ਆਵਾਰ੍ਯੋ ਵਤ੍ਸਰਾਜਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਹਸ੍ਤਿਸਮੋ ਬਲੇ
ਆਵਾਰਿਆ, ਵਤਸ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਬਲ ਵਿੱਚ ਸੌ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।
ਸ਼ਤਯਤ੍ਤਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਃ ਸ਼ੂਰੋ ਵਨਰਸਾਧਿਪਃ
ਸ਼ਤਯੱਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਸ਼ੂਰਾ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਲਵृਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ .ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਵੇਗੋ ਹਿ ਤਸ੍ਯ ਵੈ
ਉਸ ਦੀ ਉਪਰ ਵੱਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਖਜੂਰ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਨृਪਾਭ੍ਯਾਂ ਤਦ੍ਯੁਦ੍ਧਮਭਵਲ੍ਲੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ 3.3.4.
ਉਹ ਦੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਐਸਾ ਜੰਗ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਤਦਾ ਮੈਤ੍ਰੀ ਕृਤਾ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤਾਲਨੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾ
ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖਜੂਰ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਦੋਸਤੀ ਹੋ ਗਈ।
ਅਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਯਥਾਵੇਦਾਨੁਸਾਰੇਣ ਯਥਾਗ੍ਰਹਣ ਯੋਜਨਮ੍
ਅੱਗ ਦਾ ਵਰਣਨ: ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਦੀ ਢੰਗ।
ਸ਼ਤਾਰ੍ਧੇ ਵਹ੍ਨਿਰੁਦ੍ਦਿष੍ਟਃ ਸ਼ਤਾਰ੍ਧੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ; ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨਾਮ ਅਯੁਤੇ ਹਰਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਹਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰੁਣਃ ਸ਼ਾਂਤਿਕੇ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਾਰਣੇ ਹ੍ਯਰੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਕਰਮ ਵਿਚ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਮਾਰਣ ਕਰਮ ਵਿਚ ਅਰੁਣ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਯਜ੍ਞੇ ਯੋ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਅੰਨ ਯਜਨ ਵਿਚ ਲੋਹਿਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਨੁਸਾਰ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਵਾਸ੍ਤੁਯਾਗੇ ਮਂਡਪੇ ਚਾਪਿ ਪਦ੍ਮਕੇ
ਵਾਸਤੁ ਯਜਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਵੀ।
ਗੋਦਾਨੇ ਚ ਭਵੇਦ੍ਰੁਦ੍ਰਃ ਕਨ੍ਯਾਦਾਨੇ ਤੁ ਗੋऽਜਕਃ
ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਵਿਚ ਰੁਦ੍ਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕੁੜੀ ਦੇ ਦਾਨ ਵਿਚ ਗੋਜਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗੇ ਭਵੇਤ੍ਸੂਰ੍ਯੋऽਵਸਾਨਾਂਤੇ ਰਵਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਬਲਦ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਰਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਾਸਨੇ ਚ ਭਵੇਤ੍ਕਾਲਃ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਃ ਸ਼ਰਦਾਹਨੇ
ਡਰਾਉਣੇ ਵਿਚ ਕਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਲਾਸ਼ਾਂ ਸਾੜਣ ਸਮੇਂ ਕਰਵਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਾਧਾਨੇ ਚ ਮਰੁਤਃ ਸੀਮਂਤੇ ਪਿਂਗਲਃ ਸ੍ਮृਤਃ 2.1.17.
ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਸਮੇਂ ਮਰੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੀਮੰਤ (ਵਾਲ ਵੰਡਣ) ਤੇ ਪਿੰਗਲਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਮਸਂਸ੍ਥਾਪਨੇ ਚੈਵਮੁਪਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ
ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਪਾਰਥਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
षਡਾਨਨਸ਼੍ਚ ਚੂਡਾਯਾਂ ਵ੍ਰਤਾਦੇਸ਼ੇ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਚੂੜਾ ਕਰਣ ਤੇ ਸ਼ਡਾਨਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਰਤ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਸਮੁਦਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਰੇ ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਵਡਵਾਨਲਃ
ਪੇਟ ਵਿਚ ਜਠਰਾਗਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਵਡਵਾਨਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਮਂਥਰੋ ਨਾਮ ਰਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਜਾਤਵੇਦਸਃ
ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੰਥਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਥ ਦੀ ਅੱਗ ਜਾਤਵੇਦਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੋਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵਰੁਣੋਨਾਮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਗ੍ਨਿਰ੍ਹਵਿਰ੍ਭੁਜਃ
ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਹਵਿ ਭੁਜਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੀਪਾਗ੍ਨਿਃ ਪਾਵਕੋ ਨਾਮ ਗृਹ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਧਰਣੀਪਤਿਃ
ਦੀਪਾਗਨੀ, ਜੋ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਮਧ੍ਯਮਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਥਮਭਾਗੇऽਗ੍ਨਿਨਾਮਵਰ੍ਣਨਂਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਮਧਯਮ ਭਾਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਵਾਲਾ ਸਤਾਰਾਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ । । ऽ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਨਾਰਾਯਣਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਨਰਂ ਚੈਵ ਨਰੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਦੇਵੀਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਂ ਚੈਵ ਤਤੋ ਜਯਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ । । ੧ ਜਯਤਿ ਪਰਾਸ਼ਰਸੂਨੁਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਹृਦਯਨਨ੍ਦਨੋ ਵ੍ਯਾਸਃ । ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਯਕਮਲਗਲਿਤਂ ਵਾਙ੍ਮਯਮਮृਤਂ ਜਗਤ੍ਪਿਬਤਿ । । ੨ ਮੂਕਙ੍ਕਰੋਤਿ ਵਾਚਾਲਂ ਪਙ੍ਗੁ ਲਙ੍ਘਯਤੇ ਗਿਰਿਮ੍ । ਯਤ੍ਕृਪਾ ਤਮਹਂ ਵਨ੍ਦੇ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਮਾਧਵਮ੍ । । ੩ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਵਚਃ ਸਰੋਜਮਮਲਂ ਗੀਤਾਰ੍ਥਗਨ੍ਧੋਤ੍ਕਟਂ, ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨਕਕੇਸਰਂ ਹਰਿਕਥਾਸਮ੍ਬੋਧਨਾਬੋਧਿਤਮ੍ । ਲੋਕੇ ਸਜ੍ਜਨषਟ੍ਪਦੈਰਹਰਹਃ ਪੇਪੀਯਮਾਨਂ ਮੁਦਾ, ਭੂਯਾਦ੍ਭਾਰਤਪਙ੍ਕਜਂ ਕਲਿਮਲਪ੍ਰਧ੍ਵਂਸਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ । । ੪ ਯੋ ਗੋਸ਼ਤਂ ਕਨਕਸ਼ृਙ੍ਗਮਯਂ ਦਦਾਤਿ, ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਵੇਦਵਿਦੁषੇ ਚ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਾਯ । ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਭਵਿष੍ਯਸੁਕਥਾਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਤ੍ਸਮਗ੍ਰਾਂ, ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਮਂ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯ ਚ ਤਸ੍ਯ ਚੈਵ । । ੫ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ਮਜਃ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਸੁਖਾਵਹਾਨਿ । ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਸੌਖ੍ਯਾਯ ਭਵਿष੍ਯਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਕਲੌ ਯੁਗੇ ਭਾਵਿ ਲਿਲੇਖ ਸਰ੍ਵਮ੍ । । ੬ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸਰ੍ਵਰ੍षਿਵਰਪ੍ਰਮੁਖ੍ਯੈਃ ਪਰਾਸ਼ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਃ ਪ੍ਰਣੀਤਾਨ੍ । ਸ੍ਮृਤ੍ਯੁਕ੍ਤਧਰ੍ਮਾਗਮਸਂਹਿਤਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਮਾਸਾਦਵਦਦ੍ਭਵਿष੍ਯਮ੍ । । ੭ ਅਲ੍ਪਾਯੁषੋ ਲੋਕਜਨਾਨ੍ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਹੀਨਾਨ੍ਪਸ਼ੁਵਤ੍ਸੁਚੇष੍ਟਾਨ੍ । ਤੇषਾਂ ਸੁਖਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਨਾਯ ਵ੍ਯਾਸਃ ਪੁਰਾਣਂ ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਚਕਾਰ । । ੮ ਜਯਤਿ ਭੁਵਨਦੀਪੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਲੋਕਕਰ੍ਤ੍ਤਾ, ਜਯਤਿ ਚ ਸ਼ਿਤਿਦੇਹਃ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਃਧਨ੍ਵਾ ਮੁਰਾਰਿਃ । । ਜਯਤਿ ਚ ਸ਼ਸ਼ਿਮੌਲੀ ਰੁਦ੍ਰਨਾਮਾਭਿਧੇਯੋ, ਜਯਤਿ ਚ ਸ ਤੁ ਦੇਵੋ ਭਾਨੁਮਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਃ । । ੧ ਸ਼੍ਰਿਯਾਵृਤਂ ਤੁ ਰਾਜਾਨਂ ਸ਼ਤਾਨੀਕਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ । ਅਭਿਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਮਹਰ੍षਯਃ । । ੨ ਭृਗੁਰਤ੍ਰਿਰ੍ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ । ਪਰਾਸ਼ਰਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰ੍ਜੈਮਿਨਿਸ੍ਤਥਾ । । ੩ ਮੁਨਿਃ ਪੈਲੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਗੌਤਮਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਮੁਨਿਰ੍ਧੀਮਾਂਸ੍ਤਥਾ ਨਾਰਦਪਰ੍ਵਤੌ । । ੪ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੌਨਕਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਦਕ੍ਸ਼ੋऽਙ੍ਗਿਰਾਸ੍ਤਥਾ ਗਰ੍ਗੋ ਗਾਲਵਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤਪਾਃ । । ੫ ਤਾਨਾਗਤਾਨृषੀਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਤਾਨੀਕੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਅਭਿਗਮ੍ਯ ਮਹਾਮਤਿਃ । । ੬ ਪੁਰੋਹਿਤਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਅਰ੍ਧ੍ਯਂ ਗਾਂ ਸ੍ਵਾਗਤੇਨ ਚ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਭृਸ਼ਮ੍ । । ੭ ਸੁਖਾਸੀਨਾਂਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਨਿਰਾਤਙ੍ਕਾਨ੍ ਗਤਕ੍ਲਮਾਨ੍ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਣਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਬਾਹੁਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । । ੮ ਇਦਾਨੀਂ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਭੁਵਿ ਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਆਤ੍ਮਨੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾ! ਤਥਾ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ੋ ਬਲਮ੍ । । ੯ ਧਨ੍ਯੋऽਹਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਾ ਚ ਯਤੋ ਮਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਗਤਾਃ । ਯੇषਾਂ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਪੂਯਤੇ ਨਰਃ । । 1.1.੧੦ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਆਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਥਯਧ੍ਵਮ੍ ਮਹਾਬਲਾਃ! । । ੧੧ ਯੇਨਾਹਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛੇ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਯਥਾਗਤੋ ਮਮ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵੈ ਭਾਰਤਂ ਪੁਰਾ । । ੧੨ ਤਥੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਵੈ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੇ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਮਿਥਸ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਚ ੧ ਭृਸ਼ਮ੍ ਤਦਾ । । ੧੩ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਸਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਵ੍ਯਾਸਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯ ਵਿਭੋ! ਏष ਤੇ ਕਥਯਿष੍ਯਤਿ । । ੧੪ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ! ਵਯਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਮਃ । ਤਿष੍ਠਮਾਨੇ ਗੁਰੌ ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਕਥਂ ਵਕ੍ਤਿ ਮਹਾਮਤੇ! । । ੧੫ ੨ਅਯਂ ਗੁਰੁਃ ਸਦਾਸ੍ਮਾਕਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਥਾ । ਕृਪਾਲੁਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਚਾਯਂ ਤਥਾ ਦਿਵ੍ਯਵਿਧਾਨਵਿਤ੍ । । ੧੬ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਾਵਨਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੇਨੋਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । ੧੭ ਬਿਭੇਤਿ ਗਹਨਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਲ੍ਲੋਕੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰਿਵੌषਧਾਤ੍ । ਭਾਰਤਸ੍ਯ ਚ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਮੁਨਿਨਾ ਵ੍ਯਾਹृਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੧੮ ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਦੁ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਿषਗੌषਧਮ੍ । ਤਥਾ ਰਮ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਭਾਰਤਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਮੁਨਿਃ । । ੧੯ ਆਸ੍ਤਿਕ੍ਯਾਰੋਹਸੋਪਾਨਮੇਤਦ੍ਭਾਰਤਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਰਕੌ ਲੋਕਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਵੇਕ੍ਸ਼ਤੇ । । 1.1.੨੦ ਦੇਵਤਾਤੀਰ੍ਥਤਪਸਾਂ ਭਾਰਤਾਦੇਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਨ ਜਨ੍ਯਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿਕਤਾ ਤਸ੍ਯ ਮੀਮਾਂਸਕੈਰਪਿ । । ੨੧ ਵਿष੍ਣੌ ੧ ਦੇਵੇषੁ ਵੇਦੇषੁ ਗੁਰੁषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇषੁ ਚ । ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਭਾਰਤਾਦੇਵ ਧੀਮਤਾਮ੍ । । ੨੨ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਭਰਤਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰੇਵ ਹਿ । ਅਜਿਹ੍ਮੋ ਭਾਰਤਃ ਪਨ੍ਥਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਪਦਗਾਮਿਨਾਮ੍ । । ੨੩ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋ ਭਾਰਤੇ ਕृਤਃ । ਅਨਿਤ੍ਯਤਾਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਯੇ । । ੨੪ ਵਿਪਤ੍ਤਿਂ ਭਾਰਤਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵृष੍ਣਿਪਾਣ੍ਡਵਸਮ੍ਪਦਾਮ੍ । ਦੁਃਖਾਵਸਾਨਾਦ੍ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਪੁਣ੍ਯਂ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । । ੨੫ ਏਵਂਵਿਧਂ ਭਾਰਤਂ ਵੈ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਸੋऽਯਂ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਵ੍ਯਾਸਰੂਪੀ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । । ੨੬ ਸ ਤੇषਾਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਯੋ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਪ੍ਰਸਾਦਯਾਮਾਸ ਮੁਨਿਂ ਵ੍ਯਾਸਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍ । । ੨੭ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਅਞ੍ਜਲਿਃ ਸ਼ਿਰਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍! ਕृਤੋऽਯਂ ਪਾਦਯੋਸ੍ਤਵ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ੫ ਤੁ ਯੇਨਾ ਪੂਤਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇ । । ੨੮ ਸਮੁਦ੍ਧਰ ਭਵਾਦਸ੍ਮਾਤ੍ਕੀਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਕਥਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਯਥਾ ਮਮ ਪਿਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੀਰ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਾਰਤਮ੍ । । ੨੯ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਤਸ੍ਯੈਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਏष ਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰ੍ਮੇ ਕਥਯਿष੍ਯਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰਭੋ! । । 1.1.੩੦ ਯਦਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਪ੍ਰੀਤਿਦਂ ਚਾਦ੍ਭੁਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ਼੍ਰਵ੍ਯਂ ਭਰਤਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ਸਰ੍ਵਪਾਪਭਯਾਪਹਮ੍ । । ੩੧ ਯਥਾ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨੇਨ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਿਤੁਸ੍ਤਵ । ਮਹਾਭਾਰਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਵ੍ਯਪੋਹਨਮ੍ । । ੩੨ ਅਥ ਤਮृषਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਸਾਧੁ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਵ੍ਯਾਸੇਨਾਮਿਤਬੁਦ੍ਧਿਨਾ । । ੩੩ ਸੁਮਨ੍ਤੁਂ ਪृਚ੍ਛ ਰਾਜਰ੍षੇ! ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍ । ਅਸ੍ਮਾਕਮਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਜਾਯਤੇ ਮਤਿਃ । ਅਥ ਵ੍ਯਾਸੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੁਮਨ੍ਤੁਮृषਿਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । । ੩੪ ਕਥਯਾਸ੍ਮੈ ਕਥਾਸ੍ਤਾਤ! ਯਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੋਦਤੇ ਨृਪਃ । ਭਾਰਤਾਦਿਕਥਾਨਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਯ ਰਮਤੇ ਮਨਃ । । ੩੫ ਅਸਾਵਪਿ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਾਵਂ ਮਹਾਮਤੇਃ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ऋषੀਣਾਂ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੩੬ ਚਕਾਰ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸ ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਰਾਜ੍ਞੇ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਵ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸਨਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰ! ऋषੀਣਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੩੭ ਅਥ ਰਾਜਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਆਜਮੀਢੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ । । ੩੮ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਪੁਣ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍! ਪਾਵਨਾਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਯ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠ! ਮੁਚ੍ਯੇऽਹਂ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਾਤ੍ । । ੩੯ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਨ੍ਤਿ ਪੁष੍ਪਾਨਿ ਭਾਰਤ । ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਰੋ ਰਾਜਨ੍! ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ । । 1.1.੪੦ ਕਿਮਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਵੈ । ਭਾਰਤਾਦਿਕਥਾਨਾਂ ਤੁ ਯਾਸੁ ਧਰ੍ਮਾਦਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । । ੪੧ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਮਤਾਨਿ ਕਾਨਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ੧! ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਵ੍ਰਤ! । ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਰੋ ਵਿਪ੍ਰ! ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ । । ੪੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤਾਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮਨੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਮੋऽਙ੍ਗਿਰਾਃ । ਵਸਿष੍ਠਦਕ੍ਸ਼ਸਂਵਰ੍ਤਸ਼ਾਤਾਤਪਪਰਾਸ਼ਰਾਃ । । ੪੩ ਆਪਸ੍ਤਮ੍ਬੋऽਥ ਉਸ਼ਨਾ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨਬृਹਸ੍ਪਤੀ । ਗੌਤਮਃਸ਼ਙ੍ਖਲਿਖਿਤੌ ਹਾਰੀਤੋऽਤ੍ਰਿਰਥਾਪਿ ਵਾ । । ੪੪ ਏਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚ ਭਾਰਤ! । ਵृਨ੍ਦਾਰਕਪੁਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਮੋਦਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । । ੪੫ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਯਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਵ੍ਰਤ! । ਨੇਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ! ੩ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਹਿ ਦ੍ਵਿਜ! । । ੪੬ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਨ ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਤਤ੍ਰ ਮੇ ਵਚਨਂ ਸ਼ृਣੁ । । ੪੭ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਯਾਨਿ ਸੁਵ੍ਰਤ! । ਭਵਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ਸ਼੍ਰੁਤਾਨਿ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ । । ੪੮ ਵਿਸ਼ੇषਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ! । । ੪੯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿषੁ ਵਰ੍ਣੇषੁ ਤ੍ਰਿषੁ ਵੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਃ । ਮਨ੍ਵਾਦੀਨਿ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਥਾਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । 1.1.੫੦ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭृਸ਼ਂ ਦੀਨਾਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਜਪ੍ਰਭੋ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰਵਨੇ ਕਥਮ੍ । । ੫੧ ਆਗਮੇਨ ਵਿਹੀਨਾ ਹਿ ਅਹੋ ਕष੍ਟਂ ਮਤਂ ਮਮ੍ । ਕਸ਼੍ਚੈषਾਮਾਗਮਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪੁਰਾ ਦ੍ਵਿਜਮਨੀषਿਭਿਃ । । ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਛ੍ਰੇਯਸੇ ਚ ਤਥੋਭਯੋਃ । । ੫੨ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ । ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ । । ੫੩ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ੧ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਸ਼ृਣੁ ਤਾਨਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਵਿਸ਼ੇषਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਾਵਨਾਨਿ ਮਨੀषਿਭਿਃ । । ੫੪ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਚਰਿਤਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਚ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ! ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ । । ੫੫ ਤਥੋਕ੍ਤਂ ਭਾਰਤਂ ਵੀਰ! ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯੇਣ ਧੀਮਤਾ । ਵੇਦਾਰ੍ਥਸਕਲਂ ਯੋਜ੍ਯ੩ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਪ੍ਰਭੋ! । । ੫੬ ਕृਪਾਲੁਨਾ ਕृਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ । ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਭਵਮਗ੍ਨਾਨਾਂ ਕृਤਂ ਪੋਤੋ ਹ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੫੭ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਅष੍ਟੌ ਵ੍ਯਾਕਰਣਾਨਿ ਚ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੂਨੁਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਭਾਰਤਸਂਹਿਤਾਮ੍ । । ੫੮ ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषੋ ਰਾਜਨ੍! ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚੈਨ੍ਦ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । । ੫੯ ਯਾਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਤੋ ਰੌਦ੍ਰਂ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਵਾਰੁਣਂ ਤਥਾ । ਸਾਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮष੍ਟਮਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਤਥਾ । । 1.1.੬੦ ਏਤਾਨਿ ਵ੍ਯਾਕਰਣਾਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਪਾਦ੍ਮਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਚ ਸ਼ੈਵਂ ਭਾਗਵਤਂ ਤਥਾ । । ੬੧ ਤਥਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਰਦੀਯਂ ਚ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਂ ਚ ਸਪ੍ਤਮਮ੍ । ਆਗ੍ਨੇਯਮष੍ਟਮਂ ਵੀਰ ਭਵਿष੍ਯਂ ਨਵਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੬੨ ਦਸ਼ਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤਂ ਲੈਙ੍ਗਮੇਕਾਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਵਾਰਾਹਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਮ੍ । । ੬੩ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਂ ਵਾਮਨਂ ਚ ਕੌਰ੍ਮਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਚ ਗਾਰੁਡਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਚ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । । ੬੪ ਏਤਾਨਿ ਕੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਸਾਧਾਰਣਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਸਦਾ । । ੬੫ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਿਹ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਾਣਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਕਿਮਿਚ੍ਛਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮੇषਾਂ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । । ੬੬ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਭਾਰਤਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਤਾਤਸ੍ਯਾਙ੍ਕਗਤੇਨ ਤੁ । ਰਾਮਸ੍ਯ ਚਰਿਤਂ ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਸਮਨ੍ਤਤਃ । । ੬੭ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭਵਿष੍ਯਂ ਨ ਤੁ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਪੁਰਾਣਂ ਵਦ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ! ਭਵਿष੍ਯਂ ਕੌਤੁਕਂ ਹਿ ਮੇ । । ੬੮ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਾਧੁ ਪृष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ੪ ਮਾਨਦ । ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਦਤੋ ਰਾਜਨ੍ ਪੁਰਾਣਂ ਨਵਮਂ ਮਹਤ੍ । । ੬੯ ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਾਨਵੋ ਨृਪ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ ਭਾਨੌ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । । 1.1.੭੦ ਇਦਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵਿਦੁषਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨੇਦਮਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
੭੧ ਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯੇਭ੍ਯ ਏਵ ਹਿ । ਅਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਂ ਵਿਨਾ । । ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਨਾਧ੍ਯੇਤਵ੍ਯਂ ਕਦਾਚਨ
ਇਹ ਗਿਆਨ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਨਹੀਂ।
੭੨ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਂ ਪੁਰਤਃ ੧ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਮੇਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ । । ੭੩ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਹਿ ਵੈ ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੂਦ੍ਰੈਰ੍ਵਿਨਾ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਨ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ । ੭੪ ਇਦਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਧੀਯਾਨੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਃ । ਮਨੋਵਾਗ੍ਦੇਹਜੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਦੋषੈਰ੍ਨ ਲਿਮ੍ਪਤੇ । । ੭੫ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਚਾਪਿ ਯੇ ਰਾਜਨ੍ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ । ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਤਕੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚ ਦਿਵਂ ਪ੍ਰਭੋ । । ੭੬ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਚ੍ਚਾਪਿ ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਰ੍ਣਾਨ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਸ ਗੁਰੁਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਿਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੭੭ ਸ ਪੂਜ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਰ੍ਣੈਰ੍ਨਰਾਧਿਪ । ਪृਥਿਵੀਂ ਚ ਤਥੈਵੇਮਾਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਮੇਕੋऽਪਿ ਸੋऽਰ੍ਹਤਿ । । ੭੮ ਇਦਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਇਦਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਂ ਸਤਤਮਿਦਂ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਪਰਮ੍ । । ੭੯ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਧਰ੍ਮੋऽਖਿਲੇਨੋਕ੍ਤੋ ਗੁਣਦੋषੌ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਚਾਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ । । 1.1.੮੦ ਆਚਾਰਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਮਿਨ੍ਸਮਾਯੁਕ੍ਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ਦ੍ਵਿਜਃ । । ੮੧ ਆਚਾਰਾਦ੍ਵਿਚ੍ਯੁਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨ ਵੇਦਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਆਚਾਰੇਣ ਚ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਫਲਭਾਕ੍ਸ੍ਮृਤਃ । । ੮੨ ਏਵਮਾਚਾਰਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਮੁਨਯੋ ਗਤਿਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤਪਸੋ ਮੂਲਮਾਚਾਰਂ ਜਗृਹੁਃ ਪਰਮ੍ । । ੮੩ ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਮਾਨਵਾ ਰਾਜਨ੍ਨਾਚਾਰਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ ਸਦਾ । ਏਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ਪੁਰਾਣੇ ਤੁ ਆਚਾਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਨਮ੍ । । ੮੪ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਾਨਿ ਚ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਧਿਰੁਤ੍ਤਮਃ । । ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚੇਤਿਹਾਸਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਨृਪ । । ੮੫ ਤਥਾਸ੍ਮਿਨ੍ਕਥ੍ਯਤੇ ਰਾਜਨ੍ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾਚਕਸ੍ਯ ਤੁ । ਵ੍ਰਤਚਰ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਾਃ ਸ੍ਨਾਤਕਸ੍ਯ ਪਰੋ ਵਿਧਿਃ । । ੮੬ ਦਾਰਾਦਿਗਮਨਂ ਚੈਵ ਵਿਵਾਹਾਨਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਪੁਂਸਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਰਾਜਨ੍ਯੋषਿਤਾਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੮੭ ਮਹਾਯਜ੍ਞਵਿਧਾਨਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਲ੍ਪਂ ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਾਤ ਦੇਵਾਰ੍ਚਾਯਾਃ ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੮੮ ਵृਤ੍ਤੀਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਵ ਸ੍ਨਾਤਕਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਚ ਸ਼ੌਚਂ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੇਵ ਚ । । ੮੯ ਸ੍ਤ੍ਰੀਧਰ੍ਮਯੋਗਸ੍ਤਾਪਸ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਸਂਨ੍ਯਾਸ ਏਵ ਚ । ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮੋ ਹ੍ਯਖਿਲਃ ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ । । 1.1.੯੦ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਵਿਤੁਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤੇ । ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੯੧ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਤਕਸ੍ਯ ਚ । ਦੁਰ੍ਗਾਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਮਤੇ । । ੯੨ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ੧ ਸਂਵਿਧਾਨਂ ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰਪਿ । ਵਿਭਾਗਂ ਧਰ੍ਮਦ੍ਯੂਤਂ ਚ ਕਥਕਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ । । ੯੩ ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰੋਪਚਾਰਂ ਚ ਸਂਕੀਰ੍ਣਾਨਾਂ ਚ ਸਂਭਵਮ੍ । ਆਪਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਧਿਂ ਤਥਾ । । ੯੪ ਸਂਧ੍ਯਾਵਿਧਿਂ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਸ੍ਨਾਨਤਰ੍ਪਣਯੋਰ੍ਵਿਧਿਮ੍ । ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਵਿਧਿਂ ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਭੋਜ੍ਯਵਿਧਿਂ ਨृਪ । । ੯੫ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਸ੍ਯ ਚਰਣਵ੍ਯੂਹਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਂਸਾਰਗਮਨਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮਸਮ੍ਭਵਮ੍ । । ੯੬ ਨੈਃਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਚ ਗੁਣਦੋषਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਦਾਰਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਪਾਤ੍ਰਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੯੭ ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਚਾਪਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਨृਪ । ਜਾਤਿਧਰ੍ਮਾਨ੍ਕੁਲਧਰ੍ਮਾਨ੍ਵੇਦਧਰ੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ੧ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । । ੯੮ ਵੈਤਾਨਵ੍ਰਤਿਕਾਨਾਂ ਚ ਤਥਾਸੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ਵਿਭੁਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕੁਰੁਕੁਲਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼ਂਕਰਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ । । ੯੯ ਸ਼ਂਕਰੇਣ ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਥਿਤਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਵਿष੍ਣੁਨਾਪਿ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਰਦਾਯ ਮਹੀਪਤੇ । । 1.1.੧੦੦ ਨਾਰਦਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਞ੍ਛਕ੍ਰਃ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਪਿ ਪਰਾਸ਼ਰਃ । ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ਤਤੋ ਵ੍ਯਾਸੋ ਵ੍ਯਾਸਾਦਪਿ ਮਯਾ ਵਿਭੋ । । ੧੦੧ ਏਵਂ ਪਰਮ੍ਪਰਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਪੁਰਾਣਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਮਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਪਰਂ ਹਿਤਮ੍ । । ੧੦੨ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਸਂਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਨਰਰ੍षਭ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨੀਹ ਮਨੀषਿਭਿਃ । । ੧੦੩ ਪੁਨਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਂ ਗਤਾਨੀਹ ਆਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਵृष । ਯਥਾ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਂ ਤਥਾ ਚੇਦਂ ਭਵਿष੍ਯਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੧੦੪ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਲੋਕਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਤਮੇਵ ਹਿ । ਭਵਿष੍ਯਮੇਤਦृषਿਣਾ ਲਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਕृਤਮ੍
੧੦੫ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषੋ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਇਦਂ ਫਲਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ऋਦ੍ਧਿਰ੍ਵृਦ੍ਧਿਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । । ੧੦੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮੇ ਪਰ੍ਵਣਿ ਕਥਾਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਨੇ ਪ੍ਰਥਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਿਆਈ, ਧਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸृष੍ਟਿਵਰ੍ਣਨਂ ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਞ੍ਚਮਾਸ੍ਯਾਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਞ੍ਚ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੇਦਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪੁਰਾਣਂ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਰਾਜਨ੍ਪੁਰੁषੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ । । ੧ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਚਾਤ੍ਰ ਵੈ ਪਞ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । । ੨ ਤृਤੀਯਂ ਸ਼ੈਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਪਞ੍ਚਮਂ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਾਖ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੈਃ ਸੁਪੂਜਿਤਮ੍ । । ੩ ਏਤਾਨਿ ਤਾਤ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਵਂਸ਼ੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ । । ੪ ਵਂਸ਼ਾਨੁਚਰਿਤਂ ਚੈਵ ਪੁਰਾਣਂ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਭਿਰ੍ਭੂषਿਤਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੫ ਅਙ੍ਗਾਨਿ ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾ ਮੀਮਾਂਸਾ ਨ੍ਯਾਯਵਿਸ੍ਤਰਃ । ਪੁਰਾਣਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯੇਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ । । ੬ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦੋ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੋ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ । ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ੈਵ ਤਾਃ । । ੭ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਗੋ ਭੂਤਾਨਾਮਿਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਾਪਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਾਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । । ੮ ਜਗਦਾਸੀਤ੍ਪੁਰਾ ਤਾਤ ਤਮੋਭੂਤਮਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਅਵਿਜ੍ਞੇਯਮਤਰ੍ਕ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਿਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । । ੯ ਤਤਃ ਸ ਭਗਵਾਨੀਸ਼ੋ ਹ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਞ੍ਜਯਨ੍ਨਿਦਮ੍ । ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਵृਤ੍ਤੌਜਾਃ ਪ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤਸ੍ਤਮਨਾਸ਼ਨਃ
ਹੁਣ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1.2.੧੦ ਯੋऽਸਾਵਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋऽਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਯੋऽਚਿਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸ ਏष ਸ੍ਵਯਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । । ੧੧ ਯੋऽਸੌ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਕੋ ਲੋਕੇ ਤਥਾ ਯਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਭਾਸ੍ਕਰਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੧੨ ਸੋऽਭਿਧ੍ਯਾਯ ਸ਼ਰੀਰਾਤ੍ਸ੍ਵਾਤ੍ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਤ ਏਵ ਸਸਰ੍ਜਾਦੌ ਤਾਸੁ ਵੀਰ੍ਯਮਵਾਸृਜਤ੍ । । ੧੩ ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । ਬੀਜਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਥਾ ਰੇਤ ਉਗ੍ਰਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ । । ੧੪ ਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਕਥਿਤਾਨਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ । ਤਦਣ੍ਡਮਭਵਦ੍ਧੈਮਂ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਕੁਲਂ ਵਿਭੋ । । ੧੫ ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ । ਸੁਰਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਪਿਤਾਮਹਃ । । ੧੬ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਪੁਰੁषੋ ਵੇਧਾਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਥਾ । ਪਰ੍ਯਾਯਵਾਚਕੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦੈਰੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ । । ੧੭ ਸਦਾ ਮਨੀषਿਭਿਸ੍ਤਾਤ ਵਿਰਞ੍ਚਿਃ ਕਞ੍ਜਜਸ੍ਤਥਾ
ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਅਪਹੁੰਚੀ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਤृਤੀਯੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਾਦਾਰਭ੍ਯ ਸਮਾਸਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸਂਸ੍ਕਾਰਵਰ੍ਣਨਮਾਚਮਨਾਦਿਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਞ੍ਚ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਉਵਾਚ ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਆਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਮੇ ਧਰ੍ਮਂ ਕਥਯਸ੍ਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । । ੧ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰੁਵਾਚ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਂ ਪੁਂਸਵਨਂ ਸੀਮਨ੍ਤੋਨ੍ਨਯਨਂ ਤਥਾ । ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਚੂਡਾਮੌਞ੍ਜੀਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍ । । ੨ ਬੈਜਿਕਂ ਗਾਰ੍ਭਿਕਂ ਚੈਨੋ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮਪਮृਜ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇਨ ਵ੍ਰਤੈਰ੍ਹੋਮੈਸ੍ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯੇਨੇਜ੍ਯਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤੈਃ । । ੩ ਮਹਾਯਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਯਂ ਯਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਨੁਃ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵੈਕਮਨਾ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾ ਸਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਨੁਃ । । ੪ ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਾਭਿਕਰ੍ਤਨਾਤ੍ਪੁਂਸੋ ਜਾਤਕਰ੍ਮ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਹਿਰਣ੍ਯਮਧੁਸਰ੍ਪਿषਾਮ੍ । । ੫ ਨਾਮਧੇਯਂ ਦਸ਼ਮ੍ਯਾਂ ਤੁ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਮਪਰੇ ਰਾਜਨ੍ਮਾਸਿ ਪੂਰ੍ਣੇ ਤਥਾ ਪਰੇ । । ੬ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੇऽਹਨਿ ਤਥਾऽਨ੍ਯੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ । ਪੁਣ੍ਯੇ ਤਿਥੌ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਚ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਚ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤੇ । । ੭ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਂ ਤਾਤ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰ੍ਮੇਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਰਾਜਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਂ ੧ ਤੁ ਇਨ੍ਦੁਵਰ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਗਰਭਾਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਧਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਧਨਵਰ੍ਧਨੇਤਿ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾਸੇਤਿ ਹੀਨਜੇ । । ੯ ਮਨੁਨਾ ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਮ੍ਨੋ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼ਰ੍ਮਵਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਰਕ੍ਸ਼ਾਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । । 1.3.੧੦ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਪੁष੍ਟਿਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇष੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸੁਖੋਦ੍ਯਮਕ੍ਰੂਰਂ ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਾਰ੍ਥਮਨੋਰਮਮ੍ । । ੧੧ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਂ ਦੀਰ੍ਘਵਰ੍ਣਾਨ੍ਤਮਾਸ਼ੀਰ੍ਵਾਦਾਭਿਧਾਨਵਤ੍ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇऽਹਨਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਨਿष੍ਕਮਣਂ ਗृਹਾਤ੍ । । ੧੨ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਮਾਸਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਥਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਮਤਂ ਵਿਭੋ । षष੍ਠੇऽਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਂ ਮਾਸਿ ਯਥੇष੍ਟਂ ਮਙ੍ਗਲਂ ਕੁਲੇ । । ੧੩ ਚੂਡਾਕਰ੍ਮ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਪ੍ਰਥਮੇऽਬ੍ਦੇ ਤृਤੀਯੇ ਵਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੧੪ ਗਰ੍ਭਾष੍ਟਮੇऽਬ੍ਦੇ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯੋਪਨਾਯਨਮ੍ । ਗਰ੍ਭਾਦੇਕਾਦਸ਼ੇ ਰਾਜਨ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੧੫ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇऽਬ੍ਦੇऽਪਿ ਗਰ੍ਭਾਤ੍ਤੁ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸਕਾਮੇਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮੇ । । ੧੬ ਬਲਾਰ੍ਥਿਨਾ ਤਥਾ ਰਾਜ੍ਞਃ षष੍ਠੇ ऽਬ੍ਦੇ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਹਿ । ਅਰ੍ਥਕਾਮੇਨ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਅष੍ਟਮੇ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । । ੧੭ ਆषੋਡਸ਼ਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤੇਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਨ੍ਧੋਰਾਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤੇਰ੍ਵਿਸ਼ਃ । । ੧੮ ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਯੇ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾਕਾਲਮਸਂਸ੍ਕृਤਾਃ । ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਪਤਿਤਾ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਾ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਸ੍ਤੋਮਾਦृਤੇ ੩ ਕ੍ਰਤੋਃ । । ੧੯ ਨ ਚਾਪ੍ਯੇਭਿਰਪੂਤੈਸ੍ਤੁ ਆਪਦ੍ਯਪਿ ਹਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਯੌਨਂ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਚਰੇਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਸਹ । । 1.3.੨੦ ਭਵਨ੍ਤਿ ਰਾਜਂਸ਼੍ਚਰ੍ਮਾਣਿ ਵ੍ਰਤਿਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਕਾਰ੍ष੍ਣਰੌਰਵਵਾਸ੍ਤਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਂ ਨृਪ । । ੨੧ ਵਸ਼ੀਰਂਸ਼੍ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਤੁ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ੋ ਰਾਜਞ੍ਛਾਣਕ੍ਸ਼ੌਮਾਦਿਕਾਨਿ ਚ । । ੨੨ ਮੌਞ੍ਜੀ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਸਮਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਮੇਖਲਾ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਚ ਮੌਰ੍ਵੀਜ੍ਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਣਤਾਨ੍ਤਵੀ । । ੨੩ ਮੁਞ੍ਜਾਲਾਭੇ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਕੁਸ਼ਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਬਲ੍ਵਜੈਃ । ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਤਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨੈਕੇਨ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰੇਵ ਚ । । ੨੪ ਕਾਰ੍ਪਾਸਮੁਪਵੀਤਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਵृਤਂ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ । ਸ਼ਣਸੂਤ੍ਰਮਯਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਵਿਕਸੌਤ੍ਰਿਕਮ੍ । । ੨੫ ਪੁष੍ਕਰਾਣਿ ਤਥਾ ਚੈषਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਨਿ ਤੁ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬੈਲ੍ਵਪਾਲਾਸ਼ੌ ਤृਤੀਯਂ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਜਂ ਨृਪ । । ੨੬ ਵਾਟਖਾਦਿਰੌ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤੁ ਤਥਾਨ੍ਯਂ ਵੇਤਸੋਦ੍ਭਵਮ੍ । ਪੈਲਵੋਦੁਮ੍ਬਰੌ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਜਮੇਵ ਹਿ । । ੨੭ ਦਣ੍ਡਾਨੇਤਾਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਧਰ੍ਮਤੋऽਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਧਾਰਿਤੁਮ੍ । ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਿਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਦਣ੍ਡਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । । ੨੮ ਲਲਾਟਸਮ੍ਮਿਤੋ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਨਾਸਾਨ੍ਤਿਕੋ ਵਿਸ਼ਃ । ऋਜਵਸ੍ਤੇ ਤੂ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸੌਮ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ । । ੨੯ ਅਨੁਦ੍ਵੇਗਕਰਾ ਨॄਣਾਂ ਸਤ੍ਵਚੋ ਨਾਗ੍ਨਿਦੂषਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਚੇਪ੍ਸਿਤਂ ਦਣ੍ਡਮੁਪਸ੍ਥਾਯ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ । । 1.3.੩੦ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗੁਰੁਂ ਤਥਾ ਪੂਜ੍ਯ ਚਰੇਦ੍ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਭਵਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਚਰੇਦ੍ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਮੁਪਨੀਤੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । । ੩੧ ਭਵਨ੍ਮਧ੍ਯਂ ਤੁ ਰਾਜਨ੍ਯੋ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਦੁਤ੍ਤਰਮ੍ । ਮਾਤਰਂ ਵਾ ਸ੍ਵਸਾਰਂ ਵਾ ਮਾਤੁਰ੍ਵਾ ਭਗਿਨੀਂ ਨਿਜਾਮ੍ । । ੩੨ ਭਿਕ੍ਸ਼ੇਤ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਾ ਚੈਨਂ ਨਾਵਮਾਨਯੇਤ੍ । ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਰਜਤਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਸਾ ਪਾਤ੍ਰੇऽਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । । ੩੩ ਸਮਾਹृਤ੍ਯ ਤਤੋ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਯਾਵਦਰ੍ਥਮਮਾਯਯਾ । ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਗੁਰਵੇऽਸ਼੍ਨੀਯਾਦਾਚਮ੍ਯ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । । ੩੪ ਆਯੁष੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਸ਼ਸ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੁਖਃ । ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ऋਤਂ ੧ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਉਦਙ੍ਮੁਖਃ । । ੩੫ ਉਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋ ਰਾਜਨ੍ਨਨ੍ਨਮਦ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਹਿਤਃ । ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚੋਪਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ਸਮ੍ਯਗਦ੍ਭਿਃ ਖਾਨਿ ਚ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ । । ੩੬ ਤਥਾਨ੍ਨਂ ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਦ੍ਯਾਚ੍ਚੈਤਦਕੁਤ੍ਸਯਨ੍ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹष੍ਯੇਦ੍ਵੈ ਪ੍ਰਸੀਦੇਚ੍ਚਾਪਿ ਭਾਰਤ। । ੩੭ ਅਭਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਤਤੋऽਸ਼੍ਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯੇਵਂ ਮਨੁਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਪੂਜਿਤਂ ਤ੍ਵਸ਼ਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਬਲਮੋਜਸ਼੍ਚ ਯਚ੍ਛਤਿ। । ੩੮ ਅਪੂਜਿਤਂ ਤੁ ਤਦ੍ਭੁਕ੍ਤਮੁਭਯਂ ਨਾਸ਼ਯੇਦਿਦਮ੍
ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ, ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੋ।
ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਵੇ। ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਜਾਤੀ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵੈਸ਼ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਧਨ ਘੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।