ਭੂਮਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਕਰਿਣ੍ਯਸ਼੍ਚ ਜਾਤਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਤਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਾਥੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਸਨ।
ਪਸ਼ੁਯੋਨ੍ਯੁਦ੍ਭਵਾਨਾਂ ਚ ਨृਣਾਂ ਤਾ ਯੋषਿਤਸ੍ਸਦਾ
ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਨੁਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵਾਨਾਂ ਚ ਨृਣਾਂ ਚਾਨ੍ਯੋਦ੍ਭਵਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ
ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵੀ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਧਾ ਧੁਵਸ੍ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭੂਮੇਰੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਥਾ
ਧਰੂਵ ਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣੋ: ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ।
ਅਧੋਧ੍ਰੁਵੇ ਸਦਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਨਾਰਕਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਧਰੂਵ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਨਰਕ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਮਹੋ ਜਨਸ੍ਤਪਸ੍ਸਤ੍ਯਂ ਤੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਿਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਤੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਮृਤਾ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਕਲ੍ਪਮਾਨਂ ਚ ਕੋਵਿਦੈਃ
ਮਹਾ, ਜਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਸਤਯ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਰਾਤ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਲਪ ਦੀ ਮਾਪ ਵਜੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਭਵੇ ਚਾਸੀਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਾਧਵਪ੍ਰਿਯਃ 3.4.17.
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਉਹ ਮਾਧਵ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ।
ਤੀਰ੍ਥ ਪੁਣ੍ਯਾਤ੍ਸ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮਾਧਵੋ ਮਾਧਵਪ੍ਰਿਯਃ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਬ੍ਦਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਧ੍ਰੁਵੋऽਭਵਤ੍
ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ, ਉਹ ਮਾਧਵ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ ਧਰੂਵ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗੁਰੋਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ ਧ੍ਰੁਵਃ ਪਂਚਮੋ ਵਸੁਃ ਨਰਸ਼੍ਰੀਰ੍ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਗੁਣਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਸੁਤਃ
ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰੂਵ ਪੰਜਵਾਂ ਵਸੁ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਣਵੈਸ਼ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਸ਼੍ਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਕੁਸੀਦਗੁਣਗੁਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਰਸ਼੍ਰੀਃ ਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ਸਲਃ
ਨਰਸ਼੍ਰੀ, ਜੋ ਧਨ ਅਤੇ ਗੁਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ ਹਰੇਃ ਕ੍ਰੀਡਾਂ ਵृਨ੍ਦਾਵਨਮਹੋਤ੍ਤਮੇ
ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
ਯਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਵਿਵਾਹੇ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਸਲਃ
ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।
ਪੁਰੀਂ ਕਾਸ਼ੀਂ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਨਰਸ਼੍ਰੀਭਰ੍ਕ੍ਤਰਾਟ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਕਾਸ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨਰਸ਼੍ਰੀ ਆਪ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤਪੋ ਮਹਤ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਧ੍ਯਾਨਪਰੋऽਭਵਤ੍
ਉਹ ਵੱਡੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਰਿਸ਼੍ਸ਼ਂਭੁਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਵਾਹਨਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਆਏ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚ ਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਯਂਭੂਤਨਯੋ ਮੁਨਿਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਵਯੰਭੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪ—
ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਂ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ 3.4.17.
ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ—
ਲਿਂਗਹਸ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਰੁਦ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਦ੍ਰਸਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ ਰਤਿਂ ਦੇਹਿ ਮਦਾਘੂਰ੍ਣੇ ਨੋ ਚੇਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੋ ਰਸ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: 'ਮੈਨੂੰ ਰਸ ਦਿ, ਮਦ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋਏ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
ਪਤਿਵ੍ਰਤਾऽਨਸੂਯਾ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੇषਾਂ ਵਚੋऽਸ਼ੁਭਮ੍
ਪਤੀ-ਵਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰ-ਇਰਖਾ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ,
ਮੋਹਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਦੇਵਾ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਬਲਾਤ੍ਤਦਾ
ਉਥੇ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਭਟਕ ਗਏ ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਫੜ ਲਿਆ।
ਤਦਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਸਤੀ ਸਾ ਵੈ ਤਾਞ੍ਛਸ਼ਾਪ ਮੁਨਿਪ੍ਰਿਯਾ
ਫਿਰ, ਉਹ ਸਤੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਵੈ ਲਿਂਗਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਸ੍ਯ ਮਹਾਸ਼ਿਰਃ ਭਵਿष੍ਯਂਤਿ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਉਪਹਾਸੋऽਯਮੁਤ੍ਤਮਃ
ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਹਾਸੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਣਗੇ; ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਜ਼ਾਕ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚੋ ਘੋਰਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਮੁਨਿਪ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਇਹ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਨਸੂਯਾ ਤਦਾ ਪ੍ਰਾਹ ਭਵਨ੍ਤੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਕਾਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੋ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਵਚਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਂਦ੍ਰਮਾਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ ਤਤ੍ਪਾਪਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਯੋਗਵਨ੍ਤੋ ਬਭੂਵਿਰੇ
ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਉਸ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਯੋਗੀ ਹੋ ਗਏ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਸਰ੍ਵ ਧਰ੍ਮਿਣੀ
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਰਤ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰਮਤੋ ਜਾਤਂ ਤੇषਾਂ ਯੋਗਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤਾਮ੍ 3.4.17.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਰਮ੍ਯਂ ਤੇषਾਂ ਮਂਗਲਹੇਤਵੇ
ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੁਹਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਰੁਦ੍ਰਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਃ ਸਪ੍ਤਮੋ ਵਸੁਃ ਤੇषਾਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਸਵਸ੍ਤੇ ਤ੍ਰਯੋऽਭਵਨ੍
ਰੁਦਰ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਦੁਰਵਾਸਾ, ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ ਜੋ ਸੱਤਵਾਂ ਵਸੁ ਸੀ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਸੁ ਜਨਮ ਲਏ।
ਸ੍ਵਾਂਸ਼ੇਨ ਭੂਤਲਂ ਜਗ੍ਮੁਃ ਕਲਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯ ਦਾਰੁਣੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਭਯਾਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ।