ਕਲੌ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਕਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨृਣਾਮਾਯੁਃ ਪੁਰਾਤਨੇ
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਭੌਮ ਮਨ੍ਵਂਤਰੇ ਚੈਵ ਸਤ੍ਯੇ ਤੁਰ੍ਯਸਹਸ੍ਰਕਮ੍
ਭੌਮ ਮਨਵੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਕਲੌ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਕਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਰਾਯੁਸ਼੍ਚਾਰ੍षਸਮ੍ਮਤਮ੍
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਾਬ੍ਦਂ ਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਤੁ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਕਮ੍
ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਸੀ, ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰੇ ਤੁ ਯਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਭੂਪਾਸ਼੍ਚਾਸਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੇ
ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਜ੍ਞੇਯਂ ਯੁਗੇ ਤੁਰ੍ਯੇ ਮਨੌ ਮਨੌ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਚੌਥੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਯੁਗਾਂਤੇ ਕਰ੍ਮਭੂਮੇਸ਼੍ਚ ਲਯਃ ਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ
ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਲੈਣੁ, 'ਕਲਪ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੈਵ ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਲਯੋ ਹਿ ਯਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜੋ ਲੈਣੁ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਲੈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲ੍ਪਸਾਹਸ੍ਰੈਰ੍ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਹਿ ਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ 3.4.25.
ਛੱਬੀ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਲਪ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੁਰੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਭੂਪਂ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਂ ਗਤਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਰਾਹੋऽਭੂਤ੍ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਸ੍ਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਵਿਚਕਾਰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰਾਹ ਆਇਆ।
ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਮਨੋਰਨ੍ਤੇ ਨृਸਿਂਹੋऽਭੂਤ੍ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਨਰਸਿੰਘ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਤਦੌਤ੍ਤਮਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰੁਦ੍ਰੋऽਭੂਤ੍ਸਗਣੋ ਭੁਵਿ
ਉੱਤਮ ਮਨੁ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਵਿਚਕਾਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ।
ਤਾਮਸਾਨ੍ਤੇऽਭਵਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ ਸਨਾਤਨਃ
ਤਾਮਸ ਮਨੁ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮਤਸਯ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕृष੍ਣੋਭੂਦ੍ਭੁਵਿ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਵਿਚਕਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ।
ਰੈਵਤਾਨ੍ਤੇऽਭਵਤ੍ਕੂਰ੍ਮਃ ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ ਸਨਾਤਨਃ
ਰੈਵਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕੂਰਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ।
ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਾਨ੍ਤੇ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯੋऽਭਵਦ੍ਰਾਮਃ ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਜਾਮਦਗਨਿ ਦਾ ਪੁੱਤ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਸੀ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੋਰਾਦੌ ਵਾਮਨੋऽਭੂਤ੍ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਵਾਮਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਕਲ੍ਕੀ ਨਾਮ੍ਨਾਹਮਾਗਤਃ 3.4.25.
ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਂ ਕਲਕੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆਇਆ।
ਸਾਵਰ੍ਣਿਕਾਦੌ ਭਵਿਤਾ ਬੁਦ੍ਧੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਸਾਵਰਣੀ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਬੁੱਧ ਨਾਮ ਦਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਹੋਵੇਗਾ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਰਾਮੋ ਦਾਸ਼ਰਥਿਰ੍ਭੁਵਿ
ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚਕਾਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਪੂਜ੍ਯਾਵਤਾਰਸ਼੍ਚ ਨ ਭਵੇਦ੍ਵੈ ਕਦਾਚਨ
ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਐਸਾ ਅਵਤਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਸਭ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ।
ਤ੍ਰਯੋऽਵਤਾਰਾਃ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਨਾਨ੍ਯਚ੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੇ
ਤਿੰਨ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਕृष੍ਣਃ ਸ਼ੇषੇਣ ਸਹ ਵੈ ਭੁਵਿ
ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ।
ਅਤਃ ਖਂਡਃ ਪਵਿਤ੍ਰੋऽਯਂ ਨृਣਾਂ ਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਭਾਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਪਾਪਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਂਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਯੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਵਿष੍ਣੁਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ
ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਚੱਕਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਚੱਕਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਵਿष੍ਣੁਪੌਰਾਣਿਕਸ੍ਯ ਵੈ
ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੁਰਾਣ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਸੋ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਾਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ .ਸਰ੍ਵਦੇਵਸਮਨ੍ਵਿਤਃ 3.4.25.
ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤृਤੀਯੋ ਯੋ ਮਹਾਕਲ੍ਪਃ ਸ਼ਿਵਕਲ੍ਪਃ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ
ਤੀਜਾ ਵੱਡਾ ਚੱਕਰ ਸ਼ਿਵ ਚੱਕਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।