ਕਨ੍ਯਾਦष੍ਟਸ੍ਯ ਵਾਮਾ ਸ੍ਯਾਦृष੍ਟਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਵਰੋਤ੍ਤਮ
ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਵਾਥ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਨਪੁਂਸਕੇਨ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਅਂਗਮਰ੍ਦਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਗਰਭਵਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਨਪੁੰਸਕ ਵਲੋਂ ਡੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦਰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਨ੍ਨਗ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾ ਸਰ੍ਪੋ ਵਿषਾਧਿਕਃ
ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਪ ਦਿਨ ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਂਧਕਾਰੇ ਤੁ ਦष੍ਟੋ ਯ ਉਦਕੇ ਗਹਨੇ ਵਨੇ ਦष੍ਟਰੂਪਾਣ੍ਯਜਾਨਨ੍ਵੈ ਕਥਂ ਵੈਦ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍
ਜੇ ਹਨੇਰੇ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤੇ ਡੱਸਣ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵੈਦ ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ ਇਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਨ੍ਨਗਾਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਪ ਦੱਸੇ ਹਨ।
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਵਾਤਵਿषਾ ਮਂਡਲਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ 1.36.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਵੀਕਾਰ, ਵਾਤ-ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ, ਮੰਡਲ ਤੇ ਪਿੱਤ-ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਤਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਯੇਦੇषਾਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਤੁ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਤਂ ਘਨਂ ਚ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਮਂਡਲੀ ਕृਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਅਕਸਰ ਗਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਲਾਲ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਪਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਂਚਮੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਸੱਪ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੰਜਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮਧੁਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਥੋਤ੍ਤਰੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਸੈਲਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਤੁ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦਾਹੋ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਜਾਯਤੇ
ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕੱਟ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਂ ਮੁਖਂ ਚ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਤਂਭਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ
ਮੂੰਹ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਗਂਧਾਪ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਃ ਸਿਂਦੁਵਾਰਂ ਸੁਰਾਮਯਮ੍ ਏਤੇਨੈਵੋਪਚਾਰੇਣ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਸਿੰਦੂਵਾਰ ਤੇ ਸੁਰਾ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੇਣ ਤੁ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਕਂਪੋ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਜਾਯਤੇ
ਜੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕੱਟ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਜਾਯਤੇ ਵੇਦਨਾ ਤਸ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚੈਵ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਮੂਲਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਿਯਂਗੁਮਿਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀਮ੍ ਏਤੇਨੈਵੋਪਚਾਰੇਣ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ ।। 1.36.
ਅਰਕ ਦੀ ਜੜ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯੇਨਾਪਿ ਹਿ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਰੂਪਾਣਿ ਯਾਨਿ ਤੁ
ਹੁਣ ਸੁਣ, ਜਦ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕੱਟ ਲਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮੂਰ੍ਛਾ ਚ ਪ੍ਰਬਲਾ ਯਸ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਭਿਨਂਦਤਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ।
ਅਸ਼੍ਵਗਂਧਾ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰਾ ਗृਹ ਧੂਮਂ ਸਗੁਗ੍ਗੁਲਮ੍
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ, ਘਰ ਦਾ ਧੂੰਆ ਤੇ ਗੁਗਗਲ ਮਿਲਾ ਕੇ—
ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਨਂ ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍
ਇਹ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਲਈ ਤੇ ਨੱਕ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣਾਪਿ ਹਿ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਗੌਤਮ
ਹੁਣ ਗੌਤਮ, ਜਦ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕੱਟ ਲਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਅਂਗਾਨਿ ਚੁਲੁਚੁਲਾਯਂਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਦष੍ਟਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹਿਲਦੇ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕੱਟਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਂ ਚ ਲੋਧ੍ਰਕਂ ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਕੇਸਰਮ੍
ਕੰਵਲ, ਲੋਧਰ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਕੰਵਲ ਦੇ ਕੇਸਰ—
ਏਤਾਨਿ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਪੇषਯੇਚ੍ਛੀਤਵਾਰਿਣਾ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਲੈ ਕੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਚਰਤੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚਰੇਤ੍
ਸਵੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਦਿਉਂਹਲੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਆਹਾਰੋ ਵਾਯੁਪੁष੍ਪਾਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਮਂਡੂਕਭਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਿਨਸ੍ਤਥਾ ।।1.36.
ਸਿਆਣੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਖਾਣਾ ਹਵਾ ਤੇ ਫੁੱਲ ਹਨ, ਵੈਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੋਕ ਮੰਡੂਕ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਗ੍ਰਤੋ ਦਸ਼ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗੋਂ ਡੰਸਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਡੰਸਦਾ ਹੈ।
ਮਦਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾ ਮਹਾਵਿषਾਃ
ਜਦੋਂ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਗਂਧਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਂਦਨਾਵਹਾਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਚੰਦਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੇ।
ਵਾਸਂ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ਵਸਂਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸਰ੍ਪਾ ਗ੍ਰਾਮਦ੍ਵਾਰੇ ਚਤੁष੍ਪਥੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਪ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।