ਵੈਦ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਯੇ ਭਵਂਤਿ ਕੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ
ਜੋ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਵੈਦ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ।
ਤਸ੍ਯਾਗਦਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵਯਂ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਭਾषਿਤਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦਵਾਈ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਆਪ ਰੁਦਰ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ।
ਕੁਂਕੁਮਂ ਤਗਰਂ ਕੁष੍ਠਂ ਕਾਸਮਰ੍ਦਤ੍ਵਚਂ ਤਥਾ
ਕੁੰਕੁਮਾ, ਤਗਰ, ਕੁਸ਼ਠ ਤੇ ਕਾਸਮਰਦ ਦੀ ਛਾਲ—
ਏਤਾਨਿ ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤੁ ਪੇषਯੇਤ੍ ਕਾਲਾਹਿਨਾਪਿ ਦष੍ਟੇਨ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਭਵਤਿ ਨਿਰ੍ਵਿषਃ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸੇ ਲੈ ਕੇ ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਸੋ; ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਜਲਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੇਵ ਪ੍ਰਦਾ ਤਵ੍ਯਂ ਮृਤਸਂਜੀਵਨੌषਧਮ੍
ਉਹ ਜਿੰਦ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਤੁਰੰਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਂਚਮੀਕਲ੍ਪੇ ਧਾਤੁਗਤਵਿषਕ੍ਰਿਯਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਂਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਵਿੱਖ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਵ ਵਿਚ, ਪੰਜਵੇਂ ਕਲਪ ਤੇ ਲੱਖ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੈਂਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ 'ਧਾਤੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉਪਚਾਰ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁਮਾਰਦष੍ਟਃ ਕੀਦृਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੂਤਿਕਾਦਂਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਚ
ਜਦੋਂ ਮੁੰਡਾ ਜਾਂ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕੀਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਰੂਪਂ ਨਪੁਂਸਕੇਨੇਹ ਵ੍ਯਂਤਰੇਣ ਚ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍
ਜਦੋਂ ਨਪੁੰਸਕ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਡੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਕਸ਼੍ਯਪ ਉਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਗਾਨਾਂ ਰੂਪਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਥ ਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵ ਦृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਨ੍ਯਾਦष੍ਟਸ੍ਯ ਵਾਮਾ ਸ੍ਯਾਦृष੍ਟਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਵਰੋਤ੍ਤਮ
ਜਦੋਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਵਾਥ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਨਪੁਂਸਕੇਨ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਅਂਗਮਰ੍ਦਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਗਰਭਵਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਨਪੁੰਸਕ ਵਲੋਂ ਡੱਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦਰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਨ੍ਨਗ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾ ਸਰ੍ਪੋ ਵਿषਾਧਿਕਃ
ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਪ ਦਿਨ ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਂਧਕਾਰੇ ਤੁ ਦष੍ਟੋ ਯ ਉਦਕੇ ਗਹਨੇ ਵਨੇ ਦष੍ਟਰੂਪਾਣ੍ਯਜਾਨਨ੍ਵੈ ਕਥਂ ਵੈਦ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍
ਜੇ ਹਨੇਰੇ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਡੱਸ ਲਵੇ, ਤੇ ਡੱਸਣ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵੈਦ ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ ਇਹ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਨ੍ਨਗਾਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਪ ਦੱਸੇ ਹਨ।
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਵਾਤਵਿषਾ ਮਂਡਲਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ 1.36.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਵੀਕਾਰ, ਵਾਤ-ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ, ਮੰਡਲ ਤੇ ਪਿੱਤ-ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਤਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਯੇਦੇषਾਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਤੁ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਤਂ ਘਨਂ ਚ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਮਂਡਲੀ ਕृਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਅਕਸਰ ਗਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਲਾਲ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਪਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਂਚਮੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਸੱਪ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੰਜਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮਧੁਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਥੋਤ੍ਤਰੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਸੈਲਾ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਤੁ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਦਾਹੋ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਜਾਯਤੇ
ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕੱਟ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਂ ਮੁਖਂ ਚ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਤਂਭਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ
ਮੂੰਹ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਗਂਧਾਪ੍ਯਪਾਮਾਰ੍ਗਃ ਸਿਂਦੁਵਾਰਂ ਸੁਰਾਮਯਮ੍ ਏਤੇਨੈਵੋਪਚਾਰੇਣ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਸਿੰਦੂਵਾਰ ਤੇ ਸੁਰਾ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੇਣ ਤੁ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਕਂਪੋ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਜਾਯਤੇ
ਜੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕੱਟ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਜਾਯਤੇ ਵੇਦਨਾ ਤਸ੍ਯ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚੈਵ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਮੂਲਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਿਯਂਗੁਮਿਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀਮ੍ ਏਤੇਨੈਵੋਪਚਾਰੇਣ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਮਾਨਵਃ ।। 1.36.
ਅਰਕ ਦੀ ਜੜ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯੇਨਾਪਿ ਹਿ ਦष੍ਟਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਰੂਪਾਣਿ ਯਾਨਿ ਤੁ
ਹੁਣ ਸੁਣ, ਜਦ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕੱਟ ਲਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮੂਰ੍ਛਾ ਚ ਪ੍ਰਬਲਾ ਯਸ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਭਿਨਂਦਤਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ।
ਅਸ਼੍ਵਗਂਧਾ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰਾ ਗृਹ ਧੂਮਂ ਸਗੁਗ੍ਗੁਲਮ੍
ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ, ਘਰ ਦਾ ਧੂੰਆ ਤੇ ਗੁਗਗਲ ਮਿਲਾ ਕੇ—
ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਨਂ ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍
ਇਹ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਲਈ ਤੇ ਨੱਕ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।