ਦੀਪਾਗ੍ਨਿਃ ਪਾਵਕੋ ਨਾਮ ਗृਹ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਧਰਣੀਪਤਿਃ
ਦੀਪਾਗਨੀ, ਜੋ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਮਧ੍ਯਮਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਥਮਭਾਗੇऽਗ੍ਨਿਨਾਮਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮਧਯਮ ਭਾਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਵਾਲਾ ਸਤਾਰਾਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ । । ऽ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਨਾਰਾਯਣਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਨਰਂ ਚੈਵ ਨਰੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਦੇਵੀਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਂ ਚੈਵ ਤਤੋ ਜਯਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ । । ੧ ਜਯਤਿ ਪਰਾਸ਼ਰਸੂਨੁਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਹृਦਯਨਨ੍ਦਨੋ ਵ੍ਯਾਸਃ । ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯਕਮਲਗਲਿਤਂ ਵਾਙ੍ਮਯਮਮृਤਂ ਜਗਤ੍ਪਿਬਤਿ । । ੨ ਮੂਕਙ੍ਕਰੋਤਿ ਵਾਚਾਲਂ ਪਙ੍ਗੁ ਲਙ੍ਘਯਤੇ ਗਿਰਿਮ੍ । ਯਤ੍ਕृਪਾ ਤਮਹਂ ਵਨ੍ਦੇ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਮਾਧਵਮ੍ । । ੩ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਵਚਃ ਸਰੋਜਮਮਲਂ ਗੀਤਾਰ੍ਥਗਨ੍ਧੋਤ੍ਕਟਂ, ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨਕਕੇਸਰਂ ਹਰਿਕਥਾਸਮ੍ਬੋਧਨਾਬੋਧਿਤਮ੍ । ਲੋਕੇ ਸਜ੍ਜਨषਟ੍ਪਦੈਰਹਰਹਃ ਪੇਪੀਯਮਾਨਂ ਮੁਦਾ, ਭੂਯਾਦ੍ਭਾਰਤਪਙ੍ਕਜਂ ਕਲਿਮਲਪ੍ਰਧ੍ਵਂਸਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ । । ੪ ਯੋ ਗੋਸ਼ਤਂ ਕਨਕਸ਼ृਙ੍ਗਮਯਂ ਦਦਾਤਿ, ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਵੇਦਵਿਦੁषੇ ਚ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਾਯ । ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਭਵਿष੍ਯਸੁਕਥਾਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਤ੍ਸਮਗ੍ਰਾਂ, ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਮਂ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯ ਚ ਤਸ੍ਯ ਚੈਵ । । ੫ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ਮਜਃ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਸੁਖਾਵਹਾਨਿ । ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਸੌਖ੍ਯਾਯ ਭਵਿष੍ਯਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਕਲੌ ਯੁਗੇ ਭਾਵਿ ਲਿਲੇਖ ਸਰ੍ਵਮ੍ । । ੬ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸਰ੍ਵਰ੍षਿਵਰਪ੍ਰਮੁਖ੍ਯੈਃ ਪਰਾਸ਼ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਃ ਪ੍ਰਣੀਤਾਨ੍ । ਸ੍ਮृਤ੍ਯੁਕ੍ਤਧਰ੍ਮਾਗਮਸਂਹਿਤਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਮਾਸਾਦਵਦਦ੍ਭਵਿष੍ਯਮ੍ । । ੭ ਅਲ੍ਪਾਯੁषੋ ਲੋਕਜਨਾਨ੍ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਹੀਨਾਨ੍ਪਸ਼ੁਵਤ੍ਸੁਚੇष੍ਟਾਨ੍ । ਤੇषਾਂ ਸੁਖਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਨਾਯ ਵ੍ਯਾਸਃ ਪੁਰਾਣਂ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਚਕਾਰ । । ੮ ਜਯਤਿ ਭੁਵਨਦੀਪੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਲੋਕਕਰ੍ਤ੍ਤਾ, ਜਯਤਿ ਚ ਸ਼ਿਤਿਦੇਹਃ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਃਧਨ੍ਵਾ ਮੁਰਾਰਿਃ । । ਜਯਤਿ ਚ ਸ਼ਸ਼ਿਮੌਲੀ ਰੁਦ੍ਰਨਾਮਾਭਿਧੇਯੋ, ਜਯਤਿ ਚ ਸ ਤੁ ਦੇਵੋ ਭਾਨੁਮਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਃ । । ੧ ਸ਼੍ਰਿਯਾਵृਤਂ ਤੁ ਰਾਜਾਨਂ ਸ਼ਤਾਨੀਕਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਅਭਿਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਮਹਰ੍षਯਃ । । ੨ ਭृਗੁਰਤ੍ਰਿਰ੍ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ । ਪਰਾਸ਼ਰਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰ੍ਜੈਮਿਨਿਸ੍ਤਥਾ । । ੩ ਮੁਨਿਃ ਪੈਲੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਗੌਤਮਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਮੁਨਿਰ੍ਧੀਮਾਂਸ੍ਤਥਾ ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ । । ੪ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੌਨਕਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਦਕ੍ਸ਼ੋऽਙ੍ਗਿਰਾਸ੍ਤਥਾ ਗਰ੍ਗੋ ਗਾਲਵਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤਪਾਃ । । ੫ ਤਾਨਾਗਤਾਨृषੀਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਤਾਨੀਕੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਅਭਿਗਮ੍ਯ ਮਹਾਮਤਿਃ । । ੬ ਪੁਰੋਹਿਤਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਅਰ੍ਧ੍ਯਂ ਗਾਂ ਸ੍ਵਾਗਤੇਨ ਚ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭृਸ਼ਮ੍ । । ੭ ਸੁਖਾਸੀਨਾਂਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਨਿਰਾਤਙ੍ਕਾਨ੍ ਗਤਕ੍ਲਮਾਨ੍ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਣਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਬਾਹੁਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । । ੮ ਇਦਾਨੀਂ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਭੁਵਿ ਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਆਤ੍ਮਨੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾ! ਤਥਾ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ੋ ਬਲਮ੍ । । ੯ ਧਨ੍ਯੋऽਹਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾ ਚ ਯਤੋ ਮਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਗਤਾਃ । ਯੇषਾਂ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਪੂਯਤੇ ਨਰਃ । । 1.1.੧੦ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਆਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਥਯਧ੍ਵਮ੍ ਮਹਾਬਲਾਃ! । । ੧੧ ਯੇਨਾਹਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛੇ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਯਥਾਗਤੋ ਮਮ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵੈ ਭਾਰਤਂ ਪੁਰਾ । । ੧੨ ਤਥੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਵੈ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੇ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਮਿਥਸ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਚ ੧ ਭृਸ਼ਮ੍ ਤਦਾ । । ੧੩ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਸਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਵ੍ਯਾਸਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯ ਵਿਭੋ! ਏष ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਤਿ । । ੧੪ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ! ਵਯਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਮਃ । ਤਿष੍ਠਮਾਨੇ ਗੁਰੌ ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਕਥਂ ਵਕ੍ਤਿ ਮਹਾਮਤੇ! । । ੧੫ ੨ਅਯਂ ਗੁਰੁਃ ਸਦਾਸ੍ਮਾਕਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਥਾ । ਕृਪਾਲੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਚਾਯਂ ਤਥਾ ਦਿਵ੍ਯਵਿਧਾਨਵਿਤ੍ । । ੧੬ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਾਵਨਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੇਨੋਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । ੧੭ ਬਿਭੇਤਿ ਗਹਨਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਲ੍ਲੋਕੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰਿਵੌषਧਾਤ੍ । ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਚ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਮੁਨਿਨਾ ਵ੍ਯਾਹृਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੧੮ ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਦੁ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਿषਗੌषਧਮ੍ । ਤਥਾ ਰਮ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਭਾਰਤਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਮੁਨਿਃ । । ੧੯ ਆਸ੍ਤਿਕ੍ਯਾਰੋਹਸੋਪਾਨਮੇਤਦ੍ਭਾਰਤਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਰਕੌ ਲੋਕਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਵੇਕ੍ਸ਼ਤੇ । । 1.1.੨੦ ਦੇਵਤਾਤੀਰ੍ਥਤਪਸਾਂ ਭਾਰਤਾਦੇਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਨ ਜਨ੍ਯਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿਕਤਾ ਤਸ੍ਯ ਮੀਮਾਂਸਕੈਰਪਿ । । ੨੧ ਵਿष੍ਣੌ ੧ ਦੇਵੇषੁ ਵੇਦੇषੁ ਗੁਰੁषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇषੁ ਚ । ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਭਾਰਤਾਦੇਵ ਧੀਮਤਾਮ੍ । । ੨੨ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਭਰਤਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰੇਵ ਹਿ । ਅਜਿਹ੍ਮੋ ਭਾਰਤਃ ਪਨ੍ਥਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਪਦਗਾਮਿਨਾਮ੍ । । ੨੩ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋ ਭਾਰਤੇ ਕृਤਃ । ਅਨਿਤ੍ਯਤਾਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਯੇ । । ੨੪ ਵਿਪਤ੍ਤਿਂ ਭਾਰਤਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵृष੍ਣਿਪਾਣ੍ਡਵਸਮ੍ਪਦਾਮ੍ । ਦੁਃਖਾਵਸਾਨਾਦ੍ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਪੁਣ੍ਯਂ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । । ੨੫ ਏਵਂਵਿਧਂ ਭਾਰਤਂ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਸੋऽਯਂ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਵ੍ਯਾਸਰੂਪੀ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । । ੨੬ ਸ ਤੇषਾਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਯੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਪ੍ਰਸਾਦਯਾਮਾਸ ਮੁਨਿਂ ਵ੍ਯਾਸਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍ । । ੨੭ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਅਞ੍ਜਲਿਃ ਸ਼ਿਰਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍! ਕृਤੋऽਯਂ ਪਾਦਯੋਸ੍ਤਵ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ੫ ਤੁ ਯੇਨਾ ਪੂਤਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇ । । ੨੮ ਸਮੁਦ੍ਧਰ ਭਵਾਦਸ੍ਮਾਤ੍ਕੀਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਕਥਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਯਥਾ ਮਮ ਪਿਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੀਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਾਰਤਮ੍ । । ੨੯ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਏष ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰ੍ਮੇ ਕਥਯਿष੍ਯਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰਭੋ! । । 1.1.੩੦ ਯਦਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਪ੍ਰੀਤਿਦਂ ਚਾਦ੍ਭੁਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ਼੍ਰਵ੍ਯਂ ਭਰਤਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਮ੍ । । ੩੧ ਯਥਾ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨੇਨ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਿਤੁਸ੍ਤਵ । ਮਹਾਭਾਰਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਵ੍ਯਪੋਹਨਮ੍ । । ੩੨ ਅਥ ਤਮृषਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਸਾਧੁ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਵ੍ਯਾਸੇਨਾਮਿਤਬੁਦ੍ਧਿਨਾ । । ੩੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਂ ਪृਚ੍ਛ ਰਾਜਰ੍षੇ! ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍ । ਅਸ੍ਮਾਕਮਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਜਾਯਤੇ ਮਤਿਃ । ਅਥ ਵ੍ਯਾਸੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੁਮਨ੍ਤੁਮृषਿਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੩੪ ਕਥਯਾਸ੍ਮੈ ਕਥਾਸ੍ਤਾਤ! ਯਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੋਦਤੇ ਨृਪਃ । ਭਾਰਤਾਦਿਕਥਾਨਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਰਮਤੇ ਮਨਃ । । ੩੫ ਅਸਾਵਪਿ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਾਵਂ ਮਹਾਮਤੇਃ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ऋषੀਣਾਂ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੩੬ ਚਕਾਰ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸ ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਰਾਜ੍ਞੇ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰ! ऋषੀਣਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੩੭ ਅਥ ਰਾਜਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਆਜਮੀਢੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ । । ੩੮ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਪੁਣ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍! ਪਾਵਨਾਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਯ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ! ਮੁਚ੍ਯੇऽਹਂ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਾਤ੍ । । ੩੯ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਨ੍ਤਿ ਪੁष੍ਪਾਨਿ ਭਾਰਤ । ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਰੋ ਰਾਜਨ੍! ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ । । 1.1.੪੦ ਕਿਮਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਵੈ । ਭਾਰਤਾਦਿਕਥਾਨਾਂ ਤੁ ਯਾਸੁ ਧਰ੍ਮਾਦਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੪੧ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਮਤਾਨਿ ਕਾਨਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ੧! ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਵ੍ਰਤ! । ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਰੋ ਵਿਪ੍ਰ! ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ । । ੪੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤਾਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮਨੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਮੋऽਙ੍ਗਿਰਾਃ । ਵਸਿष੍ਠਦਕ੍ਸ਼ਸਂਵਰ੍ਤਸ਼ਾਤਾਤਪਪਰਾਸ਼ਰਾਃ । । ੪੩ ਆਪਸ੍ਤਮ੍ਬੋऽਥ ਉਸ਼ਨਾ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨਬृਹਸ੍ਪਤੀ । ਗੌਤਮਃਸ਼ਙ੍ਖਲਿਖਿਤੌ ਹਾਰੀਤੋऽਤ੍ਰਿਰਥਾਪਿ ਵਾ । । ੪੪ ਏਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚ ਭਾਰਤ! । ਵृਨ੍ਦਾਰਕਪੁਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਮੋਦਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੪੫ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਯਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਵ੍ਰਤ! । ਨੇਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ! ੩ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਹਿ ਦ੍ਵਿਜ! । । ੪੬ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨ ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਵਚਨਂ ਸ਼ृਣੁ । । ੪੭ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਯਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤ! । ਭਵਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ਸ਼੍ਰੁਤਾਨਿ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ । । ੪੮ ਵਿਸ਼ੇषਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ! । । ੪੯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿषੁ ਵਰ੍ਣੇषੁ ਤ੍ਰਿषੁ ਵੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਃ । ਮਨ੍ਵਾਦੀਨਿ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਥਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । 1.1.੫੦ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭृਸ਼ਂ ਦੀਨਾਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਪ੍ਰਭੋ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰਵਨੇ ਕਥਮ੍ । । ੫੧ ਆਗਮੇਨ ਵਿਹੀਨਾ ਹਿ ਅਹੋ ਕष੍ਟਂ ਮਤਂ ਮਮ੍ । ਕਸ਼੍ਚੈषਾਮਾਗਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪੁਰਾ ਦ੍ਵਿਜਮਨੀषਿਭਿਃ । । ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਛ੍ਰੇਯਸੇ ਚ ਤਥੋਭਯੋਃ । । ੫੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ । ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ । । ੫੩ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ੧ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਸ਼ृਣੁ ਤਾਨਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਵਿਸ਼ੇषਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਾਵਨਾਨਿ ਮਨੀषਿਭਿਃ । । ੫੪ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਚਰਿਤਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਚ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ । । ੫੫ ਤਥੋਕ੍ਤਂ ਭਾਰਤਂ ਵੀਰ! ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯੇਣ ਧੀਮਤਾ । ਵੇਦਾਰ੍ਥਸਕਲਂ ਯੋਜ੍ਯ੩ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਪ੍ਰਭੋ! । । ੫੬ ਕृਪਾਲੁਨਾ ਕृਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ । ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਭਵਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਕृਤਂ ਪੋਤੋ ਹ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੫੭ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਅष੍ਟੌ ਵ੍ਯਾਕਰਣਾਨਿ ਚ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੂਨੁਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਭਾਰਤਸਂਹਿਤਾਮ੍ । । ੫੮ ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषੋ ਰਾਜਨ੍! ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚੈਨ੍ਦ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੫੯ ਯਾਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਤੋ ਰੌਦ੍ਰਂ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਵਾਰੁਣਂ ਤਥਾ । ਸਾਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮष੍ਟਮਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਤਥਾ । । 1.1.੬੦ ਏਤਾਨਿ ਵ੍ਯਾਕਰਣਾਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਪਾਦ੍ਮਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਚ ਸ਼ੈਵਂ ਭਾਗਵਤਂ ਤਥਾ । । ੬੧ ਤਥਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਰਦੀਯਂ ਚ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਂ ਚ ਸਪ੍ਤਮਮ੍ । ਆਗ੍ਨੇਯਮष੍ਟਮਂ ਵੀਰ ਭਵਿष੍ਯਂ ਨਵਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੬੨ ਦਸ਼ਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤਂ ਲੈਙ੍ਗਮੇਕਾਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਵਾਰਾਹਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਮ੍ । । ੬੩ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਂ ਵਾਮਨਂ ਚ ਕੌਰ੍ਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਗਾਰੁਡਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । । ੬੪ ਏਤਾਨਿ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਦਾ । । ੬੫ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਾਣਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਕਿਮਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮੇषਾਂ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । । ੬੬ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਭਾਰਤਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਤਾਤਸ੍ਯਾਙ੍ਕਗਤੇਨ ਤੁ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । ੬੭ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭਵਿष੍ਯਂ ਨ ਤੁ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਪੁਰਾਣਂ ਵਦ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਭਵਿष੍ਯਂ ਕੌਤੁਕਂ ਹਿ ਮੇ । । ੬੮ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ੪ ਮਾਨਦ । ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਦਤੋ ਰਾਜਨ੍ ਪੁਰਾਣਂ ਨਵਮਂ ਮਹਤ੍ । । ੬੯ ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਾਨਵੋ ਨृਪ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ ਭਾਨੌ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । 1.1.੭੦ ਇਦਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵਿਦੁषਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨੇਦਮਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ, ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੋ।
੭੧ ਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯੇਭ੍ਯ ਏਵ ਹਿ । ਅਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਿਨਾ । । ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਨਾਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਕਦਾਚਨ
ਇਹ ਗਿਆਨ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਨਹੀਂ।
੭੨ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਂ ਪੁਰਤਃ ੧ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ । । ੭੩ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਹਿ ਵੈ ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੂਦ੍ਰੈਰ੍ਵਿਨਾ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਨ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ । ੭੪ ਇਦਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਧੀਯਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਃ । ਮਨੋਵਾਗ੍ਦੇਹਜੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਦੋषੈਰ੍ਨ ਲਿਮ੍ਪਤੇ । । ੭੫ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਚਾਪਿ ਯੇ ਰਾਜਨ੍ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ । ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਤਕੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚ ਦਿਵਂ ਪ੍ਰਭੋ । । ੭੬ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਰ੍ਣਾਨ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਸ ਗੁਰੁਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਿਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੭੭ ਸ ਪੂਜ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਰ੍ਣੈਰ੍ਨਰਾਧਿਪ । ਪृਥਿਵੀਂ ਚ ਤਥੈਵੇਮਾਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਮੇਕੋऽਪਿ ਸੋऽਰ੍ਹਤਿ । । ੭੮ ਇਦਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਇਦਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਂ ਸਤਤਮਿਦਂ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਪਰਮ੍ । । ੭੯ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਧਰ੍ਮੋऽਖਿਲੇਨੋਕ੍ਤੋ ਗੁਣਦੋषੌ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਚਾਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ । । 1.1.੮੦ ਆਚਾਰਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜਃ । । ੮੧ ਆਚਾਰਾਦ੍ਵਿਚ੍ਯੁਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨ ਵੇਦਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਆਚਾਰੇਣ ਚ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਫਲਭਾਕ੍ਸ੍ਮृਤਃ । । ੮੨ ਏਵਮਾਚਾਰਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਮੁਨਯੋ ਗਤਿਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤਪਸੋ ਮੂਲਮਾਚਾਰਂ ਜਗृਹੁਃ ਪਰਮ੍ । । ੮੩ ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਮਾਨਵਾ ਰਾਜਨ੍ਨਾਚਾਰਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ ਸਦਾ । ਏਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰਾਣੇ ਤੁ ਆਚਾਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਨਮ੍ । । ੮੪ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਾਨਿ ਚ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਧਿਰੁਤ੍ਤਮਃ । । ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚੇਤਿਹਾਸਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਨृਪ । । ੮੫ ਤਥਾਸ੍ਮਿਨ੍ਕਥ੍ਯਤੇ ਰਾਜਨ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾਚਕਸ੍ਯ ਤੁ । ਵ੍ਰਤਚਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਾਃ ਸ੍ਨਾਤਕਸ੍ਯ ਪਰੋ ਵਿਧਿਃ । । ੮੬ ਦਾਰਾਦਿਗਮਨਂ ਚੈਵ ਵਿਵਾਹਾਨਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਪੁਂਸਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਰਾਜਨ੍ਯੋषਿਤਾਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੮੭ ਮਹਾਯਜ੍ਞਵਿਧਾਨਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਲ੍ਪਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਾਤ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਯਾਃ ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੮੮ ਵृਤ੍ਤੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵ ਸ੍ਨਾਤਕਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਚ ਸ਼ੌਚਂ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੇਵ ਚ । । ੮੯ ਸ੍ਤ੍ਰੀਧਰ੍ਮਯੋਗਸ੍ਤਾਪਸ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਸਂਨ੍ਯਾਸ ਏਵ ਚ । ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮੋ ਹ੍ਯਖਿਲਃ ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ । । 1.1.੯੦ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਵਿਤੁਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤੇ । ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੯੧ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਤਕਸ੍ਯ ਚ । ਦੁਰ੍ਗਾਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਮਤੇ । । ੯੨ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ੧ ਸਂਵਿਧਾਨਂ ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰਪਿ । ਵਿਭਾਗਂ ਧਰ੍ਮਦ੍ਯੂਤਂ ਚ ਕਥਕਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ । । ੯੩ ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰੋਪਚਾਰਂ ਚ ਸਂਕੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਚ ਸਂਭਵਮ੍ । ਆਪਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਧਿਂ ਤਥਾ । । ੯੪ ਸਂਧ੍ਯਾਵਿਧਿਂ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਸ੍ਨਾਨਤਰ੍ਪਣਯੋਰ੍ਵਿਧਿਮ੍ । ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਵਿਧਿਂ ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਭੋਜ੍ਯਵਿਧਿਂ ਨृਪ । । ੯੫ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਸ੍ਯ ਚਰਣਵ੍ਯੂਹਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਂਸਾਰਗਮਨਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮਸਮ੍ਭਵਮ੍ । । ੯੬ ਨੈਃਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਚ ਗੁਣਦੋषਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਦਾਰਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਪਾਤ੍ਰਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੯੭ ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਚਾਪਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਨृਪ । ਜਾਤਿਧਰ੍ਮਾਨ੍ਕੁਲਧਰ੍ਮਾਨ੍ਵੇਦਧਰ੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ੧ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । । ੯੮ ਵੈਤਾਨਵ੍ਰਤਿਕਾਨਾਂ ਚ ਤਥਾਸੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ਵਿਭੁਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕੁਰੁਕੁਲਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼ਂਕਰਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ । । ੯੯ ਸ਼ਂਕਰੇਣ ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਥਿਤਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਵਿष੍ਣੁਨਾਪਿ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਰਦਾਯ ਮਹੀਪਤੇ । । 1.1.੧੦੦ ਨਾਰਦਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਞ੍ਛਕ੍ਰਃ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਪਿ ਪਰਾਸ਼ਰਃ । ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵ੍ਯਾਸਾਦਪਿ ਮਯਾ ਵਿਭੋ । । ੧੦੧ ਏਵਂ ਪਰਮ੍ਪਰਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪੁਰਾਣਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਮਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਪਰਂ ਹਿਤਮ੍ । । ੧੦੨ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਸਂਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਨਰਰ੍षਭ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨੀਹ ਮਨੀषਿਭਿਃ । । ੧੦੩ ਪੁਨਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਂ ਗਤਾਨੀਹ ਆਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਵृष । ਯਥਾ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਂ ਤਥਾ ਚੇਦਂ ਭਵਿष੍ਯਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੧੦੪ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਲੋਕਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਤਮੇਵ ਹਿ । ਭਵਿष੍ਯਮੇਤਦृषਿਣਾ ਲਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਕृਤਮ੍
੧੦੫ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਇਦਂ ਫਲਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ऋਦ੍ਧਿਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । । ੧੦੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਕਥਾਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਨੇ ਪ੍ਰਥਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਿਆਈ, ਧਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸृष੍ਟਿਵਰ੍ਣਨਂ ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਞ੍ਚਮਾਸ੍ਯਾਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਞ੍ਚ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੇਦਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪੁਰਾਣਂ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰਾਜਨ੍ਪੁਰੁषੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ । । ੧ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਚਾਤ੍ਰ ਵੈ ਪਞ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੨ ਤृਤੀਯਂ ਸ਼ੈਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਪਞ੍ਚਮਂ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਾਖ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੈਃ ਸੁਪੂਜਿਤਮ੍ । । ੩ ਏਤਾਨਿ ਤਾਤ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਂਸ਼ੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ । । ੪ ਵਂਸ਼ਾਨੁਚਰਿਤਂ ਚੈਵ ਪੁਰਾਣਂ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਭਿਰ੍ਭੂषਿਤਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੫ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾ ਮੀਮਾਂਸਾ ਨ੍ਯਾਯਵਿਸ੍ਤਰਃ । ਪੁਰਾਣਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯੇਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ । । ੬ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੋ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ । ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ੈਵ ਤਾਃ । । ੭ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗੋ ਭੂਤਾਨਾਮਿਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਾਪਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਾਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । । ੮ ਜਗਦਾਸੀਤ੍ਪੁਰਾ ਤਾਤ ਤਮੋਭੂਤਮਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਅਵਿਜ੍ਞੇਯਮਤਰ੍ਕ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਿਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੯ ਤਤਃ ਸ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ੋ ਹ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਞ੍ਜਯਨ੍ਨਿਦਮ੍ । ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਵृਤ੍ਤੌਜਾਃ ਪ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤਸ੍ਤਮਨਾਸ਼ਨਃ
ਹੁਣ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1.2.੧੦ ਯੋऽਸਾਵਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋऽਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਯੋऽਚਿਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸ ਏष ਸ੍ਵਯਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । । ੧੧ ਯੋऽਸੌ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਕੋ ਲੋਕੇ ਤਥਾ ਯਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਭਾਸ੍ਕਰਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੧੨ ਸੋऽਭਿਧ੍ਯਾਯ ਸ਼ਰੀਰਾਤ੍ਸ੍ਵਾਤ੍ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਤ ਏਵ ਸਸਰ੍ਜਾਦੌ ਤਾਸੁ ਵੀਰ੍ਯਮਵਾਸृਜਤ੍ । । ੧੩ ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । ਬੀਜਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਥਾ ਰੇਤ ਉਗ੍ਰਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੧੪ ਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਕਥਿਤਾਨਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ । ਤਦਣ੍ਡਮਭਵਦ੍ਧੈਮਂ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਕੁਲਂ ਵਿਭੋ । । ੧੫ ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ । ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਪਿਤਾਮਹਃ । । ੧੬ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਪੁਰੁषੋ ਵੇਧਾਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਥਾ । ਪਰ੍ਯਾਯਵਾਚਕੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦੈਰੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ । । ੧੭ ਸਦਾ ਮਨੀषਿਭਿਸ੍ਤਾਤ ਵਿਰਞ੍ਚਿਃ ਕਞ੍ਜਜਸ੍ਤਥਾ
ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਅਪਹੁੰਚੀ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਤृਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਾਦਾਰਭ੍ਯ ਸਮਾਸਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸਂਸ੍ਕਾਰਵਰ੍ਣਨਮਾਚਮਨਾਦਿਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਞ੍ਚ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਆਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਮੇ ਧਰ੍ਮਂ ਕਥਯਸ੍ਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਂ ਪੁਂਸਵਨਂ ਸੀਮਨ੍ਤੋਨ੍ਨਯਨਂ ਤਥਾ । ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਚੂਡਾਮੌਞ੍ਜੀਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ । । ੨ ਬੈਜਿਕਂ ਗਾਰ੍ਭਿਕਂ ਚੈਨੋ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮਪਮृਜ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇਨ ਵ੍ਰਤੈਰ੍ਹੋਮੈਸ੍ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯੇਨੇਜ੍ਯਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤੈਃ । । ੩ ਮਹਾਯਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਯਂ ਯਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਨੁਃ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾ ਸਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਨੁਃ । । ੪ ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਾਭਿਕਰ੍ਤਨਾਤ੍ਪੁਂਸੋ ਜਾਤਕਰ੍ਮ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਹਿਰਣ੍ਯਮਧੁਸਰ੍ਪਿषਾਮ੍ । । ੫ ਨਾਮਧੇਯਂ ਦਸ਼ਮ੍ਯਾਂ ਤੁ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਮਪਰੇ ਰਾਜਨ੍ਮਾਸਿ ਪੂਰ੍ਣੇ ਤਥਾ ਪਰੇ । । ੬ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੇऽਹਨਿ ਤਥਾऽਨ੍ਯੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ । ਪੁਣ੍ਯੇ ਤਿਥੌ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਚ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਚ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤੇ । । ੭ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਂ ਤਾਤ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮੇਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਰਾਜਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਂ ੧ ਤੁ ਇਨ੍ਦੁਵਰ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਗਰਭਾਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਧਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਧਨਵਰ੍ਧਨੇਤਿ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾਸੇਤਿ ਹੀਨਜੇ । । ੯ ਮਨੁਨਾ ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਮ੍ਨੋ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼ਰ੍ਮਵਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਰਕ੍ਸ਼ਾਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । 1.3.੧੦ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਪੁष੍ਟਿਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇष੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸੁਖੋਦ੍ਯਮਕ੍ਰੂਰਂ ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਾਰ੍ਥਮਨੋਰਮਮ੍ । । ੧੧ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਂ ਦੀਰ੍ਘਵਰ੍ਣਾਨ੍ਤਮਾਸ਼ੀਰ੍ਵਾਦਾਭਿਧਾਨਵਤ੍ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇऽਹਨਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਨਿष੍ਕਮਣਂ ਗृਹਾਤ੍ । । ੧੨ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਮਾਸਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਥਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਮਤਂ ਵਿਭੋ । षष੍ਠੇऽਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਮਾਸਿ ਯਥੇष੍ਟਂ ਮਙ੍ਗਲਂ ਕੁਲੇ । । ੧੩ ਚੂਡਾਕਰ੍ਮ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਪ੍ਰਥਮੇऽਬ੍ਦੇ ਤृਤੀਯੇ ਵਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੧੪ ਗਰ੍ਭਾष੍ਟਮੇऽਬ੍ਦੇ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯੋਪਨਾਯਨਮ੍ । ਗਰ੍ਭਾਦੇਕਾਦਸ਼ੇ ਰਾਜਨ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੧੫ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇऽਬ੍ਦੇऽਪਿ ਗਰ੍ਭਾਤ੍ਤੁ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸਕਾਮੇਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮੇ । । ੧੬ ਬਲਾਰ੍ਥਿਨਾ ਤਥਾ ਰਾਜ੍ਞਃ षष੍ਠੇ ऽਬ੍ਦੇ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਹਿ । ਅਰ੍ਥਕਾਮੇਨ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਅष੍ਟਮੇ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੧੭ ਆषੋਡਸ਼ਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤੇਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਨ੍ਧੋਰਾਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤੇਰ੍ਵਿਸ਼ਃ । । ੧੮ ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਯੇ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾਕਾਲਮਸਂਸ੍ਕृਤਾਃ । ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਪਤਿਤਾ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਾ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਸ੍ਤੋਮਾਦृਤੇ ੩ ਕ੍ਰਤੋਃ । । ੧੯ ਨ ਚਾਪ੍ਯੇਭਿਰਪੂਤੈਸ੍ਤੁ ਆਪਦ੍ਯਪਿ ਹਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਯੌਨਂ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਚਰੇਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਸਹ । । 1.3.੨੦ ਭਵਨ੍ਤਿ ਰਾਜਂਸ਼੍ਚਰ੍ਮਾਣਿ ਵ੍ਰਤਿਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਕਾਰ੍ष੍ਣਰੌਰਵਵਾਸ੍ਤਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਂ ਨृਪ । । ੨੧ ਵਸ਼ੀਰਂਸ਼੍ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਤੁ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ੋ ਰਾਜਞ੍ਛਾਣਕ੍ਸ਼ੌਮਾਦਿਕਾਨਿ ਚ । । ੨੨ ਮੌਞ੍ਜੀ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਸਮਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਮੇਖਲਾ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਚ ਮੌਰ੍ਵੀਜ੍ਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਣਤਾਨ੍ਤਵੀ । । ੨੩ ਮੁਞ੍ਜਾਲਾਭੇ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਕੁਸ਼ਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਬਲ੍ਵਜੈਃ । ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਤਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨੈਕੇਨ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰੇਵ ਚ । । ੨੪ ਕਾਰ੍ਪਾਸਮੁਪਵੀਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਵृਤਂ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ । ਸ਼ਣਸੂਤ੍ਰਮਯਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਵਿਕਸੌਤ੍ਰਿਕਮ੍ । । ੨੫ ਪੁष੍ਕਰਾਣਿ ਤਥਾ ਚੈषਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਤੁ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬੈਲ੍ਵਪਾਲਾਸ਼ੌ ਤृਤੀਯਂ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਜਂ ਨृਪ । । ੨੬ ਵਾਟਖਾਦਿਰੌ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤੁ ਤਥਾਨ੍ਯਂ ਵੇਤਸੋਦ੍ਭਵਮ੍ । ਪੈਲਵੋਦੁਮ੍ਬਰੌ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਜਮੇਵ ਹਿ । । ੨੭ ਦਣ੍ਡਾਨੇਤਾਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਧਰ੍ਮਤੋऽਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਧਾਰਿਤੁਮ੍ । ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਦਣ੍ਡਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । । ੨੮ ਲਲਾਟਸਮ੍ਮਿਤੋ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਨਾਸਾਨ੍ਤਿਕੋ ਵਿਸ਼ਃ । ऋਜਵਸ੍ਤੇ ਤੂ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸੌਮ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ । । ੨੯ ਅਨੁਦ੍ਵੇਗਕਰਾ ਨॄਣਾਂ ਸਤ੍ਵਚੋ ਨਾਗ੍ਨਿਦੂषਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਚੇਪ੍ਸਿਤਂ ਦਣ੍ਡਮੁਪਸ੍ਥਾਯ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । 1.3.੩੦ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗੁਰੁਂ ਤਥਾ ਪੂਜ੍ਯ ਚਰੇਦ੍ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਭਵਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਚਰੇਦ੍ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਮੁਪਨੀਤੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । । ੩੧ ਭਵਨ੍ਮਧ੍ਯਂ ਤੁ ਰਾਜਨ੍ਯੋ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਦੁਤ੍ਤਰਮ੍ । ਮਾਤਰਂ ਵਾ ਸ੍ਵਸਾਰਂ ਵਾ ਮਾਤੁਰ੍ਵਾ ਭਗਿਨੀਂ ਨਿਜਾਮ੍ । । ੩੨ ਭਿਕ੍ਸ਼ੇਤ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਾ ਚੈਨਂ ਨਾਵਮਾਨਯੇਤ੍ । ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਰਜਤਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਸਾ ਪਾਤ੍ਰੇऽਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੩੩ ਸਮਾਹृਤ੍ਯ ਤਤੋ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਯਾਵਦਰ੍ਥਮਮਾਯਯਾ । ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਗੁਰਵੇऽਸ਼੍ਨੀਯਾਦਾਚਮ੍ਯ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । । ੩੪ ਆਯੁष੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਸ਼ਸ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੁਖਃ । ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ऋਤਂ ੧ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਉਦਙ੍ਮੁਖਃ । । ੩੫ ਉਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋ ਰਾਜਨ੍ਨਨ੍ਨਮਦ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਹਿਤਃ । ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚੋਪਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ਸਮ੍ਯਗਦ੍ਭਿਃ ਖਾਨਿ ਚ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ । । ੩੬ ਤਥਾਨ੍ਨਂ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਦ੍ਯਾਚ੍ਚੈਤਦਕੁਤ੍ਸਯਨ੍ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹष੍ਯੇਦ੍ਵੈ ਪ੍ਰਸੀਦੇਚ੍ਚਾਪਿ ਭਾਰਤ। । ੩੭ ਅਭਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਤਤੋऽਸ਼੍ਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯੇਵਂ ਮਨੁਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਪੂਜਿਤਂ ਤ੍ਵਸ਼ਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਬਲਮੋਜਸ਼੍ਚ ਯਚ੍ਛਤਿ। । ੩੮ ਅਪੂਜਿਤਂ ਤੁ ਤਦ੍ਭੁਕ੍ਤਮੁਭਯਂ ਨਾਸ਼ਯੇਦਿਦਮ੍
ਨੋਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਾਚ੍ਚੈਤਤ੍ਤਥਾਨ੍ਤਰਾ । । ੩੯ ਯਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਨਮਨ੍ਤਰਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਲੋਭਾਦਤ੍ਤਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਯਾਤਿ ਸ ਨਰ ਇਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ । । ਯਥਾਭਵਤ੍ਪੁਰਾ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਧਨਵਰ੍ਦ੍ਧਨਸਂਜ੍ਞਿਤਃ । । 1.3.੪੦ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਸ ਕਥਮਨ੍ਤਰਂ ਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਕਿਮਨ੍ਤਰਂ ਤਥਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਥਂ ਵਾ ਤਤ੍ਕृਤਂ ਭਵੇਤ੍ । । ੪੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਪੁਰਾ ਕृਤਯੁਗੇ ਰਾਜਨ੍ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਵਸਤਿ ਪੁष੍ਕਰੇ । ਧਨਵਰ੍ਧਨਨਾਮਾ ਵੈ ਸਮृਦ੍ਧੌ ਧਨਧਾਨ੍ਯਤਃ । । ੪੨ ਨਿਦਾਘਕਾਲੇ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਿਕਮ੍ । ਸਪੁਤ੍ਰਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤਥਾ ਵੈ ਮਿਤ੍ਰਬਨ੍ਧੁਭਿਃ । । ਆਹਾਰਂ ਕੁਰੁਤੇ ਰਾਜਨ੍ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਓ, ਨਾ ਦਿਓ। ਜੇ ਕੋਈ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਜਨਮ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਸਮੌ ਚਰਣੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਬਦ੍ਧਸ਼ਿਖੋ ਨृਪ । । ੫੮ ਨ ਤਿष੍ਠਨ੍ਨ ਚ ਸਂਜਲ੍ਪਂਸ੍ਤਥਾ ਚਾਨਵਲੋਕਯਨ੍ । ਨ ਤ੍ਵਰਨ੍ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਪਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਨ੍ਸੁਦੂਰਤਃ । । ੫੯ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਭਿਸ੍ਤਥਾਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਆਚਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਤਾਮਿਯਾਤ੍ । ਨੋष੍ਣਾਭਿਰ੍ਨ ਸਫੇਨਾਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਭਿਃ ਕਲੁषੇਣ ਚ । । 1.3.੬੦ ਵਰ੍ਣੇਨ ਰਸਗਨ੍ਧਾਭ੍ਯਾਂ ਹੀਨਾਭਿਰ੍ਨ ਚ ਭਾਰਤ । ਸਬੁਦ੍ਬੁਦਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਨਾਚਾਮੇਤ੍ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਨृਪ । । ੬੧ ਪਞ੍ਚਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕਰੇ । ਦੇਵਤੀਰ੍ਥਂ ਪਿਤृਤੀਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਮਾਨਦ । । ੬੨ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਸੌਮ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮੂਲੋਤ੍ਤਰਤੋ ਯੇਯਂ ਰੇਖਾ ਮਹੀਪਤੇ । । ੬੩ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯੇਤਦ੍ਵਸਿष੍ਠਾਦ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਕਾਯਂ ਕਨਿष੍ਠਿਕਾਮੂਲੇ ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਗ੍ਰੇ ਤੁ ਦੈਵਤਮ੍ । । ੬੪ ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਙ੍ਗੁष੍ਠਯੋਰਨ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਤੀਰ੍ਥਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਕਰਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸੌਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਦੇਵਕਰ੍ਮਣਿ । । ੬੫ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਬਲਿਹਰਣਂ ਪ੍ਰਵਿਕ੍ਸ਼ਪਣਮੇਵ ਚ । ਏਤਾਨਿ ਦੇਵਤੀਰ੍ਥੇਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੁਰੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ । । ੬੬ ਅਨ੍ਨਨਿਰ੍ਵਪਣਂ ਰਾਜਂਸ੍ਤਥਾ ਸਪਵਨਂ ੧ ਨृਪ । ਲਾਜਾਹੋਮਂ ਤਥਾ ਸੌਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । । ੬੭ ਕਮਣ੍ਡਲੂਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਧਿਪ੍ਰਾਸ਼ਨਮੇਵ ਚ । ਸੌਮ੍ਯਤੀਰ੍ਥੇਨ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਦਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । । ੬੮ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪਿਤृਤੀਰ੍ਥੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇਣ ਚਾਪਿ ਤੀਰ੍ਥੇਨ ਸਦੋषਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪਰਮ੍ । । ੬੯ ੨ਘਨਾਙ੍ਗੁਲਿਕਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਏਕਾਗ੍ਰਃ ਸੁਮਨਾ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਤ੍ਰਿਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਃ ਪਿਬੇਦਾਪੋ ਮੁਖਸ਼ਬ੍ਦਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । । 1.3.੭੦ ਸ਼ृਣੁ ਯਤ੍ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਚ ਯਥਾ ਸੁਰਾਨ੍ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਤ੍ਪਿਬੇਦਾਪ ऋਗ੍ਵੇਦਸ੍ਤੇਨ ਤृਪ੍ਯਤਿ । । ੭੧ ਯਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਭਾਰਤ । ਯਤ੍ਤृਤੀਯਂ ਸਾਮਵੇਦਸ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਭਾਰਤ । । ੭੨ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਨ੍ਮृਜੇਦਾਸ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਙ੍ਗੁष੍ਠਮੂਲਤਃ । ਅਥਰ੍ਵਵੇਦਃ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਤੇਨ ਰਾਜਨ੍ਨਸਂਸ਼ਯਃ । । ੭੩ ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਨਿ ਯਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਤਿ । ਯਨ੍ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਹਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਅਭਿषਿਞ੍ਚਤਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਃ । । ੭੪ ਤੇਨ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਵੈ ਰੁਦ੍ਰਂ ਸ਼ਿਖਾਮਾਲਭ੍ਯ ਵੈ ऋषੀਨ੍ । ਯਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਚਾਲਭਤੇ ਰਵਿਃ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਤੇਨ ਵੈ । । ੭੫ ਨਾਸਿਕਾਲਮ੍ਭਨਾਦ੍ਵਾਯੁਂ ਪ੍ਰੀਣਾਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਮਾਲਭੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਤੇਨ ਵੈ । । ੭੬ ਯਮਂ ਕੁਬੇਰਂ ਵਰੁਣਂ ਵਾਸਵਂ ਚਾਗ੍ਨਿਮੇਵ ਚ । ਯਦ੍ਬਾਹੁਮਨ੍ਵਾਲਭਤੇ ਏਤਾਨ੍ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਤੇਨ ੧ ਵੈ । । ੭੭ ਯਨ੍ਨਾਭਿਮਨ੍ਵਾਲਭਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮੇਵ ਚ । ਤੇਨ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਇਤੀਯਂ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ । । ੭੮ ਅਭਿषਿਞ੍ਚਤਿ ਯਤ੍ਪਾਦੌ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਤੇਨ ਵੈ । ਯਦ੍ਭੂਮ੍ਯਾਚ੍ਛਾਦਕਂ ਵਾਰਿ ਵਿਸਰ੍ਜਯਤਿ ਮਾਨਦ । । ੭੯ ਵਾਸੁਕਿਪ੍ਰਮੁਖਾਨ੍ਨਾਗਾਂਸ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਭਾਰਤ । ਯਦ੍ਬਿਨ੍ਦਵੋऽਨ੍ਤਰੇ ਭੂਮੌ ਪਤਨ੍ਤੀਹ ਨਰਾਧਿਪ । । 1.3.੮੦ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਂ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰੀਣਨ੍ਤੀਹ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾ ਲਭੇਤ ਚਾਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਨृਪ । । ੮੧ ਅਨਾਮਿਕਾਙ੍ਗੁष੍ਠਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਨਾਸਿਕਾਮਾਲਭੇਨ੍ਨृਪ । ਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁष੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਮੁਖਂ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ਭਰਤਰ੍षਭ । । ੮੨ ਕਨਿष੍ਠਿਕਾਙ੍ਗੁष੍ਠਕਾਭ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਣਮਾਲਭਤੇ ਨृਪ । ਅਙ੍ਗੁਲੀਭਿਸ੍ਤਥਾ ਬਾਹੁਮਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਤੁ ਮਙ੍ਗਲਮ੍ । । ੮੩ thumb|300px|ਅਙ੍ਗੁਲਯਃ thumb|300px|ਪੁਰਾਣੇषੁ ਅਙ੍ਗੁਲਿਵਿਨ੍ਯਾਸਃ thumb|300px|ਸਾਮਵੇਦੇ ਅਙ੍ਗੁਲਿਵਿਨ੍ਯਾਸਃ ਨਾਭਿਂ ਕੁਰੁਕੁਲਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼ਿਰਃ ਸਰ੍ਵਾਭਿਰੇਵ ਚ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠੋਗ੍ਨਿਰ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀ । । ੮੪ ਅਨਾਮਿਕਾ ਤਥਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਕਨਿष੍ਠਾ ਮਾਘਵਾ ਵਿਭੋ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਮਧ੍ਯਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਰਤਸਤ੍ਤਮ । । ੮੫ ਏਵਮਾਚਮ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਸਤਤਂ ਜਗਤ੍ । ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤਾਤ ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੮੬ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਜ੍ਯਃ ਸਦਾ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋ ਹਿ ਸਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇਣ ਵਿਪ੍ਰਤੀਰ੍ਥੇਨ ਨਿਤ੍ਯਕਾਲਮੁਪਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ । । ੮੭ ਕਾਯਤ੍ਰੈਦੇਸ਼ਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਨ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇਣ ਕਦਾਚਨ । ਹृਦ੍ਗਾਭਿਃ ਪੂਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਕਣ੍ਠਗਾਭਿਸ੍ਤੁ ਭੂਮਿਪਃ । । ੮੮ ਵੈਸ਼੍ਯੋਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਾਸ਼ਿਤਾਭਿਸ੍ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਸ੍ਪृष੍ਟਾਭਿਰਨ੍ਤਤਃ । ਉਦ੍ਧृਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਾਣਾਵੁਪਵੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧਃ । । ੮੯ ਸਵ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਵੀਤੀ ਨਿਵੀਤੀ ਕਣ੍ਠਸਂਜ੍ਞਿਤੇ । ਮੇਖਲਾਮਜਿਨਂ ਦਣ੍ਡਮੁਪਵੀਤਂ ਕਮਣ੍ਡਲੁਮ੍ । । 1.3.੯੦ ਅਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਸ੍ਯ ਵਿਨष੍ਟਾਨਿ ਗृਹ੍ਣੀਤਾਨ੍ਯਾਨਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ । ਉਪਵੀਤ੍ਯਾਚਮੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਰ੍ਜਾਨੁ ਮਹੀਪਤੇ । । ੯੧ ਏਵਂ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੋ ਹ੍ਯਾਚਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਤਾਂ ਯਾਤਿ ਭਾਰਤ । ਯਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਃ ਕਰਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਰੇਖਾ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਭਾਰਤ । । ੯੨ ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਯਾਃ ਸਰਿਤਃ ਸਰ੍ਵਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਭਾਰਤਸਤ੍ਤਮ । ਯਾਨ੍ਯਙ੍ਗੁਲਿषੁ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਗਿਰਯਸ੍ਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੈ । । ੯੩ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋ ਰਾਜਨ੍ਕਰੋ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਹਸ੍ਤੋਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਵਿਧਿਸ੍ਤਵਾਖ੍ਯਾਤੋ ਮਹੀਪਤੇ । । ੯੪ ਏषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਯੇਨਾਚਾਨ੍ਤੋ ਦਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੯੫ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣ੍ਯੁਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਤृਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਪ੍ਰਣਵਾਰ੍ਥਸਾਵਿਤ੍ਰੀਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੋਪਨਯਨਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਞ੍ਚ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਃ षੋਡਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਰਾਜਨ੍ਯਬਨ੍ਧੋਰ੍ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੇ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਧਿਕੇ ਤਤਃ । । ੧ ਅਮਨ੍ਤ੍ਰਿਕਾ ਸਦਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚੂਡਾ ਮਹੀਪਤੇ । ਸਂਸ੍ਕਾਰਹੇਤੋਃ ਕਾਯਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਲਂ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । । ੨ ਵੈਵਾਹਿਕੋ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਨੈਗਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਨਿਵਸੇਦ੍ਵਾ ਗੁਰੋਰ੍ਵਾਪਿ ਗृਹੇ ਵਾਗ੍ਨਿਪਰਿਕ੍ਰਿਯਾ । । ੩ ਏष ਤੇ ਕਥਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਨੌਪਨਾਯਨਿਕੋ ਵਿਧਿਃ । ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵ੍ਯਞ੍ਜਕਃ ਪਰਃ । । ੪ ਕਰ੍ਮਯੋਗਮਿਦਾਨੀਂ ਤੇ ਕਥਯਾਮਿ ਮਹਾਬਲ । ਉਪਨੀਯ ਗੁਰੁਃ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼ੌਚਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੫ ਆਚਾਰਮਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਂ ਚ ਸਨ੍ਧ੍ਯੋਪਾਸਨਮੇਵ ਚ । ਅਧ੍ਯਾਪਯੇਤ੍ਤੁ ਸਚ੍ਛਿष੍ਯਾਨ੍ਸਦਾਚਾਨ੍ਤ ਉਦਙ੍ਮੁਖਃ । । ੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਞ੍ਜਲਿਕਰੋ ਨਿਤ੍ਯਮਧ੍ਯਾਪ੍ਯੋ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਲਘੁਵਾਸਾਸ੍ਤਥੈਕਾਗ੍ਰਃ ਸੁਮਨਾ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ । । ੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰਮ੍ਭੇऽਵਸਾਨੇ ਚ ਪਾਦੌ ਪੂਜ੍ਯੌ ਗੁਰੋਃ ਸਦਾ । ਸਂਹਤ੍ਯ ਹਸ੍ਤਾਵਧ੍ਯੇਯਂ ਸ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਞ੍ਜਲਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੮ ਵ੍ਯਤ੍ਯਸ੍ਤਪਾਣਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯਮੁਪਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਗੁਰੋਃ । ਸਵ੍ਯੇਨ ਸਵ੍ਯਃ ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । । ੯ ਅਧ੍ਯੇष੍ਯਮਾਣਂ ਤੁ ਗੁਰੁਰ੍ਨਿਤ੍ਯਕਾਲਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । ਅਧੀष੍ਵ ਭੋ ਇਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਵਿਰਾਮੋऽਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਵਾਰਯੇਤ੍ । । 1.4.੧੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਣਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਦਾਵਨ੍ਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਨੋਙ੍ਕृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਰਸ੍ਤਾਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ । । ੧੧ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਚਾਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਥੋਙ੍ਕਾਰਂ ਦ੍ਵਿਜੋऽਰ੍ਹਤਿ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਕੂਲਾਨ੍ਪਰ੍ਯੁਪਾਸੀਨਃ ਪਵਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਵਿਤਃ । । ੧੨ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪੂਤਸ੍ਤਤਸ੍ਤ੍ਵੋਙ੍ਕਾਰਮਰ੍ਹਤਿ । ੴਕਾਰਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚਾਪਿ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੧੩ ਅਕਾਰਂ ਚਾਪ੍ਯੁਕਾਰਂ ਚ ਮਕਾਰਂ ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਵੇਦਤ੍ਰਯਾਤ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਗृਹ੍ਯ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਰਿਤੀਤਿ ਚ । । ੧੪ ਤ੍ਰਿਭ੍ਯ ਏਵ ਤੁ ਵੇਦੇਭ੍ਯਃ ਪਾਦਂਪਾਦਮਦੂਦੁਹਤ੍ । ਤਦਿਤ੍ਯृਚੋऽਸ੍ਯਾਃ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । । ੧੫ ਏਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮੇਤਾਂ ਚ ਜਪਨ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਿਪੂਰ੍ਵਿਕਾਮ੍ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਰੁਭਯੋਰ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਵੇਦ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । । ੧੬ ਸਹਸ੍ਰਕृਤ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਭ੍ਯਸ੍ਯ ਬਹਿਰੇਤਤ੍ਤ੍ਰਿਕਂ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਮਹਤੋऽਪ੍ਯੇਨਸੋ ਮਾਸਾਤ੍ਤ੍ਵਚੇਵਾਹਿਰ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੧੭ ਏਤਯਰ੍ਚਾ ਵਿਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਕਾਲੇ ਚ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸ੍ਵਯਾ । ਵਿਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵਿਡ੍ਯੋਨਿਰ੍ਗਰ੍ਹਣਾਂ ਯਾਤਿ ਸਾਧੁषੁ । । ੧੮ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾ ਰਾਜਨ੍ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮੁਖਮ੍ । ੴਕਾਰਪੂਰ੍ਵਿਕਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਯੋऽਵ੍ਯਯਾਃ । । ੧੯ ਤ੍ਰਿਪਦਾ ਚੈਵ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮੁਖਮ੍ । ਯੋऽਧੀਤੇऽਹਨ੍ਯਹਨ੍ਯੇਤਾਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । । 1.4.੨੦ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਭ੍ਯੇਤਿ ਵਾਯੁਭੂਤਃ ਖਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਃ ਪਰਨ੍ਤਪ । । ੨੧ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੌਨਾਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਤਪਃ ਕਿਯਾ ਹੋਮਕ੍ਰਿਯਾ ਤਥਾ ਦਾਨਕ੍ਰਿਯਾ ਨृਪ । । ੨੨ ਅਕ੍ਸ਼ਯਾਨ੍ਤਾਃ ਸਦਾ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ਮਨੁਃ । ਅਵਰਂ ਸ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚੈਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । । ੨੩ ਵਿਧਿਯਜ੍ਞਾਤ੍ਸਦਾ ਰਾਜਞ੍ਜਪਯਜ੍ਞੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਨਾਨਾਵਿਧੈਰ੍ਗੁਣੋਦ੍ਦੇਸ਼ੈਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਖ੍ਯਾਤੈਰ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । । ੨੪ ਪਾਂਸ਼ੁਃ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਗੁਣਃ ਸਹਸ੍ਰੋ ਮਾਨਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਯੇ ਪਾਕਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵਿਧਿਯਜ੍ਞੇਨ ਚਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । । ੨੫ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਜਪਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਲਾਂ ਨਾਰ੍ਹਨ੍ਤਿ षੋਡਸ਼ੀਮ੍ । ਜਪਾਦੇਵ ਤੁ ਸਂਸਿਧ੍ਯੇਦ੍ਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੨੬ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨ੍ਯਨ੍ਨ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮੈਤ੍ਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਪੂਰ੍ਵਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਜਪਂਸ੍ਤਿष੍ਠੇਤ੍ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਮਾਰ੍ਕਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । । ੨੭ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਤੁ ਸਮਾਸੀਨਃ ਸਮ੍ਯਗृਕ੍ਸ਼ਵਿਭਾਵਨਾਤ੍ । ਦਿਨਸ੍ਯਾਦੌ ਭਵੇਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਦੌ ਤਥਾ ਪਰਾ । । ੨੮ ਸਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾ ਪਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਅਪਰਾ ਸਦਿਵਾਕਰਾ । ਜਪਂਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਪਰਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਨੈਸ਼ਮੇਨੋ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ । । ੨੯ ਅਪਰਾਂ ਤੁ ਸਮਾਸੀਨੋ ਮਲਂ ਹਨ੍ਤਿ ਦਿਵਾਕृਤਮ੍ । ਨੋਪਤਿष੍ਠਤਿ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਾਂ ਨੋਪਾਸ੍ਤੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਨृਪ । । 1.4.੩੦ ਸ ਸ਼ੂਦ੍ਰਵਦ੍ਬਹਿष੍ਕਾਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਕਰ੍ਮਣਃ । ਅਪਾਂ ਸਮੀਪੇ ਨਿਯਤੋ ਨੈਤ੍ਯਕਂ ਵਿਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਃ । । ੩੧ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਮਪ੍ਯਧੀਯੀਤ ਗਤ੍ਯਾऽਰਣ੍ਯਂ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਵੇਦੋਪਕਰਣੇ ਰਾਜਨ੍ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਚੈਵ ਨੈਤ੍ਯਕੇ । । ੩੨ ਨਾਤ੍ਰ ਦੋषੋਸ੍ਤ੍ਯਨਧ੍ਯਾਯੇ ਹੋਮਮਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਵਾ ਵਿਭੋ । ਨੈਤ੍ਯਕੇ ਨਾਸ੍ਤ੍ਵਨਧ੍ਯਾਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਰਂ ਹਿ ਤਤ੍ਕृਤਮ੍ । । ੩੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹੁਤਿਹੁਤਂ ਪੁष੍ਯਮਨਧ੍ਯਾਯਵषਟ੍ਕृਤਮ੍ । ऋਗੇਕਾਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਧੀਯੀਤ ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਯਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ । । ੩੪ ਤਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਰਤ੍ਯੇषਾ ਪਯੋ ਮੇਧ੍ਯਂ ਘृਤਂ ਮਧੁ । ਅਗ੍ਨਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਂ ਭੈਕ੍ਸ਼ਮਧਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਗੁਰੋਰ੍ਹਿਤਮ੍ । । ੩੫ ਆਸਮਾਵਰ੍ਤਨਾਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕृਤੋਪਨਯਨੋ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਆਚਾਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਂ ਜ੍ਞਾਨਦੋ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । । ੩੬ ਆਪ੍ਤਃ ਸ਼ਕ੍ਤੋਨ੍ਨਦਃ ਸਾਧੁਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਪ੍ਯਾ ਦਸ਼ ਧਰ੍ਮਤਃ । ਨਾਪृष੍ਟਃ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਬ੍ਰੂਯਾਨ੍ਨ ਚਾਨ੍ਯਾਯੇਨ ਪृਚ੍ਛਤਃ । । ੩੭ ਜਾਨਨ੍ਨਪਿ ਹਿ ਮੇਧਾਵੀ ਜਡਵਲ੍ਲੋਕ ਆਚਰੇਤ੍ । ਅਧਰ੍ਮੇਣ ਚ ਯਃ ਪ੍ਰਾਹ ਯਸ਼੍ਚਾਧਰ੍ਮੇਣ ਪृਚ੍ਛਤਿ । । ੩੮ ਤਯੋਰਨ੍ਯਤਰਃ ਪ੍ਰੈਤਿ ਵਿਦ੍ਵੇषਂ ਵਾ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੌ ਯਤ੍ਰ ਨ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਚਾਪਿ ਤਦ੍ਵਿਧਾ । । ਨ ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਪ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸ਼ੁਭਂ ਬੀਜਮਿਵੋषਰੇ । । ੩੯ ਵਿਦ੍ਯਯੈਵ ਸਮਂ ਕਾਮਂ ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾ । ਆਪਦ੍ਯਪਿ ਹਿ ਘੋਰਾਯਾਂ ਨ ਤ੍ਵੇਨਾਮੀਰਿਣੇ ਵਪੇਤ੍ । ।1.4.੪ ੦ ਵਿਦ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਿਤ੍ਯਾਹ ਸ਼ੇਵਧਿਸ੍ਤੇऽਸ੍ਮਿ ਰਕ੍ਸ਼ ਮਾਮ੍ । ਅਸੂਯਕਾਯ ਮਾ ਪ੍ਰਾਦਾਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਯਾਂ ਵੀਰ੍ਯਵਤ੍ਤਮਾ । ।੪ ੧ ਸ਼ੇਵਂ ਸੁਖਮੁਸ਼ਨ੍ਤੀਹ ਕੇਚਿਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਤੌ ਧਾਰਯਤਿ ਵੈ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੇਵਧਿਸ੍ਤੇਨ ਸੋਚ੍ਯਤੇ । ।੪੨ ਯਮੇਵ ਤੁ ਸ਼ੁਚਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਯਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍ । ਤਸ੍ਮੈ ਮਾਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਨਿਧਿਪਾਯਾਪ੍ਰਮਾਦਿਨੇ । ।੪ ੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਸ੍ਤ੍ਵਨਨੁਜ੍ਞਾਤਮਧੀਯਾਨਾਦਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । । ੪੪ ਲੌਕਿਕਂ ਵੈਦਿਕਂ ਵਾਪਿ ਤਥਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਮੇਵ ਚ । ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਰੌਰਵਂ ਭੀਮਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । । ੪੫ ਅਣੁਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਂ ਦੇਹਂ षੋਡਸ਼ਾਰ੍ਧਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਆਦਦੀਤ ਯਤੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਮਭਿਵਾਦਯੇਤ੍ । । ੪੬ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਸਾਰਮਾਤ੍ਰੋऽਪਿ ਵਰੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸੁਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ । ਨਾਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵੇਦੋऽਪਿ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ੀ ਸਰ੍ਵਵਿਕ੍ਰਯੀ । । ੪੭ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨੇਧ੍ਯਾਚਰਿਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾ ਨ ਸਮਾਵਿਸ਼ੇਤ੍ । ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸ੍ਥਸ਼੍ਚੈਵੇਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਯਾਭਿਵਾਦਯੇਤ੍ । । ੪੮ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਣਾ ਹ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਿ ਯੂਨਃ ਸ੍ਥਵਿਰ ਆਗਤੇ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਾਭਿਵਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ । । ੪੯ ਅਭਿਵਾਦਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵृਦ੍ਧੋਪਸੇਵਿਨਃ । ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਆਯੁਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਯਸ਼ੋ ਬਲਮ੍ । । 1.4.੫੦ ਅਭਿਵਾਦਪਰੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਜ੍ਯਾਯਾਂਸਮਭਿਵਾਦਯੇਤ੍ । ਅਸੌ ਨਾਮਾਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਸ੍ਵਨਾਮ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ । । ੫੧ ਨਾਮਧੇਯਸ੍ਯ ਯੇ ਕੇਚਿਦਭਿਵਾਦਂ ਨ ਜਾਨਤੇ । ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋऽਹਮਿਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । । ੫੨ ਭੋਃ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੀਰ੍ਤਯੇਦਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨੋਭਿਵਾਦਨੇ । ਨਾਮ੍ਨਃ ਸ੍ਵਰੂਪਭਾਵੋ ਹਿ ਭੋ ਭਾਵ ऋषਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੫੩ ਆਯੁष੍ਮਾਨ੍ਭਵ ਸੌਮ੍ਯੇਤਿ ਵਾਚ੍ਯੋ ਵਿਪ੍ਰੋऽਭਿਵਾਦਨੇ । ਅਕਾਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨੋऽਨ੍ਤੇ ਵਾਚ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਰਃ ਪ੍ਲੁਤਃ । । ੫੪ ਯੋ ਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯਭਿਵਾਦਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਿਵਾਦਨਮ੍ । ਨਾਭਿਵਾਦ੍ਯਃ ਸ ਵਿਦੁषਾ ਯਥਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਸਃ । । ੫੫ ਅਭਿਵਾਦੇ ਕृਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਨ ਕਰੋਤ੍ਯਭਿਵਾਦਨਮ੍ । ਆਸ਼ੀਰ੍ਵਾ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । । ੫੬ ਅਭੀਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਾਰ੍ਵਾਦਯਾਮੀਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰਃ । ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਪੂਜਿਤੌ ਤੇਨ ਯਃ ਕਰੋਤ੍ਯਭਿਵਾਦਨਮ੍ । । ੫੭ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕੁਸ਼ਲਂ ਪृਚ੍ਛੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਨ੍ਧੁਮਨਾਮਯਮ੍ । ਵੈਸ਼੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਸ਼ੂਦ੍ਰਮਾਰੋਗ੍ਯਮੇਵ ਤੁ । । ੫੮ ਨ ਵਾਚ੍ਯੋ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਯਵੀਯਾਨਪਿ ਯੋ ਭਵੇਤ੍ । ਭੋ ਭਵਤ੍ਪੂਰ੍ਵਕਤ੍ਵੇਨ ਇਤਿ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ੫੯ ਪਰਪਤ੍ਨੀ ਤੁ ਯਾ ਰਾਜਨ੍ਨਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾ ਤੁ ਯੋਨਿਤਃ । ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਭਵਤੀਤ੍ਯੇਵਂ ਸੁਭਗੇ ਭਗਨੀਤਿ ਚ । । 1.4.੬੦ ਪਿਤृਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤੁਲਾਨ੍ਰਾਜਞ੍ਛ੍ਵਸ਼ੁਰਾਨृਤ੍ਵਿਜੋ ਗੁਰੂਨ੍ । ਅਸਾਵਹਮਿਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਯ ਜਘਨ੍ਯਜਃ । । ੬੧ ਮਾਤृष੍ਵਸਾ ਮਾਤੁਲਾਨੀ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਰਥ ਪਿਤृष੍ਵਸਾ । ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਾ ਗੁਰੁਪਤ੍ਨੀ ਚ ਸਮਾਸ੍ਤਾ ਗੁਰੁਭਾਰ੍ਯਯਾ । । ੬੨ ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਯਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਵਰ੍ਣਾਹਨ੍ਯਹਨ੍ਯਪਿ । ੨ਪੂਜਯਨ੍ਪ੍ਰਯਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਯਾਤਿ ਵਿष੍ਣੁਸਦੋ ਨृਪ । । ੬੩ ਪ੍ਰਵਾਸਾਦੇਤ੍ਯ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਤਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਯੋषਿਤਃ । ਪਿਤੁਰ੍ਯਾ ਭਗਿਨੀ ਰਾਜਨ੍ਮਾਤੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤੇ । । ੬੪ ਆਤ੍ਮਨੋ ਭਗਿਨੀ ਯਾ ਚ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਕੁਰੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ । ਸਦਾ ਸ੍ਵਮਾਤृਵਦ੍ਧृਤ੍ਤਿਮਾਤਿष੍ਠੇਦ੍ਭਾਰਤੋਤ੍ਤਮ । । ੬੫ ਗਰੀਯਸੀ ਤਤਸ੍ਤਾਭ੍ਯੋ ਮਾਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਨਰਾਧਿਪ । ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਭਾਗਿਨੇਯਾ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਸਮਾਃ । । ੬੬ ਦਸ਼ਾਬ੍ਦਾਖ੍ਯਂ ਪੌਰਸਖ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਾਬ੍ਦਾਖ੍ਯਂ ਕਲਾਭृਤਾਮ੍ । ਅਬ੍ਦਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨਾਪਿ ਸ੍ਵਯੋਨਿषੁ । । ੬੭ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਦਸ਼ਵਰ੍षਂ ਚ ਸ਼ਤਵਰ੍षਂ ਚ ਭੂਮਿਪਮ੍ । ਪਿਤਾਪੁਤ੍ਰੌ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਤਯੋਃ ਪਿਤਾ । । ੬੮ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਪਿਤਾ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਪਿਤਾਮਹਃ । ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮਨੀषਿਭਿਃ । । ੬੯ ਵਿਤ੍ਤਂ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਵਯਃ ਕਰ੍ਮ ਵਿਦ੍ਯਾ ਭਵਤਿ ਪਞ੍ਚਮੀ । ਏਤਾਨਿ ਮਾਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਗਰੀਯੋ ਯਦ੍ਯਦੁਤ੍ਤਰਮ੍ । । 1.4.੭੦ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਵਰ੍ਗੇषੁ ਭੂਯਾਂਸਿ ਗੁਣਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯੁਃ ਸੋऽਤ੍ਰ ਮਾਨਾਰ੍ਹਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋऽਪਿ ਦਸ਼ਮੀਂ ਗਤਃ । । ੭੧ ਚਕ੍ਰਿਣੋ ਦਸ਼ਮੀਸ੍ਥਸ੍ਯ ਰੋਗਿਣੋ ਭਾਰਿਣਃ ੧ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ । ਸ੍ਨਾਤਕਸ੍ਯ ਤੁ ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਪਨ੍ਥਾ ਦੇਯੋ ਵਰਸ੍ਯ ਚ । । ੭੨ ਏषਾਂ ਸਮਾਗਮੇ ਤਾਤ ਪੂਜ੍ਯੌ ਸ੍ਨਾਤਕਪਾਰ੍ਥਿਵੌ । ਆਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾਗਮੇ ਰਾਜਨ੍ਸ੍ਨਾਤਕੋ ਨृਪਮਾਨਭਾਕ੍ । । ੭੩ ਅਧ੍ਯਾਪਯੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਕृਤ੍ਵੋਪਨਯਨਂ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਸਰਹਸ੍ਯਂ ਸਕਲ੍ਪਂ ਚ ਵੇਦਂ ਭਰਤਸਤ੍ਤਮ । । ਤਮਾਚਾਰ੍ਯਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ । । ੭੪ ਏਕਦੇਸ਼ਂ ਤੁ ਵੇਦਸ੍ਯ ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਨ੍ਯਪਿ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਯੋऽਧ੍ਯਾਪਯਤਿ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਾਧ੍ਯਾਯਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੭੫ ਨਿषੇਕਾਦੀਨਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਅਧ੍ਯਾਪਯਤਿ ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਸ ਵਿਪ੍ਰੋ ਗੁਰੁਰੁਚ੍ਯਤੇ । । ੭੬ ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਧੇਯਂ ਪਾਕਯਜ੍ਞਾਨਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਦਿਕਾਨ੍ਮਖਾਨ੍ । ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਵृਤੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਸ੍ਯਰ੍ਤ੍ਵਿਗਿਹੋਚ੍ਯਤੇ । । ੭੭ ਯ ਆਵृਣੋਤ੍ਯਵਿਤਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸ਼੍ਰਵਣਾਵੁਭੌ । ਸ ਮਾਤਾ ਸ ਪਿਤਾ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਂ ਨ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੇਤ੍ਕਥਞ੍ਚਨ
੭੮ ਉਪਾਧ੍ਯਾਯਾਨ੍ਦਸ਼ਾਚਾਰ੍ਯਂ ਆਚਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਪਿਤਾ । ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਪਿਤੁਰ੍ਮਾਤਾ ਗੌਰਵੇਣਾਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ । । ੭੯ ਉਤ੍ਪਾਦਕਬ੍ਰਹ੍ਮਦਾਤ੍ਰੋਰ੍ਗਰੀਯਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਃ ਪਿਤਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਨ੍ਮ ਹਿ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । । 1.4.੮੦ ਕਾਮਾਨ੍ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਚੈਨਂ ਯਦੁਤ੍ਪਾਦਯਤੋ ਮਿਥਃ । ਸਮ੍ਭੂਤਿਂ ਤਸ੍ਯ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਦ੍ਯੋਨਾਵਭਿਜਾਯਤੇ । । ੮੧ ਆਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਂ ਜਾਤਿਂ ਵਿਧਿਦ੍ਵੇਦਪਾਰਗਃ । ਉਤ੍ਪਾਦਯਤਿ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਸਾ ਸਤ੍ਯਾ ਸਾऽਜਰਾਮਰਾ । । ੮੨ ਉਪਾਧ੍ਯਾਯਮਾਦਿਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਯੇ ਪੂਜ੍ਯਾਃ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਵ । ਮਹਾਗੁਰੁਰ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਧਿਕਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੮੩ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਸਂਖ੍ਯੋऽਸਾਵਾਚਾਰ੍ਯਾਣਾਮਿਦਂ ਮਤਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ ਮਹਾਗੁਰੁਰੁਚ੍ਯਤੇ । । ੮੪ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਯ ਏਤੇ ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਉਪਾਧ੍ਯਾਯਮੁਖਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਵਿਦਿਤਾ ਏਵ ਮੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨ ਮਹਾਗੁਰੁਰੇਵ ਹਿ । । ੮੫ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਜਯੋਪਜੀਵੀ ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ ਮਹਾਗੁਰੁਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਤਥਾ । । ੮੬ ਵਿष੍ਣੁਧਰ੍ਮਾਦਯੋ ਧਰ੍ਮਾਃ ਸ਼ਿਵਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਭਾਰਤ । ਕਾਰ੍ष੍ਣਂ ਵੇਦਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਤੁ ਯਨ੍ਮਹਾਭਾਰਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੮੭ ਸ਼੍ਰੌਤਾ ੧ ਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਨਾਰਦੋਕ੍ਤਾ ਮਹੀਪਤੇ । ਜਯੇਤਿ ਨਾਮ ਏਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ । । ੮੮ ਏਵਂ ਵਿਪ੍ਰਕਦਮ੍ਬਸ੍ਯ ਧਾਰਕਃ੨ ਪ੍ਰਵਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਨਿ ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨੀਹ ਵਿਨ੍ਦਤਿ । । ੮੯ ਭਾਰਤਂ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਮਤੋ ਨृਣਾਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਪੂਜ੍ਯੋ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵਰ੍ਣੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਸਦਾ । । 1.4.੯੦ ਕਿਂ ਤ੍ਵਯਾ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਦਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਭੁਃ । ਅਲ੍ਪਂ ਵਾ ਬਹੁ ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯੋਪਕਰੋਤਿ ਯਃ । । ਤਮਪੀਹ ਗੁਰੁਂ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤੋਪਕ੍ਰਿਯਯਾ ਤਯਾ
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਇਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
੯੧ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਨਃ ਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਾਸਿਤਾ । ਬਾਲੋऽਪਿ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪਿਤਾ ਭਵਤਿ ਧਰ੍ਮਤਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਾਬ੍ਦਿਕਂ ਚਰ੍ਯਂ ਗੁਰੌ ਤ੍ਰੈਵੇਦਿਕਂ ਵ੍ਰਤਮ੍ । ਤਦਰ੍ਧਿਕਂ ਪਾਦਿਕਂ ਵਾ ਗ੍ਰਹਣਾਨ੍ਤਿਕਮੇਵ ਚ । । ੧ ਵੇਦਾਨਧੀਤ੍ਯ ਵੇਦੌ ਵਾ ਵੇਦਂ ਵਾਪਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਅਵਿਪ੍ਲੁਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੋ ਗृਹਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਮਾਵਸੇਤ੍ । । ੨ ਤਂ ਪ੍ਰਤੀਤਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਾਯਹਰਂ ਪਿਤੁਃ । ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਣਂ ਤਲ੍ਪ ੧ ਆਸੀਨਮਰ੍ਹਯੇਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਗਵਾ । । ੩ ਗੁਰੁਣਾ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਸਮਾਵृਤ੍ਤੌ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਉਦ੍ਵਹੇਤ ਦ੍ਵਿਜੋ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਸਵਰ੍ਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । । ੪ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਦ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਕੀਦृਗ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ੧ ਕਨ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੁਖਦਾ ਨृਪ । । ੫ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਕ੍ਸ਼ਣਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲਪ੍ਰਦਮ੍ । । ੬ ਤਤ੍ਤੇ ਵਚ੍ਮਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾ ਨृਪ । ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਯੇਨ ਜਾਨੀषੇ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਭਨਲਕ੍ਸ਼ਣਾਮ੍ । । ੭ ਸੁਖਾਸੀਨਂ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਭਿਗਮ੍ਯ ਮਹਰ੍षਯਃ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਯਤ੍ਪृष੍ਟੋऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾਧੁਨਾ । । ੮ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਭਗਵਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੯ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲਪ੍ਰਦਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਮਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤਾਂ ਚ ਜਾਨੀਮੋ ਯੇਨ ਕਨ੍ਯਕਾਮ੍ । । 1.5.੧੦ ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਰਿਞ੍ਚੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾ ਵਚ੍ਮਿ ਯੁष੍ਮਾਸ੍ਵਸ਼ੇषਤਃ । । ੧੧ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਤਲੌ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਤਾਮ੍ਭੋਜਸਮਪ੍ਰਭੌ । ਈਦृਸ਼ੌ ਚਰਣੌ ਧਨ੍ਯੌ ਯੋषਿਤਾਂ ਭੋਗਵਰ੍ਧਨੌ । । ੧੨ ਕਰਾਲੈਰਤਿਨਿਰ੍ਮਾਸੈ ਰੂਕ੍ਸ਼ੈਰਰ੍ਧਸ਼ਿਰਾਨ੍ਵਿਤੈਃ । ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਭਗਤ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੧੩ ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਃ ਸਂਹਤਾ ਵृਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍(?)ਧਾਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਨਖਾਸ੍ਤਥਾ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਰਾਜਭਾਵਂ ਚ ਯੋषਿਤਃ । । ੧੪ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਃ ਸੁਜੀਵਿਤਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਵਿਰਲਾ ਵਿਤ੍ਤਹਾਨਯੇ । ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਮੂਲਮਗ੍ਨਾਸੁ ਪ੍ਰੇष੍ਯਂ ਚ ਪृਥੁਲਾਸੁ ਚ । । ੧੫ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾਰੂਢੈਸ੍ਤਨੁਭਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਪਰ੍ਵਭਿਃ । ਬਹੂਨਪਿ ਪਤੀਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਦਾਸੀ ਭਵਤਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੧੬ ਅਙ੍ਗੁष੍ਠੋਨ੍ਨਤਪਰ੍ਵਾਣਸ੍ਤੁਙ੍ਗਾਗ੍ਰਾਃ ਕੋਮਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਰਤ੍ਨਕਾਞ੍ਚਨਲਾਭਾਯ ਵਿਪਰੀਤਾ ਵਿਪਤ੍ਤਯੇ । । ੧੭ ਸੁਭਗਤ੍ਵਂ ਨਖੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਾਤਾਮ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਧਨਾਦ੍ ਯਤਾ । ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ੍ਯੁਰੁਨ੍ਨਤੈਰੇਭਿਃ ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਾਜਤਾ । । ੧੮ ਪਾਣ੍ਡੁਰੈਃ ਸ੍ਫੁਟਿਤੈ ਰੂਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਨੀਲੈਰ੍ਧੂਮ੍ਰੈਸ੍ਤਥਾ ਖਰੈਃ
੧੦੮ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚ । ਯਥਾਧੁਨਾ ਭਵਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਤ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । । ੧੦੯ ਲਕ੍ਸ਼ਣੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਨ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ । । 1.5.੧੧੦ ਈਦृਗ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਂ ਸੁਕਨ੍ਯਾਮੁਦ੍ਵਹੇਤ੍ਤੁ ਯਃ । ऋਦ੍ਧਿਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਕੀਰ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । । ੧੧੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਕ੍ਸ਼ਣਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸਦਾ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਲਕੜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਪਤਨੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਕ੍ਸ਼ਣਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਸ਼ਤਾਨੀਕਉਵਾਚ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਦੇਵਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ । ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਂ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕृਤੇ ਯਥਾ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਮਹਾਬਾਹੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਪਿਤਾਮਹਃ । ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਚੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ਪੁਨਃ
ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ।
੨ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਂ ਤੇषਾਮृषੀਣਾਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਸ ਪ੍ਰੇਯੋ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੩ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਮਾਦਿਤਃ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯੁष੍ਮਾਨਸ਼ੇषਂ ਵੈ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਮ੍ਯਯਾ । । ੪ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵृਤ੍ਤਂ ਗृਹਮੇਧਿਨਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦੀਨੁਪਾਦਾਯ ਤੈਰਰ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । । ਵਿਨ੍ਦੇਤ ਸਦृਸ਼ੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । । ੫ ਗृਹਾਸ਼੍ਰਮੋ ਹਿ ਨਿਃਸ੍ਵਾਨਾਂ ਮਹਤ੍ਯੇषਾ ਵਿਡਮ੍ਬਨਾ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਾਦੇਯਂ ਵਿਤ੍ਤਮੇਵ ਗृਹੈषਿਣਾ । । ੬ ਵਰਂ ਸੋਢਾ ਮਨੁष੍ਯੇਣ ਤੀਵ੍ਰਾ ਨਰਕਵੇਦਨਾ । ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਚ ਗृਹੇ ਦृष੍ਟਂ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਦਿਤਮ੍ । । ੭ ਅਸਮ੍ਭਵੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੁਦਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਪਰਮ੍ । ਵਜ੍ਰਸਾਰਮਯਂ ਮਨ੍ਯੇ ਹਦਯਂ ਯਨ੍ਨ ਦੀਰ੍ਯਤੇ । । ੮ ਸਾਧ੍ਵੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕੁਚੈਲਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕृਸ਼ੀਕृਤਾਮ੍ । ਅਸ੍ਯ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਤਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸੁਖਂ ਯਤ੍ਸਮਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । । ੯ ਰੂਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਵਿਵਰ੍ਣਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤਾਨ੍ਭੂਮਿਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸ਼ਾਯਿਨਃ । ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਨ੍ਨਿਜਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਿਮਕਾਰ੍ਯਂ ਭਵੇਨ੍ਨृਣਾਮ੍ । । 1.6.੧੦ ਬਾਹੂਤ੍ਤਰੀਯਂ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੀਨਮੁਖਂ ਸੁਤਮ੍ । ਮृਤ੍ਯੁਰੇਵੋਤ੍ਸਵਃ ਪੁਂਸਾਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਜੀਵਿਤਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੧੧ ਪਰਿਸੀਦਤ੍ਸ੍ਵਪਤ੍ਯੇषੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੀਨਮੁਖੋ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਵਜ੍ਰਕਾਰ੍ਯਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਤੇ ਯੇ ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਰਧਾ । । ੧੨ ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਦਾਰਪਰਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ । ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਯਾਤਨੈਵ ਹਿ ਤਸ੍ਯ ਸਾ । । ੧੩ ਅਭਾਰ੍ਯਸ੍ਯਾਧਿਕਾਰੋऽਸ੍ਤਿ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਯਥਾ । ਤਦ੍ਵਦਰ੍ਥਵਿਹੀਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨਾਧਿਕਰਿਤਾ । । ੧੪ ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਵਪਤ੍ਯਮੇਵਾਹੁਸ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਵਾਪ੍ਤਿਸਾਧਨਮ੍ । ਪੁਂਸਾਮਰ੍ਥਃ ਕਲਤ੍ਰਂ ਚ ਯੇऽਨ੍ਯੇ ਨੀਤਿਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ । । ੧੫ ਧਰ੍ਮੋऽਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਯਸ੍ਮਾਦਿष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਕਃ । ਸ ਚ ਦਾਰਾਤ੍ਮਕਃ ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮਰ੍ਥੈਕਸਾਧਨਮ੍ । । ੧੬ ਨਿਜੇਨਾਪਿ ੧ ਦਰਿਦ੍ਰੇਣ ਲੋਕੋ ਲਜ੍ਜਤਿ ਬਨ੍ਧੁਨਾ । ਪਰੋऽਪਿ ਹਿ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਜਨਾਯਤੇ । । ੧੭ ਨ ਦਰਿਦ੍ਰਂ ਸਮੀਪੇऽਪਿ ਸ੍ਥਿਤਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਦੂਰਸ੍ਥਮਪਿ ਵਿਤ੍ਤਾਢ੍ਯਮਾਦਰਾਦ੍ਭਜਤੇ ਜਨਃ । । ੧੮ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ ਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਥਮੇਵ ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ । ਸ ਹਿ ਮੂਲਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨਾਂ ਗੌਰਵਸ੍ਯ ਚ । । ੧੯ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਹਿ ਗੁਣਾ ਵਿਦ੍ਯਾਕੁਲਸ਼ੀਲਾਦਯੋ ਨृਣਾਮ੍ । ਸਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸਨ੍ਤੋऽਪਿ ਸਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤੋऽਪਿ ਨਾਸਤਿ । । 1.6.੨੦ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿਲ੍ਪਂ ਕਲਾਃ ਕਰ੍ਮ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਸਾਧਨਂ ਸਰ੍ਵਮਰ੍ਥਾਨਾਮਰ੍ਥਾ ਧਰ੍ਮਾਦਿਸਾਧਨਾਃ । । ੨੧ ਸਾਧਨਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗੋऽਸ੍ਤਿ ਤਂ ਵਿਨਾ ਕੇਵਲਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਅਜਾਗਲਸ੍ਤਨਸ੍ਯੇਵ ਨਿਧਨਾਯੈਵ ਸਂਭਵਃ । । ੨੨ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੁਣ੍ਯੈਰ੍ਵਿਪੁਲਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਦਿਹੇਤੁਜਾ । ਭੂਯੋ ਧਰ੍ਮੇਣ ਸਾਮੁਤ੍ਰ ਤਯਾ੩ ਤਾਵਿਤਿ ੪ ਚ ਕ੍ਰਮਃ. । । ੨੩ ਏਕਚਕ੍ਰਕਮੇਤਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਹੇਤੁਕਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮਬਾਹੁਭ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਰਾਧਰਮਧ੍ਯਮਾਃ । । ੨੪ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਤਿਮਾਨੇਵਂ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਂ ਨਿषੇਵਤੇ । ਸਂਖ੍ਯਾਸ਼ਤਸਮਾਯੁਕ੍ਤੈਰਵਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ । । ੨੫ ਨਾਭਾਰ੍ਯਸ੍ਯਾਧਿਕਾਰੋऽਸ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗੇ ਨਿਰ੍ਧਨਸ੍ਯ ਵਾ । ਨਾ ਭਾਰ੍ਯਾਯਾਮਤਃ ਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਥਮੈਵ ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍ । । ੨੬ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰਮਾਗਤੈਰਰ੍ਥੇਃ ਸ੍ਵਯਂ ਵਾਧਿਗਤੈਰ੍ਯੁਤਃ । ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗ੍ਯੈਃ ਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਾਰਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ । । ੨੭ ਅਨੁਰੂਪੇ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਵਿਤ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾਦਿਭਿਃ । ਲਭੇਤਾਨਿਨ੍ਦਿਤਾਂ ਕਨ੍ਯਾਂ ਮਨੋਜ੍ਞਾਂ ਧਰ੍ਮਸਾਧਨਾਮ੍ । । ੨੮ ਪੁਮਾਨਰ੍ਧਪੁਮਾਂਸ੍ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਨ ਵਿਦਨ੍ਤਿ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਕਾਲੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਾਰਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ । । ੨੯ ਏਕਚਕ੍ਰੋ ਰਥੋ ਯਦ੍ਵਦੇਕਪਕ੍ਸ਼ੋ ਯਥਾ ਖਗਃ । ਅਭਾਰ੍ਯੋऽਪਿ ੧ਨਰਸ੍ਤਦ੍ਵਦਯੋਗ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ । । 1.6.੩੦ ਪਤ੍ਨੀਪਰਿਗ੍ਰਹਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਥਾਰ੍ਥੋ ਬਹੁਲਾਭਤਃ । ਸਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਯੋਗਾਤ੍ਕਾਮੋऽਪਿ ਤ੍ਰਯਮਸ੍ਯਾਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । । ੩੧ ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਵਾਹਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਹੀਨਤੁਲ੍ਯਾਧਿਕੈਃ ਸਹ । ਤੁਲ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸਮਸ੍ਤੇषਾਮਿਤਰੌ ਨੀਚਮਧ੍ਯਮੌ । । ੩੨ ਅਸਮੈਰ੍ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਰੁਤ੍ਤਮੈਃ ਪਰਿਭੂਯਤੇ । ਤੁਲ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਧੁਤਮੋ ਮਤਃ । । ੩੩ ਕृਤ੍ਵੈਵਾਧਿਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਪਮਾਨਂ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਨ ਚੈषਾਮਾਨਤਿਂ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨੈਵ ਨੀਚੈਃ ਸਹੇष੍ਯਤੇ
੪੪ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਕ੍ਸ਼ਣਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षष੍ਠੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਕ ਆਦਮੀ ਲਈ ਨਰਕ ਦੀ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਸਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਦੇਖਣਾ ਨਹੀਂ।
ਵਿਵਾਹ-ਧਰ੍ਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ੩ ਅਸਪਿਣ੍ਡਾ ਚ ਯਾ ਮਾਤੁਰਸਗੋਤ੍ਰਾ ਚ ਯਾ ਪਿਤੁਃ । ਸਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਦਾਰਕਰ੍ਮਣਿ ਮੈਥੁਨੇ । । ੧ ਸਹਜੋ ਨ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯਾ ਨ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ ਪਿਤਾ । ਨੋਪਯਚ੍ਛੇਤ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾਧਰ੍ਮਸ਼ਙ੍ਕਯਾ । । ੨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਵਰ੍ਣਾ ਦਾਰਕਰ੍ਮਣਿ । ਕਾਮਸ਼ਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਾਮਿਮਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋऽਵਰਾਃ । । ੩ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸਵਰ੍ਣਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਥਮਾ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਦ੍ਵੇ ਚਾਵਰੇ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਕਾਮਤਸ੍ਤੁ ਨ ਧਰ੍ਮਤਃ । ।੪ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯੈਕਾ ਵਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਵਰ੍ਣਾ ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਤਃ । ਤਥਾਵਰਾ ਕਾਮਤਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਨ ਤੁ ਧਰ੍ਮਤਃ । । ੫ ਸ਼ੂਦ੍ਰੈਵ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਤੋ ਮਨੁਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਰਿਣੇਤਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । । ੬ ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਯੋਰਾਪਦ੍ਯਪਿ ਹਿ ਤਿष੍ਠਤੋਃ । ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦਪਿ ਵृਤਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਭਾਰ੍ਯੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ । । ੭ ਹੀਨਜਾਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਮੋਹਾਦੁਦ੍ਵਹਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਕੁਲਾਨ੍ਯੇਵ ਨਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਸਨ੍ਤਾਨਾਨਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤਾਮ੍ । । ੮ ਸ਼ੂਦ੍ਰਮਾਰੋਪ੍ਯ ਵੇਦ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪਤਿਤੋਤ੍ਰਿਰ੍ਬਭੂਵ ਹ । ਉਤਥ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਜਨਨਾਤ੍ਪਤਿਤਤ੍ਵਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । । ੯ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸ਼ੌਨਕਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤਾਂ ਗਤਃ । ਭृਗ੍ਵਾਦਯੋਪ੍ਯੇਵਮੇਵ ਪਤਿਤਤ੍ਵਮਵਾਪ੍ਨੁਯੁਃ । । 1.7.੧੦ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਸ਼ਯਨਮਾਰੋਪ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯਾਤ੍ਯਧੋਗਤਿਮ੍ । ਜਨਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਤਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਾਦੇਵ ਹੀਯਤੇ । । ੧੧ ਦੇਵਪਿਤ੍ਰ੍ਯਾਤਿਥੇਯਾਨਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਤੁ । ਨਾਦਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾਃ ਸ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ । । ੧੨ ਵृषਲੀਫੇਨਪੀਤਸ੍ਯ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸੋਪਹਤਸ੍ਯ ਚ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਸੂਤਸ੍ਯ ਨਿष੍ਕृਤਿਰ੍ਨ ਵਿਧੀਯਤੇ । । ੧੩ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯੇਹ ਚ ਹਿਤਾਹਿਤਮ੍ । ਸਮਾਸਤੋ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯੇष ਵਿਵਾਹਾष੍ਟਕਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੧੪ ਕਾਲੋ ਦੈਵਸ੍ਤਥਾ ਚਾਰ੍षਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਸ੍ਤਥਾਸੁਰਃ । ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਚੈਵ ਪੈਸ਼ਾਚਸ਼੍ਚਾष੍ਟਮੋऽਧਮਃ । । ੧੫ ਯੇ ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾ ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਗੁਣਦੋषੌ ਚ ਯਸ੍ਯ ਯੌ । ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰਸਵੇ ਚ ਗੁਣਾਗੁਣਮ੍ । । ੧੬ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ੧ ਚਤੁਰਃ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚਤੁਰੋऽਵਰਾਨ੍ । ਵਿਟ੍ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰੀਨੇਵ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਧਰ੍ਮਾਨਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍ । । ੧੭ ਚਤੁਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਨ੍ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨ੍ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯੈਕਮਾਸੁਰਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਃ । । ੧੮ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਤ੍ਰਯੋ ਧਰ੍ਮ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਵਧਰ੍ਮ੍ਯੌ੨ ਸ੍ਮृਤਾਵਿਹ । ਪੈਸ਼ਾਚਸ਼੍ਚਾਸੁਰਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯੌ ਕਥਞ੍ਚਨ । । ੧੯ ਪृਥਕ੍ਪृਥਗ੍ਵਾ ਮਿਸ਼੍ਰੌ ਵਾ ਵਿਵਾਹੌ ਪੂਰ੍ਵਚੋਦਿਤੌ । ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮ੍ਯੌ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ । । 1.7.੨੦ ਆਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਚਾਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤਸ਼ੀਲਵਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਆਹੂਯ ਦਾਨਂ ਕਨ੍ਯਾਯਾ ਬਾਹ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੨੧ ਵਿਤਤੇ ਚਾਪਿ ਯਜ੍ਞੇ ਤੁ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤਿ ਚਾਰ੍ਤ੍ਵਿਜਿ । ਅਲਙ੍ਕृਤ੍ਯ ਸੁਤਾਦਾਨਂ ਦੈਵੋ ਧਰ੍ਮ ਉਦਾਹृਤਃ । । ੨੨ ਏਕਂ ਗੋਮਿਥੁਨਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਵਰਾਦਾਦਾਯ ਧਰ੍ਮਤਃ । ਕਨ੍ਯਾਪ੍ਰਦਾਨਂ ਵਿਧਿਵਦਾਰ੍षੀਯੋ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੨੩ ਸਹੋਭੌ ਚਰਤਂ ਧਰ੍ਮਮਿਤਿ ਵਾਚਾਨੁਭਾष੍ਯ ਤੁ । ਕਨ੍ਯਾਪ੍ਰਦਾਨਮਭ੍ਯਰ੍ਚ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੨੪ ਜ੍ਞਾਤਿਭ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵਿਣਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕਨ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । ਕਨ੍ਯਾਪ੍ਰਦਾਨਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਾਦਾਸੁਰੋ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੨੫ ਇਚ੍ਛਯਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਸਂਯੋਗਃ ਕਨ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਰਸ੍ਯ ਚ । ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਃ ਸ ਵਿਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯੋ ਮੈਥੁਨ੍ਯਃ ਕਾਮਸਮ੍ਭਵਃ । । ੨੬ ਹਤ੍ਵਾ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਂ ਰੁਦਤੀਂ ਗृਹਾਤ੍ । ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾਹਰਣਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । । ੨੭ ਸੁਪ੍ਤਾਂ ਮਤ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾਂ ਚ ਰਹੋ ਯਤ੍ਰੋਪਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ ਪਾਪਿष੍ਠੋ ਵਿਵਾਹਾਨਾਂ ਪੈਸ਼ਾਚਃ ਕਥਿਤੋऽष੍ਟਮਃ । । ੨੮ ਜਲਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯਾਣਾਂ ਕਨ੍ਯਾਦਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਇਤਰੇषਾਂ ਤੁ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਿਤਰੇਤਰਕਾਮ੍ਯਯਾ । । ੨੯ ਯੋ ਯਸ੍ਯੈषਾਂ ਵਿਵਾਹਾਨਾਂ ਵਿਭੂਨਾਂ ਕੀਰ੍ਤਿਤੋ ਗੁਣਃ । ਤਂ ਨਿਬੋਧਤ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤਕੀਰ੍ਤਯਤੋ ਮਮ । । 1.7.੩੦ ਕੁਲਾਨਿ ਦਸ਼ ਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਦਸ਼ੈਵ ਤੁ । ਸ ਹਿ ਤਾਨ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਚੈਵਂ ਮੋਚਯਤ੍ਯੇਨਸੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । । ੩੧ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਪੁਤ੍ਰਃ ਸੁਕृਤਕृਦ੍ਦੈਵੋਢਾਜਂ ਸੁਤਂ ਸ਼ृਣੁ । ਦੈਵੋਢਾਜਃ ਸੁਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਪ੍ਤ ਪਰਾਵਰਾਨ੍ । । ਆਰ੍षੋਢਾਜਃ ਸੁਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪੁਰੁषਾਂਸ੍ਤਾਰਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੩੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿषੁ ਵਿਵਾਹੇषੁ ਚਤੁਰ੍ष੍ਵੇਵਾਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸ੍ਵਿਨਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿष੍ਟਸਮ੍ਮਤਾਃ । । ੩੩ ਰੂਪਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤਾ ਧਨਵਨ੍ਤੋ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਃ । ਪੁਤ੍ਰਵਨ੍ਤੋऽਥ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਚ ਸ਼ਤਂ ਸਮਾਃ । । ੩੪ ਇਤਰੇषੁ ਨਿਬੋਧਧ੍ਵਂ ਨृਸ਼ਂਸਾਨृਤਵਾਦਿਨਃ । ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਦੁਰ੍ਵਿਵਾਹੇषੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਰ੍ਮਦ੍ਵਿषਃ ੧ ਸੁਤਾਃ । । ੩੫ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਵਾਹੈਰਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਜਾ । ਨਿਨ੍ਦਿਤੈਰ੍ਨਿਂਦਿਤਾ ਨृਣਾਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਦ੍ਯਾਨ੍ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੩੬ ਕਰਗ੍ਰਹਣਸਂਸ੍ਕਾਰਾਃ ਸਵਰ੍ਣਾਸੁ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੈ । ਅਸਵਰ੍ਣਾਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਧਿਰੁਦ੍ਵਾਹਕਰ੍ਮਣਿ । । ੩੭ ਬਾਣਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਯਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤੋਦੋ ਵੈਸ਼੍ਯਕਨ੍ਯਯਾ । ਵਸਨਸ੍ਯ ਦਸ਼ਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਤ੍ਕृष੍ਟਵੇਦਨੇ । । ੩੮ ਨ ਕਨ੍ਯਾਯਾਃ ਪਿਤਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਗृਹ੍ਣੀਯਾਚ੍ਛੁਲ੍ਕਮਣ੍ਵਪਿ । ਗृਹ੍ਣਨ੍ਹਿ ਸ਼ੁਲ੍ਕਂ ਲੋਭੇਨ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਰੋऽਪਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਯੀ । । ੩੯ ਸ੍ਤ੍ਰੀਧਨਾਨਿ ਤੁ ਯੇ ਮੋਹਾਦੁਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਨਾਰੀਯਾਨਾਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਾ ਤੇ ਪਾਪਾ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਧੋਗਤਿਮ੍ । । 1.7.੪੦ ਆਰ੍षੇ ਗੋਮਿਥੁਨਂ ਸ਼ੁਲ੍ਕਂ ਕੇਚਿਦਾਹੁਰ੍ਮृषੈਵ ੧ ਤਤ੍ । ਅਲ੍ਪੋ ਵਾਪਿ ਮਹਾਨ੍ਵਾਪਿ ਵਿਕ੍ਰਯਸ੍ਤਾਵਦੇਵ ਸਃ । । ੪੧ ਯਾਸਾਂ ਨਾਦਦਤੇ ਸ਼ੁਲ੍ਕਂ ਜ੍ਞਾਤਯੋ ਨ ਸ ਵਿਕ੍ਰਯਃ । ਅਰ੍ਹਣਂ ਤਤ੍ਕੁਮਾਰੀਣਾਮਾਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਂ ਚ ਕੇਵਲਮ੍ । । ੪੨ ਇਤ੍ਥਂ ਦਾਰਾਨ੍ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਦੇਸ਼ਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸਮਾਵਸੇਤ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਯ ਇਚ੍ਛੇਦ੍ਵਿਪੁਲਂ ਯਸ਼ਃ । । ੪੩ ऋषਯ ਊਚੁਃ ਕੋ ਦੇਸ਼ਃ ਪਰਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਯੋ ਮਤਸ੍ਤਵ । ਪ੍ਰਵਸਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਞ੍ਜਜ । । ੪੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਨ ਹੀਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਤ੍ਸ ਕਲੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਸ ਦੇਸ਼ਃ ਪਰਮੋ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ ਚ ਪੁਣ੍ਯੋ ਮਤੋ ਮਮ । । ੪੫ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਸੇਵਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸ ਦੇਸ਼ਃ ਪਰਮੋ ਮਤਃ । । ੪੬ ऋषਯ ਊਚੂ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਸੇਵਿਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । ਵਦਾਸ੍ਮਾਸੁ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕੌਤੁਕਂ ਪਰਮਂ ਹਿ ਨਃ । । ੪੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਃ ਸੇਵਿਤਃ ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮਦ੍ਵੇषਰਾਗਿਭਿਃ । ਹृਦਯੇਨਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਯੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਂ ਨਿਬੋਧਤ । । ੪੮ ਕਾਮਾਤ੍ਮਤਾ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਨ ਵੇਹਾਸ੍ਯਾਪ੍ਯਕਾਮਤਾ । ਕਾਮ੍ਯੋ ਹਿ ਵੇਦਾਧਿਗਮਃ ਕਰ੍ਮਯੋਗਸ਼੍ਚ ਵੈਦਿਕਃ । । ੪੯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਕਾਮੋ ਯਜ੍ਞਾਦ੍ਯਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਵ੍ਰਤਾਃ ਨਿਯਮਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । 1.7.੫੦ ਕਾਮਾਦृਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰੀ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨੇਹ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ । ਯਦ੍ਯਦ੍ਧਿ ਕੁਰੁਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਾਮਸ੍ਯ ਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । । ੫੧ ਨਿਗਮੋ ੧ ਧਰ੍ਮਮੂਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਿਸ਼ੀਲੇ ਤਥੈਵ ਚ । ਤਥਾਚਾਰਸ਼੍ਚ ਸਾਧੂਨਾਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁष੍ਟਿਰੇਵ ਚ । । ੫੨ ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸਮਵੇਕ੍ਸ਼ੇਤ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਸ਼੍ਰੁਤਿਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਤੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇ ਨਿਵਸੇਤ ਵੈ । । ੫੩ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤ੍ਯੁਦਿਤਂ ਧਰ੍ਮਮਨੁਤਿष੍ਠਨ੍ਸਦਾ ਨਰਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੇਹ ਪਰਾਂ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਯਾਤਿ ਸ਼ਕ੍ਰਸਲੋਕਤਾਮ੍ । । ੫੪ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਤੁ ਵੇਦੋ ੪ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਿਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੇषੁ ਮੀਮਾਂਸ੍ਯੇ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮੋ ਹਿ ਨਿਰ੍ਬਭੌ । । ੫੫ ਯੋऽਵਮਨ੍ਯੇਤ ਤੇ ਚੋਭੇ ਹੇਤੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ । ਸ ਸਾਧੁਭਿਰ੍ਬਹਿष੍ਕਾਰ੍ਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿਕੋ ਵੇਦਨਿਨ੍ਦਕਃ । । ੫੬ ਵੇਦਃ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਸਦਾਚਾਰਃ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਿਯਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਏਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੫੭ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾ ਅਰ੍ਥਕਾਮੇष੍ਵਸਜ੍ਜਤਾਮ੍ । ਧਰ੍ਮਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸਮਾਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨ੍ਨੈਗਮਂ ਪਰਮ੍ । । ੫੮ ਨਿषੇਕਾਦਿਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਨ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਯਸ੍ਯੋਦਿਤੋ ਵਿਧਿਃ । ਅਧਿਕਾਰੋ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵੇਦੇषੁ ਚ ਜਪੇषੁ ਚ । । ੫੯ ਸਰਸ੍ਵਤੀਦृषਦ੍ਵਤ੍ਯੋਰ੍ਦੇਵਨਦ੍ਯੋਰ੍ਯਦਨ੍ਤਰਮ੍
ਤਦੇਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਰ੍ਤਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । । 1.7.੬੦ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ੇ ਯ ਆਚਾਰਃ ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯਕ੍ਰਮਾਗਤਃ । ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸਾਨ੍ਤਰਾਲਾਨਾਂ ਸ ਸਦਾਚਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ । । ੬੧ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਲਾਃ ਸ਼ੂਰਸੇਨਯਃ । ਏष ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਦੇਸ਼ੋ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਰ੍ਤਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । । ੬੨ ਏਤਦ੍ਦੇਸ਼ਪ੍ਰਸੂਤਸ੍ਯ ਸਕਾਸ਼ਾਦਗ੍ਰਜਨ੍ਮਨਃ । ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਚਰਿਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਮਾਨਵਾਃ । । ੬੩ ਹਿਮਵਦ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਨਸ਼ਨਾਦਪਿ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਗੇਵ ਪ੍ਰਯਾਗਾਚ੍ਚ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੬੪ ਆ ਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵਾਦਾਸਮੁਦ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਤ੍ । ਤਯੋਰੇਵਾਨ੍ਤਰਂ ਗਿਰ੍ਯੋਰਾਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤ੍ਤਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । । ੬੫ ਅਟਤੇ ਯਤ੍ਰ ਕृष੍ਣਾ ਗੌਰ੍ਮृਗੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਯਾਜ੍ਞਿਕੋ ਦੇਸ਼ੋ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਦੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਤਃ ਪਰਃ । । ੬੬ ਏਤਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਤ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਨਿਵਸੇਤ੍ਪਾਦਜੋ੨ ਵृਤ੍ਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ । । ੬੭ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇਯਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਬੁਧੈਰ੍ਯੋਨਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਸਮ੍ਭਵਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸਮਾਸਾਨ੍ਨ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ । । ੬੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਵਿਵਾਹਧਰ੍ਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਜੋ ਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਚਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਾਰ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਵਿਵਾਹਧਰ੍ਮੇषੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿषਯੇ ਨਰਵृਤ੍ਤਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ਗृਹਸ੍ਥੇਨ ਤਦਿਦਾਨੀਂ ਨਿਬੋਧਤ । ਗਦਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਿਸ੍ਤਰਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਤਸ੍ਤਥਾ । । ੧ ਵੈਵਾਹਿਕੇऽਗ੍ਨੌ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਗृਹ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਸ਼ੁਭਦੇਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਚੈਵ ਪਤ੍ਨੀ ਵੈਵਾਹਿਕੀ ਗृਹੇ । । ੨ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇਣ ਵਿਨਾ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਨ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਦਿਕਮ੍ । ਵਿਤ੍ਤਾਨਾਮਿਵ ਦਾਰਾਣਾਮਤਸ੍ਤਦ੍ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । । ੩ ਹੇਤਵੋ ਹਿ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵਿਪਰੀਤਾਸ੍ਤੁ੧ ਮਾਨਦ । ਅਰਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਾਦਮੀषਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਮਤਮ੍ । । ੪ ਨਿਸਰ੍ਗਾਤ੍ਪੁਂਸ੍ਯਸਨ੍ਤੋषਾਦ੍ਗੁਣਦੋषਵਿਮਰ੍षਤਃ । ਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਚਾਪਿ ਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਏਵ ਚ ਯੋषਿਤਃ । । ੫ ਪੁਰੁषਸ੍ਥਾਨਵੇਸ਼੍ਮਾਨਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਵਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਯਰ੍ਥਮਪੂਰ੍ਵਾਧਿਗਮਾਯ ਚ । । ੬ ਕੁਲੀਨੋ ਨੀਤਿਮਾਨ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੋ ਦृਢਵ੍ਰਤਃ । ਵਿਨੀਤੋ ਧਾਰ੍ਮਿਕਸ੍ਤ੍ਯਾਗੀ੨ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪੁਰੁषਾਸ਼੍ਰਯਃ । । ੭ ਨਗਰੇ ਖਰ੍ਵਟੇ ਖੇਟੇ ਗ੍ਰਾਮੇ ਚਾਪਿ ਕ੍ਰਮਾਗਤੇ । ਯਾਤ੍ਰਾਵਸ਼ਾਦ੍ਵਾ ਨਿਵਸੇਦ੍ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਦ੍ਯਜਨਾਨ੍ਵਿਤੇ । । ੮ ਗੁਰੁਣਾਨੁਮਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗ੍ਰਾਮਣ੍ਯਾਦਿਜਨੇਨ ਵਾ । ਪ੍ਰਤਿਵੇਸ਼੍ਮਾਦ੍ਯਬਾਧੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ । । ੯ ਦ੍ਵਾਰਚਤ੍ਵਰਸ਼ਾਲਾਨਾਂ ੧ ਸਰ੍ਵਕਾਰੁਕਵੇਸ਼੍ਮਨਾਮ੍ । ਦ੍ਯੂਤਸੂਨਾਸੁਰਾਵੇਸ਼ਨਟਰਾਜਾਨੁਜੀਵਿਨਾਮ੍ । । 1.8.੧੦ ਪਾਖਣ੍ਡਦੇਵਵੀਥੀਨਾਂ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਕੁਲਸ੍ਯ ਚ । ਦੂਰਾਤ੍ਸੁਗੁਪ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਜੀਵਿਕਾ ਵਿਭਵੋਚਿਤਾ । । ੧੧ ਸਾਪਿਧਾਨੈਕਨਿष੍ਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪृष੍ਟਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਾਪ੍ਤਜਨਾਕੀਰ੍ਣਮਦੁष੍ਟਪ੍ਰਾਤਿਵੇਸ਼ਿਕਮ੍ । । ੧੨ ਪ੍ਰਾਗੁਦਕ੍ਪ੍ਰਵਣੇ ਦੇਸ਼ੇ ਵਾਸ੍ਤੁਵਿਦ੍ਯਾਵਿਧਾਨਤਃ । ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾਕਾਞ੍ਕ੍ਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕਮਨੋਹਰਮ੍ । । ੧੩ ਅਰ੍ਚਾਸ੍ਨਾਨੋਦਕਾਗਾਰਗੋष੍ਠਾਗਾਰਮਹਾਨਸੈਃ । ਯੁਕ੍ਤਂ ਗੋਵਾਜਿਸ਼ਾਲਾਭਿਃ ਸਦਾਸੀਭृਤ੍ਯਕਾਸ਼੍ਰਯੈਃ । । ੧੪ ਬਹਿਰਨ੍ਤਃ ਪੁਰਸ੍ਤ੍ਰੀਕਂ ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ । ਵਿਭਕ੍ਤਸ਼ਯਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ਮਾਪ੍ਤਵृਦ੍ਧੈਰਧਿष੍ਠਿਤਮ੍ । । ੧੫ ਅਰਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਧਿ ਦਾਰਾਣਾਂ ਵਰ੍ਣਸਙ੍ਕਰਜਾਦਯਃ । ਦृष੍ਟਾ ਹਿ ਬਹਵੋ ਦੋषਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਸਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । । ੧੬ ਨ ਹ੍ਯਾਸਾਂ ਪ੍ਰਮਦਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਂ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਵਚ੍ਚ ਚੇष੍ਟੇਤ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਂ ਭਰ੍ਤ੍ਸਨਮਾਚਰੇਤ੍ । । ੧੭ ਨਾਧਿਕਾਰਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਦਦ੍ਯਾਦृਤੇ ਪਾਕਾਦਿਕਰ੍ਮਣਃ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਗ੍ਰਾਮੀਣਵਤ੍ਤਾ ਹਿ ਭੋਗਾਯਾਲਂ ਸੁਸ਼ਾਸਿਤਾ । । ੧੮ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਯੋਗੇਨ ਤਾਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਃ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇਃ ਸ੍ਯਾਦਵਿਦ੍ਯਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਾ । । ੧੯ ਦੌਰ੍ਗਤ੍ਯਮਤਿਰੂਪਂ੧ ਚਾਪ੍ਯਸਤ੍ਸਙ੍ਗਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਤਾ । ਪਾਨਾਸ਼ਨਕਥਾਗੋष੍ਠੀਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਕਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾ
1.8.੨੦ ਕੁਹਕੇਕ੍ਸ਼ਣਿਕਾਮੁਣ੍ਡਾਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕੀਸੂਤਿਕਾਦਿਭਿਃ । ਗੋਪ੍ਰਸਙ੍ਗੈਸ੍ਤਥਾ੩ ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਲਿਙ੍ਗਿਯਾਚਕਸ਼ਿਲ੍ਪਿਭਿਃ । । ੨੧ ਸਂਵਾਹੋਦ੍ਯਾਨਯਾਤ੍ਰਾਸੂਦ੍ਯਾਨੇष੍ਵਾਮਨ੍ਤ੍ਰਣਾਦਿषੁ । ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਧਰ੍ਮੇषੁ ਪ੍ਰਕਟੇषੁ ਚ । । ੨੨ ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਃ ਸਦਾ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤਿਕੁਲਨਿਃਸ੍ਵਤਾ । ਅਮਾਧੁਰ੍ਯਕਦਰ੍ਯਤ੍ਵੇ ਭृਸ਼ਂ ਪੁਂਸਾਂ ਚ ਵਾਚ੍ਯਤਾ । । ੨੩ ਅਤਿਕ੍ਰੌਰ੍ਯਮਤਿਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭੀਤਿਪਾਤਨਮ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ਜਿਤਤ੍ਵਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਤ੍ਯਂ ਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸਦੋषਤਾਃ । । ੨੪ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ੪ ਪਤ੍ਯੁਰਧੀਨਤ੍ਵਾਤ੍ਪੁਮਾਨੇਵ ਹਿ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਤੇ । ਭਰ੍ਤੁਰੇਵ ਹਿ ਤਜ੍ਜਾਡ੍ਯਂ ਯਦ੍ਭृਤ੍ਯਾਨਾਮਯੋਗ੍ਯਤਾ । । ੨੫ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਥੋਦਿਤਾਸ੍ਵੇਤਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਸਨਤਾਡਨੈਃ । ਤਾਡਨੈਸ਼੍ਚ ਯਥਾਕਾਲਂ ਯਥਾਵਤ੍ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ । । ੨੬ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਬਹੂਨ੍ਦਾਰਾਨੁਪਚਾਰੈਃ ਸਮੋ ਭਵੇਤ੍ । ਯਥਾਕ੍ਰਮੋਚਿਤੈਃ ਕਰ੍ਮ ਦਾਨਸਤ੍ਕਾਰਵਾਸਨੈਃ । । ੨੭ ਪ੍ਰਥਮੋऽਭਿਜਨੋ ਧਰ੍ਮੋ ਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਸੁਪੁਤ੍ਰਤਾ । ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਤ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮਾਨਸ੍ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਤਥਾ । । ੨੮ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਨੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਹੇਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨ ਤਤ੍ਕृਤਃ । ਗੁਰੁਤ੍ਵੇ ਲਾਘਵੇ ਵਾਪਿ ਸਤਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ । । ੨੯ ਆਕਸ੍ਮਿਕੇ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜਾਨਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਵਾਨ੍ਮਾਨਲਾਘਵੇ । ਸ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਨਕਾਰਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਯਮੇਵੈਤਿ ਲਾਘਵਮ੍ । । 1.8.੩੦ ਯਥਾ ਮਾਨਾਪਮਾਨੌ ਹਿ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯੇਤਾਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ । ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਜਨਤ੍ਯਾਗੇ ਪ੍ਰਯਤਨ੍ਤੇ ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । । ੩੧ ਏਤਦੇਵ ਹ੍ਯਪਤ੍ਯਾਨਾਂ੧ ਜ੍ਞੇਯਂ ਮਾਨਨਕਾਰਣਮ੍ । ਯਤ੍ਸ੍ਵਾਪਤ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤੇषੁ੨ ਪ੍ਰਧਾਨੇ ਕੁਲਯੋਗ੍ਯਤੇ । । ੩੨ ਤਤ੍ਸਂਯੋਗਾਤ੍ਸੁਖਂ ਪੁਂਸਾਂ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਵਿਯੋਗਤਃ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਤਿ ਹਾਤਵ੍ਯਾ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਯੈਵ ਪ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਪਿ । । ੩੩ ਅਤਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੈਕਨਿष੍ਠੋऽਯਂ ਲੋਕਃ ਸਰ੍ਵੋऽਵਸੀਯਤੇ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਦਸ੍ਤਮਾਨਾਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵਿਧਾਯਕਃ । । ੩੪ ਤਤੋ ਦਾਰਾਦਿਕਾ ਭृਤ੍ਯਾ ਨਿਯਨ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਯਥੇਹਾਮੁਤ੍ਰ ਵਾ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ । । ੩੫ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮੇषੁ ਨਾਤਿਸਨ੍ਧਾਨਮਾਚਰੇਤ੍ । ਤਾਸਾਂ ਤੇष੍ਵਭਿਸਨ੍ਧਾਨਾਦ੍ਭਵੇਦਾਤ੍ਮਾਭਿਸਂਹਿਤਃ । । ੩੬ ਜਾਯਾ ਤ੍ਵਰ੍ਧਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਨृਣਾਂ ਧਰ੍ਮਾਦਿਸਾਧਨੇ । ਨਾਤਸ੍ਤਾਸੁ ਵ੍ਯਥਾਂ ਕਾਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । । ੩੭ ਯਜ੍ਞੋਤ੍ਸਵਾਦੌ ਨਾਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਞ੍ਚਿਦਾਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਯੇਤ੍ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਤਾਮ੍ਬੂਲਦਾਨਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੌ ਸਮੋ ਭਵੇਤ੍ । । ੩੮ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਭੇਦੋ ਹਿ ਕਾਮਤਸ੍ਤੁ ਰਹੋਗਤਃ । ਉਪਚਾਰੈਃ ਪੁਨਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਵृਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । । ੩੯ ਆਰ੍ਤਵੇ ਤੁ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਾ ਉਪਗਮ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਇਵ । ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਜਾਤਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾ ਪੁਤ੍ਰਿਣੀ ਚੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍ । । 1.8.੪੦ ਉਦਗ੍ਗਚ੍ਛੇਦਨੇਨੈਵ ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਤ੍ਯਮਾਰ੍ਤਵੇ । ਤੁਲ੍ਯਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾਕਾਲਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਵਾਸਮਖਣ੍ਡਯਨ੍ । । ੪੧ ਨਿਤ੍ਯਪਰ੍ਯਾਯਵਾਸਾਨਾਮਪਾਦਾਨਮਸੂਨ੍ਵਿਦੁਃ । ऋਤੁਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਮੋਦਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਮਾਗਤਃ । । ੪੨ ਅਨ੍ਯਯਾ ਸਹ ਯਦ੍ਦੁਃਖਂ ਸਦਸਦ੍ਵਾ ਰਹੋਗਤਮ੍ । ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਿਤਂ ਵਾ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਪਤ੍ਨੀषੁ ਨ ਤਦ੍ਵਸੇਤ੍ । । ੪੩ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਯਸਮ੍ਬਦ੍ਧਮਨ੍ਯਥਾ ਕਥਿਤਂ ਮਿਥਃ । ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨਿਰ੍ਵੇਦਮਾਤ੍ਮਨੈਵ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ । । ੪੪ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮਤ੍ਸਰਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਨ ਤਾ ਵਾਚਾਪਿ ਭਰ੍ਤ੍ਸਯੇਤ੍ । ਗੁਣਦੋषੌ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ੍ਵਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਨਿष੍ਕਲੌ । । ੪੫ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਭੋਜ੍ਯਾਦੌ ਤਦਪਤ੍ਯੇष੍ਵਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਮਾਤृਦੋषਾਨਨਾਦृਤ੍ਯ ਤੁਲ੍ਯਦृष੍ਟਿਃ ਪਿਤਾ ਭਵੇਤ੍ । । ੪੬ ਅਨ੍ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਗਤੈਰ੍ਦੋषੈਰ੍ਦੂषਣਂ ਨ ਹਿ ਨੀਤਿਮਤ੍ । ਯਤ੍ਤੁ ਤੇषਾਮਪਤ੍ਯਂ ਤੁ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਮੁਭਯੋਰਪਿ । । ੪੭ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਦ੍ਵੇषਮਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਸ਼ੌਚਾਸ਼ੌਚਗਤਾਗਮਾਨ੍ । ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਦਾਸ ਗੂਢਚਰੈਃ ਸਦਾ । । ੪੮ ਆਤ੍ਮਾਨਮਪਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤੇਰਨੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਤ ਕਥਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਸਰ੍ਵਾਵਿਨਯਧਾਮਸੁ । । ੪੯ ਵृਦ੍ਧਦਾਸ੍ਯਃ ਕ੍ਰਮਾਯਾਤਾ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਿਚਾਰਿਕਾਃ । ਤਨ੍ਮਾਤृਪਿਤृਕਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ षਣ੍ਡਵृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚਰਾ ਮਤਾਃ । । 1.8.੫੦ ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤਤ੍ਕਥਾਖ੍ਯਾਨੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਸ਼ੀਲਦਯਾਨ੍ਵਿਤੈਃ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਨ੍ਤਰਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤੈਃ । । ੫੧ ਤੇषੁ ਤੇषੁ ਕਥਾਰ੍ਥੇषੁ ਕਥ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ । ਮੁਖਾਕਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਰਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਮਨੋਗਤਮ੍ । । ੫੨ ਸੀਤਾਰੁਨ੍ਧਤਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੈਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਾਕੁਨ੍ਤਲਾਦਿਭਿਃ । ਸਦਸਚ੍ਚਰਿਤਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਭਾਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਤਃ । । ੫੩ ਤਦ੍ਦੁष੍ਟਾਨਾਮਦੁष੍ਟੇषੁ ਸਾਧੂਨਾਮਿਤਰੇषੁ ਚ । ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਕਥਾਪ੍ਰਬਨ੍ਧੇषੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਖ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੇष੍ਵਿਤਃ । । ੫੪ ਏਵਮਾਗਮਦੁष੍ਟਾਭ੍ਯਾਮਨੁਮਿਤ੍ਯਾ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਵਰ੍ਤੇਤਾਸ਼ੁ ਯਥੋਚਿਤਮ੍ । । ੫੫ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭ੍ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣੈਰਪਿ ਵਿਯੋਜਨਮ੍ । ਦृष੍ਟਂ ਹਿ ਚ ਯਥਾ ੧ ਰਾਜ੍ਞਾਮਤੋ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । । ੫੬ ਵੇਣ੍ਯਾ ਗੂਢੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਹਤੋ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁਭਧ੍ਵਜਃ । ਮੇਖਲਾਮਣਿਨਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਸੌਵੀਰਸ਼੍ਚ ਨਰਾਧਿਪਃ । । ੫੭ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਦੇਵੀਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਭਦ੍ਰਸੇਨੋ ਨਿਪਾਤਿਤਃ । ਤਥਾ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਕਾਰੂषੋ ਘਾਤਿਤੋ ਦਰ੍ਪਣਾਸਿਨਾ । । ੫੮ ਦ੍ਵੌ ਕਾਸ਼ਿਰਾਜੌ ਵੈ ਵਨ੍ਦ੍ਯੌ ਚਾਨਨ੍ਦਾਪੁਰਯੋषਿਤਾ । ਵਿषਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਾਨੀਤੌ ਪੂਜਿਤਾਤ੍ਮਕੌ । । ੫੯ ਏਵਮਾਦਿ ਮਹਾਭਾਗਾ ਰਾਜਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚ ਹ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਪਾਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇष੍ਵਿਹ ਕਾ ਕਥਾ । । 1.8.੬੦ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਨ ਜਾਯਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਯਥਾਵਦੁਪਚਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗੁਣਦੋषਾਨੁਰੂਪਤਃ । । ੬੧ ਵੈषਮ੍ਯਾਦੁਪਚਾਰਾਣਾਂ ਵਿਕਾਰੈਸ਼੍ਚਾਨਿਮਿਤ੍ਤਜੈਃ । ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸਪਤ੍ਨੀਕੈਰਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚਾਪਿ ਵੇਦਨੈਃ । । ੬੨ ਅਸਮ੍ਭਾਗੇ ਚ ਵਾਗ੍ਦਣ੍ਡਪਾਰੁष੍ਯਾਦਪ੍ਰਸਙ੍ਗਤਃ । ਪ੍ਰਦ੍ਵੇषੋ ਭਰ੍ਤਰਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਕੋਪਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜਾਯਤੇ । । ੬੩ ਤਤਸ਼੍ਚਾਯਾਤਿ ਵਾਰ੍ਧਕ੍ਯਮੁਦ੍ਵੋਢੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤਾਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਦੋषਾਨ੍ਦਾਰਵਿਨਾਸ਼ਕਾਨ੍ । । ੬੪ ਨ ਚੈਤਾਃ ਸ੍ਵਕੁਲਾਚਾਰਮਧਰ੍ਮਂ ਵਾਪਿ ਚਾਞ੍ਜਸਾ । ਨ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਕਿਮੁ ਪੀਡਿਤਾਃ । । ੬੫ ਸਤੀਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਦृष੍ਟਂ ਕਾਰਣਤ੍ਰਯਮ੍ । ਪਰਪੁਂਸਾਮਸਮ੍ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਪ੍ਰਿਯੇ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸ਼ਣੇ । । ੬੬ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮੁਪਚਾਰੈਰ੍ਯਥੋਚਿਤੈਃ । ਸੁਭृਤਾ੧ ਨਿਤ੍ਯਕਰ੍ਮਾਣਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਯੋषਿਤਃ ਸਦਾ । । ੬੭ ਉਤ੍ਤਮਾਂ ਸਾਮਦਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਮਧ੍ਯਮਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਾਮ੍ । ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਭ੍ਯਾਮੁਭਾਮ੍ਯਾਂ ਚ ਅਧਮਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਾਧਯੇਤ੍ । । ੬੮ ਭੇਦਦਣ੍ਡੌ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਾਗਪਤ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਤਚ੍ਛਿष੍ਟਾਨਾਂ ਤਦਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਾਮਦਾਨਪ੍ਰਸਾਧਨੇ । । ੬੯ ਯਾਸ੍ਤੁ ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਚਾਰਿਤ੍ਰਾ ਭਰ੍ਤੁਸ਼੍ਚਾਹਿਤਕਾਰਿਕਾਃ । ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਏਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸਦ੍ਭਿਃ੨ ਕਾਲਕੂਟਵਿषੋਪਮਾਃ । । ੭੦ ਇष੍ਟਾਃ ੩ ਕੁਲੋਦ੍ਗਤਾਃ ਸਾਧ੍ਵ੍ਯੋ ਵਿਨੀਤਾ ਭਰ੍ਤृਵਤ੍ਸਲਾਃ । ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਾਧਨੀਯਾਸ੍ਤਾਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰੈਃ
੭੧ ਏਵਮੇਵ ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵृਤ੍ਤਂ ਯੋऽਨੁਤਿष੍ਠਤਿ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯੇਵ ਸ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਂ ੫ ਲੋਕਸਮ੍ਭਵਮ੍ । । ੭੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਵਿਵਾਹਧਰ੍ਮੇषੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿषਯੇ ਨਰਵृਤ੍ਤਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਚਲਣ-ਚਾਲੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲਕੜਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਗਮਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਰੁਕ੍ਤਾ ਸਮਾਸਤਃ । ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਚ ਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ । । ੧ ਸਮ੍ਯਗਾਰਾਧਨਾਤ੍ਪੁਂਸਾਂ ਰਤਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਯੋषਿਤਃ । ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦ੍ਯਦृष੍ਟਂ ਚ ਤਸ੍ਮਾਦਿष੍ਟੋ ਹਿ ਤਦ੍ਵਿਧਿਃ । । ੨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਾਮ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ੧ ਵਿਧਿਮਪੇਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਮਾਯਾਤਿ ਵੈਫਲ੍ਯਂ ਤਦੇਵਾਰਬ੍ਧਮਨ੍ਯਥਾ । । ੩ ਵਿਧ੍ਯਪੇਕ੍ਸ਼ੀਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯਵਿਫਲਾਨ੍ਯਪਿ । ਹੇਤੁਭੂਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਮਹਾਰਮ੍ਭਾ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ।੪ ਸਰ੍ਵਸਾਧ੍ਯਾਵਿਧਿਜ੍ਞਾਨਮਾਗਮੈਕਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਸਾਧ੍ਯਂ ਦृष੍ਟਮਦृष੍ਟਂ ਚ ਦ੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਨਿषੇਧਯੋਃ । । ੫ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਧਿਕਾਰੋ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਧਾਰਣੇ । ਤਸ੍ਮਾਦਿਹਾਨ੍ਯੇ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਚ੍ਛਾਸਨਮਨਰ੍ਥਕਮ੍ । । ੬ ਆਗਮੈਕਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਧ੍ਯਧਿਕਾਰਿਤਾ । ਮृਤੇ ਭਰ੍ਤਰਿ ਸਾਧ੍ਵੀ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦੌ ਸ੍ਮृਤਿਭਾषਿਤਮ੍ । । ੭ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮਕਾਰ੍ਯਂ ਵਾ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪ੍ਰਭੁਰਾਗਮਾਤ੍ । ਗੁਣਦੋषੇषੁ ਤਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਛਾਸ੍ਤਿ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਇਵ । । ੮ ਸਤ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਮਦਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਧਿਗਤਾਗਮਾਃ । ਯਤ੍ਤੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਧਿਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਵਚਨਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ । । ੯ ਕੇਚਿਦ੍ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕृਤ੍ਯੈਰ੍ਵੇषਕ੍ਰਿਯਾਪਰਾਃ । ਤਥਾਪਿ ੪ ਜਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤ ਏਵਾਤ੍ਰਾਧਿਕਾਰਿਣਃ । । 1.9.੧੦ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰਯੋਗਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਲੌਕਿਕਾਃ । ਸ੍ਥਿਤਮੇषਾਮਦੂਰੇऽਪਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮੇਵ ਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ । । ੧੧ ਵ੍ਯਾਧਧੀਵਰਗੋਪਾਲਪ੍ਰਭृਤੀਨਾਂ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਵਿष੍ਟ੍ਯਂ ਗਾਰਕਸੌਰ੍ਯਾਦਿਦਿਨਾਨਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਨਮ੍ । । ੧੨ ਗਮ੍ਯਾਗਮ੍ਯਾਦਿਕਾਰ੍ਯੇਯਂ ਨਿਯਤਾਚਾਰਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਲੋਕਾਨਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਾਕ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸ੍ਵੇष੍ਟਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ ।। ੧੩ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਮੁਖ੍ਯਗੌਣਾਦਿਭੇਦਾਨਾਂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਧਿਕਾਰਿਤਾ । । ੧੪ ਪੌਰ੍ਵਾਪਰ੍ਯਂ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਂ ਲੋਕਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਃ । ਤਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਮੇਵ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਥਾ ਕਰ੍ਮਸ਼ਰੀਰਵਤ੍ । । ੧੫ ਆਗਮੇ ਚ ਪੁਰਾਣੇ ਚ ਦ੍ਵਿਧੈਵ ਨਾਸ੍ਤਿਕਗ੍ਰਹਮ੍ । ਮਾਰ੍ਗਂ ਮਹਦ੍ਭਿਰਾਚੀਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇਤਾਵਿਕਲ੍ਪਧੀਃ । । ੧੬ ਮੂਲਂ ਗृਹਸ੍ਥਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰ੍ਯਃ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਦਾਸਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਰ੍ਤੁਰਾਰਾਧਨੇ ਵਿਧਿਮ੍ । । ੧੭ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਆਗਮਨਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਨਾਮ ਨਵਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਸ੍ਤ੍ਰੀਦੁਰਾਚਾਰਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਆਰਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਯਮਾਰਾਧਨੇ ਵਿਧਿਃ । ਚਿਤ੍ਤ੧ ਜ੍ਞਾਨਾਨੁਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਹਿਤੈषਿਤ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ । । ੧ ਕਨ੍ਯਾ ਪੁਨਰ੍ਭੂਰ੍ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਏਵ ਯੋषਿਤਃ । ਪ੍ਰਿਯਾ ਮਧ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਾ ਚੈਵ ਯੋਗ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯੇਤਰਾ ਤਥਾ । । ੨ ਸਮਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਚ ਨੀਚਾ ਚ ਭੂਯੋਪਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਪੁਨਃ । ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਪਰਯੋਰ੍ਵृਤ੍ਤਿਰਿष੍ਟਾਨੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ੧ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ । । ੩ ਅਧਮਾਪ੍ਰਿਯਯੋਰਤ੍ਰ ਪਤਿਪਤ੍ਨ੍ਯਾਦਿਕਾ ਮਤਾ । ਨਿषਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਤੁ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਦਿ ਤਦ੍ਧਿ ਯਤ੍ਨਾਦ੍ਵਿਧੀਯਤੇ । । ੪ ਏਕਦ੍ਵਿਤ੍ਵਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾ੨ ਯੇ ਭੇਦਾਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਾਃ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਦਿਵृਤ੍ਤੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਸ੍ਤਾਨਸ਼ੇषਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । । ੫ ਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤਥਾ । ਭਰ੍ਤੁਰਨ੍ਯਜਨੇ ਬਾਹ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨ੍ਤਰਮ੍ । । ੬ ਜ੍ਞਾਤੀਤਰਵਿਭਾਗੇਨ ਤਦ੍ਬਾਹ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪੁਨਃ । ਪੂਜ੍ਯਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਕਨਿष੍ਠਂ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ । । ੭ ਰਹੋਰਤਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਚ ਸ਼ਾਰੀਰਮਪਿ ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਧਾ । ਭਰ੍ਤੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਕੂਲ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਥੋਚਿਤਮ੍ । । ੮ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਸ੍ਵਸਾ ਭ੍ਰਾਤਾ ਪਿਤृਵ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਮਾਤੁਲਾਃ । ਸਭਾਰ੍ਯਾ ੩ ਭਗਿਨੀ ਭਰ੍ਤਾ ਭਰ੍ਤृਮਾਤृਪਿਤृष੍ਵਸਾ । । ੯ ਧਾਤ੍ਰੀ ਵृਦ੍ਧਾਙ੍ਗਨਾਦਿਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾ ਸਮੋ ਜਨਃ । ਪ੍ਰਥਮੋਢਾ ਸਪਤ੍ਨੀ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮਾਨ੍ਯਤਮੋ ਗਣਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਮਨ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
1.10.੧੦ ਏषਾਮੇਵ ਤ੍ਵਪਤ੍ਯਾਦਿਭਗਿਨੀਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤਥਾ । ਕਨਿष੍ਠਾ ਭਰ੍ਤੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿਭਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਤਸਮੋ ਮਤਃ । । ੧੧ ਹੀਨੋऽਨ੍ਯਃ ਸ਼ਾਸਨੀਯਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਤਾਵਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਸੁਤਸੌਭਾਗ੍ਯੈਰ੍ਨ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ । । ੧੨ ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਗੁਰੁ ਭਰ੍ਤॄਣਾਮਾਨੁਕੂਲ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਵृਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪੂਜਾਚਾਰਾਵਿਰੋਧਿਨੀ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਛੋਟੀ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
੧੩ ਦੇਵਰੈਃ ਪਤਿਮਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਹਾਸਕ੍ਰਿਯੋਚਿਤੈਃ । ਵਿਵਿਕ੍ਤਦੇਸ਼ਾਵਸ੍ਥਾਨਂ ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਨਰ੍ਮ ਚ । । ੧੪ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਹਿ ਕੁਲਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ੀਲਵਿਧ੍ਵਂਸਹੇਤਵਃ । ਦੁष੍ਟਯੋਗੋ ਰਹੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਮਤਿਨਰ੍ਮਤਾ । । ੧੫ ਦੁष੍ਟਸਙ੍ਗੇ ਤ੍ਵਰਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਯੁਵਭਿਰ੍ਨਰ੍ਮ ਨੋਚਿਤਮ੍ । ਨਿਰ੍ਭੇषਤਾ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਾਫਲ੍ਯਂ ਰਹਸਿ ਯਜੇਤ੍ । । ੧੬ ਪੁਂਸੋ ਦੁष੍ਟੇਙ੍ਗਿਤਾਕਾਰਾਨ੍ਦੁष੍ਟਭਾਵਪ੍ਰਯੋਜਿਤਾਨ੍ । ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਪਿਤृਵਚ੍ਚੈਤਾਨ੍ਪਸ਼੍ਯਤੀ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । । ੧੭ ਪੁਂਸੋऽ ਨ੍ਯਾਗ੍ਰਹਮਾਲਾਪਸ੍ਮਿਤਵਿਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨਿ ਚ । ਕਰਾਨ੍ਤਰੇਣ ੧ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਂ ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਪਣਮ੍ । । ੧੮ ਦ੍ਵਾਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਵਸ੍ਥਾਨਂ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਾਵਲੋਕਨਮ੍ । ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ੋਦ੍ਯਾਨਾਦਿਸ਼ੀਲਤ੍ਵਂ ਨਿਰੁष੍ਯਾਦ੍ਦੇਸ਼ਮਾਲਯਮ੍ । । ੧੯ ਬਹੂਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦृष੍ਟਿਵਾਕ੍ਕਾਯਚਾਪਲਮ੍ । ष੍ਠੀਵਨਤ੍ਵਂ ਸਸੀਤ੍ਕਾਰਮੁਚ੍ਚੈਰ੍ਹਸਿਤਜਲ੍ਪਿਤਮ੍ । । 1.10.੨੦ ਸਾਙ੍ਗਤ੍ਯਂ ਲਿਙ੍ਗਿਦੁष੍ਟਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਘृਣੀਕ੍ਸ਼ਣਿਕਾਦਿਭਿਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਦੀਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਸਕ੍ਤਿਃ ਸਂਵਸਨੇषੁ ਚ । । ੨੧ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਯੋਦੁष੍ਟਜਨੋਚਿਤਮ੍ । ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੀ ਕੁਲਤ੍ਰਿਤਯਵਾਚ੍ਯਤਾਮ੍ । । ੨੨ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੇਹਾਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਗृਹਸ੍ਥਧਰ੍ਮਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਯਾ ਪਤਿਂ ਦੈਵਤਂ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਤਚ੍ਛਰੀਰਾਰ੍ਧਜਾਤੇਵ ਸਰ੍ਵਦਾ ਹਿਤਮਾਚਰੇਤ੍ । । ੧ ਤਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਿਯਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤਦ੍ਦ੍ਵੇष੍ਯਾ ਦ੍ਵੇष੍ਯਵਤ੍ਸਦਾ । ਅਧਰ੍ਮਾਨਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤੇਭ੍ਯੋऽਯੁਕ੍ਤਾ ਚਾਸ੍ਯ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । । ੨ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕਿਮਸ੍ਯ ਕਿਂ ਪਥ੍ਯਂ ਸਾਮ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੈਵਂ ਸਰ੍ਵਭृਤ੍ਯੇषੁ ਨ ਪ੍ਰਮਾਦ੍ਯੇਤ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । । ੩ ਦੇਵਤਾਪਿਤृਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਭਰ੍ਤੁਃ ਸ੍ਨਾਨਾਸ਼ਨਾਦਿषੁ । ਸਤ੍ਕਾਰੇऽਭ੍ਯਾਗਤਾਨਾਂ ਚ ਯਥੌਚਿਤ੍ਯਂ ਨ ਹਾਪਯੇਤ੍ । । ੪ ਵੇਸ਼੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਗृਹਿਣੀਨਾਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕृਤਮ੍ । ਸਂਸ੍ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਦਪਿ । । ੫ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੇਸ਼੍ਮ ਸੁਸਂਮृष੍ਟਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਵਿਹਿਤਾਰ੍ਚਨਮ੍ । ਵृਤ੍ਤਕਰ੍ਮੋਪਭੋਗਾਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਥੋਚਿਤਮ੍ । । ੬ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਧ੍ਯਾਪਰਾਹ੍ਣੇषੁ ਬਹਿਰ੍ਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਚ । ਗृਹਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿष੍ਕਾਰਾਨ੍ਨ ਨਿਸ਼ਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । । ੭ ਗੋਮਹਿष੍ਯਾਦਿਸ਼ਾਲਾਨਾਂ ਤਤ੍ਪੁਰੀषਾਦਿਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਵ੍ਯਪਨੇਯਂ ਤੁ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜਨ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਾਧਨਮ੍ । । ੮ ਦਾਸਕਰ੍ਮਕਰਾਦੀਨਾਂ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣਾਮ੍ । ਪੋषਣਾਦਿਵਿਧਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨੁष੍ਠਾਨਂ ਚ ਕਰ੍ਮਸੁ । । ੯ ਸ਼ਾਕਮੂਲਫਲਾਦੀਨਾਂ ਵਲ੍ਲੀਨਾਮੌषਧਸ੍ਯ ਚ । ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਸਰ੍ਵਬੀਜਾਨਾਂ ਯਥਾਕਾਲਂ ਯਥਾਬਲਮ੍ । । 1.11.੧੦ ਤਾਮ੍ਰਕਾਂਸ੍ਯਾਯਸਾਦੀਨਾਂ ਕਾष੍ਠਵੇਣੁਮਯਸ੍ਯ ੧ ਚ । ਮृਨ੍ਮਯਾਨਾਂ ਚ ਭਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਨਾਂ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮ੍ । । ੧੧ ਕੁਣ੍ਡਕਾਦਿਜਲਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾ ਕਲਸ਼ੋਦਞ੍ਚਤਾਲੁਕਾਃ । ਸ਼ਾਕਪਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ ਗੋਰਸਸ੍ਯ ਚ । । ੧੨ ਮੁਸਲਂ ਕੁਣ੍ਡਨੀਯਂ ਤੁ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਂ੨ ਚੂਰ੍ਣਚਾਲਨੀ । ਦੋਹਨ੍ਯੋ ਨੇਤ੍ਰਕਂ ਮਨ੍ਥਾ ਮਣ੍ਡਨ੍ਯਃ ਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਨਿ ਚ । । ੧੩ ਸਂਦਂਸ਼ਃ ਕੁਣ੍ਡਿਕਾ ਸ਼ੂਲਾਃ ਪਟ੍ਟਪਿਪ੍ਪਲਕੋ ਦृषਤ੍ । ਡਾਵਿਕਾ ਹਸ੍ਤਕੋ ਦਰ੍ਵੀ ਭ੍ਰਾष੍ਟਸ੍ਫੁਟਲਕਾਨਿ ਚ । । ੧੪ ਤੁਲਾਪ੍ਰਸ੍ਥਾਦਿਮਾਨਾਨਿ ਮਾਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਪਿਟਕਾਨਿ ਚ । ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ । । ੧੫ ਹਿਂਗ੍ਵਾਦਿਕਮਥੋ ਜਾਜੀ ਪਿਪਲ੍ਯੋ ਮਾਰਿਚਾਨਿ ਚ । ਰਾਜਿਕਾ ਧਾਨ੍ਯਕਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਤ੍ਰਿਚਤੁਰ੍ਜਾਤਕਾਨਿ ਚ । । ੧੬ ਲਵਣਂ ਕ੍ਸ਼ਾਰਵਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਸੌਵੀਰਕਪਰੂषਕੌ । ਦ੍ਵਿਦਲਾਮਲਕਂ ਚਿਂਚਾ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਜਾਤਯਃ । । ੧੭ ਸ਼ੁष੍ਕਕਾष੍ਠਾਨਿ ਵਲ੍ਲੂਰਮਰਿष੍ਟਾ ਪਿष੍ਟਮਾषਯੋਃ । ਵਿਕਾਰਾਃ ਪਯਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕਨ੍ਦਜਾਤਯਃ । । ੧੮ ਨਿਤ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਮੁਪਯੋਗਤਃ । ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸਂਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਯਥਾਵਦ੍ਵਿਭਵੋਚਿਤਮ੍ । । ੧੯ ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਾਵੁਪਾਹਰ੍ਤੁਂ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਯਥਾਯੋਗਂ ਸਙ੍ਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । । 1.11.੨੦ ਧਾਨ੍ਯਾਨਾਂ ਘृष੍ਟਪਿष੍ਟਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣੋਪਹਤਯੋਰਪਿ । ਭृਸ਼ਂ ਸ਼ੁष੍ਕਾਰ੍ਦ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਯਵृਦ੍ਧੀ ਨਿਰੂਪਯੇਤ੍ । । ੨੧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਗृਹਧਰ੍ਮਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਵੇ। ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਜਾਤੀ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵੈਸ਼ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਧਨ ਘੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੂਜਾ ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਕੋਈ ਅਸ਼ੁੱਧ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ।
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਸੋਲਾਂਵੇਂ ਸਾਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਬਾਈਂਵੇਂ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਦਾ ਤੇਈਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਇਸ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੀਹ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੀਦਿਕ ਵਰਤਾਂ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੇਦ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਿਸ, ਉਹ ਪਿਆਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਨਮੀ ਹੋਈ ਔਰਤ, ਵਿਆਹ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਔਰਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਕੁਲ-ਸਬੰਧੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰ ਪਿਤਾ ਵਿਆਹ ਲਈ ਨਾ ਦੇਵੇ।
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘਰਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ।
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਸਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚਲਣ-ਚਾਲੀ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇ।