ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰਾਮੋ ਦਾਸ਼ਰਥਿਰ੍ਭੁਵਿ
ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚਕਾਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਪੂਜ੍ਯਾਵਤਾਰਸ਼੍ਚ ਨ ਭਵੇਦ੍ਵੈ ਕਦਾਚਨ
ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਅਵਤਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਸਭ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ।
ਤ੍ਰਯੋऽਵਤਾਰਾਃ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਨਾਨ੍ਯਚ੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੇ
ਤਿੰਨ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਕृष੍ਣਃ ਸ਼ੇषੇਣ ਸਹ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ।
ਅਤਃ ਖਂਡਃ ਪਵਿਤ੍ਰੋऽਯਂ ਨृਣਾਂ ਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਭਾਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਪਾਪਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਂਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਵਿष੍ਣੁਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ
ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਚੱਕਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਚੱਕਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਵਿष੍ਣੁਪੌਰਾਣਿਕਸ੍ਯ ਵੈ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੁਰਾਣ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਸੋ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਾਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ .ਸਰ੍ਵਦੇਵਸਮਨ੍ਵਿਤਃ 3.4.25.
ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤृਤੀਯੋ ਯੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਃ ਸ਼ਿਵਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ
ਤੀਜਾ ਵੱਡਾ ਚੱਕਰ ਸ਼ਿਵ ਚੱਕਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਸ਼ਿਵਪੌਰਾਣਿਕੈਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਸੋ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਾਸਨੇ
ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਪੁਰਾਣ ਪੁਰਖ ਦੀ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਭਿਸਮੁਦ੍ਭੂਤਃ ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਪਿਤਾਮਹ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਉਪਜੇ।
ਪਂਚਮੋ ਯੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਵਾਯੁਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ
ਪੰਜਵਾਂ ਵੱਡਾ ਚੱਕਰ ਵਾਯੂ ਚੱਕਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਭਵਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਹੇਂਦ੍ਰਾਦਿਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਮਹੇਂਦਰ ਤੋਂ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਮਹੇਂਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ।
ਸ਼ਨਿਰ੍ਬੁਧੋ ਰਵਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਵਿਸ਼੍ਵ ਕਰ੍ਮਾ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ
ਸ਼ਨੀ, ਬੁਧ, ਰਵੀ, ਸ਼ੁਕਰ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ—
ਸृष੍ਟਿਕਰ੍ਤਾ ਸ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲਿਙ੍ਗੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਸृष੍ਟਿਪਾਤਾ ਸ ਵੈ ਵਿष੍ਣੁਰਵਤਾਰਿਪਦੋਦ੍ਭਵਃ । । ੧੦੮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਤਤ੍ਤ੍ਵੇषੁ ਕਲ੍ਪੇਕਲ੍ਪੇ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਗਤਃ । ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰੋ ਹਂਸਸ਼੍ਚ ਵਾਰਾਹੋ ਨਾਰਦਸ੍ਤਥਾ । । ੧੦੯ ਨਾਰਾਯਣੌ ਚ ਕਪਿਲਾਤ੍ਰੇਯੌ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਵਕਣ੍ਟਕੌ । ਵृषਭਸ਼੍ਚ ਪृਥੁਰ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਕੂਰ੍ਮੋ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਸ੍ਤਥਾ । । 3.4.25.