ਈਸ਼ਾਨਾਦਿਕ੍ਰਮਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਵਿਦਿਸ਼ਾਸੁ ਸਮਂਤਤਃ
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ।
ਜ੍ਯੋਤਿषਂ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਉਪਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ! ਜੋਤਿਸ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਪਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਕਲ੍ਪੋ ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰਤਃ ਸਦਾ
ਸਿੱਖਿਆ, ਕਰਮਕਾਂਡ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਯਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਉਚਾਰਣ, 'ਓਂ' ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਕ੍ਤਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾ ਲੋਕਰੂਪਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਅਰਕਾਂਤਰਸਂਸ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ षਟ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ ।। ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਸ਼ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ਪੂਜ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਸੁਰਾਗ੍ਰੇषੁ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਛੇ ਸਮੁੰਦਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਸ਼ੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ।
ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਗਰੁਡਸ਼੍ਚੈਵ ਪੂਜਨੀਯਸ੍ਤਥਾਗ੍ਰਤਃ ਤਤ੍ਤੇਜੋਨਿਲਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੂਜਨੀਯਾਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਨਾਗ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਉਸ ਜੋਤ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਪੂਜੋ।
ਆਚਮ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਂਤ੍ਰਪੂਤੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ।। ਹृਦਯਾਦੀਨ੍ਨ੍ਯਸੇਦਂਗਾਨ੍ਹृਦਯਾਦਿषੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਦਿਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।
ਸ਼ਿਖਾ ਨੇਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਚਰ੍ਮ ਅਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਭਰਤਰ੍षਭ । । ਮਹੇਂਦ੍ਰਾਦਿਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚੈਤਾਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਿਧਿਵਨ੍ਨृਪ
ਸ਼ਿਖਾ, ਅੱਖਾਂ, ਚਮੜੀ, ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦਿਸਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਹृਦਯਂ ਪੁਰਤਃ ਪੂਜ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰੋ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪृष੍ਠਤਃ ।। ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਂਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਮੂਲਮਂਤ੍ਰੇਣ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । । 1.17.
ਦਿਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਪੂਜੋ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਿਰ ਪਿੱਛੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਮੁਦ੍ਰਾਂ ਤੁ ਭਰਤਰ੍षਭ । । ਅਂਕੁਸ਼ਂ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਹ੍ਯਾਹ੍ਵਾਨੇ ਕਂਜਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਮੁਦਰਾ ਵਿਖਾ ਕੇ ਫਿਰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ। ਆਹਵਾਨ ਲਈ ਕਮਲ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰੋ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਚ । । ਉਪੋष੍ਯ ਪਂਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤੁ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਮਂਤੁ ਰੁਵਾਚ । । । । ਆਪੋ ਹਿष੍ਠੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰੋऽਯਂ ਹृਦਯਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । । ऋਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ਿਖਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਉਦੁਤ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਆਪੋ ਹਿਸ਼ਠ' ਮੰਤ੍ਰ ਦਿਲ ਲਈ ਹੈ; 'ਰਿਤੰ ਸਤ్యం' ਸ਼ਿਖਾ ਲਈ ਤੇ 'ਉਦੁਤਿਅੰ' ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਰਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਸ੍ਤਮਿਤਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । । ਵਰ੍ਮਣਾ ਤੇ ਚ੍ਛਾਦਯਾਮਿ ਕਵਚਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
'ਚਿਤ੍ਰੰ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਸਤ' ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਵਚ ਨਾਲ ਢੱਕਦਾ ਹਾਂ'—ਇਹੀ ਕਵਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਮੋਂਕਾਰੇਣਾਭਿਮਂਤ੍ਰਿਤਮ੍। । ਪ੍ਰਣਵੇਨਾਪਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨृਗ੍ਵੇਦਾਦੀਨ੍ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍
ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਓਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰਿਗਵੇਦ ਆਦਿਕ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਆਹ੍ਵਾਨੇ ਪੂਜਨੇ ਵੀਰ ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਥਾ । । ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪਰਮੋ ਮਂਤ੍ਰੋ ਵੇਦਮਾਤਾ ਵਿਭਾਵਿਨੀ
ਆਹਵਾਨ, ਪੂਜਾ, ਵਿਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਯਤਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਮਾਂ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਤਤ੍ਤ੍ਵੈਸ੍ਤੁ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦੇਵਤਾਮ੍ । । ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਯਦ੍ਦੁਰਾ ਸਦਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਾਯਤਰੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਔਖੇ ਤੇ ਦੁਲੱਭ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
੩੫ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਕਰਿष੍ਯਾਵੋ ਯਮਿਚ੍ਛਸਿ । ਅਥ ਮਧ੍ਯਗਤਂ ਹ੍ਯੇਕਂ ਭਰ੍ਤृਤ੍ਵੇਨ ਵਰਿष੍ਯਸਿ । । ੩੬ ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਹ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤ੍ਵਰਨ੍ । ਸਾ ਤਂ ਗृਹ੍ਯ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਯਤ੍ਰ ਤੌ ਭਿषਜਾਵੁਭੌ । । ੩੭ ਸਾ ਤਾਵੁਵਾਚ ਚ੍ਯਵਨੋ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਭਵਤੋਰ੍ਵਚਃ । ਕੁਰੁਤਂ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਿਨੌ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸੁਕਨ੍ਯਾ ਚੇਪ੍ਸਿਤਂ੨ ਵृਣੋਤ੍ । । ੩੮ ਤੌ ਤਂ ਸਙ੍ਗृਹ੍ਯ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੌ ਮੁਨਿਨਾ ਸਹ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਸਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਰੂਪਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਵृਤਾਃ । । ੩੯ ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਸ੍ਮ ਮਹਾਬਾਹੌ ਕਮੁਦ੍ਭਿਦ੍ਯ ਤਪੋਯੁਤਾਃ । ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਕਲਸ਼ੇ ਯਦ੍ਵਤ੍ਕਞ੍ਜਾਕ੍ਸ਼ ਵ੍ਯੋਮ ਵੇਧਸਃ । । ਉਦਕਾਦੁਤ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸਮਰੂਪਕਾਃ ।।1.19.੪੦ ਸੁਕਨ੍ਯਾ ਤੁ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਦੇਵਰੂਪਿਣਮ੍ । ਹਰ੍षੇਣ ਮਹਤਾਵਿष੍ਟਾ ਨ ਚ ਤਂ ਵੇਦ ਭਾਰਤ ।।੪੧ ਸਮਕਾਯਾਃ ਸਮਵਯਃ ਸਮਰੂਪਾਃ ਸਮਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਸਦृਸ਼ਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਗਤਾ ਚਿਰਮ੍ ।।੪੨ ਸਾ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਚਿਰਂ ਵੈਦ੍ਯਦੇਵਾਵੁਵਾਚ ਹ । ਬੀਭਤ੍ਸੋऽਪਿ ਮਯਾ ਭਰ੍ਤਾ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਨ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ ।।੪੩ ਭਵਦ੍ਭਿਰਾਤ੍ਮਸਂਦृਸ਼ਂ ਕਥਂ੧ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵृਣੇ ਪਰਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਮੇਵ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਧ੍ਵਂ ਦਿਵੌਕਸਃ ।।੪੪ ਤਯਾ ਸਬਹੁਮਾਨਂ ਤੌ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੌ ਤਦਾ । ਦੇਵਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਸ੍ਵਾਨ੍ਯੇਵ ਧਾਰਯਨ੍ਤੌ ਸੁਪੂਜਿਤੌ ।।੪੫ ਸੁਕਨ੍ਯਾ ਨਿਪੁਣਂ ਤੌ ਤੁ ਸੁਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ ਵਿਹ੍ਵਲਾ । ਨ ਰਜੋ ਨ ਨਿਮੇषੋ ਵੈ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤੇ ਧਰਾਂ ਪਦੇ ।।੪੬ ਅਯਂ ਚ ਸਰਜਾ ਮ੍ਲਾਨੋ ਭੂਮਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਨਿਮੇषਂ ਚੈਵ ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵੈ ਚ੍ਯਵਨੋ ਵृਤਃ ।।੪੭ ਚ੍ਯਵਨੇ ਵृਤੇ ਸੁਕਨ੍ਯਯਾ ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਃ ਪਪਾਤ ਹ । ਦੇਵਦੁਨ੍ਦੁਭਯਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤ ਅਨੇਕਸ਼ਃ ।।੪੮ ਤਤਸ੍ਤੁ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤੁष੍ਟੋ ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਧਰਸ੍ਤਦਾ । ਉਵਾਚ ਤੌ ਤੁ ਸੁਪ੍ਰੀਤ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਵਾਮ੍ ।।੪੯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਦਤ੍ਤਾ ਕृਤਂ ਰੂਪਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । ਉਪਕਾਰਂ ਵਰਿष੍ਠਂ ਯੋ ਨ ਕਰੋਤ੍ਯੁਪਕਾਰਿਣਃ ।।1.19.੫੦ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸ ਗਚ੍ਛੇਚ੍ਚ ਨਰਕਾਣਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵੈ । ਤਸ੍ਮਾਦਹਂ ਵਰਿष੍ਠਂ ਵੈ ਕਰਿष੍ਯੇऽਹਮਮਾਨੁषਮ੍ । । ੫੧ ਉਪਕਾਰਂ ਭਵਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰੀਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਂ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਯਜ੍ਞਭਾਗਫਲਂ ਦਦ੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਦੇਵੇष੍ਵਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । । ੫੨ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦੇਵੇਸ਼ੌ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਆਜਗਾਮਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਹਭਾਰ੍ਯੋ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ । । ੫੩ ਅਥ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਂ ਦੇਵਰੂਪਿਣਮ੍ । ਜਗਾਮ ਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਮੁਨਿਵਰਂ ਵਸ਼ੀ । । ੫੪ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯ ਯਥਾਰ੍ਹਤਃ । ਸੁਕਨ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਭਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਚ । । ੫੫ ਸਸ੍ਵਜੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਆਘ੍ਰਾਯ ਤਤੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ੧ ਸਮਾਨਯਤ੍ । ਸਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਸ੍ਵਜੇ ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਆਨਨ੍ਦਾਸ਼੍ਰੁਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ । । ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤਾਂ ਮੁਦਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਨृਪਤਿਃ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ । । ੫੬ ਭੂਯੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸੁਸਂਤੁष੍ਟਂ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤਂ ਨਰਾਧਿਪਮ੍ । ਸਂਭਾਰਂ ਕੁਰੁ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਯਾਜਯਿष੍ਯੇ ਨਰਾਧਿਪ । । ੫੭ ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਨृਪਤਿਃ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍ । ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਪੁਰਂ ਹृष੍ਟੋ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਯਤ੍ਨਮਾਚਰਤ੍ । । ੫੮ ਸਪ੍ਰੇष੍ਯਾਨ੍ਪ੍ਰੇषਯਨ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਹਰਤ੍ । ਮਂਤ੍ਰਿਪੁਰੋਹਿਤਾਚਾਰ੍ਯਾਨਾਨਯਾਮਾਸ ਸਤ੍ਵਰਮ੍ । । ੫੯ ਸਮਾਨੀਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਤੇषੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇषੁ ਭਾਰਤ । ਆਜਗਾਮ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਚ੍ਯਵਨਃ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ । । 1.19.੬੦ ਸਮ੍ਪੂਜਿਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਤ੍ਯਾਗਮੌਜਸਮ੍ । ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਭਾਰ੍ਗਵੈਃ । । ੬੧ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤੇ ਮਹਾਯਜ੍ਞੇ ਯਜਮਾਨੇ ਨृਪੋਤ੍ਤਮੇ । ऋਤ੍ਵਿਕ੍ਤ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤੇ ਹੂਯਮਾਨੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ । । ਆਹੂਤਾਃ ਸ੍ਵਾਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਗਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵਾਲਯਾਃ । । ੬੨ ਯਜ੍ਞਭਾਗੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਆਗਤਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤਤ੍ਰ ਆਹੂਤੋ ਚ੍ਯਵਨੇਨ ਤੁ । । ੬੩ ਆਹ੍ਵਾਨੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਤੁ ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਦਾ ਨृਪ । ਪ੍ਰੋਵਾਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਥ ਚ੍ਯਵਨਂ ਨੈਤੌ ਭਾਗਾਨ੍ਵਿਤੌ ਕੁਰੁ । । ਦੇਵਾਨਾਂ ਭਿषਜਾਵੇਤੌ ਨ ਭਾਗਾਰ੍ਹੌ ਨ ਦੈਵਤੌ । । ੬੪ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤ੍ਵਿਂਦ੍ਰਮਾਹੇਦਂ ਦੇਵੌ ਹ੍ਯੇਤਾਵੁਭਾਵਪਿ । ਮਮੋਪਕਾਰਿਣਾਵੇਤੌ ਦਦ੍ਮਿ ਭਾਗਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੬੫ ਤਤੋ ਹ੍ਯੁਵਾਚ ਸਕ੍ਰੋਧਃ ਸ ਸ਼ਕ੍ਰਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਂ ਰੁषਾ । ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਪ੍ਰਹਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਦਿ ਭਾਗਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਸਿ । । ੬੬ ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षਿਰ੍ਨ ਚੋਵਾਚਾਪਿ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਭਾਗੌ ਦਦੌ ਚ ਸੋऽਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਰੁਵਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ । । ੬੭ ਅਥ ਉਦ੍ਯਮ੍ਯ ਭਿਦੁਰਂ ਮੋਕ੍ਤੁਕਾਮੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ । ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨੇਨਾਥ ਸਵਜ੍ਰਃ ਸ ਨਰਾਧਿਪ । । ੬੮ ਸ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤੁ ਭਾਗਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਵਿਨੋਰ੍ਵਸ਼ੀ । ਸਮਾਪਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮ ਯਥਾਰ੍ਥਵਤ੍ । । ੬੯ ਕਞ੍ਜਜੋऽਥਾਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਆਹ ਚ ਚ੍ਯਵਨਂ ਤਦਾ । ਉਤ੍ਤਂਭ੍ਯਤਾਮਯਂ ਲੇਖੋ ਭਾਗਸ਼੍ਚਾਸ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਵਿਨੋਰਿਹ ।।1.19.੭੦ ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਮੁਵਾਚੇਦਂ ਚ੍ਯਵਨਂ ਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ । ਜਾਨਾਮਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਤਪਸਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨੇਹ ਤਵੋਤ੍ਤਮਾਮ੍ ।।੭ ੧ ਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਤਪਸਸ੍ਤਵ ਏਤਤ੍ਕृਤਂ ਮਯਾ । ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤਿ ਭਾਗੋऽਸ੍ਤੁ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੋਸ੍ਤਥਾ ।।੭੨ ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾਂ ਤਪਸਃ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਤ੍ਵਦੀਯਾਂ ਵੈ ਪਠਿष੍ਯਤਿ । ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਫਲਂ ਸ਼ृਣੁ ।।੭੩ ਵਿਰੋਚਨਸਦੋ ਗਤ੍ਵਾ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁष੍ਪਸਦਸ੍ਤਥਾ । ਕਾਲੇऽਥ ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਯ ਮੁਞ੍ਜਕੇਸ਼ਸਦਸ੍ਤਥਾ ੭੪ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਦੇਵਃ ਸ੍ਵਭਵਨਂ ਵਸ਼ੀ । ਚ੍ਯਵਨੋऽਪਿ ਸਭਾਰ੍ਯੋ ਵੈ ਸ਼ਯਾਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗਤਃ ।।੭੫ ਅਥਾਪਸ਼੍ਯਦ੍ਵਿਮਾਨਾਭਂ ਭਵਨਂ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਵਰੈਰ੍ਜੁष੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮृਦ੍ਧਿਮਤ੍ ।।੭੬ ੧ਉਦ੍ਯਾਨਵਾਪਿਭਿਰ੍ਜੁष੍ਟਂ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਮਾਹृਤਮ੍ । ੨ਗੋਖਣ੍ਡਸਨ੍ਨਿਭਂ ਰੇਜੇ ਗृਹਂ ਤਦ੍ਭੁਵਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।।੭੭ ਸੁਭੂषਣਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਰਤ੍ਨਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਅਰਜਾਨ੍ਸਿ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯਪ੍ਰਾਵਰਣਾਨਿ ਚ । ।੭੮ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਖਿਲਂ ਸਹ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਮੁਦਂ ਪਰਮਿਕਾਂ ਲੇਭੇ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸ ਹ ।।੭੯ ਏਵਮਿष੍ਟਾ ਤਿਥਿਰਿਯਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਅਸ਼੍ਵਿਨੋਰ੍ਨृਪ । ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਯਜ੍ਞਭਾਗਂ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵਿਹ ਭਾਰਤ ।।1.19.੮੦ ਉਪੋष੍ਯਾ ਵਿਧਿਨਾ ਯੇਨ ਤਂ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਨਰਾਧਿਪ । ਰੂਪਂ ਸੁਰੂਪਂ ਯੋ ਵਾਞ੍ਛੇਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਨਰਾਧਿਪ । । ੮੧ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਨਰਾਧਿਪ । ਪੁष੍ਪਾਹਾਰੋ ਵਰ੍षਮੇਕਂ ਭਵੇਤ੍ਸ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । । ੮੨ ਕਾਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਹਵਿष੍ਯਂ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਤੁ । ਭੁਞ੍ਜੀਯਾਤ੍ਤਾਨਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਨਰਾਧਿਪ । । ੮੩ ਸੌਵਰ੍ਣਰੌਪ੍ਯਪੁष੍ਪਾਣਿ ਅਥ ਵਾ ਜਲਜਾਨਿ ੧ ਚ । ਵ੍ਰਤਾਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟੌ ਦੇਵੌ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇऽਸ਼੍ਵਿਨੌ । । ੮੪ ਦਦਤੁਃ ਕਾਮਗਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਮਾਨਮਤਿਤੇਜਸਮ੍ । ਸੁਚਿਰਂ ਦਿਵਿ ਨਾਰੀਭਿਰ੍ਲੋਕੇऽਸੌ ਰਮਤੇऽਸ਼੍ਵਿਨੋਃ । । ੮੫ ਇਹ ਚਾਗਤ੍ਯ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਜਾਤੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ । ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਵਿਦੁषਃ ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯਸੌ । । ੮੬ ਜਾਤੋ ਜਾਤੋ ਭਵੇਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋऽਸੌ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ । ਦਾਤਾ ਯਜ੍ਞਪਤਿਰ੍ਵਾਗ੍ਮੀ ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । । ੮੭ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੈਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਸਹ ਪਨ੍ਤ੍ਯਾऽਵਸਚ੍ਚਿਰਮ੍ । ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਸੁਨਗਰੇ ੨ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠੋ ਰਾਜ੍ਯਭਾਗ੍ਭਵੇਤ੍ । । ੮੮ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਕਥਿਤਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਪੁष੍ਪਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਫਲਸਂਜ੍ਞਾ ਤਥਾਨ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੁਤੇ ਵੈ ਮੁਞ੍ਜਕੇਸ਼ਿਨਿ । । ੮੯ ਸੁष੍ਠੁ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪਾਪਹਰਾ ਵਿष੍ਟਰਸ਼੍ਰਵਸਃ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਾ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਾ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । 1.19.੯੦ ਤਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰੋ ਰਾਜਞ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਭਕ੍ਤਿਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ । ऋਦ੍ਧਿਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਵਾਥ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸਹ ਮੋਦਤੇ । । ੯੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਕਲ੍ਪੇ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪੁष੍ਪਦ੍ਵਿਤੀਯਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਤृਤੀਯਾਤਿਥਿਵ੍ਰਤਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤਰੁਵਾਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਿਪ੍ਰਾਣਾ ਪਤਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣੇ ਰਤਾ । ਏਵਂਵਿਧਾਪਿ ਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸਂਸ਼ੋਭਨਾ ਸਤੀ । । ੧ ਸੋਪਵਾਸਾ ਤृਤੀਯਾਂ ਤੁ ਲਵਣਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਸਾ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਚ ਵੈ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵ੍ਰਤਮਾਮਰਣਾਨ੍ਤਿਕਮ੍ । । ੨ ਗੌਰੀ ਦਦਾਤਿ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾ ਰੂਪਂ ਸੌਭਾਗ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਲਾਵਣ੍ਯਂ ਲਲਿਤਂ ਹृਦ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਂ ਪੁਂਸਾਂ ਮਨੋਰਮਮ੍ । । ੩ ਪੁਂਸੋ ਮਨੋਰਮਾ ਨਾਰੀ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾ ਨਾਰ੍ਯਾ ਮਨੋਰਮਃ । ਗੌਰੀਵ੍ਰਤੇਨ ਭਵਤਿ ਰਾਜਁਲ੍ਲਵਣਵਰ੍ਜਨਾਤ੍ । । ੪ ਇਦਂ ਵ੍ਰਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਭੋ ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਯ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਃ । ਉਮਯਾ ਚ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ । । ੫ ਮਯਾ ਵ੍ਰਤਮਿਦਂ ਸृष੍ਟਂ ਸੌਭਾਗ੍ਯਕਰਣਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਤੁ ਨਿਯਤਾ ਨਾਰੀ ਵ੍ਰਤਮੇਤਚ੍ਚਰਿष੍ਯਤਿ । । ਸਹ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸ ਮੋਦੇਤ ਯਥਾ ਭਰ੍ਤਾ ਹਰੋ ਮਮ । । ੬ ਯਾ ਚ ਕਨ੍ਯਾ ਨ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਸ਼ੋਭਨਾ ਸਤੀ । ਸਾ ਤ੍ਵਿਦਂ ਵ੍ਰਤਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਭਵੇਦਕ੍ਸ਼ਾਰਭੋਜਨਾ । । ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾ ਮਨ੍ਮਨਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾ ਮਤ੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਾ । । ੭ ਗੌਰੀਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸੌਵਰ੍ਣੀਂ ਗਨ੍ਧਾਲਙ੍ਕਾਰਭੂषਿਤਾਮ੍ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਸਂਵੀਤਾਂ ਪੁष੍ਪਮਣ੍ਡਲਮਣ੍ਡਿਤਾਮ੍ । । ੮ ਲਵਣਂ ਗੁਡਂ ਘृਤਂ ਤੈਲਂ ਦੇਵ੍ਯੈ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ । ੧ ਕਟੁਖਣ੍ਡਂ ਜੀਰਕਂ ਚ ਪਤ੍ਰਸ਼ਾਕਂ ਚ ਭਾਰਤ । । ੯ ਗੁਡਘृष੍ਟਾਂਸ੍ਤਥਾਪੂਪਾਨ੍ਖਡਵੇष੍ਟਾਂਸ੍ਤਥਾ ਨृਪ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਵ੍ਰਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸੁਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤੇ । । 1.21.੧੦ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਸਦਾ ਦੇਯਾ ਯਥਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿਰਣ੍ਮਯੀ । ਧਨਹੀਨੇ ਤੁ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ੨ ਚ ਮਧੁਵृਕ੍ਸ਼ਮਯੀ ਨृਪ । । ੧੧ ਅਰ੍ਚ੍ਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਂਨਿਧਾਨਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਗੌਰੀ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਕ੍ਸ਼ਾਰਲਵਣਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਚੈਵ ਸੁਵਾਗ੍ਯਤਾ । । ੧੨ ਗੌਰੀ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭੂਮੌ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸ਼ਾਯਿਨੀ
ਏਵਂ ਨਿਯਮਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ੪ ਦੇਵ੍ਯਾ ਯਤ੍ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । । ੧੩ ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕਥ੍ਯਮਾਨਂ ਮਹਾਫਲਮ੍ । ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਤੁ ਲਭੇਤ੍ਕਨ੍ਯਾ ਯਂ ਵਾਚ੍ਛਤਿ ਮਨੋऽਨੁਗਮ੍ । । ੧੪ ਸੁਚਿਰਂ ਸਹ ਵੈ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਕ੍ਰੀਡਯਿਤ੍ਵਾ੫ ਇਹੈਵ ਸਾ । ਸਨ੍ਤਤਿਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਸਹ ਤੇਨੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ । । ੧੫ ਹੇਲਿਲੋਕਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਂ ਲੋਕਂ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨਃ । ਗਤ੍ਵਾ ਯਾਤਿ ਸਦੋ ਰਾਜਨ੍ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਰਤ । । ੧੬ ਵਿਧਵਾ ਤੁ ਯਦਾ ਰਾਜਨ੍ਦੇਵ੍ਯਾ ਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਨੇ ਨਿਯਮ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਥੀਤਿਥਿਵ੍ਰਤਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਦਾ ਰਾਜਨ੍ਨਿਰਾਹਾਰਵ੍ਰਤਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਿਲਾਨ੍ਨਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਤਿਲੌਦਨਮ੍ । । ੧ ਵਰ੍षਦ੍ਵਯੇ ਸਮਾਪ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਵ੍ਰਤਸ੍ਯ ਤੁ ਯਦਾ ਭਵੇਤ੍ । ਵਿਨਾਯਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟੋ ਦਦਾਤਿ ਫਲਮੀਹਿਤਮ੍
ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਖੁਦ ਤਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਚਾਵਲ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਨਾਇਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਾਹਿਆ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
੨ ਯਾਤਿ ਭਾਗ੍ਯਨਿਵਾਸਂ ਹਿ ਕ੍ਰੀਡਤੇ ਵਿਭਵੈਃ ਸਹ । ਇਹ ਚਾਗਤ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਦਿਵ੍ਯੋ ਦਿਵ੍ਯਵਪੁਰ੍ਯਸ਼ਾਃ । । ੩ ਮਤਿਮਾਨ੍ਧृਤਿਮਾਨ੍ਵਾਗ੍ਮੀ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ੍ਕਾਮਕਾਰਵਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਨਾਇਕਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਸਾਧ੍ਯੇਹ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦੇਵ ਮਹਾਨ੍ਤ੍ਯਪਿ । । ੪ ਹਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ षਲੀਪੁਤ੍ਰਸਹਾਯਵਾਨ੍ । ਰਾਜਾ ਭਵਤਿ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਃ ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਾਨ੍ਯਸੌ ਨृਪ । । ਏਤਦ੍ਦਦਾਤਿ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟੋ ਵਿਘ੍ਨਹਨ੍ਤਾ੪ ਵਿਨਾਯਕਃ । । ੫ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਵਿਘ੍ਨਃ ਕਸ੍ਯ ਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਯੇਨ ਵਿਘ੍ਨਵਿਨਾਯਕਃ । ਏਤਦ੍ਵਦਸ੍ਵ ਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ ਵਿਘ੍ਨਕਾਰਣਮਦ੍ਯ ਮੇ । । ੬ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਕੌਮਾਰੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣੇ ਪੁਂਸਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚ ਸੁਕृਤੇ ਕृਤੇ । ਵਿਘ੍ਨਂ ਚਕਾਰ ਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ੋ ਗਾਙ੍ਗੇਯਸ੍ਯ ਵਿਨਾਯਕਃ । । ੭ ਤਂ ਤੁ ਵਿਘ੍ਨਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਸੌ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯੋ ਰੁषਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਉਤ੍ਕृष੍ਯ ਦਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯਾਦ੍ਧਨ੍ਤੁਂ ਤਂ ਚ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ । । ੮ ਨਿਵਾਰ੍ਯਾਪृਚ੍ਛਦ੍ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਰੋषਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਤਂ ਚਾਚਖ੍ਯੌ ਸ ਪਿਤ੍ਰੇ ਵੈ ਕृਤਂ ਪੂਰੁषਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ਤਤ੍ਰ ਵਿਘ੍ਨਕृਤੇ ਮਹ੍ਯਂ ਯੋषਿਤਾ ਨ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੯ ਅਥੋਵਾਚ ਮਹਾਦੇਵਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਤ੍ਸ੍ਵਸੁਤਂ ਕਿਲ । ਮਮ ਕਿਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪੁਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਸੇ ਤ੍ਵਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ । । 1.22.੧੦ ਸ ਚੋਵਾਚ ਕਰੇ ਤੁਭ੍ਯਂ ਕਪਾਲਂ ਦ੍ਵਿਜਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਅਵਿਚਾਰੇਣ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਕਪਾਲੀ ਤੇਨ ਚੋਚ੍ਯਤੇ । । ਸ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਮਾਦਾਯ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਿਪਦ੍ਰੁषਾ । । ੧੧ ਅਥ ਦੇਵਸਮਾਜੇ ਵੈ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰਯੋਃ । ਅਹਂ ਜ੍ਯਾਯਾਨਹਂ ਜ੍ਯਾਯਾਨ੍ਵਿਵਾਦੋऽਭੂਤ੍ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ । । ਤਵ ਸਂਭੂਤ੍ਯਭਿਜ੍ਞੋऽਸ੍ਤਿ ਮਾਂ ਤੁ ਵੇਦ ਨ ਕਸ਼੍ਚਨ । । ੧੨ ਏਵਂ ਸ਼ਿਵੇऽਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਞ੍ਚਮਂ ਸ਼ਿਰਃ । ਮੁਕ੍ਤਾਟ੍ਟਹਾਸਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਵੇਦਿਤਾ ਭਵ । । ੧੩ ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਹਯਸ਼ਿਰੋ ਮਹਤ੍ । ਨਖਾਗ੍ਰੇਣ ਨਿਕृਤ੍ਤਂ ਚ ਤਸ੍ਯੈਵ ਚ ਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । । ੧੪ ਕਰਸ੍ਥੇਨੈਵ ਤੇਨਾਸਾਵਾਗਚ੍ਛਦ੍ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਹਰਿਃ । ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਤਦਾ ਮੇਰੌ ਤਤ੍ਰਾਸੌ ਭਗਵਾਨ੍ਵਸ਼ੀ । । ੧੫ ਕृਤ੍ਤੇ ਹਯਸ਼ਿਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ । ਰੋषਾਦ੍ਵਿਨਿਃਸृਤਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ਼੍ਵੇਤਕੁਣ੍ਡਲੀ । । ੧੬ ਕਵਚੀ ਸਸ਼ਿਰਸ੍ਕਸ਼੍ਚ ਸਸ਼ਰਃ ਸਸ਼ਰਾਸਨਃ । ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਵਪੁਃ ਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਸ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੧੭ ਅਥੋਵਾਚ ਰੁषਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਨ੍ਯਤਾਂ ਸ ਸੁਦੁਰ੍ਮਤਿਃ । ਸ ਤੁ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਆਗਚ੍ਛਦ੍ਰੋषਤੋ ਦ੍ਰੁਤਮ੍ । । ੧੮ ਰੁਦ੍ਰੋऽਪਿ ਵਿष੍ਣੁਤੇਜੋਭਿਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਸ ਤ੍ਵਧਿष੍ਠਿਤਃ । ਸ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਦਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ਤਪਨ੍ਤਂ ਚੋਤ੍ਤਮਂ ਤਪਃ । । ਹਰੋ ਨਾਰਾਯਣਂ ਦੇਵਂ ਵੈਕੁਣ੍ਠਮਪਰਾਜਿਤਮ੍ । । ੧੯ ਹਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਥ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਚ । ਉਵਾਚ ਸ਼ੂਲਿਨਂ ਦੇਵੋ ਭਿਨ੍ਧਿ ਸ਼ੂਲੇਨ ਮੇ ਭੁਜਮ੍ । । 1.22.੨੦ ਸ ਬਿਭੇਦ ਮਹਾਤੇਜਾ ਭੁਜਂ ਸ਼ੂਲੇਨ ਤਂ ਹਰਃ । । ੨੧ ਸ਼ੂਲਭੇਦਾਦਸृਕ੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਗਾਮਾਵृਤ੍ਯ ਰੋਦਸੀ । ਵਿਨਿਵृਤ੍ਯ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਪਾਲੇ ਨਿਪਪਾਤ ਹ । । ੨੨ ਅਸृਕ੍ਕਪਾਲੇ ਪਤਿਤਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾ ਵ੍ਯਵਰ੍ਦ੍ਧਯਤ੍ । ਯਦਾ ਹਿ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੇਵਸ੍ਯ ਰੁਧਿਰਂ ਪ੍ਰਤਿ । । ੨੩ ਤਦਾ ਤੁ ਵ੍ਯਸृਜਤ੍ਤੋਯਂ ਸ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਰੁਣੀਂ ਤਨੁਮ੍ । ਤੋਯੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇऽਸृਗ੍ਭੂਤੇ ਕਪਾਲੇ ਯਤ੍ਰ ਤਚ੍ਛਿਰਃ । । ੨੪ ਕਪਾਲੇ ਤੁ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰੋऽਸੌ ਰੁਧਿਰੇऽਸृਜਤ੍ । ਆਮੁਕ੍ਤਕਵਚਂ ਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਕੁਣ੍ਡਲਿਨਂ ਨਰਮ੍ । । ੨੫ ਅਥੋਵਾਚ ਭਵਂ ਦੇਵਂ ਕਿਂ ਕਰੋਮੀਤਿ ਮਾਨਦ । ਅਸਾਵਪਿ ਸਸਰ੍ਜਾਥ ਸ਼੍ਵੇਤਕੁਣ੍ਡਲਿਨਂ ਨਰਮ੍ । । ੨੬ ਤਾਵੁਭੌ ਸਮਯੁਧ੍ਯੇਤਾਂ ਧਨੁष੍ਪ੍ਰਵਰਧਾਰਿਣੌ । ਯਥਾ ਰਾਜਨ੍ਬਲੀਯਾਂਸੌ ਕੁਜਕੇਤੂ ਯੁਗਾਤ੍ਯਯੇ । । ੨੭ ਤਯੋਸ੍ਤੁ ਯੁਧ੍ਯਤੋਰੇਵਂ ਸਂਵਰ੍ਤਸ਼੍ਚਾਧਿਕੋ ਗਤਃ । ਨ ਚਾਦृਸ਼੍ਯਤ ਵਿਜਯ ਏਕਸ੍ਯਾਪਿ ਤਦਾ ਤਯੋਃ । । ੨੮ ਅਥਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਗੁਵਾਚਾਸ਼ਰੀਰਿਣੀ । ਅਵਤਾਰੋऽਥ ਭਵਿਤਾ ਯੁਵਯੋਰ੍ਹਿ ਮਯਾ ਸਹ । । ੨੯ ਭਾਰਾਪਨੋਦਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਰ੍ਥੇ ਸੁਰੈਃ ਸਹ । ਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯੋ ਹਿ ਭਵਿਤਾ ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ । । 1.22.੩੦ ਭੂਲੋਕਭਾਵਂ ਨਿਰ੍ਧੂਯ ਭੂਯੋ ਗਨ੍ਤਾ ਸੁਰਾਲਯਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵੈਕੁਣ੍ਠੋ ਦਦਾਵੇਕਂ ਰਵੇਸ੍ਤਦਾ । । ੩੧ ਸ਼੍ਵੇਤਕੁਣ੍ਡਲਿਨਂ ਦृਪ੍ਤਂ੧ ਤਂ ਜਗ੍ਰਾਹ ਰਵਿਰ੍ਮੁਦਾ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਰਕ੍ਤਕੁਣ੍ਡਲਿਨਂ ਦਦੌ ।।੩੨ ਜਗ੍ਰਾਹ ਚ ਮੁਦਾ ਯੁਕ੍ਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ੍ਵਂ ਚ ਪੁਰਂ ਯਯੌ । ਗਤੌ ਰਵੀਨ੍ਦ੍ਰੌ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਪੁਰੁषੌ ਕ੍ਰੋਧਸਮ੍ਭਵੌ ।।੩ ੩ ਅਥੋਵਾਚ ਤਦਾ ਰੁਦ੍ਰਂ ਦੇਵਃ ਕਮਲਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਮਪਿ ਕਾਪਾਲੇ ਕਪਾਲਵ੍ਰਤਚਰ੍ਯਯਾ ੩੪ ਯੇ ਚ ਵ੍ਰਤਂ ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਵੈ ਧਾਰਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਨ ਤੇषਾਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭਵਿਤੇਹ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ।।੩੫ ਏਵਂ ਸਂਲਪ੍ਯ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸੁਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਚ । ਆਹੂਯ ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚਾਵਿਚਾਰਯਨ੍ ।।੩੬ ਕੁਰੁष੍ਵਾਭਰਣਂ੨ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਯਦ੍ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯੇਨ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਵਾਵਿਚਾਰਯਨ੍ ।। ੩੭ ਸ ਚਾਹ ਮਮ ਨਾਮ੍ਨੇਦਂ ਭਵੇਤ੍ਪੁਰੁषਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਦੇਵੇਨ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਮੇਵਮੇਤਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।।੩੮ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯੇਨ ਯਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਵਾਵਿਚਾਰਯਨ੍ ।।੩੯ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਸ੍ਯ ਵਿषਾਣਂ ਵੈ ਨਿष੍ਕृष੍ਟਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾऽਧੁਨਾ । ਅਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਤਦ੍ਭੂਤਂ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਤੁ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ।।1.22.੪੦ ऋਤੇ ਵਿਨਾਯਕਂ ਤਦ੍ਵੈ ਦੈਵਯੋਗਾਨ੍ਨ ਕਾਮਤਃ । ਗृਹਾਣ ਏਤਤ੍ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।।੪੧ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸੋਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਾਮੁਦ੍ਰਮਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ । ਇਮਂ ਚ ਸਵਿषਾਣਂ ਵੈ ਕੁਰੁ ਦੇਵਵਿਨਾਯਕਮ ।।੪੨ ਅਥੋਵਾਚ ਚ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਬਾਹੁਲੇਯਃ ਸਮਤ੍ਸਰਮ੍ । ਵਿषਾਣਂ ਦਦ੍ਮਿ ਚਾਸ੍ਯਾਹਂ ਤਵ ਵਾਕ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੪੩ ਯਦਾ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿषਾਣਂ ਚ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਿਚਰਿष੍ਯਤਿ । ਤਦਾ ਵਿषਾਣਮੁਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ਭਸ੍ਮ ਐਤਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । । ੪੪ ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤਂ ਚੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿषਾਣਂ ਤਤ੍ਕਰੇ ਦਦੌ । ਵਿਨਾਯਕਸ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਮਤੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੪੫ ਸਵਿषਾਣਕਰੋऽਦ੍ਯਾਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਨृਪ । ਭੀਮਸੂਨੋਰ੍ਮਹਾਬਾਹੋਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੪੬ ਏਤਦ੍ਰਹਸ੍ਯਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਯਾ ਤੇ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਯਤ੍ਰ ਦੇਵੋ ਨ ਵੈ ਵੇਦ ਦੇਵਾਨਾਂ ਭੁਵਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । । ੪੭ ਮਯਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਨ ਤਵ ਗੁਹ੍ਯਮੇਤਦੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਕਥਿਤਂ ਤਿਥਿਸਂਯੋਗੇ ਵਿਨਾਯਕਕਥਾਮृਤਮ੍ । । ੪੮ ਯ ਇਦਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵੇਦਪਾਰਗਾਨ੍ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾਨ੍ਵਿਟ੍ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ । । ੪੯ ਨ ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਹ ਚਾਮੁਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨ ਚ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ ਚ ਯਾਤਿ ਪਰਾਭਵਮ੍ । । 1.22.੫੦ ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਾਧਯੇਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ऋਦ੍ਧਿਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਚਾਪਿ ਵਿਨ੍ਦੇਤ ਭਰਤੋਤ੍ਤਮ । । ੫੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਚਤੁਰ੍ਥੀਕਲ੍ਪਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਵਿਘ੍ਨ-ਵਿਨਾਯਕਕਥਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕੇਨਾਯਂ ਭੀਮਜੋ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਮਥਾਧਿਪਤਿਃ ਕृਤਃ । ਭਰ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਚਾਪਿ ਵਿਘ੍ਨਾਨਾਮਧਿਕਾਰੀ ਕਥਂ ਬਭੌ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਦਯਂ ਵਿਘ੍ਨਕਾਰਕਃ । ਯੈਰ੍ਵਾਪਿ ਵਿਘ੍ਨਕਰਣੈਰ੍ਨਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋऽਪਿ ਵਿਨਾਯਕਃ । । ਤਤ੍ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾਧੁਨਾ । । ੨ ਆਦ੍ਯੇ ਕृਤਯੁਗੇ ਵੀਰ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਮਵਾਪ ਹ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਵਿਨਾ ਵਿਘ੍ਨੇਨ ਭਾਰਤ । । ੩ ਅਗਤਕ੍ਲੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਜਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗਰ੍ਵਿਤਾਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ੋ ਨृਪ । ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਯਾ ਤੁ ਇਦਂ ਕਰ੍ਮ ਮਹੀਪਤੇ । । ੪ ਵਿਨਾਯਕਃ ਸਮृਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਵਿਨਿਯੋਜਿਤਃ । ਗਣਾਨਾਂ ਚਾਧਿਪਤ੍ਯੇ ਚ ਭੀਮਃ ਕਞ੍ਜਜਸਾਤ੍ਤ੍ਵਤੈਃ । । ਤਤੋਪਸृष੍ਟੋ ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । । ੫ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਵਗਾਹਤੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਲਂ ਮੁਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਕਾषਾਯਵਾਸਸਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਂਸ਼੍ਚਾਧਿਰੋਹਤਿ । । ੬ ਅਨ੍ਤ੍ਯਜੈਰ੍ਗਰ੍ਦਭੈਰੁष੍ਟ੍ਰੈਃ ਸਹੈਕਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਵ੍ਰਜਮਾਨਸ੍ਤਥਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨ੍ਯਤੇऽਨੁਗਤਂ ਪਰੈਃ । । ੭ ਵਿਮਨਾ ਵਿਫਲਾਰਮ੍ਭਃ ਸਂਸੀਦਤ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ । ਕਰਟਾਰੂਢਮਾਤ੍ਮਾਨਮਮ੍ਭਸੋਨ੍ਤਰਗਂ ਤਥਾ । । ੮ ਪਤ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚਾਵृਤਂ ਯਾਨ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗਮਨਾਨ੍ਤਿਕਂ ਨृਪ । ਪਸ਼੍ਯਤੇ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚ ਵਿਕृਤਾਕਾਰਂ ਕਰਵੀਰਵਿਭੂषਿਤਮ੍ । ਤੇਨੋਪਸृष੍ਟੋ ਲਭਤੇ ਨ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪੌਰ੍ਵਸਂਭਵਮ੍ । । 1.23.੧੦ ਕੁਮਾਰੀ ਨ ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਮਪਤ੍ਯਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਤਥਾ । ਆਚਾਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਧ੍ਯਯਨਂ ਤਥਾ । । ਵਣਿਗ੍ਲਾਭਂ ਚ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕृषਿਂ ਚੈਵ ਕृषੀਵਲਃ । । ੧੧ ਸ੍ਨਪਨਂ ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯੇऽਹਨਿ ' ਮਹੀਪਤੇ । ਗੌਰਸਰ੍षਪਕਲ੍ਕੇਨ ਸਾਜ੍ਯੇਨੋਤ੍ਸਾਦਿਤੇਨ ਤੁ । । ੧੨ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਾਸਰੇ ਧਿषਣਸ੍ਯ ਚ । ਤਿष੍ਯੇ ਚ ਵੀਰਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਤਸ੍ਯੈਵ ਪੁਰਤੋ ਨृਪ । । ੧੩ ਸਰ੍ਵੌषਧੈਃ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੈਰ੍ਵਿਲਿਪ੍ਤਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤਥਾ । ਭਦ੍ਰਾਸਨੋਪਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਾਞ੍ਛੁਭਾਨ੍ । । ੧੪ ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼ਂ ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਪਾਰ੍ਵਤੀਂ ਭੀਮਜਂ ਤਥਾ । ਕृष੍ਣਂ ਸਪਿਤਰਂ ਤਾਤ ਪਵਮਾਨਂ ਸਿਤਂ ਤਥਾ । । ੧੫ ਧਿषਣਂ ਚੇਨ੍ਦੁਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਕੋਣਂ ਕੇਤੁਂ ਚ ੩ ਭਾਰਤ । ਵਿਧੁਨ੍ਤੁਦਂ ਬਾਹੁਲੇਯਂ ਨਨ੍ਦਕਸ੍ਯ ਚ ਧਾਰਿਣਮ੍ । । ੧੬ ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਗਜਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਵਲ੍ਮੀਕਾਤ੍ਸਙ੍ਗਮਾਦ੍ਹ੍ਰਦਾਤ੍ । ਮृਤ੍ਤਿਕਾਂ ਰੋਚਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ਗੁਗ੍ਗੁਲਂ ਚਾਪ੍ਸੁ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । । ੧੭ ਯਦਾਹृਤਂ ਹ੍ਯੇਕਵਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕਲਸ਼ੈਰ੍ਹ੍ਰਦਾਤ੍ । ਚਰ੍ਮਣ੍ਯਾਨਡੁਹੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਭਦ੍ਰਾਸਨਂ ਤਥਾ । । ੧੮ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸ਼ਤਧਾਰਮृषਿਭਿਃ ੧ ਪਾਵਨਂ ਕृਤਮ੍ । ਤੇਨ ਤ੍ਵਾਮਭਿषਿਞ੍ਚਾਮਿ ਪਾਵਮਾਨ੍ਯਃ ਪੁਨਨ੍ਤੁ ਤੇ । । ੧੯ ਭਗਂ ਤੇ ਵਰੁਣੋ ਰਾਜਾ ਭਗਂ ਸੂਰ੍ਯੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਭਗਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਭਗਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਦਦੁਃ । । 1.23.੨੦ ਯਤ੍ਤੇ ਕੇਸ਼ੇषੁ ਦੌਰ੍ਭਾਗ੍ਯਂ ਸੀਮਨ੍ਤੇ ਯਚ੍ਚ ਮੂਰ੍ਧਨਿ । ਲਲਾਟੇ ਕਰ੍ਣਯੋਰਕ੍ਸ਼੍ਣੋਰਾਪਸ੍ਤਦ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤੁ ਤੇ ਸਦਾ । । ੨੧ ਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਸਾਰ੍षਪਂ ਤੈਲਂ ਸੁਵੇਣੌਦੁਮ੍ਬਰੇਣ ਤੁ । ਜੁਹੁਯਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਕੁਸ਼ਾਨ੍ਸਵ੍ਯੇਨ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਤੁ । । ੨੨ ਮਿਤਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਮਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਚ ਸ਼ਾਲਕਂਟਕਃ । ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡੋ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਸ੍ਤੇऽਗ੍ਨਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ੨੩ ਨਾਮਭਿਰ੍ਬਲਿਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਨਮਸ੍ਕਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ । ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁष੍ਪਥੇ ਸ਼ੂਰ੍ਪੇ ਕੁਸ਼ਾਨਾਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ । । ੨੪ ਕृਤਾਕृਤਾਂਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਂਸ਼੍ਚ ਪਲਲੌਦਨਮੇਵ ਚ । ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਪਕ੍ਵਾਂਸ੍ਤਥੈਵਾਮਾਨ੍ਮਾਂਸਮੇਤਾਵਦੇਵ ਤੁ । । ੨੫ ਪੁष੍ਪਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਸਗਨ੍ਧਂ ਚ ਸੁਰਾਂ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਮਪਿ । ਮੂਲਕਂ ਪੂਰਿਕਾਃ ਪੂਪਾਂਸ੍ਤਥੈਵੋਣ੍ਡੇਰਿਕਾਸ੍ਰਜਮ੍ । । ਦਧਿਪਾਯਸਮਨ੍ਨਂ ਚ ਗੁਡਵੇष੍ਟਾਨ੍ਸਮੋਦਕਾਨ੍ । । ੨੬ ਵਿਨਾਯਕਸ੍ਯ ਜਨਨੀਮੁਪਤਿष੍ਠੇਤ੍ਤਤੋऽਮ੍ਬਿਕਾਮ੍ । ਦੂਰ੍ਵਾਸਰ੍षਪਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁष੍ਪਾਞ੍ਜਲਿਤ੍ਰਯਮ੍ । । ੨੭ ਰੂਪਂ ਦੇਹਿ ਯਸ਼ੋ ਦੇਹਿ ਭਗਂ ਭਗਵਤਿ ਦੇਹਿ ਮੇ । ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਦੇਹਿ ਧਨਂ ਦੇਹਿ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਂਸ਼੍ਚ ਦੇਹਿ ਮੇ । । ਅਚਲਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਮੇ ਦੇਹਿ ਧਰਾਯਾਂ ਖ੍ਯਾਤਿਮੇਵ ਚ । । ੨੮ ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਮ੍ਬਰਧਰਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨਃ । ਭੋਜਯੇਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਯੁਗ੍ਮਂ ਗੁਰੋਰਪਿ । । ੨੯ ਏਵਂ ਵਿਨਾਯਕਂ ਪੂਜ੍ਯ ਗ੍ਰਹਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । । 1.23.੩੦ ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸਦਾ ਪੂਜਾਂ ਤਿਲਕਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨਸ੍ਤਥਾ । ਵਿਨਾਯਕਪਤੇਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੩੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਚਤੁਰ੍ਥੀਕਲ੍ਪਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਚਤੁਰ੍ਥੀਕਲ੍ਪੇ ਪੁਰੁषਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਨਰਾਣਾਂ ਯੋषਿਤਾਂ ਚੈਵ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਮਹਾਮਤੇ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸੂਨੁਨਾ । । ੧ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨ ਯਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਾਨਿ ਈਸ਼੍ਵਰੇਣ ਮਹੋਦਧੌ । ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਵਚਨਾਦ੍ ਭੂਯਃ ਸਮੁਦ੍ਰੇਣਾਰ੍ਪਿਤਾਨਿ ਵੈ । । ੨ ਅਰ੍ਪਿਤਾਨਿ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਿ ਵੈ ਕਥਨ੍ । ਬਾਹੁਲੇਯੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਾਨਿ ਮੇ ਵਦ ਸੁਵ੍ਰਤ । । ੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਯਥਾ ਗੁਹੇਨ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਵੈ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤਥਾ ਤੇ ਕਥਯਾਮਿ ਵੈ । । ੪ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪਾਤਾਦ੍ਧਤੇ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੇ ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸੂਨੁਨਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁष੍ਟੋऽਬ੍ਰਵੀਦੇਨਂ ਵਰਂ ਵਰਯ ਮੇऽਨਘ । । ੫ ਅਸਾਵਪਿ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਿਭੁਮ੍ । ਪਿਤਾਮਹਂ ਬਭਾषੇਦਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਵਿਭੋ । । ੬ ਨਰਾਣਾਂ ਯੁਵਤੀਨਾਂ ਚ ਕੌਤੁਕਂ ਪਰਮਂ ਮਮ । ਯਨ੍ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਦੇਵ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਲਵਣਾਰ੍ਣਵੇ । । ੭ ਮਤ੍ਪਿਤ੍ਰਾ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸਕ੍ਰੋਧੇਨ ਪੁਰਾ ਤਥਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚ ਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਭੂਯਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਹ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ । । ੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਭੀਮਸ੍ਯਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨ । ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਾਣਾਮਸ਼ੇषਤਃ । । ਅਧਮੋਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ ਪਯੋਨਿਧਿਃ । । ੯ ਸ਼ਿਵੇऽਹਨਿ ਸੁਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਗ੍ਰਹੇ ਸੌਮ੍ਯੇ ਸ਼ੁਭੇ ਰਵੌ । ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਮਙ੍ਗਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ੇਤ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । । 1.24.੧੦ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸਂਹਤਿਂ ਛਾਯਾਂ ਗਤਿਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਦਨ੍ਤਕੇਸ਼ਨਖਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁ ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । । ੧੧ ਪੂਰ੍ਵਮਾਯੁਃ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ੇਤ ਪਸ਼੍ਚਾਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਹ੍ਯਾਯੁषਿ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ਕਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ । । ੧੨ ਜਘਨ੍ਯੋ ਨਵਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਧ੍ਯਮਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤਾਡ੍ਗੁਲਃ । ਅष੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਂ ਯਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਮਂ ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੧੩ ਪ੍ਰਮਾਣਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਯਨ੍ਮੇ ਪੁਰਾ ਦੇਵਵਰ ਮਯਾ ਵੈ ਕਥਿਤਂ ਤਵ । । ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੇਹਾਵਯਵਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੧੪ ਪਾਦੈਃ ਸਮਾਂਸਕੈਃ ੨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈ ਰਕ੍ਤਂ ਸੌਮ੍ਯੈਃ ਸੁਸ਼ੋਭਨੈਃ । ਉਨ੍ਨਤੈਃ ਸ੍ਵੇਦਰਹਿਤੈਃ ਸ਼ਿਰਾਹੀਨੈਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ । । ੧੫ ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਤਲੇ ਰੇਖਾ ਸਾਂਕੁਸ਼ੇਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਸਤਤਂ ਹਿ ਸੁਖਂ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੬ ਅਸ੍ਵੇਦਨੌ ਮृਦੁਤਲੌ ਕਮਲੋਦਰਸਨ੍ਨਿਭੌ । ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾਙ੍ਗੁਲੀ ੧ ਤਾਮ੍ਰਨਖੌ ਸੁਪਾਰ੍ष੍ਣੀ ਵ੍ਯੋਮਕੇਸ਼ਜ । । ੧੭ ਉष੍ਣੌ ਸ਼ਿਰਾਵਿਰਹਿਤੌ ਗੂਢਗੁਲ੍ਫੌ ਚ ਭੀਮਜ । ਕੂਰ੍ਮੋਨ੍ਨਤੌ ਚ ਚਰਣੌ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤੌ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ਯ ਤੁ । ੧੮ ਸ਼ੂਰ੍ਪਾਕृਤੀ ਮਹਾਬਾਹੋ ਰੂਕ੍ਸ਼ੌ ਸ਼੍ਵੇਤਨਖੌ ਤਥਾ । ਵਕ੍ਰੌ ਸ਼ਿਰਾਸਨ੍ਤਤੌ ਚ ਸਂਸ਼ੁष੍ਕੌ ਵਿਰਲਾਙ੍ਗੁਲੀ । । ੧੯ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਦੁਃਖਦੌ ਜ੍ਞੇਯੌ ਚਰਣੌ ਭੀਮਨਨ੍ਦਨ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨੌ ਦੇਵਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ੩ ਪਕ੍ਵਮृਤ੍ਸਦृਸ਼ੌ ਪਦੌ । । 1.24.੨੦ ਪੀਤਾਵਗਮ੍ਯਾਨਿਰਤੌ ਕृष੍ਣੌ ਪਾਨਰਤੌ ਸਦਾ । ਅਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਸ਼੍ਵੇਤੌ ਜ੍ਞੇਯੌ ਸੇਨਾਧਿਪੋਤ੍ਤਮ । । ੨੧ ਅਙ੍ਗੁष੍ਠੌ ਪृਥੁਲੌ ਯੇषਾਂ ਤੇ ਨਰਾ ਭਾਗ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਕृਤਾਙ੍ਗੁष੍ਠਾਸ੍ਤੇ ਨਰਾਃ ਪਾਦਗਾਮਿਨਃ । । ੨੨ ਚਿਪਿਟੈਰ੍ਵਿਕृਤੈਰ੍ਭਗ੍ਨੈਰਙ੍ਗੁष੍ਠੈਰਤਿਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ । ਵਕ੍ਰੈਰ੍ਭਗ੍ਨੈਸ੍ਤਥਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵੈਰਙ੍ਗੁष੍ਠੈਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਾਗਿਨਃ । । ੨੩ ਸ਼ੂਰ੍ਪਾਕਾਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਕृਤੈਰ੍ਭਗ੍ਨਰ੍ਵਕ੍ਰੈਃ ਸ਼ਿਰਾਤਤੈਃ । ਸਸ੍ਵੇਦੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੂਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਚਰਣੈਰਤਿਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ । । ੨੪ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀ ਦੀਰ੍ਘਾ ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਂ ਯਾ ਅਤਿਕ੍ਰਮੇਤ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੋਗਂ ਲਭਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ਕਨਿष੍ਠਾਯਾਂ ਤੁ ਦੀਰ੍ਘਾਯਾਂ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤੁ ਭਾਗਿਨਃ । । ੨੫ ਚਿਪਿਟਾ ਵਿਰਲਾਃ ਸ਼ੁष੍ਕਾ ਯਸ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੈ । ਸ ਭਵੇਦ੍ਦੁਃਖਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧਨਹੀਨਸ਼੍ਚ ਵੈ ੪ ਗੁਹ । । ੨੬ ਸ਼੍ਵੇਤੈਰ੍ਨਖੈਰ੍ਵਿਰੂਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾ ਦੁਃਖਜੀਵਿਨਃ । ਕੁਸ਼ੀਲਾਃ ਕੁਨਖੈਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਾਮਭੋਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । । ਵਿਕृਤੈਃ ਸ੍ਫੁਟਿਤੈਰੂਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਨਖੈਰ੍ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਭਾਗਿਨਃ । । ੨੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਾ ਹਰਿਤੈਰ੍ਨਖੈਃ । ਬਨ੍ਧੁਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੁਲਕ੍ਸ਼ਯਕਰਾਸ਼੍ਚ ਤੇ । । ੨੮ ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਕਸਂਕਾਸ਼ੈਰ੍ਨਖੈਰ੍ਨृਪਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਸ਼ਙ੍ਖਾਵਰ੍ਤਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ੈਰ੍ਨਖੈਰ੍ਭਵਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ । । ੨੯ ਤਾਮ੍ਰੈਰ੍ਨਖੈਸ੍ਤਥੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਧਨ੍ਯਾਃ ਪਦ੍ਮਨਖਾ ਨਰਾਃ । ਰਕ੍ਤੈਰ੍ਨਖੈਸ੍ਤਥੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਪੁष੍ਪਿਤੈਃ ਸੁਭਗੋ ਭਵੇਤ੍ । । ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਰੁਪਚਿਤੈਸ੍ਤਾਮ੍ਰੈਰ੍ਨਖੈਰ੍ਨृਪਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । 1.24.੩੦ ਰੋਮਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਜਙ੍ਘਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਃਖਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਭਾਗਿਨਃ । ਬਨ੍ਧਨਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਜਙ੍ਘਾਨਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੩੧ ੧ਮृਗਜਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚ ਰਾਜਾਨੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਦੀਰ੍ਘਜਙ੍ਘਾਃ ਸ੍ਥੂਲਜਙ੍ਘਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਾਗ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । । ੩੨ ਸ਼ृਗਾਲਜਙ੍ਘਾਃ ਪੁਰੁषਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਾਗ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਕਾਕਜਂਘਾ ਨਰਾ ਯੇ ਤੁ ਭਵੇਯੁਰ੍ਦੁਃਖਭਾਗਿਨਃ । । ੩੩ ੨ਪੀਨਜਙ੍ਘਾਸ੍ਤਥੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਸਮਾ ਜਙ੍ਘਾ ਧਨਿਨਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । । ੩੪ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਭਵੇਦ੍ਰੋਮ ਚੈਕੈਕਂ ਰੋਮਕੂਪਕੇ । ਪਂਡਿਤਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਦ੍ਵੇਦ੍ਵੇ ਜ੍ਞੇਯੇ ਮਹਾਮਤੇ । । ੩੫ ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਥਾ ਨਿਃਸ੍ਵਾ ਮਾਨਵਾ ਦੁਃਖਭਾਗਿਨਃ । ਕੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾ ਪੂਜਿਤਾਸ੍ਤਥਾ । । ੩੬ ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਜਾਨੁਰ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੇ ਸ਼ਿਵਨਨ੍ਦਨ
੩੭ ਸੌਭਾਗ੍ਯਮਲ੍ਪੈ ਕਥਿਤਂ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਵਿਕਟੈਸ੍ਤਥਾ । ਨਿਮ੍ਨੈਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੀਜਿਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਮਾਂਸੈ ਰਾਜ੍ਯਭਾਗਿਨਃ । । ੩੮ ੪ਹਂਸਭਾਸਸ਼ੁਕਾਨਾਂ ਚ ਤੁਲ੍ਯਾ ਯਸ੍ਯ ਗਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । ਸ ਭਵੇਤ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ਪੂਜ੍ਯਃ ਸਮੁਦ੍ਰਵਚਨਂ ਯਥਾ । । ੩੯ ਅਨ੍ਯੇषਾਮਪਿ ਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਚ ਸ਼ੁਭਾ ਗਤਿਃ । ਵृषਸਿਂਹਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ੬ਗਤਿਰ੍ਭੋਗਵਿਵਰ੍ਧਿਨੀ । । 1.24.੪੦ ਜਲੋਰ੍ਮਿਸਦृਸ਼ੀ ਯਾ ਚ ਕਾਕੋਲੂਕਸਮਾ ਚ ਯਾ । ਗਤਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਹੀਨਾਨਾਂ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਭਯਙ੍ਕਰਾ । । ੪੧ ਸ਼੍ਵਾਨੋष੍ਟ੍ਮਹਿषਾਣਾਂ ੧ਖਰਸੂਕਰਯੋਸ੍ਤਥਾ । ਗਤਿਰ੍ਮੇषਸਮਾ ਯੇषਾਂ ਤੇ ਨਰਾ ਭਾਗ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । । ੪੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਚਤੁਰ੍ਥੀਕਲ੍ਪੇ ਪੁਰੁषਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੌਭਾਗ ਦੀ ਗੱਲ ਛੋਟੀ ਕਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਵਕਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਂਗਾਂ ਥੱਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਂਗਾਂ ਮਾਸਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਕਲ੍ਪਸਮਾਪ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯੁਪਵਾਸਂ ਤੁ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਰਾਧਿਪ । ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਰਿਞ੍ਚਿਂ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਰਃ । । ੧ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਾਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ । ऋਗ੍ਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤੋ ੧ ਦੇਵੀ ਵਿਰਿਞ੍ਚੇਰ੍ਵਾਸ੍ਤੁਦੇਵਤਾਃ । । ੨ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਯਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਾਨਵੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੩ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਮ੍ । ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਚਰ੍ਮਣਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚ ਪਰਨ੍ਤਪ । । ੪ ਭ੍ਰਾਮਯੇਨ੍ਨਗਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਨਾਵਾਦ੍ਯੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ ਭ੍ਰਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਲੋਕਂ ਨਗਰਂ ਨृਪ । । ੫ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਭੋਜਯਿਤ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲੇਯਂ ਪ੍ਰਪੂਜ੍ਯ ਚ । ਆਰੋਪਯੇਦ੍ਰਥੇ ਦੇਵਂ ਪੁਣ੍ਯਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਸ੍ਵਨੈਃ । । ੬ ਰਥਾਗ੍ਰੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲੀਪੁਤ੍ਰਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਾਹਮਂਗਲਮ੍ । । ੭ ਦੇਵਮਾਰੋਪਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰਥੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਗਰਮ੍ । ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਕੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਲੈਃ । । ੮ [http://vedastudy.tripod.com/pur_index25/ratha.htm ਰਥੋਪਰਿ ਟਿਪ੍ਪਣੀ] ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਗਰਂ ਹ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਨृਪ । ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯੈਰਨੇਕਸ਼ਃ । । ੯ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਜਨਂ੨ ਵੀਰ ਵਜ੍ਰੇਣ ਵਿਧਿਵਨ੍ਨृਪ । ਬੀਜੇਨ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪਯਸਾ ਪਾਯਸੇਨ ਚ । । 1.18.੧੦ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਚ੍ਛਾਂਦੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਨृਪ । ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਾਹਸ਼ਬ੍ਦਂ ਚ ਰਥਂ ਚ ਭ੍ਰਾਮਯੇਤ੍ਪੁਰੇ । । ੧੧ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰੈਰ੍ਭ੍ਰਾਮਯੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰਥਮ੍ । ਬਹ੍ਵृਚਾਥਰ੍ਵਣੋਚ੍ਚਾਰੈਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋਗਾਧ੍ਵਰ੍ਯੁਭਿਸ੍ਤਥਾ । । ੧੨ ਭ੍ਰਾਮਯੇਦ੍ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਸ੍ਯ ਤਂ ਰਥਮ੍ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਪੁਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸੁਸਮੇਨ ਤੁ । । ੧੩ ਨ ਵੋਢਵ੍ਯੋ ਰਥੋ ਵੀਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਭਮਿਚ੍ਛਤਾ । ਨਾਰੁਹੇਤ ਰਥਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵੈਕਂ ਭੋਜਕਂ ਨृਪ । । ੧੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਨ੍ਨृਪ । ਭੋਜਕੋ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਪੁਰਤਃ ਕਞ੍ਜਜਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । । ੧੫ ਏਵਂ ਤੂਰ੍ਯਨਿਨਾਦੈਸ੍ਤੁ ਸ਼ਂਖਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਲੈਃ । ਭ੍ਰਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਰਥਂ ਰਾਜਨ੍ਪੁਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । । ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਭੂਯਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨੀਰਾਜਨਂ ਬੁਧਃ । । ੧੬ ਯ ਏਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਰਥਂ ਚਾਕਰ੍षਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ । । ੧੭ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸ੍ਯਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਤੁ ਦੀਪਪ੍ਰਦੀਪਨਮ੍ । ਸ਼ਾਲਾਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ । । ੧੮ ਪ੍ਰਤਿਪਦਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗੁਡਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਦੀਪਕੈਃ । ਵਾਸੋਭਿਰਹਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ । । ੧੯ ਗਂਧੈਪੁष੍ਪੈਰ੍ਨਵੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰਾਤ੍ਮਾਨਂ ੧ ਪੂਜਯੇਚ੍ਚ ਯਃ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾਯਾਂ ਤੁ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ । । 1.18.੨੦ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਤਿਥਿਰਿਯਂ ਬਲਿਰਾਜ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਪ੍ਰਿਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਬਾਲੇਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । ੨੧ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਸ੍ਯਾਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ । । ੨੨ ਚੈਤ੍ਰੇ ਮਾਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਪਰਾ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਯਃ ਸ਼੍ਵਪਚਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ੨੩ ਨ ਤਸ੍ਯ ਦੁਰਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਨृਪ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ । । ੨੪ ਦਿਵ੍ਯਂ ਨੀਰਾਜਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਰੋਗਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਗੋਮਹਿष੍ਯਾਦਿ ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਭੂषਯੇਨ੍ਨृਪ । । ੨੫ ਤੈਲਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੋਰਣਾਧਸ੍ਤਤੋ ਨਯੇਤ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤਥਾ ਭੋਜ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੁਰੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ । । ੨੬ ਤਿਸ੍ਰੋ ਹ੍ਯੇਤਾਃ ਪਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਿਥਯਃ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਚੈਤ੍ਰੇ ਮਾਸੇ ਚ ਭਾਰਤ । । ੨੭ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਸ਼ਤਗੁਣਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਯਾ ਤਿਥਿਰ੍ਨृਪ । ਬਲਿਰਾਜ੍ਯਾਪ੍ਤਿਸੁਖਦਾ ਪਾਂਸ਼ੁਲਾਸ਼ੁਭਨਾਸ਼ਿਨੀ । । ੨੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਕਲ੍ਪਸਮਾਪ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਰਿੰਚੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਥ ਨੂੰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਜਿਆਂ ਤੇ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਰਥ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਮਾਵੱਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਬਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗੁੜ ਮਿਲੇ ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਥੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰ੍ਯਾਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪੁष੍ਪਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਸੋਮਪੀਤਿਨੌ । ਚ੍ਯਵਨੇਨ ਕृਤੌ ਯਜ੍ਞੇ ਮਿषਤੋ ਮਘਵਸ੍ਯ੧ ਚ । । ੧ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕਥਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਿषਤਃ ਕृਤੌ ਤੌ ਸੋਮਪੀਤਿਨੌ । ਚ੍ਯਵਨੇਨ ਹਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ । । ੨ ਅਹੋ ਮਹਤ੍ਤਪਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਯਦਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਬਲਾਦੇਵ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪਿਤਾਵੁਭੌ । । ੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਪੁਰਾਤਨਯੁਗੇ ਸਨ੍ਧੌ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇऽਥ ਨਰਾਧਿਪ । ਚ੍ਯਵਨੋ ਯੋਗਮਾਸ੍ਥਾਯ ਗਂਗਾਕੂਲੇऽਵਸਚ੍ਚਿਰਮ੍ । । ੪ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਰਾਯਾਤਃ ਸ੍ਨਾਤੁਮਨ੍ਤਃ੧ ਪੁਰੈਃ ਸਹ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ੨ ਪਿਤॄਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ਗਮਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ । । ੫ ਤਤ੍ਰ ਮੂਢਂ ਜਨਪਦਮਪਸ਼੍ਯਤ੍ਪਥਿ ਚੇष੍ਟਨਮ੍ । ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸਂਰੁਦ੍ਧਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਨਿष੍ਕ੍ਰਿਯਮ੍ । । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰੈਵ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ ਬਲਂ ਨृਪਃ । । ੬ ਉਵਾਚ੩ ਦੁਰ੍ਮਨਾ ਰਾਜਾ ਅਮਾਤ੍ਯਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਪੁਰੋਗਮਾਨ੍ । ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੋऽਯਂ ਹਿ ਨਾਪਰਾਦ੍ਧਂ ਤੁ ਕੇਨਚਿਤ੍ । । ੭ ਨ ਚੋਵਾਚ ਯਦਾ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਪृਚ੍ਛਤਃ । ਤਦਾ ਸੁਤਾ ਸੁਕਨ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪਿਤਰਂ ਵਚਃ । । ੮ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਤੁ ਯਤ੍ਤਾਤ ਸਖਿਭਿਃ ਸਹ ਕੌਤੁਕਮ੍ । ਤਤ੍ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਨਿਬੋਧ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਤਾਤ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । । ੯ ਸ਼ਿਞ੍ਜਿਤਾਰਾਵਬਹੁਲਾਃ ਕਾਞ੍ਚੀਨੂਪੁਰਮੇਖਲਾਃ । ਗਾਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵਿਲਪਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕੀਡਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕਾਨਨੇ । । 1.19.੧੦ ਕੋਕਿਲਧ੍ਵਨਿਮਸ਼੍ਰੌषਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਕृਸ਼ਮ੍ । ਸੁਕਨ੍ਯੇ ਹ੍ਯੇਹਿਹ੍ਯੇਹੀਤਿ ਵਲ੍ਮੀਕਾਦ੍ਵਚਮੁਦ੍ਗਿਰਨ੍ । । ੧੧ ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾਦ੍ਭੁਤਂ ਤਾਤ ਪਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਿਲ ਪਾਵਕੌ । ਦੀਪਾਵਿਵਾਚਲਸ਼ਿਖੌ ਭੂਯਃ ਕਨ੍ਯਾ ਉਵਾਚ ਹ । । ੧੨ ਮਯਾ ਚ ਕੌਤੁਕਾਤ੍ਤਾਤ ਕਿਮੇਤਦਿਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਤਃ । ਸੂਦਿਤੌ ਦਰ੍ਭਸੂਚ੍ਯਗ੍ਰੈਸ੍ਤਤ੍ਤੇਜਃ ਸਮੁਪਾਰਮਤ੍ । । ੧੩ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨृਪਤਿਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਤਦ੍ਵਨਮਾਗਮਤ੍ । ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਭਾਰ੍ਗਵਃ ਕष੍ਟਂ ਵਲ੍ਮੀਕਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੋ ਮੁਨਿਃ । । ੧੪ ਗਤ੍ਵਾ ਸ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਅਪਰਾਦ੍ਧਂ ਮਯਾ ੧ ਦੇਵ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ । । ੧੫ ਸ ਤਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਨृਪਤਿਂ ਮਯਾ ਜ੍ਞਾਤਂ ਨਰਾਧਿਪ । ਸੁਕਨ੍ਯਾਂ ਮੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਸ੍ਵ ਨਿਵੇਸ਼ਾਰ੍ਥੀ੨ ਹ੍ਯਹਂ ਨृਪ । । ਅਨੁਕ੍ਰਮਨ੍ਸੁਕਨ੍ਯਾਂ ਤੁ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਨ੍ਸੁਖੀ ਭਵ । । ੧੬ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਦਦੌ ਰਾਜਾ ਸੁਕਨ੍ਯਾਮਵਿਚਾਰਯਨ੍ । ਤਤਃ ਸ੍ਵਪੁਰਮਾਗਮ੍ਯ ਅਵਸਤ੍ਸੁਚਿਰਂ ਸੁਖੀ । । ੧੭ ਸੁਕਨ੍ਯਾਪਿ ਪਤਿਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸੁਪ੍ਰੀਤਾਰਾਧਯਤ੍ਤਦਾ । ਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਲ੍ਕਲਾਜਿਨਧਾਰਿਣੀ । । ੧੮ ਗਤੇ ਬਹੁਤਿਥੇ ਕਾਲੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ । ਤਪੋਦ੍ਯੋਤਿਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਂ ਰੂਪੋਦਾਰ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । । ਸ੍ਨਾਤਾਂ ਸ੍ਵਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚ੍ਯਵਨ ਉਵਾਚ ਮਧੁਰਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । । ੧੯ ਏਹ੍ਯੇਹਿ ਭਦ੍ਰੇ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਸ਼ਯਨੀਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯ । ਅਪਤ੍ਯਂ ਜਨਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਕੁਲਦ੍ਵਯਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ । । 1.19.੨੦ ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪਤਿਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ੩ਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯਦ੍ਯ ਸੁਕਲ੍ਯਾਣ ਸਙ੍ਗਮਂ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇऽਸਮੇ । । ੨੧ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕੁਰੁष੍ਵਾਦ੍ਯ ਤਤੋ ਮਾਮਾਹ੍ਵਯਸ੍ਵ ਚ । ਪਿਤृਗੇਹੇ ਯਥਾਤਿष੍ਠਂ ਸ਼ਯਨੀਯੇ ਸੁਸਂਸ੍ਕृਤੇ । । ੨੨ ਬਹੁਗੈਰਿਕਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯੈਃ ਸ਼੍ਵੇਤਪੀਤਾਰੁਣਾਕੁਲੇ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾ ਤ੍ਵਮਪਿ ਤਤ੍ਕੁਰੁ । । ੨੩ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਯਸੋਪੇਤਂ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਸੁਵਰ੍ਚਸਮ੍ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯੇਯਂ ਯੇਨ ਸਾਦਰਮ੍ । । ੨੪ ਸੁਕਨ੍ਯਾਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ੍ਯਵਨਃ ਪ੍ਰਾਹ ਦੁਰ੍ਮਨਾਃ । ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਪਿਤੁਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਯਥਾ ਵਨੇ । । ੨੫ ਸ ਕਥਂ ਭੂषਯਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਸੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਕਥਂ ਵਦ । ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਾ ਪਤਿਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਤੀ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । । ਵਿਤ੍ਤਂ ਦਦਾਵੈਲਵਿਲੋ ਰੂਪਂ ਵੈਰੋਚਨੋऽਦਦਤ੍ । । ੨੬ ਚ੍ਯਵਨਃ ਪ੍ਰਾਹ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਤਾਂ ਨ ਕਰਿष੍ਯੇ ਤਪੋਵ੍ਯਯਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਂ ਤਤਾਪ ਸੁਚਿਰਂ ਤਦਾ । । ੨੭ ਅਥ ਤਤ੍ਰਾਗਤੌ ਵੀਰਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਕਾਲਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ । ਦृष੍ਟਵਨ੍ਤੌ ਸੁਕਨ੍ਯਾਂ ਤੌ ਦੀਪ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈ ਦੇਵਤਾਮਿਵ । । ੨੮ ਉਪਗਮ੍ਯੋਚਤੁਸ੍ਤਾਂ ਤੌ ਕਾ ਤ੍ਵਂ ਸੁਨ੍ਦਰਿ ਰੂਪਿਣੀ । ਕਿਮਰ੍ਥਮਿਹ ਏਕਾ ਤ੍ਵਂ ਤਿष੍ਠਸੇ ਕਸ੍ਤਵਾਸ਼੍ਰਯਃ । । ੨੯ ਸਾ ਤਾਵੁਵਾਚ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਦੁਹਿਤਾ ਹ੍ਯਹਮ੍ । ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਚ੍ਯਵਨੋ ਮਹ੍ਯਂ ਕੌ ਚ ਵਾਂ ਮੇ ਤਥੋਚ੍ਯਤਾਮ੍ । । 1.19.੩੦ ਊਚਤੁਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਦੇਵਾਵਾਵਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨृਪਾਤ੍ਮਜੇ । ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਸਿ ਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਜੀਰ੍ਣੇਨ ਚ ਕृਸ਼ੇਨ ਚ । । ਆਵਯੋਰ੍ਵृਣੁ ਭਰ੍ਤਾਰਮੇਕਮੇਵ ਯਮਿਚ੍ਛਸਿ । । ੩੧ ਸਾ ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚ ਮਾ ਮੈਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹੌ ਦਿਵੌਕਸੌ । ਭਰ੍ਤਾਰਮਨੁਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗੀ ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਵਿਭਾਵਸੋਃ । । ੩੨ ਅਸ਼੍ਵਿਨਾਵੂਚਤੁਃ ਆਯਾਤੁ ਚ ਵਿਸ਼ਤ੍ਵਦ੍ਯ ਚ੍ਯਵਨੋ ਵੈष੍ਣਵੀਜਲਮ੍ । ਤਤੋ ਨੌ ਮਧ੍ਯਗਂ ਹ੍ਯੇਕਂ ਵृਣੀष੍ਵਾਨ੍ਯਂ ਯਮਿਚ੍ਛਤਿ । । ੩੩ ਤਾਵਬ੍ਰੂਤਾਂ ਸੁਕਨ੍ਯਾਂ ਤੁ ਗਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛ ਸ੍ਵਕਂ ਪਤਿਮ੍ । ਤਂ ਚ ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰਾਗਚ੍ਛ ਨੌ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਪੁਨਃ । । ੩੪. ਆਵਾਮਤ੍ਰੈਵ ਤਿष੍ਠਾਵੋ ਯਾਵਦਾਗਮਨਂ ਤਵ । ਸਾ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਹ ਭਰ੍ਤਾਰਮਸ਼੍ਵਿਨਾਵੇਵਸੂਚਤੁਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੂਜੇ ਚੰਦ੍ਰ ਦਿਨ ਨੂੰ, ਰਾਜਨ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ। ਇਹ ਸਭ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਾਲਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹਨ। ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਸੁਕੰਯਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੌਤੁਕ ਨਾਲ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸੁਕੰਯਾ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਕੰਯਾ ਨੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਆਏ ਤੇ ਸੁਕੰਯਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣ ਲੈ। ਸੁਕੰਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗ ਮਿਲਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗ ਮਿਲੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਚੰਦ੍ਰ ਦਿਨ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਹਣਾਪਣ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਸਕਦੀ ਹੈਂ।
ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਾ ਨਾਮ੍ਨ੍ਯਾਃ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਤਿਥੇਰ੍ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਫਲਸਂਜ੍ਞਿਤਾਮ੍ । ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰੋ ਯੋषਿਦ੍ਵਿਯੋਗਂ ਨੇਹ ਗਚ੍ਛਤਿ । । ੧ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਨਰੋ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਭਾਰ੍ਯਾ ਚ ਪਤਿਨਾ ੧ ਸਹ । ਤਾਮਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵਿਧਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨ ਜਾਯਤੇ । । ਉਪੋषਿਤੇਨ ਯੇਨਾਰ੍ਯ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਚ ਸਹਿਤੋ ਨਰਃ । । ੨ ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਰ੍ਥਂ ਨਰਯੋषਿਤਾਮ੍ । ਯੇਨ ਮੇ ਕੌਤੁਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ । । ੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਾਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਭਾਰਤ । ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨ ਵੈਧਵ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਨਰਾਧਿਪ । । ਪਤ੍ਨੀਵਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਰੋ ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ।੪ ਸ਼ੇਤੇ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ ਕृष੍ਣਃ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਯਦਾ ਨृਪ । ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਾ ਨਾਮ ਤਦਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਹਿ ਸਾ ਤਿਥਿਃ । । ੫ ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਮਾਸਿ ਭਾਰਤ । ਇਦਮੁਚ੍ਚਾਰਯੇਤ੍ਸ੍ਨਾਤਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਜਗਤਃ ਪਤਿਮ੍ । । ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਧਾਰਿਣਂ ਦੇਵਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਸਹ । । ੬ ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਧਾਰਿਞ੍ਛ੍ਰੀਕਾਨ੍ਤ ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸ ਸ਼੍ਰੀਪਤੇऽਵ੍ਯਯ । ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਂ ਮਾ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਂ ਮੇ ਯਾਤੁ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਦਮ੍ । । ੭ ਗਾਵਸ਼੍ਚ ਮਾ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁ ਮਾ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁ ਮੇ ਜਨਾਃ । । ੮ ਜਾਮਯੋ ਮਾ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁ ਮਤ੍ਤੋ ਦਾਮ੍ਪਤ੍ਯਭੇਦਤਃ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਵਿਯੁਜ੍ਯੇऽਹਂ ਦੇਵ ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ਯਥਾ ਭਵਾਨ੍ । । ੯ ਤਥਾ ਕਲਤ੍ਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦੇਵ ਮਾ ਮੇ ਵਿਯੁਜ੍ਯਤਾਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵਰਦ ਯਥਾ ਤੇ ਸ਼ਯਨਂ ਸਦਾ । । 1.20.੧੦ ਸ਼ਯ੍ਯਾ ਮਮਾਪ੍ਯਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਤੁ ਮਧੁਸੂਦਨ । ਏਵਂ ਪ੍ਰਮਾਦ੍ਯ ਪੂਜਾਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਹਰੇਃ । । ੧੧ ਫਲਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛਾਯਾਯਾਮਭੀष੍ਟਾਨਿ ਜਗਤ੍ਪਤਿਮ੍ । ਨਕ੍ਤਂ ੧ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਯਤਨੇ ਹਵਿਰ੍ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਵਾਗ੍ਯਤਃ । । ੧੨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇऽਹ੍ਨਿ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । । ੧੩ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕਾਨਿ ਤਾਨਿ ਅਭੀष੍ਟਾਨਿ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਤੁ । ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਯਨੇ ਵਿਪ੍ਰ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੧੪ ਕਿਂ ਚ ਦਾਨਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇऽਹ੍ਨਿ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਤੁ । ਭਕ੍ਤੈਰ੍ਨਰੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । । ੧੫ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਯਾਨਿ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕਾਲੇ ਸਨ੍ਤਿ ਫਲਾਨਿ ਤੁ। ਮਧੁਰਾਣਿ ਸੁਤੀਵ੍ਰਾਣਿ ਨ ਚਾਪਿ ਕਟੁਕਾਨਿ ਤੁ । । ੧੬ ਦਾਤਵ੍ਯਾਨਿ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਯਨੇ ਨृਪ । ਮਧੁਰਾਣਿ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਾਨਿ ਨਰੋ ਵਲ੍ਲਭਤਾਂ ਯਜੇਤ੍ । । ੧੭ ਯੋषਿਚ੍ਚ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਵਲ੍ਲਭਤਾਮਿਯਾਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਟੁਕਤੀਵ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੧੮ ਖਰ੍ਜੂਰਮਾਤੁਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸ਼੍ਵੇਤੇਨ ਸ਼ਿਰਸਾ ਸਹ । ਫਲਾਨਿ ਸ਼ਯਨੇ ਰਾਜਨ੍ਯਜ੍ਞਭਾਗਹਰਸ੍ਯ ਤੁ । । ੧੯ ਦੇਯਾਨਿ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੁਞ੍ਜਕੇਸ਼ਿਨੇ । ਏਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਗਾਙ੍ਗੇਯਸਹਿਤਾਨਿ ਤੁ । । 1.20.੨੦ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇऽਹ੍ਨਿ ਪ੍ਰਦੇਯਾਨਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਭਾਰਤ । ਵਾਸੋਦਾਨਂ ਤਥਾ ਧਾਨ੍ਯਫਲਦਾਨਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । ਗਾਙ੍ਗੇਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਧਾਨ੍ਯਦਾਨਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । । ੨੧ ਏਵਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਰੋ ਮਾਸਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਤਤੋ ਜਨ੍ਮਤ੍ਰਯਂ ਵੀਰ ਗृਹਭਙ੍ਗੋ ਨ ਜਾਯਤੇ । । ੨੨ ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਸ਼੍ਚਾਸੌ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਨਃ । ਭਵਤ੍ਯਵ੍ਯਾਹਤੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਃ ਪੁਰੁषੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੨੩ ੧ਨਾਰੀ ਚ ਰਾਜਨ੍ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਵ੍ਰਤਮੇਤਦ੍ਯਥਾਵਿਧਿ । ਯਾ ਕਰੋਤਿ ਨ ਸਾ ਸ਼ੋਚ੍ਯਾ ਬਨ੍ਧੁਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ । । ੨੪ ਵੈਧਵ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਭਗਤ੍ਵਂ ਚ ਭਰ੍ਤृਤ੍ਯਾਗਂ ਚ ਸਤ੍ਤਮ । ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਜਨ੍ਮ ਤ੍ਰਿਯਤਮੇਤਚ੍ਚੀਰ੍ਤ੍ਵਾ੨ ਮਹਾਵ੍ਰਤਮ੍ । । ੨੫ ਅਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕਟੁਕਾਨੀਹ ਫਲਾਨਿ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਖਰ੍ਜੂਰਮਾਤੁਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਬृਹਤ੍ਫਲਸ਼ਿਰਾਂਸਿ ਚ । । ੨੬ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੇਭ੍ਯੋ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਧੁਰਾਣਿ ਪਰਾਣਿ ਚ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਤ੍ਤੇਨ ਦੇਯਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ । । ੨੭ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਕਥਿਤਾ ਕृष੍ਣਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤਿਥਿਰੁਤ੍ਤਮਾ । ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰੋ ਰਾਜਨ੍ਨृਦ੍ਧਿਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਤਥਾ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੨੮ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਭਵਤਾ ਕਥਿਤੇਯਂ ਵੈ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤਿਥਿਰੁਤ੍ਤਮਾ । ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਥਮਸ੍ਯਾਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । । ੨੯ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਃ ਫਲਸਂਜ੍ਞਾਯਾਂ ਕਥਿਤਃ ਪਦ੍ਮਯਾ ਸਹ । ਤਦਤ੍ਰ ਕੌਤੁਕਂ ਮਹ੍ਯਂ ਸੁਮਹਜ੍ਜਾਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜ । । 1.20.੩੦ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਏਵਮੇਤਨ੍ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਤਥਾ ਵਦਸਿ ਭਾਰਤ । ਅਸ਼੍ਵਿਨੋਰ੍ਵੈ ਤਿਥਿਰਿਯਂ ਕਿਂ ਤੁ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । । ੩੧ ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਾ ਦਤ੍ਤਾ ੧ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਕੁਰੁ ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਮੁਞ੍ਜਕੇਸ਼ਿਨਃ । । ੩੨ ਤਾਵੇਵ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਪੂਜ੍ਯੇਤੇऽਤ੍ਰ ਮਹੀਪਤੇ । ਨਾਸਤ੍ਯੌ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਦਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । । ੩੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਕਲ੍ਪਸਮਾਪ੍ਤੌ ਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਅਸ਼ੂਨਯ ਸ਼ਯਨਾ' ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਤਿਥੀ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਤਿਥੀ ਮਨਾਉਣ, ਤਾਂ ਔਰਤ ਕਦੇ ਵੀ ਵਧੂਆ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਸ਼ਯਾ ਤੇ ਵਿਹੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਿਥੀ 'ਅਸ਼ੂਨਯ ਸ਼ਯਨਾ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਫਲ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਜੋ ਇਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਢਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪੂਜਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਧਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪੂਜਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਕਦੇ ਵੀ ਵਧੂਆ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਤੀ ਹੀ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਭਾਵਨਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਤੀਜ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਮਕ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ। ਉਹ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵਰਤ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੌਰੀ ਮਾਤਾ ਉਸਨੂੰ ਸੋਹਣਾਪਣ, ਸੁਭਾਗ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਲਾਵਣਯਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁੜੀ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ, ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਗੌਰੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਨਿਯਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਾਰ੍ਚਨਪਰਾਯਣਾ । । ੧੭ ਇਹ ਚੋਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੇਹਂ ਸ੍ਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਪੁਰੇ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਆਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਯਮਦੂਤੇਭ੍ਯਃ ਸਹ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਰਮੇਦ੍ਦਿਵਿ । । ੧੮ ਵਰ੍षਕੋਟਿਂ ਦਸ਼ਗੁਣਾਂ ਰਮਿਤ੍ਵਾ ਸਾ ਇਹਾਗਤਾ । ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸਹੈਵ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਲਭਤੇ ਫਲਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ । । ੧੯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਣ੍ਯਾਪਿ ਵ੍ਰਤਮਿਦਂ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਿਨ੍ਯਾ ਨਰਾਧਿਪ । ਲਬ੍ਧਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵ੍ਰਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਜਯਨ੍ਤੋ ਨਾਮ ਨਾਮਤਃ । । 1.21.੨੦ ਅਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾ ਤਥਾ ਚੀਰ੍ਣਂ ਵਸ਼ਿष੍ਠਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕਾਮਤਃ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦਿਵਿ ਚਾਦ੍ਯਾਪਿ ਵਸ਼ਿष੍ਠਸ੍ਯ ਸਮੀਪਤਃ । । ੨੧ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾ ਲਵਣਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ਸਪਨ੍ਨੀਗਣਮਰ੍ਦਨਮ੍ । ਲਬ੍ਧਂ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਸੌਭਾਗ੍ਯਮਚਲਂ ਦਿਵਿ । । ੨੨ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਤਿਥਿਰਿਤ੍ਯੇਵ ਤृਤੀਯਾ ਲੋਕਪੂਜਿਤਾ । ਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਮਾਸਿ ਯਾ ਭਵੇਤ੍ । । ੨੩ ਪੁਣ੍ਯਾ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਮਾਸਿ ਮਾਘੇਪ੍ਯੇਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਮਾਘੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਚਾਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਧਨ੍ਯਾ੧ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । । ੨੪ ਸਾਧਾਰਣੀ ਤੁ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਭਾਰਤ । ਮਾਘਮਾਸੇ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਗੁਡਸ੍ਯ ਲਵਣਸ੍ਯ ਚ । । ਦਾਨਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਂ ਰਾਜਨ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ੨ ਚ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ । । ੨੫ ਗੁਡੇਨ ਤੁष੍ਯਤੇ ਦਤ੍ਤੋ ਲਵਣੇਨ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਭੂਃ । ਗੁਡਪੂਪਾਸ੍ਤੁ ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਮਾਸਿ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਤਥਾ । । ੨੬ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਮਾਘਸ੍ਯ ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰੀਤਯੇ । ਵਾਰਿਦਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੋਦਕਾਨਾਂ ਚ ਭਾਰਤ । । ੨੭ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਮਾਸਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤृਤੀਯਾ ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਚ । ਵਾਰਿਣਾ ਤੁष੍ਯਤੇ ਵੇਧਾ ਮੋਦਕੈਰ੍ਭੀਮ ਏਵ ਹਿ । । ਦਾਨਾਤ੍ਤੁ ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯੇਹ ਕਞ੍ਜਜੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੨੮ ਯਾਤ੍ਵੇषਾ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਮਾਸਿ ਵੈ ਤਿਥਿਃ । ਤृਤੀਯਾ ਸਾऽਕ੍ਸ਼ਯਾ ਲੋਕੇ ਗੀਰ੍ਵਾਣੈਰਭਿਨਨ੍ਦਿਤਾ । । ੨੯ ਆਗਤੇਯਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭੂਰਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਸੁਵ੍ਰਤਾ । ਕਲਧੌਤਂ ਤਥਾਨ੍ਨਂ ਚ ਘृਤਂ ਚਾਪਿ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ਯਦ੍ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੇਨੇਯਮਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । 1.21.੩੦ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦੀਯਤੇ ਦਾਨਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਬਹੁ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਤੇਨੇਯਮਕ੍ਸ਼ਯਾ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੩੧ ਯੋऽਸ੍ਯਾਂ ਦਦਾਤਿ ਕਰਕਨ੍ਵਾਰਿਬੀਜਸਮਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ । ਸ ਯਾਤਿ ਪੁਰੁषੋ ਵੀਰ ਲੋਕਂ ਵੈ ਹੇਮਮਾਲਿਨਃ । । ੩੨ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਕਥਿਤਾ ਵੀਰ ਤृਤੀਯਾ ਤਿਥਿਰੁਤ੍ਤਮਾ । ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰੋ ਰਾਜਨ੍ਨृਦ੍ਧਿਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਭਜੇਤ੍ । । ੩੩ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਤृਤੀਯਾਕਲ੍ਪਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਜੋ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਯਮਦੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦਸ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਚਾਹਿਆ ਫਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਜਯੰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੋਹਣੀ ਨੇ ਲੂਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਪੰਨੀ ਅਤੇ ਗਣ ਮਰਦਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਤੀਜ ਤਿਥੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ। ਭਾਦੋਂ ਅਤੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮਾਘ ਅਤੇ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੀਜ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਧਨਵੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜ ਤਿਥੀ 'ਤੇ ਗੁੜ ਅਤੇ ਲੂਣ ਦਾ ਦਾਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਗੁੜ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਭੂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗੁੜ ਦੇ ਪੂਪ ਵੀ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜ 'ਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਮੋਦਕਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੀਜ 'ਤੇ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਵਿਧਾਤਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭੀਮ ਮੋਦਕਾਂ ਨਾਲ। ਚੰਦਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਕੰਜਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜ ਤਿਥੀ ਅਕshay ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਸ ਤਿਥੀ 'ਤੇ ਚੰਦਨ, ਵਧੇਰੇ ਚੰਦ੍ਰ, ਵਸੁ ਵਰਤ, ਕਲਧੌਤ ਅੰਨ, ਅਤੇ ਘੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕshay ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਕshay ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਅਕshay ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਕshay ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਿਥੀ 'ਤੇ ਕਰਕਨ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬੀਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਇਹ ਤੀਜ ਤਿਥੀ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਵਧੇਰੇ ਧਨ, ਵਧੇਰੇ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਕੰਮ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਵੀ; ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਬਰਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਵਿਨਾਇਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਘਨ-ਵਿਨਾਇਕਾ ਦੀ ਕਥਾ: ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਭੀਮਜ, ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ, ਕੌਣ ਬਣਾਇਆ ਸੀ? ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਤੇ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ?
ਚੌਥੀ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਖਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਕਿਹੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਓਮਕੇਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੱਸੇ? ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੁੜ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਦਿੱਤੇ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ? ਬਾਹੁਲੇਯ ਨੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਦੱਸੋ।