ਜ੍ਞੇਯੌ ਮਨੀषਿਭਿਃ
ਅਨੰਤ ਤੇ ਕਪਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਖ਼ਤਰੀ ਹਨ, ਪਦਮ ਤੇ ਕਰਕੋਟਕ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਅਨਂਤਕੁਲਿਕੌ ਵਰ੍ਣਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਭਵੌ
ਅਨੰਤ ਤੇ ਕੁਲਿਕ ਜਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ਼੍ਚ ਮਹਾਪਦ੍ਮ ਈषਤ੍ਪੀਤੌ ਬਭੂਵਤੁਃ
ਤਕਸ਼ਕ ਤੇ ਮਹਾਪਦਮ ਹਲਕਾ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਹਯਂ ਯਾਨਂ ਵृषਂ ਛਤ੍ਰਂ ਰਾਜਾਨਮਥ ਪਾਵਕਮ੍
ਘੋੜਾ, ਸਵਾਰੀ, ਬਲਦ, ਛਤਰੀ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਅੱਗ।
ਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭਃ ਪਤਾਕਾ ਚ ਕਾਂਚਨਂ ਮਣਯਸ੍ਤਥਾ ਏਤੇषਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਕਨ੍ਯਾ ਚੈਕਪ੍ਰਸੂਯਿਕਾ
ਭਰਿਆ ਘੜਾ, ਝੰਡਾ, ਸੋਨਾ, ਮੋਤੀ ਤੇ ਇਕੋ ਮਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ — ਇਹ ਸਭ ਚੰਗੇ ਸੁਪਨੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਃषष੍ਟਿਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭੋਗਿਨੋ ਯੇ ਤੁ ਪਨ੍ਨਗਾਃ । ਅਦृਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤੇषੁ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਹੀਚਰਾਃ
ਚੌਂਸਠ ਭੋਗੀ ਨਾਗ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੱਤੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਵਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਮਂਡਲਿਨਸ੍ਤਥਾ । ਰਾਜੀਵਨ੍ਤੋ ਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਰ੍ਵ੍ਯਃ षੋਡਸ਼ ਪਂਚ ਚ
ਵੀਹ ਮਾਲਾ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੱਤ ਗੋਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦਸ ਕਵਲ ਰੂਪ ਹਨ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪੰਜ ਦਰਵਿਆ ਨਾਗ ਹਨ।
ਦੁਂਦੁਭੋ ਡੁਂਡੁਭਸ਼੍ਚੈਵ ਚੇਟਭਸ਼੍ਚੇਂਦ੍ਰਵਾਹਨਃ ਏਵਮੇਵ ਤੁ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਸ਼ਤਦ੍ਵਿਨਵਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਦੁੰਦੁਭੀ, ਡੁੰਡੁਭ, ਚੇਟਭ ਤੇ ਇੰਦਰਵਾਹਨ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕ ਸੋ ਨੱਬੇ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਰਾਹਕਰ੍ਣੀਂ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਚ ਗਾਂਧਾਰਿਕਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲਦੇਵਦਾਰੁ
ਵਰਾਹਕਰਨੀ, ਗਜਪਿੱਪਲੀ, ਗਾਂਧਾਰਿਕਾ, ਪਿੱਪਲੀ ਤੇ ਦੇਵਦਾਰੂ।
ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਰ੍ਵੈਨਾਗਾਨਾਂ ਰੂਪਵਰ੍ਣੌ ਵਿषਂ ਤਥਾ ॥ 1.36.
ਸਭ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਪੂਜਯੇਨ੍ਨਾਗਾਨ੍ਸਦਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਮਾਸਿ ਪਂਚਮ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਨਰਾ ਧਿਪ । ਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯੋਭਯਤੋ ਲੇਖ੍ਯਾ ਗੋਮਯੇਨ ਵਿषੋਲ੍ਬਣਾਃ
ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਜਮੀ ਨੂੰ, ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਨਾਗ ਬਣਾਵੇ।
ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਿਧਿਵਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਦਧਿਦੂਰ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਤੈਃ ਕੁਸ਼ੈਃ । ਗਂਧਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣੈਃ
ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਹੀਂ, ਦੁਬ, ਅਖੰਡ ਚੌਲ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
ਯੇ ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਪੂਜਂਤੀਹ ਨਾਗਾਨ੍ਭਕ੍ਤਿਪੁਰਃਸਰਾਃ।। ਨ ਤੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਪਤੋ ਵੀਰ ਭਯਂ ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍
ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਗਾਂ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਅਥਾਲੇਖ੍ਯ ਨਰੋ ਨਾਗਾਨ੍ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਾਦਿਵਰ੍ਣਕੈਃ
ਹੁਣ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਲੀ ਤੇ ਹੋਰ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਨਾਲ ਸੱਪ ਬਣਾਵੇ।
ਪੂਜਯੇਦ੍ਗਂਧਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਯਸਗੁਗ੍ਗੁਲੈਃ
ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ, ਘੀ, ਮਿੱਠੇ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਗੁਗਲ ਦੀ ਧੂਪ ਨਾਲ ਕਰੇ।
ਆਸਪ੍ਤਮਾਤ੍ਕੁਲਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਭਯਂ ਨਾਗਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਂਚਮੀਕਲ੍ਪੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦਿਕਨਾਗਪਞ੍ਚਮੀਵ੍ਰਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਵਿਸ਼ਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸਤੱਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਸੁਮਂਤੁਰੁਵਾਚ ਤਥਾ ਚਾਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਕੁਰੁਨਂਦਨ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਿਸ,
ਘृਤੋਦਕਾਭ੍ਯਾਂ ਪਯਸਾ ਸ੍ਨਪਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ
ਘੀ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ,
ਯਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਵਿਧਿਵਨ੍ਨਾਗਾਞ੍ਛੁਚਿਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦਿਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਨਾਗਾਃ ਪ੍ਰੀਤਾ ਭਵਂਤੀਹ ਸ਼ਾਂਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਾ ਵਿਭੋ
ਇੱਥੇ ਸੱਪ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇष ਕਥਿਤੋ ਵੀਰ ਪਞ੍ਚਮੀਕਲ੍ਪ ਉਤ੍ਤਮਃ । ਯਤ੍ਰਾਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਂਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਸਰ੍ਪਨਿषੇਧਕਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਰੇ, ਪੰਜਮੀ ਕਲਪਾ ਦੀ ਵਧੀਆ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ੴ ਕੁਰੁਕੁਲ੍ਲੇ ਫਟ੍ ਸ੍ਵਾਹਾ
ਓਂ ਕੁਰੁਕੁੱਲੇ ਫਟ ਸਵਾਹਾ।