੧੧੦ ਮੋਹਿਨੀ ਚ ਨृਸਿਂਹਸ਼੍ਚ ਵਾਮਨੋ ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਤਥਾ । ਰਾਮੋ ਵ੍ਯਾਸੋ ਬਲਃ ਕृष੍ਣੋ ਬੁਦ੍ਧਃ ਕਲ੍ਕੀ ਸ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਗਃ । । ੧੧੧ ਗੁਹ੍ਯਜਨ੍ਮਾ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸृष੍ਟਿਦੈਤ੍ਯਵਿਨਾਸ਼ਕਃ । ਏਵਂ ਜਾਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾ ਮਹਾਕਲ੍ਪੇ ਚ ਪਞ੍ਚਮੇ । । ੧੧੨ षष੍ਠੋ ਯਸ੍ਤੁ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਵਹ੍ਨਿਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸ੍ਕਨ੍ਦਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਾਸਨੇ । । ੧੧੩ ਪੁਰੁषਾਵ੍ਯਯਤਃ ਸ੍ਕਨ੍ਨਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਾਰ੍ਚਿਮਾਨ੍ । ਸੂਰ੍ਯਰੂਪਾ ਮਹਾਰ੍ਚਿਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਤੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੧੧੪ ਵਹ੍ਨਿਰੂਪਾ ਮਹਾਰ੍ਚਿਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਤਃ ਪਿਤਾਮਹਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਰੂਪਾ ਮਹਾਰ੍ਚਿਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯਾਂ ਜਾਤਃ ਸ ਵੈ ਹਰਃ । । ੧੧੫ ऋषਯੋ ਮੁਨਯੋ ਵਰ੍ਣਾ ਲੋਕਾ ਜਾਤਾਃ ਪਿਤਾਮਹਾਤ੍ । ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਵਸਵਸ੍ਤੁषਿਤਾ ਭਾਸ੍ਵਰਾਨਿਲਾਃ । । ੧੧੬ ਮਹਾਰਾਜਿਕਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾ ਵਿष੍ਣੁਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਦਯਃ । । ੧੧੭ ਦੈਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਾਨਵਾ ਭੂਤਾਸ੍ਤਾਮਸਾ ਰੁਦ੍ਰਸਮ੍ਭਵਾਃ । ਕਲ੍ਪੇ ਕਲ੍ਪੇ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਮੇਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਗੋਚਰੇ । । ੧੧੮ ਸਪ੍ਤਮੋ ਯੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਕਲ੍ਪਕਃ । ਪਾਵਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਾਸਨੇ । । ੧੧੯ ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤੇਜਸਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਰੁषਾਦ੍ਵਹ੍ਨਿਰੁਦ੍ਭਵਃ । ਤਤੋ ਜਾਤੋ ਮਹਾਬ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਂ ਵਿਰਾਣ੍ਮਯਮ੍ । । 3.4.25.੧੨੦ ਰੋਮ੍ਣਿ ਰੋਮ੍ਣਿ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਃ ਕੋਟਿਸ਼ੋऽਭਵਨ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦਭਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ । । ੧੨੧ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤੋ ਵਿਭੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤੋ ਹਰਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਖ੍ਯਪੁਰਾਣਕੇ । । ੧੨੨ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਦਸ਼ਬਾਹੁਰ੍ਭਵਸ੍ਯ ਚ । ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਵਾਯੁਰ੍ਵੈ ਵੈਦਿਕੈਃ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੨੩ ਮਹਾਕਲ੍ਪੇऽਭਵਨ੍ਸਰ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ । ਅष੍ਟਮੋ ਯੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਲਿਙ੍ਗਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ । । ੧੨੪ ਤਤ੍ਰੈਵ ਭਗਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਃ ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਾਸਨੇ । ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪਸ਼੍ਚ ਜਾਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸਨਾਤਨਃ । । ੧੨੫ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਕਾਮਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਃ ਕਾਮਾਲ੍ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾਭਵਤ੍ । ਪੁਂਲ੍ਲਿਙ੍ਗਃ ਕ੍ਲੀਬਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ । । ੧੨੬ ਪੁਁਲ੍ਲਿਙ੍ਗਾਦਭਵਦ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਮਹੇਨ੍ਦਿਰਾ । ਕ੍ਲੀਬਲਿਙ੍ਗਾਤ੍ਸ ਵੈ ਸ਼ੇषਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸ ਚ ਸ੍ਥਿਤਃ । । ੧੨੭ ਤ੍ਰਿਭ੍ਯਸ੍ਤਮੋਮਯੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਜਾਤਮੇਕਾਰ੍ਣਵਂ ਜਗਤ੍ । ਸੁਪ੍ਤੇ ਨਾਰਾਯਣੇ ਦੇਵੇ ਨਾਭੇਃ ਪਙ੍ਕਜਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੧੨੮ ਜਾਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤੋ ਵਿਰਾਡਯਮ੍ । ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਾਰੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗਪੌਰਾਣਿਕੈਃ ਕਥਾ । । ੧੨੯ ਗੀਤਾ ਚੈਵ ਵਿਧੇਰਗ੍ਰੇ ਤਸ੍ਯ ਸਾਰੋऽਯਮੁਤ੍ਤਮਃ । ਨਵਮੋ ਯੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ । । 3.4.25.੧੩੦ ਕੁਬੇਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਾਸਨੇ । ਅਵ੍ਯਯਾਚ੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਧੂਲਿਵृਨ੍ਦੋ ਮਹਾਂਸ੍ਤਥਾ । । ੧੩੧ ਰਜੋਭੂਤਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕੁਬੇਰਸ੍ਯ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਕੁਬੇਰਾਦੁਦ੍ਭਵਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਵੇਦਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਦ੍ਗੁਣਃ । । ੧੩੨ ਮਤ੍ਸ੍ਯੋਦਰਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣੋ ਹਰਿਃ । ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਭੇਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ । । ੧੩੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚੋਦ੍ਭਵਂ ਦੈਵਂ ਦੈਵਾਦ੍ਦੇਵਾ ਬਭੂਵਿਰੇ । ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਤੈਰ੍ਦੇਵੈਰ੍ਜਨਿਤਾਨਿ ਵੈ । । ੧੩੪ ਕਲ੍ਪੇਕਲ੍ਪੇ ਕ੍ਰਮਾਦੇਵਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਨ੍ਯਕਾਰਯਤ੍ । ਮਤ੍ਸ੍ਯਕਲ੍ਪੇ ਤੁ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । । ੧੩੫ ਤਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ ਉਦ੍ਭਵਃ । ਕੂਰ੍ਮਕਲ੍ਪੇ ਮਹਾਮਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੂਰ੍ਮੋ ਜਾਤਃ ਸ ਕਚ੍ਛਪਃ । । ੧੩੬ ਕੂਰ੍ਮਾਚ੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਤੋ ਵਿਰਾਟ੍ । ਸ਼੍ਵੇਤਵਾਰਾਹਕਲ੍ਪੇ ਚ ਵਰਾਹਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰੁਦ੍ਭਵਃ । । ੧੩੭ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਭੇਸ਼੍ਚ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਤੋ ਜਾਤੋ ਵਿਰਾਡਯਮ੍ । ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਵੈ ਕਲ੍ਪਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵੈ ਬੁਧੈਃ । । ੧੩੮ ਦਸ਼ਮੋ ਯੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਃ ਕੂਰ੍ਮਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਚੇਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਾਸਨੇ । । ੧੩੯ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚ ਪਰੋ ਯੋ ਵੈ ਤੁਰੀਯੋऽਵ੍ਯਯ ਏਵ ਚ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਭੂਤਾਤ੍ਤਤੋ ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਭਗਵਾਨ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ । । 3.4.25.੧੪੦ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤੋ ਮਹਾਨਬ੍ਧਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁष੍ਵਾਪ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਨਾਰਾਯਣ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸ ਵੈ ਜਲਪਤਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੧੪੧ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਾਚ੍ਚ ਮਹਾਕੂਰ੍ਮਸ੍ਤਤਃ ਸ਼ੇषੋ ਮਹਾਨਭੂਤ੍ । ਤ੍ਰਿਧਾऽਭਵਤ੍ਸ ਵੈ ਸ਼ੇषੋ ਭੂਮਾ ਸ਼ੇषਸ਼੍ਚ ਭੌਮਨੀ । । ੧੪੨ ਭੂਮਾ ਸ ਵੈ ਵਿਰਾਡ੍ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ਼ੇषੋਪਰਿ ਸ ਚਾਸ੍ਥਿਤਃ । ਭੌਮਨੀ ਚ ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਾ ਭੂਮ੍ਨੋ ਹृਦਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ । । ੧੪੩ ਭੂਮ੍ਨੋ ਜਾਤਃ ਸ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸृष੍ਟਿਸ੍ਥਿਤਿਵਿਨਾਸ਼ਕਃ । ਤ੍ਰਿਧਾਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਲ੍ਪੇਕਲ੍ਪੇ ਕ੍ਰਮਾਦਯਮ੍ ।। ੧੪੪ ਪਟਂ ਸੁषੁਪ੍ਤਭੂਤਂ ਯਤ੍ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਾਸਨਮ੍ । ਯਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯੇਵ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਵੈ ।। ੧੪੫ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤਦਾਗਤ੍ਯ ਚੈਤਨ੍ਯਂ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਵਞ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਲੋਕਂ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਮ ਸ੍ਵਲੀਲਯਾ ।। ੧੪੬ ਤੁਰੀਯਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਹਾਕਾਲੀ ਸਨਾਤਨੀ । ਮਹਾਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤਦਙ੍ਗਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੧੪੭ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਯੈ ਮਹਾਕਾਲ੍ਯੈ ਮਮ ਮਾਤ੍ਰੇ ਨਮੋ ਨਮਃ । ਯਤਃ ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਲਿਯਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੧੪੮ ਦਸ਼ੈਵ ਚ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾ ਵ੍ਯਤੀਤਾ ਇਹ ਭੋਃ ਸੁਰਾਃ । ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋ ਵੈ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਭਵਿष੍ਯਕਃ ।। ੧੪੯ ਤਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਭੋ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਪਿਗਣਾ ਮਮ । ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤੁਰੀਯਂ ਚ ਸਦਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। 3.4.25.੧੫੦ ਯਦ੍ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਤ੍ਪਦਮ੍ । ਅਨੇਕਸृष੍ਟਿਰਚਨਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯੈਵ ਲੀਲਯਾ ।। ੧੫੧ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਨ ਵਿਦੁਰ੍ਦੇਵਾਃ ਕਥਂ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਵੈ ਨਰਾਃ । ਭੂਤੋ ਭੂਤੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਦृष੍ਟੋ ਵੈਦੇਸ੍ਤਦੀਰਿਤਃ ।। ੧੫੨ ਭਾਵ੍ਯਾ ਯੇ ਤੁ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾ ਨ ਵੈ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਦਾ । ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵੇਦੈਰੁਦੀਰਿਤਾਃ ।। ੧੫੩ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਃ ਪृਥਙ੍ ਨਾਮ੍ਨੋਪਵਰ੍ਣਿਤਾਃ । ਏਕਾਦਸ਼ ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਃ ਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪੁਰਾਤਨੈਃ ।। ੧੫੪ ਅਤੋऽਹਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨਾਦ੍ਯ ਭਾਵ੍ਯਕਲ੍ਪੇषੁ ਭੋਃ ਸੁਰਾਃ । ਵੇਦਾਨਾਂ ਵਚਨਂ ਸਤ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਚ ਭਵੇਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।। ੧੫੫ ਤਦਵ੍ਯਯਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਰਾਧਾਕृष੍ਣਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਏਕੀਭੂਤਂ ਦ੍ਵਯੋਰਙ੍ਗਂ ਰਾਧਾਕृष੍ਣੋ ਬੁਧੈਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੧੫੬ ਸਹਸ੍ਰਯੁਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਤ੍ਤੇਪੇ ਪਰਮਂ ਤਪਃ । ਤਦਾ ਸ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾ ਜਾਤੋ ਰਾਧਾਕृष੍ਣਃ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ।। ੧੫੭ ਸਹਸ੍ਰਯੁਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤੇਪਤੁਸ੍ਤੌ ਪਰਂ ਤਪਃ । ਤਯੋਰਙ੍ਗਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਤਮਨਾਸ਼ਿਨੀ । । ੧੫੮ ਤਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਭਿਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵृਨ੍ਦਾਵਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਏਕਵਿਂਸ਼ਤ੍ਪ੍ਰਕृਤਯੋ ਯੋਜਨੇ ਯੋਜਨੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ । । ੧੫੯ ਦਿਵ੍ਯਂ ਵृਨ੍ਦਾਵਨਂ ਜਾਤਂ ਚਤੁਰਾਸ਼ੀਤਿਸਮ੍ਮਿਤੇ । ਕ੍ਰੋਸ਼ਾਯਾਮਂ ਮਹਾਰਮ੍ਯਂ ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ । । 3.4.25.੧੬੦ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਕृਤੀਨਾਂ ਚ ਦਸ਼ਾਨਾਂ ਗ੍ਰਾਮਤਦ੍ਦਸ਼
ਕਲਿਯੁਗੀਯੇਤਿਹਾਸਸਮੁਚ੍ਚਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ ਤਦਾ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਕਲ੍ਕਿਃ ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषੋਦ੍ਭਵਃ । ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਾਜਿਨਮਾਰੁਹ੍ਯ ਖਡ੍ਗੀ ਵਰ੍ਮੀ ਚ ਚਰ੍ਮਧृਕ੍ । । ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਦੈਤ੍ਯਭੂਤਾਂਸ਼੍ਚ ਹਤ੍ਵਾ ਯੋਗਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ । । ੧ षੋਡਸ਼ਾਬ੍ਦਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਦ੍ਯੋਗਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਾਪਿਤਾ । ਭਸ੍ਮਭੂਤਾ ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਰ੍ਨਿਰ੍ਜੀਵਾ ਭਵਿਤਾ ਤਦਾ । । ੨ ਤਤੋऽਨੁਯੋਗਂ ਜਨਿਤੋ ਮੇਘੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਲਯਙ੍ਕਰਃ । ਪ੍ਰਲਯਾਗ੍ਰੇਣ ਸਾ ਭੂਮਿਰ੍ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਗਮਿष੍ਯਤਿ । । ੩ ਤਦਾ ਕਲਿਯੁਗੋ ਘੋਰੋ ਬਲਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ । ਗਤੇ ਕਲਿਯੁਗੇ ਘੋਰੇ ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਂ ਪੁਨਰ੍ਹਰਿਃ । । ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਲਮਯੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਦੇਵਾਨ੍ਯਜਿष੍ਯਤਿ । । ੪ ਯਜ੍ਞਭਾਗਮੁਪਾਦਾਯ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਬਲਸਂਯੁਤਾਃ । ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਮਨੁਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਥਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਾਰਣਮ੍ । । ੫ ਕਲ੍ਕਿਨੋ ਵਦਨਾਜ੍ਜਾਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਰ੍ਣ ਏਵ ਹਿ । ਬਾਹ੍ਵੋਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ੋ ਜਾਨ੍ਵੋਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਵਰ੍ਣਸ੍ਤਦਙ੍ਘ੍ਰਯੋਃ । । ੬ ਗੌਰੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਪੀਤਃ ਸ਼੍ਯਾਮਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ । ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸਮਾਦਾਯ ਜਨਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਤਾਨ੍ਬਹੂਨ੍ । । ੭ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤ੍ਕਿष੍ਕੁਮਿਤਾ ਮਨੁਜਾ ਧਰ੍ਮਰੂਪਿਣਃ । ਜਾਤਿਧਰ੍ਮਮੁਪਾਦਾਯ ਯਜਿष੍ਯਂਤਿ ਸੁਰਾਨ੍ਮੁਦਾ । । ੮ ਤਦਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਧੀਮਾਨ੍ਨਤ੍ਵਾ ਤਂ ਕਲ੍ਕਿਨਂ ਹਰਿਮ੍ । ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਰਾਜਪਦਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ । । ੯ ਤਚ੍ਛਿਕ੍ਸ਼ਾਤੋ ਭਵੇਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਯਃ ਸ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਰੇਵ ਹਿ । ਪਿਤੂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਭੂਮੌ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ਼ਤਂ ਸਮਾਃ । । ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸ਼ਤਾਯੁਸ਼੍ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ । । 3.4.26.੧੦ ਯਦਾ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ਕਲ੍ਕੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਤ੍ਰਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । ਤਦਾ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸਾਙ੍ਗਃਕਾਃ । । ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣੈਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਹਰ੍षਿਤਾਃ । । ੧੧ ਸ੍ਤੋष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਕਿਨਂ ਦੇਵਂ ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਾਂਸ਼ਕਮ੍ । ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਨਵਮ੍ਯਾਂ ਗੁਰੁਵਾਸਰੇ । । ੧੨ ਯਜ੍ਞਕੁਣ੍ਡਾਚ੍ਚ ਪੁਰੁषੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਹੋਤ੍ਤਮਃ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਤ੍ਯਯੁਗੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਤ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਕਃ । । ੧੩ ਦृष੍ਟਵਾ ਤਂ ਪੁਰੁषਂ ਰਮ੍ਯਂ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਃ ਸੁਰਾਃ । ਤਾਂ ਤਿਥਿਂ ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯਕਰੀਂ ਮਨੋਃ । । ੧੪ ਅਸ੍ਯਾਂ ਤਿਥੌ ਚ ਮਨੁਜੋ ਧਾਤृਵृਕ੍ਸ਼ਤਟੇ ਮੁਦਾ । ਯੋऽਰ੍ਚਯਿष੍ਯਤਿ ਯਾਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਸ਼੍ਯਗਾਃ । । ੧੫ ਅਕ੍ਸ਼ਯਾ ਨਵਮੀ ਨਾਮ ਯੁਗਾਦਿਨਵਮੀ ਹਿ ਸਾ । ਲੋਕਮਙ੍ਗਲਦਾਤ੍ਰੀ ਚ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਵਿषਨਾਸ਼ਿਨੀ । । ੧੬ ਧਾਤृਮੂਲਤਲੇ ਚੈਵ ਮਾਲਤੀਂ ਤੁਲਸੀਂ ਮੁਦਾ । ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਵੇਦਵਿਧਿਨਾ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਯਜਨ੍ਤਿ ਯੇ । । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤृਪ੍ਤਿਕਾਰਕਾਃ । । ੧੭ ਧਾਤृਵृਕ੍ਸ਼ਤਲੇ ਗਤ੍ਵਾ ਯੋ ਵੈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਲਪ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚ ਫਲਂ ਪਰਮ੍ । । ੧੮ ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਤਥਾ ਹੋਮਂ ਸਹਸ੍ਰਮਖਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਮृਤਃ ਸ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਕੁਲਃ ਸਪਰਿਚ੍ਛਦਃ । । ੧੯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਵਚਨੇ ਤੇषਾਂ ਕਲ੍ਕੀ ਦੇਵੋ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਤਥਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯੇਵ ਵਚਨਂ ਵਦਿष੍ਯਤਿ ਸੁਰਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ । । 3.4.26.੨੦ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਕਲ੍ਕੀ ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਦੇਵਰੂਪਿਣਾਮ੍ । ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । । ੨੧ ਗਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭਗਵਤਿ ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਃ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾ । ਵਿਰਹਾਗ੍ਨਿਮਤੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਬੀਜਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਤਿ । । ੨੨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯਾਃ ਪਾਤਾਲਤਲਵਾਸਿਨਃ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਂ ਚ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਰਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ । । ੨੩ ਖਰੋष੍ਟ੍ਰਗृਦ੍ਧ੍ਰਮਹਿषਕਾਕਕਰ੍ਕਸਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵृਕਾਰੂਢਾਃ ਸ਼ृਗਾਲਸ਼੍ਯੇਨਵਾਹਨਃ । । ੨੪ ਪ੍ਰਾਸਪਟ੍ਟਿਸ਼ਖਡ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਭੁਸ਼ੁਣ੍ਡੀਪਰਿਘਾਦਿਕਾਨ੍ । ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਵੇਗਵਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਗਰ੍ਜਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । । ੨੫ ਤਦਾ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਯੋ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਗਣਾ ਮੁਦਾ । ਸ੍ਵਾਯੁਧਾਨਿ ਗृਹੀਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਣਂ ਮਹਤ੍ । । ੨੬ ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਮਯਂ ਘੋਰਂ ਯੁਦ੍ਧਂ ਤੇषਾਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਮृਤਾਨ੍ਮृਤਾਨ੍ਰਣੇ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਜੀਵਯਿष੍ਯਤਿ । । ੨੭ ਸ਼੍ਰਮਭੂਤਾਸ੍ਤਥਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯੁਦ੍ਧਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਬ੍ਧਿਂ ਚ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੨੮ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਾ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵਮਙ੍ਗਲਹੇਤਵੇ । ਸ੍ਵਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਧ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਸਨਾਤਨਃ । । ੨੯ ਸ ਚ ਹਂਸੋ ਹਰਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਛਤਸੂਰ੍ਯਸਮਪ੍ਰਭਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਪ੍ਰਮੁਖਾਂਸ੍ਤੇਜਸਾ ਤਾਪਯਿष੍ਯਤਿ । । 3.4.26.੩੦ ਤਦਾ ਪਰਾਜਿਤਾ ਦੈਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਾਂ ਦੁਃਖਿਤਾ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਵਿਤਲੇ ਚ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਦੇਵੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । । ੩੧ ਪੁਨਸ੍ਤੇ ਸਕਲਾ ਦੇਵਾ ਨਿਰ੍ਭਯਾ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਾਃ । ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਤਨਯਂ ਚਾਭਿषੇਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੂਪਦੇ । । ੩੨ ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਸ਼ਤਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਨृਣਾਮਾਯੁਸ਼੍ਚਤੁਸ਼੍ਸ਼ਤਮ੍ । । ੩੩ ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਪृष੍ਟੋऽਹਂ ਮਨੋ ਤ੍ਵਯਾ । ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਨਾਂ ਚਰਿਤਂ ਨृਪਾਣਾਂ ਚ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ । । ੩੪ ਚਤੁष੍ਪਾਦਾ ਹਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਸ਼ਮੋ ਦਮਃ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਸ ਵੈ ਜ੍ਞਾਨਂ ਧ੍ਯਾਨਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਨਮ੍ । । ਮਨਃ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਮੋ ਦਮਸ੍ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਃ । । ੩੫ ਚਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਬ੍ਦਕਾਨ੍ਯੇਵ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਤਤ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਹਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪਾਦਸ਼੍ਚੈਕਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । । ੩੬ ਪ੍ਰਾਹ੍ਣਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸਾਯਾਹ੍ਨਂ ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਂ ਚ ਭਵੇਤ੍ਸਦਾ । ਏਕੈਕੇਨ ਪਦਾ ਤਸ੍ਯ ਵਿਰਾਜੋ ਭੁਵਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । । ੩੭ ਯਦਾ ਧਰ੍ਮੋ ਭਵੇਦ੍ਵृਦ੍ਧਸ੍ਤਦਾਯੁਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ । ਸਪ੍ਤਸ਼੍ਲੋਕਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਖਣ੍ਡੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਕਥਿਤਾਨਿ ਹਿ । । ਅਤਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਖਣ੍ਡਂ ਹਿ ਵਰ੍ਣਯਾਮਿ ਮਨੋ ਸ਼ृਣੁ । । ੩ ੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਪਰ੍ਵਣਿ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਖਣ੍ਡਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯੇ ਕਲਿਯੁਗੀਯੇਤਿਹਾਸਸਮੁਚ੍ਚਯਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ । ੨੬ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਵਿष੍ਯੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਤृਤੀਯਂ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਪਰ੍ਵਚਤੁਰ੍ਯੁਗਖਣ੍ਡਾਪਰਪਰ੍ਯਾਯਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍
ਹਿਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਵਦਾਨਵਿਧਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪੁਰੁषਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਲਈ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਪੁਣ੍ਯਂ ਦਿਨਮਥਾਸਾਦ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰਂ ਵਾਪਿ ਗੁਣਾਧਿਕਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ—
ਖਲੀਨਾਲਂਕृਤਮੁਖਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਧੇਮਵਾਜਿਨਮ੍
ਸੋਨੇ ਦਾ ਘੋੜਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਸੇ ਹੋਏ ਲਾਗ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਵੇ।
ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਵੇਦਿਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਕृष੍ਣਾਜਿਨਤਿਲੋਪਰਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਖਾਲ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਕੁਸੁਮੈਃ ਸ਼੍ਵੇਤੈਸ਼੍ਚਣਕਾਨ੍ਵਿਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਦੀ ਸਫੈਦ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਚਣੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ—
ਇਮਮੁਚ੍ਚਾਰਯੇਨ੍ਮਂਤ੍ਰਂ ਪੁਰਾਣੋਕ੍ਤਂ ਯਤਵ੍ਰਤਃ
ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਾਜਿਰੂਪੇਣ ਮਾਮਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਹਿ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਤ੍
ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਾ।
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ਭਾਨੋਰ੍ਲੋਕਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ 4.186.
ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਸ਼੍ਰਵਣਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਾਰਯੇਦ੍ਭੋਜਨਾਦਨੁ
ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਵਵਿਧਿਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ ਸੁਪੁਣ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਦਿਨਂ ਨਰੇਂਦ੍ਰ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ—
ਇਤਿ ਪਠਤਿ ਯ ਇਤ੍ਥਂ ਹੈਮਵਾਜਿਪ੍ਰਦਾਨਂ ਸਕਲਕਲੁषਮੁਕ੍ਤਃ ਸੋऽਸ਼੍ਵਯੁਕ੍ਤੇਨ ਭੂਪਃ
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਥਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਕੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਮਲੇਛ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇਗਾ।