ਆਵਾਹ੍ਯ ਤੇਜੋਰੂਪਂ ਤੁ ਨ੍ਯਸੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰਾਂਸ੍ਤਤਃ 1.17.
ਜਦੋਂ ਜੋਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵਧੀਆ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਸਰ੍ਵਜਗਤਾਂ ਵਿष੍ਣੁਰੁਦ੍ਰਵਿਧਾਨਗਮ੍ ਗਾਯਤ੍ਰੀਮੁਚ੍ਚਰਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਾਰਯੇਤ੍
ਗਾਇਆਤ੍ਰੀ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਉਸ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਲਈ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਰੁਦਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁष੍ਪਂ ਧੂਪਂ ਤਥਾ ਦੀਪਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍
ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ ਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕੋਲ੍ਲੋਪਿਕਾਦੁਗ੍ਧਤਿਲਾਵੇष੍ਟਤਿਲਾਢਿਕਾਃ
ਸੁਆਦਲੇ ਮਿਠਿਆਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸਵਸਤਿਕ, ਓੱਲੋਪਿਕਾ, ਦੁੱਧ, ਤਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਤਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਡੂਆਂ ਭੇਟ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪੂਪਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਮੂਲਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਦੇਵਸ੍ਯ ਤਤੋ ਦੇਹਂ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍
ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਤ੍ਰਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਹਸਂਸ਼ੋਧਨਾਯ ਵੈ
ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਂ ਤਤੋ ਰੁਦ੍ਰਂ ਪਦ੍ਮਕਿਂਜਲ੍ਕਮਧ੍ਯਗਮ੍
ਫਿਰ ਅਨੰਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਰੁਦਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਦੇਵਤਾਰੂਢਂ ਪਦ੍ਮਮਧ੍ਯੇਂਬੁਜੋਦ੍ਭਵਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਕਮਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ऋਗ੍ਵੇਦਂ ਤੁ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਂ ਸਾਮਵੇਦਂ ਚ ਪੂਜਯੇਤ੍ 1.17.
ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਈਸ਼ਾਨਾਦਿਕ੍ਰਮਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਵਿਦਿਸ਼ਾਸੁ ਸਮਂਤਤਃ
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ।
ਜ੍ਯੋਤਿषਂ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਉਪਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ! ਜੋਤਿਸ਼ ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਪਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਾ ਕਲ੍ਪੋ ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਰਤਃ ਸਦਾ
ਸਿੱਖਿਆ, ਕਰਮਕਾਂਡ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਯਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਉਚਾਰਣ, 'ਓਂ' ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਕ੍ਤਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾ ਲੋਕਰੂਪਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਅਰਕਾਂਤਰਸਂਸ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ षਟ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਸਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ ।। ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਸ਼ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । । ਪੂਜ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਸੁਰਾਗ੍ਰੇषੁ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਛੇ ਸਮੁੰਦਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਸ਼ੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ।
ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਗਰੁਡਸ਼੍ਚੈਵ ਪੂਜਨੀਯਸ੍ਤਥਾਗ੍ਰਤਃ ਤਤ੍ਤੇਜੋਨਿਲਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੂਜਨੀਯਾਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਨਾਗ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਉਸ ਜੋਤ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਪੂਜੋ।
ਆਚਮ੍ਯ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਂਤ੍ਰਪੂਤੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ।। ਹृਦਯਾਦੀਨ੍ਨ੍ਯਸੇਦਂਗਾਨ੍ਹृਦਯਾਦਿषੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ
ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਦਿਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।
ਸ਼ਿਖਾ ਨੇਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਚਰ੍ਮ ਅਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਭਰਤਰ੍षਭ । । ਮਹੇਂਦ੍ਰਾਦਿਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚੈਤਾਃ ਪੂਜਯੇਦ੍ਵਿਧਿਵਨ੍ਨृਪ
ਸ਼ਿਖਾ, ਅੱਖਾਂ, ਚਮੜੀ, ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦਿਸਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਹृਦਯਂ ਪੁਰਤਃ ਪੂਜ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰੋ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪृष੍ਠਤਃ ।। ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਂਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਮੂਲਮਂਤ੍ਰੇਣ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । । 1.17.
ਦਿਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਪੂਜੋ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਿਰ ਪਿੱਛੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਮੁਦ੍ਰਾਂ ਤੁ ਭਰਤਰ੍षਭ । । ਅਂਕੁਸ਼ਂ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਹ੍ਯਾਹ੍ਵਾਨੇ ਕਂਜਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਮੁਦਰਾ ਵਿਖਾ ਕੇ ਫਿਰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ੀ। ਆਹਵਾਨ ਲਈ ਕਮਲ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰੋ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਚ । । ਉਪੋष੍ਯ ਪਂਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਤੁ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਮਂਤੁ ਰੁਵਾਚ । । । । ਆਪੋ ਹਿष੍ਠੇਤਿ ਮਂਤ੍ਰੋऽਯਂ ਹृਦਯਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । । ऋਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ਿਖਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਉਦੁਤ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਆਪੋ ਹਿਸ਼ਠ' ਮੰਤ੍ਰ ਦਿਲ ਲਈ ਹੈ; 'ਰਿਤੰ ਸਤ్యం' ਸ਼ਿਖਾ ਲਈ ਤੇ 'ਉਦੁਤਿਅੰ' ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਰਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਸ੍ਤਮਿਤਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । । ਵਰ੍ਮਣਾ ਤੇ ਚ੍ਛਾਦਯਾਮਿ ਕਵਚਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍
'ਚਿਤ੍ਰੰ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਸਤ' ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਵਚ ਨਾਲ ਢੱਕਦਾ ਹਾਂ'—ਇਹੀ ਕਵਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਮੋਂਕਾਰੇਣਾਭਿਮਂਤ੍ਰਿਤਮ੍। । ਪ੍ਰਣਵੇਨਾਪਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨृਗ੍ਵੇਦਾਦੀਨ੍ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍
ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਓਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰਿਗਵੇਦ ਆਦਿਕ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
ਆਹ੍ਵਾਨੇ ਪੂਜਨੇ ਵੀਰ ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਥਾ । । ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪਰਮੋ ਮਂਤ੍ਰੋ ਵੇਦਮਾਤਾ ਵਿਭਾਵਿਨੀ
ਆਹਵਾਨ, ਪੂਜਾ, ਵਿਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਯਤਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਮਾਂ ਹੈ।
ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਤਤ੍ਤ੍ਵੈਸ੍ਤੁ ਪੂਜਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦੇਵਤਾਮ੍ । । ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਯਦ੍ਦੁਰਾ ਸਦਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਾਯਤਰੀ ਦੇ ਅੱਖਰ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਔਖੇ ਤੇ ਦੁਲੱਭ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
੩੫ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਕਰਿष੍ਯਾਵੋ ਯਮਿਚ੍ਛਸਿ । ਅਥ ਮਧ੍ਯਗਤਂ ਹ੍ਯੇਕਂ ਭਰ੍ਤृਤ੍ਵੇਨ ਵਰਿष੍ਯਸਿ । । ੩੬ ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਹ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤ੍ਵਰਨ੍ । ਸਾ ਤਂ ਗृਹ੍ਯ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਯਤ੍ਰ ਤੌ ਭਿषਜਾਵੁਭੌ । । ੩੭ ਸਾ ਤਾਵੁਵਾਚ ਚ੍ਯਵਨੋ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਭਵਤੋਰ੍ਵਚਃ । ਕੁਰੁਤਂ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਿਨੌ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸੁਕਨ੍ਯਾ ਚੇਪ੍ਸਿਤਂ੨ ਵृਣੋਤ੍ । । ੩੮ ਤੌ ਤਂ ਸਙ੍ਗृਹ੍ਯ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੌ ਮੁਨਿਨਾ ਸਹ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਸਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਰੂਪਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਵृਤਾਃ । । ੩੯ ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਸ੍ਮ ਮਹਾਬਾਹੌ ਕਮੁਦ੍ਭਿਦ੍ਯ ਤਪੋਯੁਤਾਃ । ਕਲ੍ਪਾਦੌ ਕਲਸ਼ੇ ਯਦ੍ਵਤ੍ਕਞ੍ਜਾਕ੍ਸ਼ ਵ੍ਯੋਮ ਵੇਧਸਃ । । ਉਦਕਾਦੁਤ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸਮਰੂਪਕਾਃ ।।1.19.੪੦ ਸੁਕਨ੍ਯਾ ਤੁ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਦੇਵਰੂਪਿਣਮ੍ । ਹਰ੍षੇਣ ਮਹਤਾਵਿष੍ਟਾ ਨ ਚ ਤਂ ਵੇਦ ਭਾਰਤ ।।੪੧ ਸਮਕਾਯਾਃ ਸਮਵਯਃ ਸਮਰੂਪਾਃ ਸਮਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਸਦृਸ਼ਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਗਤਾ ਚਿਰਮ੍ ।।੪੨ ਸਾ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਚਿਰਂ ਵੈਦ੍ਯਦੇਵਾਵੁਵਾਚ ਹ । ਬੀਭਤ੍ਸੋऽਪਿ ਮਯਾ ਭਰ੍ਤਾ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਨ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ ।।੪੩ ਭਵਦ੍ਭਿਰਾਤ੍ਮਸਂਦृਸ਼ਂ ਕਥਂ੧ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵृਣੇ ਪਰਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਮੇਵ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਧ੍ਵਂ ਦਿਵੌਕਸਃ ।।੪੪ ਤਯਾ ਸਬਹੁਮਾਨਂ ਤੌ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤੌ ਤਦਾ । ਦੇਵਚਿਹ੍ਨਾਨਿ ਸ੍ਵਾਨ੍ਯੇਵ ਧਾਰਯਨ੍ਤੌ ਸੁਪੂਜਿਤੌ ।।੪੫ ਸੁਕਨ੍ਯਾ ਨਿਪੁਣਂ ਤੌ ਤੁ ਸੁਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ ਵਿਹ੍ਵਲਾ । ਨ ਰਜੋ ਨ ਨਿਮੇषੋ ਵੈ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤੇ ਧਰਾਂ ਪਦੇ ।।੪੬ ਅਯਂ ਚ ਸਰਜਾ ਮ੍ਲਾਨੋ ਭੂਮਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਨਿਮੇषਂ ਚੈਵ ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵੈ ਚ੍ਯਵਨੋ ਵृਤਃ ।।੪੭ ਚ੍ਯਵਨੇ ਵृਤੇ ਸੁਕਨ੍ਯਯਾ ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਃ ਪਪਾਤ ਹ । ਦੇਵਦੁਨ੍ਦੁਭਯਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤ ਅਨੇਕਸ਼ਃ ।।੪੮ ਤਤਸ੍ਤੁ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤੁष੍ਟੋ ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਧਰਸ੍ਤਦਾ । ਉਵਾਚ ਤੌ ਤੁ ਸੁਪ੍ਰੀਤ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਵਾਮ੍ ।।੪੯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਦਤ੍ਤਾ ਕृਤਂ ਰੂਪਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । ਉਪਕਾਰਂ ਵਰਿष੍ਠਂ ਯੋ ਨ ਕਰੋਤ੍ਯੁਪਕਾਰਿਣਃ ।।1.19.੫੦ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸ ਗਚ੍ਛੇਚ੍ਚ ਨਰਕਾਣਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵੈ । ਤਸ੍ਮਾਦਹਂ ਵਰਿष੍ਠਂ ਵੈ ਕਰਿष੍ਯੇऽਹਮਮਾਨੁषਮ੍ । । ੫੧ ਉਪਕਾਰਂ ਭਵਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰੀਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਂ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਯਜ੍ਞਭਾਗਫਲਂ ਦਦ੍ਯਾਂ ਯਦ੍ਦੇਵੇष੍ਵਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । । ੫੨ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦੇਵੇਸ਼ੌ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਆਜਗਾਮਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਹਭਾਰ੍ਯੋ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ । । ੫੩ ਅਥ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਂ ਦੇਵਰੂਪਿਣਮ੍ । ਜਗਾਮ ਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਮੁਨਿਵਰਂ ਵਸ਼ੀ । । ੫੪ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯ ਯਥਾਰ੍ਹਤਃ । ਸੁਕਨ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਭਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਚ । । ੫੫ ਸਸ੍ਵਜੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਆਘ੍ਰਾਯ ਤਤੋਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ੧ ਸਮਾਨਯਤ੍ । ਸਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਸ੍ਵਜੇ ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਆਨਨ੍ਦਾਸ਼੍ਰੁਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ । । ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤਾਂ ਮੁਦਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਨृਪਤਿਃ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ । । ੫੬ ਭੂਯੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸੁਸਂਤੁष੍ਟਂ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤਂ ਨਰਾਧਿਪਮ੍ । ਸਂਭਾਰਂ ਕੁਰੁ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਯਾਜਯਿष੍ਯੇ ਨਰਾਧਿਪ । । ੫੭ ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਨृਪਤਿਃ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍ । ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਪੁਰਂ ਹृष੍ਟੋ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਯਤ੍ਨਮਾਚਰਤ੍ । । ੫੮ ਸਪ੍ਰੇष੍ਯਾਨ੍ਪ੍ਰੇषਯਨ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਹਰਤ੍ । ਮਂਤ੍ਰਿਪੁਰੋਹਿਤਾਚਾਰ੍ਯਾਨਾਨਯਾਮਾਸ ਸਤ੍ਵਰਮ੍ । । ੫੯ ਸਮਾਨੀਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਤੇषੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇषੁ ਭਾਰਤ । ਆਜਗਾਮ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਚ੍ਯਵਨਃ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ । । 1.19.੬੦ ਸਮ੍ਪੂਜਿਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਤ੍ਯਾਗਮੌਜਸਮ੍ । ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਭਾਰ੍ਗਵੈਃ । । ੬੧ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤੇ ਮਹਾਯਜ੍ਞੇ ਯਜਮਾਨੇ ਨृਪੋਤ੍ਤਮੇ । ऋਤ੍ਵਿਕ੍ਤ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤੇ ਹੂਯਮਾਨੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ । । ਆਹੂਤਾਃ ਸ੍ਵਾਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਗਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵਾਲਯਾਃ । । ੬੨ ਯਜ੍ਞਭਾਗੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਆਗਤਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਤਤ੍ਰ ਆਹੂਤੋ ਚ੍ਯਵਨੇਨ ਤੁ । । ੬੩ ਆਹ੍ਵਾਨੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਤੁ ਅਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਦਾ ਨृਪ । ਪ੍ਰੋਵਾਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਥ ਚ੍ਯਵਨਂ ਨੈਤੌ ਭਾਗਾਨ੍ਵਿਤੌ ਕੁਰੁ । । ਦੇਵਾਨਾਂ ਭਿषਜਾਵੇਤੌ ਨ ਭਾਗਾਰ੍ਹੌ ਨ ਦੈਵਤੌ । । ੬੪ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤ੍ਵਿਂਦ੍ਰਮਾਹੇਦਂ ਦੇਵੌ ਹ੍ਯੇਤਾਵੁਭਾਵਪਿ । ਮਮੋਪਕਾਰਿਣਾਵੇਤੌ ਦਦ੍ਮਿ ਭਾਗਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੬੫ ਤਤੋ ਹ੍ਯੁਵਾਚ ਸਕ੍ਰੋਧਃ ਸ ਸ਼ਕ੍ਰਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਂ ਰੁषਾ । ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਪ੍ਰਹਰਿष੍ਯਾਮਿ ਯਦਿ ਭਾਗਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਸਿ । । ੬੬ ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षਿਰ੍ਨ ਚੋਵਾਚਾਪਿ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਭਾਗੌ ਦਦੌ ਚ ਸੋऽਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਰੁਵਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ । । ੬੭ ਅਥ ਉਦ੍ਯਮ੍ਯ ਭਿਦੁਰਂ ਮੋਕ੍ਤੁਕਾਮੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ । ਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨੇਨਾਥ ਸਵਜ੍ਰਃ ਸ ਨਰਾਧਿਪ । । ੬੮ ਸ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤੁ ਭਾਗਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਵਿਨੋਰ੍ਵਸ਼ੀ । ਸਮਾਪਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮ ਯਥਾਰ੍ਥਵਤ੍ । । ੬੯ ਕਞ੍ਜਜੋऽਥਾਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਆਹ ਚ ਚ੍ਯਵਨਂ ਤਦਾ । ਉਤ੍ਤਂਭ੍ਯਤਾਮਯਂ ਲੇਖੋ ਭਾਗਸ਼੍ਚਾਸ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਵਿਨੋਰਿਹ ।।1.19.੭੦ ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਮੁਵਾਚੇਦਂ ਚ੍ਯਵਨਂ ਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ । ਜਾਨਾਮਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਤਪਸਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨੇਹ ਤਵੋਤ੍ਤਮਾਮ੍ ।।੭ ੧ ਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਤਪਸਸ੍ਤਵ ਏਤਤ੍ਕृਤਂ ਮਯਾ । ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤਿ ਭਾਗੋऽਸ੍ਤੁ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੋਸ੍ਤਥਾ ।।੭੨ ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾਂ ਤਪਸਃ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਤ੍ਵਦੀਯਾਂ ਵੈ ਪਠਿष੍ਯਤਿ । ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਫਲਂ ਸ਼ृਣੁ ।।੭੩ ਵਿਰੋਚਨਸਦੋ ਗਤ੍ਵਾ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁष੍ਪਸਦਸ੍ਤਥਾ । ਕਾਲੇऽਥ ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਯ ਮੁਞ੍ਜਕੇਸ਼ਸਦਸ੍ਤਥਾ ੭੪ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਦੇਵਃ ਸ੍ਵਭਵਨਂ ਵਸ਼ੀ । ਚ੍ਯਵਨੋऽਪਿ ਸਭਾਰ੍ਯੋ ਵੈ ਸ਼ਯਾਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗਤਃ ।।੭੫ ਅਥਾਪਸ਼੍ਯਦ੍ਵਿਮਾਨਾਭਂ ਭਵਨਂ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਵਰੈਰ੍ਜੁष੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮृਦ੍ਧਿਮਤ੍ ।।੭੬ ੧ਉਦ੍ਯਾਨਵਾਪਿਭਿਰ੍ਜੁष੍ਟਂ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਮਾਹृਤਮ੍ । ੨ਗੋਖਣ੍ਡਸਨ੍ਨਿਭਂ ਰੇਜੇ ਗृਹਂ ਤਦ੍ਭੁਵਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।।੭੭ ਸੁਭੂषਣਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਰਤ੍ਨਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਅਰਜਾਨ੍ਸਿ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਦਿਵ੍ਯਪ੍ਰਾਵਰਣਾਨਿ ਚ । ।੭੮ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਖਿਲਂ ਸਹ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਮੁਦਂ ਪਰਮਿਕਾਂ ਲੇਭੇ ਸ਼ਕ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸ ਹ ।।੭੯ ਏਵਮਿष੍ਟਾ ਤਿਥਿਰਿਯਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਅਸ਼੍ਵਿਨੋਰ੍ਨृਪ । ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਯਜ੍ਞਭਾਗਂ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵਿਹ ਭਾਰਤ ।।1.19.੮੦ ਉਪੋष੍ਯਾ ਵਿਧਿਨਾ ਯੇਨ ਤਂ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਨਰਾਧਿਪ । ਰੂਪਂ ਸੁਰੂਪਂ ਯੋ ਵਾਞ੍ਛੇਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਨਰਾਧਿਪ । । ੮੧ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਨਰਾਧਿਪ । ਪੁष੍ਪਾਹਾਰੋ ਵਰ੍षਮੇਕਂ ਭਵੇਤ੍ਸ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । । ੮੨ ਕਾਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਹਵਿष੍ਯਂ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਤੁ । ਭੁਞ੍ਜੀਯਾਤ੍ਤਾਨਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਨਰਾਧਿਪ । । ੮੩ ਸੌਵਰ੍ਣਰੌਪ੍ਯਪੁष੍ਪਾਣਿ ਅਥ ਵਾ ਜਲਜਾਨਿ ੧ ਚ । ਵ੍ਰਤਾਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟੌ ਦੇਵੌ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇऽਸ਼੍ਵਿਨੌ । । ੮੪ ਦਦਤੁਃ ਕਾਮਗਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਿਮਾਨਮਤਿਤੇਜਸਮ੍ । ਸੁਚਿਰਂ ਦਿਵਿ ਨਾਰੀਭਿਰ੍ਲੋਕੇऽਸੌ ਰਮਤੇऽਸ਼੍ਵਿਨੋਃ । । ੮੫ ਇਹ ਚਾਗਤ੍ਯ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਜਾਤੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ । ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਵਿਦੁषਃ ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯਸੌ । । ੮੬ ਜਾਤੋ ਜਾਤੋ ਭਵੇਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋऽਸੌ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ । ਦਾਤਾ ਯਜ੍ਞਪਤਿਰ੍ਵਾਗ੍ਮੀ ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । । ੮੭ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੈਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਸਹ ਪਨ੍ਤ੍ਯਾऽਵਸਚ੍ਚਿਰਮ੍ । ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਸੁਨਗਰੇ ੨ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠੋ ਰਾਜ੍ਯਭਾਗ੍ਭਵੇਤ੍ । । ੮੮ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਕਥਿਤਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਪੁष੍ਪਸਂਜ੍ਞਿਤਾ । ਫਲਸਂਜ੍ਞਾ ਤਥਾਨ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੁਤੇ ਵੈ ਮੁਞ੍ਜਕੇਸ਼ਿਨਿ । । ੮੯ ਸੁष੍ਠੁ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪਾਪਹਰਾ ਵਿष੍ਟਰਸ਼੍ਰਵਸਃ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਾ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਾ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । 1.19.੯੦ ਤਾਮੁਪੋष੍ਯ ਨਰੋ ਰਾਜਞ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਭਕ੍ਤਿਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ । ऋਦ੍ਧਿਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਵਾਥ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸਹ ਮੋਦਤੇ । । ੯੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਕਲ੍ਪੇ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪੁष੍ਪਦ੍ਵਿਤੀਯਾਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਕਲ੍ਪਸਮਾਪ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯੁਪਵਾਸਂ ਤੁ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਰਾਧਿਪ । ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਰਿਞ੍ਚਿਂ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਰਃ । । ੧ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਾਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ । ऋਗ੍ਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤੋ ੧ ਦੇਵੀ ਵਿਰਿਞ੍ਚੇਰ੍ਵਾਸ੍ਤੁਦੇਵਤਾਃ । । ੨ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਯਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਾਨਵੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੩ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਮ੍ । ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਚਰ੍ਮਣਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚ ਪਰਨ੍ਤਪ । । ੪ ਭ੍ਰਾਮਯੇਨ੍ਨਗਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਨਾਵਾਦ੍ਯੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ ਭ੍ਰਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਲੋਕਂ ਨਗਰਂ ਨृਪ । । ੫ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਭੋਜਯਿਤ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲੇਯਂ ਪ੍ਰਪੂਜ੍ਯ ਚ । ਆਰੋਪਯੇਦ੍ਰਥੇ ਦੇਵਂ ਪੁਣ੍ਯਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਸ੍ਵਨੈਃ । । ੬ ਰਥਾਗ੍ਰੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲੀਪੁਤ੍ਰਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਾਹਮਂਗਲਮ੍ । । ੭ ਦੇਵਮਾਰੋਪਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰਥੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਗਰਮ੍ । ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਕੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਲੈਃ । । ੮ [http://vedastudy.tripod.com/pur_index25/ratha.htm ਰਥੋਪਰਿ ਟਿਪ੍ਪਣੀ] ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਗਰਂ ਹ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਨृਪ । ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯੈਰਨੇਕਸ਼ਃ । । ੯ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਜਨਂ੨ ਵੀਰ ਵਜ੍ਰੇਣ ਵਿਧਿਵਨ੍ਨृਪ । ਬੀਜੇਨ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪਯਸਾ ਪਾਯਸੇਨ ਚ । । 1.18.੧੦ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਚ੍ਛਾਂਦੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਨृਪ । ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਾਹਸ਼ਬ੍ਦਂ ਚ ਰਥਂ ਚ ਭ੍ਰਾਮਯੇਤ੍ਪੁਰੇ । । ੧੧ ਚਤੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰੈਰ੍ਭ੍ਰਾਮਯੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰਥਮ੍ । ਬਹ੍ਵृਚਾਥਰ੍ਵਣੋਚ੍ਚਾਰੈਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋਗਾਧ੍ਵਰ੍ਯੁਭਿਸ੍ਤਥਾ । । ੧੨ ਭ੍ਰਾਮਯੇਦ੍ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਸ੍ਯ ਤਂ ਰਥਮ੍ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਪੁਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸੁਸਮੇਨ ਤੁ । । ੧੩ ਨ ਵੋਢਵ੍ਯੋ ਰਥੋ ਵੀਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਭਮਿਚ੍ਛਤਾ । ਨਾਰੁਹੇਤ ਰਥਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵੈਕਂ ਭੋਜਕਂ ਨृਪ । । ੧੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਨ੍ਨृਪ । ਭੋਜਕੋ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਪੁਰਤਃ ਕਞ੍ਜਜਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । । ੧੫ ਏਵਂ ਤੂਰ੍ਯਨਿਨਾਦੈਸ੍ਤੁ ਸ਼ਂਖਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਕਲੈਃ । ਭ੍ਰਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਰਥਂ ਰਾਜਨ੍ਪੁਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । । ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਭੂਯਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨੀਰਾਜਨਂ ਬੁਧਃ । । ੧੬ ਯ ਏਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਰਥਂ ਚਾਕਰ੍षਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ । । ੧੭ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਮਾਸ੍ਯਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਯਸ੍ਤੁ ਦੀਪਪ੍ਰਦੀਪਨਮ੍ । ਸ਼ਾਲਾਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ । । ੧੮ ਪ੍ਰਤਿਪਦਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗੁਡਮਿਸ਼੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਦੀਪਕੈਃ । ਵਾਸੋਭਿਰਹਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ । । ੧੯ ਗਂਧੈਪੁष੍ਪੈਰ੍ਨਵੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰਾਤ੍ਮਾਨਂ ੧ ਪੂਜਯੇਚ੍ਚ ਯਃ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾਯਾਂ ਤੁ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਦਮ੍ । । 1.18.੨੦ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਤਿਥਿਰਿਯਂ ਬਲਿਰਾਜ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਪ੍ਰਿਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਬਾਲੇਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । । ੨੧ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਸ੍ਯਾਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿष੍ਣੋਰਮਿਤਤੇਜਸਃ । । ੨੨ ਚੈਤ੍ਰੇ ਮਾਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਪਰਾ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਯਃ ਸ਼੍ਵਪਚਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ੨੩ ਨ ਤਸ੍ਯ ਦੁਰਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਨृਪ । ਭਵਨ੍ਤਿ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ । । ੨੪ ਦਿਵ੍ਯਂ ਨੀਰਾਜਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵਰੋਗਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਗੋਮਹਿष੍ਯਾਦਿ ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਭੂषਯੇਨ੍ਨृਪ । । ੨੫ ਤੈਲਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੋਰਣਾਧਸ੍ਤਤੋ ਨਯੇਤ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਤਥਾ ਭੋਜ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੁਰੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ । । ੨੬ ਤਿਸ੍ਰੋ ਹ੍ਯੇਤਾਃ ਪਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਿਥਯਃ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਚੈਤ੍ਰੇ ਮਾਸੇ ਚ ਭਾਰਤ । । ੨੭ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਸ਼ਤਗੁਣਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਯਾ ਤਿਥਿਰ੍ਨृਪ । ਬਲਿਰਾਜ੍ਯਾਪ੍ਤਿਸੁਖਦਾ ਪਾਂਸ਼ੁਲਾਸ਼ੁਭਨਾਸ਼ਿਨੀ । । ੨੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਕਲ੍ਪਸਮਾਪ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਰਿੰਚੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਥ ਨੂੰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਜਿਆਂ ਤੇ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਰਥ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਮਾਵੱਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਬਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗੁੜ ਮਿਲੇ ਦੀਵੇ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਥੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰ੍ਯਾਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇ ਪੁष੍ਪਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਸੋਮਪੀਤਿਨੌ । ਚ੍ਯਵਨੇਨ ਕृਤੌ ਯਜ੍ਞੇ ਮਿषਤੋ ਮਘਵਸ੍ਯ੧ ਚ । । ੧ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਕਥਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਿषਤਃ ਕृਤੌ ਤੌ ਸੋਮਪੀਤਿਨੌ । ਚ੍ਯਵਨੇਨ ਹਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ । । ੨ ਅਹੋ ਮਹਤ੍ਤਪਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਯਦਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਬਲਾਦੇਵ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪਿਤਾਵੁਭੌ । । ੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਪੁਰਾਤਨਯੁਗੇ ਸਨ੍ਧੌ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇऽਥ ਨਰਾਧਿਪ । ਚ੍ਯਵਨੋ ਯੋਗਮਾਸ੍ਥਾਯ ਗਂਗਾਕੂਲੇऽਵਸਚ੍ਚਿਰਮ੍ । । ੪ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਰਾਯਾਤਃ ਸ੍ਨਾਤੁਮਨ੍ਤਃ੧ ਪੁਰੈਃ ਸਹ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ੨ ਪਿਤॄਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ਗਮਨਾਯੋਪਚਕ੍ਰਮੇ । । ੫ ਤਤ੍ਰ ਮੂਢਂ ਜਨਪਦਮਪਸ਼੍ਯਤ੍ਪਥਿ ਚੇष੍ਟਨਮ੍ । ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸਂਰੁਦ੍ਧਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਨਿष੍ਕ੍ਰਿਯਮ੍ । । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰੈਵ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ ਬਲਂ ਨृਪਃ । । ੬ ਉਵਾਚ੩ ਦੁਰ੍ਮਨਾ ਰਾਜਾ ਅਮਾਤ੍ਯਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਪੁਰੋਗਮਾਨ੍ । ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੋऽਯਂ ਹਿ ਨਾਪਰਾਦ੍ਧਂ ਤੁ ਕੇਨਚਿਤ੍ । । ੭ ਨ ਚੋਵਾਚ ਯਦਾ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਪृਚ੍ਛਤਃ । ਤਦਾ ਸੁਤਾ ਸੁਕਨ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪਿਤਰਂ ਵਚਃ । । ੮ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਤੁ ਯਤ੍ਤਾਤ ਸਖਿਭਿਃ ਸਹ ਕੌਤੁਕਮ੍ । ਤਤ੍ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਨਿਬੋਧ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਤਾਤ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ । । ੯ ਸ਼ਿਞ੍ਜਿਤਾਰਾਵਬਹੁਲਾਃ ਕਾਞ੍ਚੀਨੂਪੁਰਮੇਖਲਾਃ । ਗਾਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵਿਲਪਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕੀਡਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕਾਨਨੇ । । 1.19.੧੦ ਕੋਕਿਲਧ੍ਵਨਿਮਸ਼੍ਰੌषਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਕृਸ਼ਮ੍ । ਸੁਕਨ੍ਯੇ ਹ੍ਯੇਹਿਹ੍ਯੇਹੀਤਿ ਵਲ੍ਮੀਕਾਦ੍ਵਚਮੁਦ੍ਗਿਰਨ੍ । । ੧੧ ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾਦ੍ਭੁਤਂ ਤਾਤ ਪਸ਼੍ਯਾਮਃ ਕਿਲ ਪਾਵਕੌ । ਦੀਪਾਵਿਵਾਚਲਸ਼ਿਖੌ ਭੂਯਃ ਕਨ੍ਯਾ ਉਵਾਚ ਹ । । ੧੨ ਮਯਾ ਚ ਕੌਤੁਕਾਤ੍ਤਾਤ ਕਿਮੇਤਦਿਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਤਃ । ਸੂਦਿਤੌ ਦਰ੍ਭਸੂਚ੍ਯਗ੍ਰੈਸ੍ਤਤ੍ਤੇਜਃ ਸਮੁਪਾਰਮਤ੍ । । ੧੩ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨृਪਤਿਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਤਦ੍ਵਨਮਾਗਮਤ੍ । ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਭਾਰ੍ਗਵਃ ਕष੍ਟਂ ਵਲ੍ਮੀਕਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੋ ਮੁਨਿਃ । । ੧੪ ਗਤ੍ਵਾ ਸ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਅਪਰਾਦ੍ਧਂ ਮਯਾ ੧ ਦੇਵ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ । । ੧੫ ਸ ਤਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਨृਪਤਿਂ ਮਯਾ ਜ੍ਞਾਤਂ ਨਰਾਧਿਪ । ਸੁਕਨ੍ਯਾਂ ਮੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਸ੍ਵ ਨਿਵੇਸ਼ਾਰ੍ਥੀ੨ ਹ੍ਯਹਂ ਨृਪ । । ਅਨੁਕ੍ਰਮਨ੍ਸੁਕਨ੍ਯਾਂ ਤੁ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਨ੍ਸੁਖੀ ਭਵ । । ੧੬ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਦਦੌ ਰਾਜਾ ਸੁਕਨ੍ਯਾਮਵਿਚਾਰਯਨ੍ । ਤਤਃ ਸ੍ਵਪੁਰਮਾਗਮ੍ਯ ਅਵਸਤ੍ਸੁਚਿਰਂ ਸੁਖੀ । । ੧੭ ਸੁਕਨ੍ਯਾਪਿ ਪਤਿਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸੁਪ੍ਰੀਤਾਰਾਧਯਤ੍ਤਦਾ । ਰਾਜ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਲ੍ਕਲਾਜਿਨਧਾਰਿਣੀ । । ੧੮ ਗਤੇ ਬਹੁਤਿਥੇ ਕਾਲੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ । ਤਪੋਦ੍ਯੋਤਿਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਂ ਰੂਪੋਦਾਰ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । । ਸ੍ਨਾਤਾਂ ਸ੍ਵਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚ੍ਯਵਨ ਉਵਾਚ ਮਧੁਰਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । । ੧੯ ਏਹ੍ਯੇਹਿ ਭਦ੍ਰੇ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਸ਼ਯਨੀਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯ । ਅਪਤ੍ਯਂ ਜਨਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਕੁਲਦ੍ਵਯਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ । । 1.19.੨੦ ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪਤਿਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ੩ਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯਦ੍ਯ ਸੁਕਲ੍ਯਾਣ ਸਙ੍ਗਮਂ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇऽਸਮੇ । । ੨੧ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕੁਰੁष੍ਵਾਦ੍ਯ ਤਤੋ ਮਾਮਾਹ੍ਵਯਸ੍ਵ ਚ । ਪਿਤृਗੇਹੇ ਯਥਾਤਿष੍ਠਂ ਸ਼ਯਨੀਯੇ ਸੁਸਂਸ੍ਕृਤੇ । । ੨੨ ਬਹੁਗੈਰਿਕਵਰ੍ਣਾਦ੍ਯੈਃ ਸ਼੍ਵੇਤਪੀਤਾਰੁਣਾਕੁਲੇ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾ ਤ੍ਵਮਪਿ ਤਤ੍ਕੁਰੁ । । ੨੩ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਯਸੋਪੇਤਂ ਰੂਪਵਨ੍ਤਂ ਸੁਵਰ੍ਚਸਮ੍ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯੇਯਂ ਯੇਨ ਸਾਦਰਮ੍ । । ੨੪ ਸੁਕਨ੍ਯਾਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ੍ਯਵਨਃ ਪ੍ਰਾਹ ਦੁਰ੍ਮਨਾਃ । ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਪਿਤੁਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤਿ ਯਥਾ ਵਨੇ । । ੨੫ ਸ ਕਥਂ ਭੂषਯਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਸੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਕਥਂ ਵਦ । ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਾ ਪਤਿਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਤੀ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ । । ਵਿਤ੍ਤਂ ਦਦਾਵੈਲਵਿਲੋ ਰੂਪਂ ਵੈਰੋਚਨੋऽਦਦਤ੍ । । ੨੬ ਚ੍ਯਵਨਃ ਪ੍ਰਾਹ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਤਾਂ ਨ ਕਰਿष੍ਯੇ ਤਪੋਵ੍ਯਯਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਂ ਤਤਾਪ ਸੁਚਿਰਂ ਤਦਾ । । ੨੭ ਅਥ ਤਤ੍ਰਾਗਤੌ ਵੀਰਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਕਾਲਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ । ਦृष੍ਟਵਨ੍ਤੌ ਸੁਕਨ੍ਯਾਂ ਤੌ ਦੀਪ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈ ਦੇਵਤਾਮਿਵ । । ੨੮ ਉਪਗਮ੍ਯੋਚਤੁਸ੍ਤਾਂ ਤੌ ਕਾ ਤ੍ਵਂ ਸੁਨ੍ਦਰਿ ਰੂਪਿਣੀ । ਕਿਮਰ੍ਥਮਿਹ ਏਕਾ ਤ੍ਵਂ ਤਿष੍ਠਸੇ ਕਸ੍ਤਵਾਸ਼੍ਰਯਃ । । ੨੯ ਸਾ ਤਾਵੁਵਾਚ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਦੁਹਿਤਾ ਹ੍ਯਹਮ੍ । ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਚ੍ਯਵਨੋ ਮਹ੍ਯਂ ਕੌ ਚ ਵਾਂ ਮੇ ਤਥੋਚ੍ਯਤਾਮ੍ । । 1.19.੩੦ ਊਚਤੁਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਦੇਵਾਵਾਵਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨृਪਾਤ੍ਮਜੇ । ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਸਿ ਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਜੀਰ੍ਣੇਨ ਚ ਕृਸ਼ੇਨ ਚ । । ਆਵਯੋਰ੍ਵृਣੁ ਭਰ੍ਤਾਰਮੇਕਮੇਵ ਯਮਿਚ੍ਛਸਿ । । ੩੧ ਸਾ ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚ ਮਾ ਮੈਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹੌ ਦਿਵੌਕਸੌ । ਭਰ੍ਤਾਰਮਨੁਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗੀ ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਵਿਭਾਵਸੋਃ । । ੩੨ ਅਸ਼੍ਵਿਨਾਵੂਚਤੁਃ ਆਯਾਤੁ ਚ ਵਿਸ਼ਤ੍ਵਦ੍ਯ ਚ੍ਯਵਨੋ ਵੈष੍ਣਵੀਜਲਮ੍ । ਤਤੋ ਨੌ ਮਧ੍ਯਗਂ ਹ੍ਯੇਕਂ ਵृਣੀष੍ਵਾਨ੍ਯਂ ਯਮਿਚ੍ਛਤਿ । । ੩੩ ਤਾਵਬ੍ਰੂਤਾਂ ਸੁਕਨ੍ਯਾਂ ਤੁ ਗਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛ ਸ੍ਵਕਂ ਪਤਿਮ੍ । ਤਂ ਚ ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰਾਗਚ੍ਛ ਨੌ ਸਨ੍ਨਿਧੌ ਪੁਨਃ । । ੩੪. ਆਵਾਮਤ੍ਰੈਵ ਤਿष੍ਠਾਵੋ ਯਾਵਦਾਗਮਨਂ ਤਵ । ਸਾ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਹ ਭਰ੍ਤਾਰਮਸ਼੍ਵਿਨਾਵੇਵਸੂਚਤੁਃ
ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੂਜੇ ਚੰਦ੍ਰ ਦਿਨ ਨੂੰ, ਰਾਜਨ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ। ਇਹ ਸਭ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਾਲਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹਨ। ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਸੁਕੰਯਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੌਤੁਕ ਨਾਲ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸੁਕੰਯਾ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਕੰਯਾ ਨੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਆਏ ਤੇ ਸੁਕੰਯਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣ ਲੈ। ਸੁਕੰਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗ ਮਿਲਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਚਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗ ਮਿਲੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਚੰਦ੍ਰ ਦਿਨ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਹਣਾਪਣ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਸਕਦੀ ਹੈਂ।