ਦ੍ਵਿਜਰਾਜਸ੍ਤਥਾ ਸੋਮਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਮਾ ਨਾਮਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਦੋਹਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਾ ਸੋਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ।
ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਹਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਸੌ ਮਰੀਚਿਸ੍ਤੁ ਤਤੋऽਭਵਤ੍
ਕਸ਼ਯਪ ਦੂਜਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਜਨਮਿਆ।
ਲੋਕਾਨ੍ਧਰਤਿ ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ ਤੁ ਧਰ੍ਮੋ ਹਿ ਨਾਮਤਃ
ਜੋ ਧਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਾਨ੍ਦਕ੍ਸ਼ਤਿ ਯਃ ਕृਤ੍ਯੈਃ ਸ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮੇਣ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵਰ੍ਣਾਤ੍ਮਾਨਸ਼੍ਚ ਵੈ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਵਿष੍ਣੁ ਮਾਯਾਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਕਲਾਭੂਤਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭੁਵਿ
ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਵਰਨ ਦੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਣੇ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਆਏ।
ਤਦਾ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੋਮਾਯਾਸ਼੍ਵਿਨਿਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ।
ਕਸ਼੍ਯਪਾਯਾਦਿਤਿਗਣਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਰੂਪਂ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਮ੍
ਕਸ਼ਯਪ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਤੇਰਵਾਂ ਰੂਪ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਦਾ ਕੀਤਾ।
ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਸृष੍ਟਾਨਿ ਚਾਸਨ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ 3.4.10.
ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਬਣੇ।
ਤਤ੍ਰ ਵਾਸਂ ਸ੍ਵਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਕृਤਵਾਨ੍ਯਜ੍ਞਤਤ੍ਪਰਃ
ਉਥੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪ ਹੀ, ਯਜਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਵਾਸ ਬਣਾਇਆ।
ਭੂਤਨਾਥੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਨ ਨਨਾਮ ਕਦਾਚਨ
ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਹਾਦੇਵ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਨਮਿਆ ਨਹੀਂ।
ਮृਗਵ੍ਯਾਧਃ ਸ਼ਿਵਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਵੀਰਭਦ੍ਰੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਸ਼ਿਵ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਿਰਭਦਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤੇਨੈਵ ਪੀਡਿਤਾ ਦੇਵਾ ਮੁਨਯਃ ਪਿਤਰੋऽਭਵਨ੍
ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ।
ਮृਗਭੂਤੋ ਯਯੌ ਤੂਰ੍ਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਧਃ ਸ਼ਿਵੋਭਵਤ੍
ਮ੍ਰਿਗ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁष੍ਟਾਵ ਮਧੁਰਸ੍ਵਰੈਃ
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਤੁਲਾਰਾਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤੇ ਭਾਨੌ ਤਂ ਰੁਦ੍ਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ ਪ੍ਰਯਯੌ ਸਪ੍ਤਲੋਕਂ ਵੈ ਸ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਰੂਪਵਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਹ ਰੁਦਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਗਿਆ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵੀਰਭਦ੍ਰੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਂਹृष੍ਟਮਾਨਸਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਰਭਦਰ ਰੁਦਰ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਪ੍ਰ ਭੈਰਵਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗੇਹਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ ਵੈ ਸ਼ਿਵਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਿਵ ਭੈਰਵਦੱਤ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ।
ਸ ਬਾਲਸ਼੍ਚ ਗੁਣੀ ਵੇਤ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਬਭੂਵ ਹ 3.4.10.
ਉਹ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਗੁਣੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ।
ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਮਾਲਾ ਚ ਮਂਤ੍ਰਃ ਪਂਚਾਕ੍ਸ਼ਰਃ ਸ਼ੁਭਃ
ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ, ਅੱਖ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ।
ਅਥੈਕਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਆਨਨ੍ਦਗਿਰਿਵਨਸ਼ਰ੍ਮਪੁਰੀਸ਼ਰ੍ਮਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ ਪੁਰਾ ਤੁ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯੇ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਚਾਜਗਰੋऽਭਵਤ੍। ਵੇਦਾਨ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪੁਣੋ ਜ੍ਞਾਨਵਾਞ੍ਛਮ੍ਭੁਪੂਜਕਃ
ਇਕਾਦਸ਼ ਅਧਿਆਇ: ਆਨੰਦਗਿਰੀ, ਵਨਸ਼ਰਮਾ ਤੇ ਪੂਰੀਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ।
ਅਜਨ੍ਮਾ ਜਨ੍ਮ ਚਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਯਾ ਜਾਤਃ ਸ ਜਨ੍ਮਵਾਨ੍
ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਰ ਮੁਨੇ ਮਾਯਾਭੂਤੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ 3.4.16.
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਦੇਵਃ ਪਾਵਕਸ੍ਤਦ੍ਵਰਾਦਭੂਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਪਾਵਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋऽਭਵਤ੍ਸ੍ਵਾਹਾਪਤਿਃ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਜੋ ਸਵਾਹਾ ਦੇ ਪਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨੈषਧੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਧੀਮਾਨ੍ਯਥਾ ਰਾਜਾ ਨਲਸ੍ਤਥਾ
ਨਿਸ਼ਾਧ ਦੇ ਸਮਝਦਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨਲ, ਦੋਵੇਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਸ੍ਵਪਿਤੁਰ੍ਗੇਹਮਾਸਾਦ੍ਯਾਨ੍ਵੇषਯਾਮਾਸ ਭੂਪਤਿਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਮੋਹਮਾਪਨ੍ਨਾ ਦਮਯਂਤੀ ਸ਼ੁਭਾਨਨਾ
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਦਮਯੰਤੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ।
ਰੁਦ੍ਰਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਯਦਾ ਨਾਸੀਤ੍ਸਦਸਦਾਤ੍ਸਕਂ ਚ ਯਤ੍ । ਤਦਾਕ੍ਸ਼ਰਮਯਂ ਤੇਜੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਰੂਪਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਕਮ੍ । । ੧ ਨ ਚ ਸ੍ਥੂਲਂ ਨ ਚ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਂ ਨੋष੍ਣਂ ਚ ਤਤ੍ਪਰਮ੍ । ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਰਹਿਤਂ ਮਨਾਗਾਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । । ੨ ਯੋਗਿਦृਸ਼੍ਯਂ ਪਰਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਭੂਤਂ ਪਰਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਏਕਾ ਵੈ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਮਾਯਾ ਰੇਖਾ ਯਾ ਤਦਧਃ ਸ੍ਮृਤਾ । । ੩ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਵਮਯੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਤਦਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਰੇਖਿਕਾਃ । ਰਾਜਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਭੂਤਾ ਓਮਿਤ੍ਯੇਵਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । । ੪ ਤਤ੍ਸਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਭਵਃ । ਕਿਯਤਾ ਚੈਵ ਕਾਲੇਨ ਤਸ੍ਯੇਚ੍ਛਾ ਸਮਪਦ੍ਯਤ । । ੫ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤਤੋ ਜਾਤਸ੍ਤਤਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਃ ਪਰਾਃ । ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨ੍ਯਤੋਪ੍ਯਾਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਕਾਨ੍ਯਤਃ । । ੬ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਜ੍ਜਡਭੂਤਾਂਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਮਯੋ ਵਿਭੁਃ । ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਭੂਤਸ਼੍ਚ ਸਗੁਣੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜੀਵਸ੍ਸਮਾਗਤਃ । । ੭ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਾਤ੍ਸਗੁਣਃ ਸੋਸੌ ਨਿਰ੍ਗੁਣਸ਼੍ਚ ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਤਃ । ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗृਹੀਤਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਚੈਤਨ੍ਯਮਭਵਤ੍ਤਤਃ । । ੮ ਸਵਿਰਾਡਿਤਿਸਂਜ੍ਞੋ ਵੈ ਜੀਵੋ ਜਾਤਸ੍ਸਨਾਤਨਃ । ਵਿਰਾਡੋ ਨਾਭਿਤੋ ਜਾਤਂ ਪਦ੍ਮਂ ਤਚ੍ਛਤਯੋਜਨਮ੍ । । ੯ ਪਦ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕੁਸੁਮਂ ਜਾਤਂ ਯੋਜਨਾਯਾਮਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਤ੍ਪਦ੍ਮਕੁਸੁਮਾਜ੍ਜਾਤੋ ਵਿਰਞ੍ਚਿਃ ਕਮਲਾਸਨਃ । । 3.4.14.੧੦ ਦ੍ਵਿਭੁਜਸ੍ਸ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਦ੍ਵਿਪਾਦੋ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿਧਿਃ । ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਪ੍ਤਵਿਤਤ੍ਯਙ੍ਗੋ ਮਹਾਚਿਨ੍ਤਾਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । । ੧੧ ਕੋऽਹਂ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਤ ਆਯਾਤਃ ਕਾ ਮੇ ਜਨਨੀ ਕੋ ਮੇ ਤਾਤਃ । ਇਤ੍ਯਧਿਚਿਨ੍ਤਯ ਤਂ ਹृਦਿ ਦੇਵਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਹਤ੍ਤ੍ਵਮਯੇਨ ਸ ਆਹ । । ੧੨ ਤਪਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਂਸ਼ਯਸ੍ਯਾਪਨੁਤ੍ਤਯੇ । ਤਦਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਿਧਿਸ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਮਹਤ੍ਤਰਮ੍ । । ੧੩ ਸਹਸ੍ਰਾਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਂ ਯੋਗਗਮ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਗੁਣਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । । ੧੪ ਸਮਾਧਿਨਿष੍ਠੋ ਭਗਵਾਨ੍ਬਭੂਵ ਕਮਲਾਸਨਃ । ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬਾਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ । । ੧੫ ਸ਼੍ਯਾਮਾਙ੍ਗੋ ਬਲਵਾਨਸ੍ਤ੍ਰੀ ਦਿਵ੍ਯਭੂषਣਭੂषਿਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਙ੍ਕੇ ਹਰਿਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਯਥਾ ਬਾਲਃ ਪਿਤੁਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੧੬ ਤਦਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਸ੍ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੋਹਮਾਗਤਃ । ਵਤ੍ਸਵਤ੍ਸੇਤਿ ਵਚਨਂ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਾਹ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਧੀਃ । । ੧੭ ਵਿਹਸ੍ਯਾਹ ਤਦਾ ਵਿष੍ਣੁਰਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਪਿਤਾ ਤਵ । ਤਯੋਰ੍ਵਿਵਦਤੋਰੇਵਂ ਰੁਦ੍ਰੋ ਜਾਤਸ੍ਤਮੋਮਯਃ । । ੧੮ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਭਯਦੋ ਯੋਜਨਾਨਨ੍ਤਵਿਸ੍ਤਰਃ । ਹਂਸਰੂਪਂ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਰਾਹੋ ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁ । । ੧੯ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦਂ ਤੌ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਜਾਤੌ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਲਜ੍ਜਿਤੌ ਪੁਨਰਾਗਤ੍ਯ ਤਦਾ ਤੁष੍ਟੁਵਤੁਰ੍ਮੁਦਾ । । 3.4.14.੨੦ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਤੁਤੋ ਹਰਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਵੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਮਾਗਤਃ । ਕੈਲਾਸਨਿਲਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਾਧਿਸ੍ਥੋ ਬਭੂਵ ਹ । । ੨੧ ਜਾਤਂ ਪਞ੍ਚਯੁਗਂ ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ । ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਘੋਰੋ ਦਾਨਵਸ੍ਤਾਰਕਾਸੁਰਃ । । ੨੨ ਸਹਸ੍ਰਾਬ੍ਦਂ ਤਪਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਰਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ । ਭਵਵੀਰ੍ਯੋਦ੍ਭਵਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ ਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ । । ੨੩ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਦਾਭਵਤ੍ । ਤੇ ਸੁਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕੈਲਾਸਂ ਗਤ੍ਵਾ ਰੁਦ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤੁष੍ਟੁਵੁਃ । । ੨੪ ਵਰਂ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ ਵਚਨਂ ਸੁਰਾਨ੍ਪ੍ਰਾਹ ਤਦਾ ਸ਼ਿਵਃ । ਤੇ ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯੋਚੁਰ੍ਵਚਨਂ ਨਮ੍ਰਕਨ੍ਧਰਾਃ । । ੨੫ ਭਗਵਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਦਤ੍ਤੋ ਵਰੋ ਵੈ ਤਾਰਕਾਯ ਚ । ਸ਼ਿਵਵੀਰ੍ਯੋਦ੍ਭਵਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸ ਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ । । ਅਤੋऽਸ੍ਮਾਨ੍ਰਕ੍ਸ਼ ਭਗਵਨ੍ਵਿਵਾਹਂ ਕੁਰੁ ਸ਼ਙ੍ਕਰ । । ੨੬ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਾਸੀਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । षष੍ਟਿਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤਤੋ ਜਾਤਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸਤੀ ਵਰਾ । । ੨੭ ਵਰ੍षਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਸਾ ਪਾਰ੍ਥਿਵੈਃ ਸਮਪੂਜਯਤ੍ । ਤਸ੍ਯੈ ਤ੍ਵਯਾ ਵਰੋ ਦਤ੍ਤਃ ਸਾ ਬਭੂਵ ਤਵ ਪ੍ਰਿਯਾ । । ੨੮ ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਰਾ ਯਾ ਕृਤਾ ਨਿਨ੍ਦਾ ਭਵਤੋऽਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਤਸ੍ਯ ਦੋषਾਤ੍ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਤਤ੍ਯਾਜ ਸ੍ਵਂ ਕਲੇਵਰਮ੍ । । ੨੯ ਸਤੀਤੇਜਸ੍ਤਦਾ ਦਿਵ੍ਯਂ ਹਿਮਾਦ੍ਰੌ ਘੋਰਮਾਗਮਤ੍ । ਪੀਡਿਤਸ੍ਤੇਨ ਗਿਰਿਰਾਡ੍ ਬਭੂਵ ਸ੍ਮਰਵਿਹ੍ਵਲਃ । । 3.4.14.੩੦ ਪਿਤ੍ਰੀਸ਼੍ਵਰਂ ਸ ਤੁष੍ਟਾਵ ਕਾਮਵ੍ਯਾਕੁਲਚੇਤਨਃ । ਅਰ੍ਯਮਾ ਤੁ ਤਦਾ ਤੁष੍ਟੋ ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਸੁਤਾ ਨਿਜਾਮ੍ । । ਮੇਨਾਂ ਮਨੋਹਰਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਸ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰ੍षਿਤੋऽਭਵਤ੍ । । ੩੧ ਨਰਰੂਪਂ ਸ਼ੁਭਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵਤੁਲ੍ਯਂ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਸ ਰੇਮੇ ਚ ਤਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਮਹਾਵਨੇ । । ੩੨ ਗਰ੍ਭੋ ਜਾਤਸ੍ਤਦਾ ਰਮ੍ਯੋ ਨਵਵਰ੍षਾਨ੍ਤਮੁਤ੍ਤਮਃ । ਕਨ੍ਯਾ ਜਾਤਾ ਤਦਾ ਸੁਭ੍ਰੂਰ੍ਗੌਰੀ ਗੌਰਮਯੀ ਸਤੀ । । ੩੩ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਾ ਚ ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਬਭੂਵ ਨਵਹਾਯਿਨੀ । ਤੁष੍ਟਾਵ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਦੇਵਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਤਪਸਾ ਚਿਰਮ੍ । । ੩੪ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦਂ ਚ ਜਲੇ ਮਗ੍ਨਾ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦਵਹ੍ਨਿਸਂਸ੍ਥਿਤਾ । ਸ਼ਤਾਬ੍ਦੇ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਾਯੌ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦਂ ਨਭਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾ । । ੩੫ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦਂ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦਂ ਰਵਿਮਣ੍ਡਲੇ । ਸ਼ਤਾਬ੍ਦਂ ਗਰ੍ਭਭੂਮ੍ਯਾਂ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਾ ਗਿਰਿਜਾ ਸਤੀ । । ੩੬ ਸ਼ਤਾਬ੍ਦਂ ਚ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਵੇ ਗਤ੍ਵਾ ਯੋਗਬਲੇਨ ਸਾ । ਭਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਾਦ੍ਯ ਵੈ । । ੩੭ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਾਬ੍ਦਮਤੋ ਜਾਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਾਰ੍ਵਤੀਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍
ਰੁਦਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਸਤ ਸੀ ਨਾ ਅਸਤ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਕਸ਼ਰ ਰੂਪ ਤੇਜ ਸਭ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਕਲਪਨਯ ਸੀ। ਉਹ ਨਾ ਥੋੜਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੱਡਾ; ਨਾ ਠੰਢਾ, ਨਾ ਗਰਮ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ; ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਜੋਗੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਟੱਲ, ਖਾਲੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਹੇਠਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਉਪਰ ਲਕੀਰਾਂ ਹਨ। ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮ ਗੁਣ, 'ਓਮ' ਨਾਲ ਸੌਖਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਜੰਮਿਆ, ਫਿਰ ਉੱਚ ਤੱਤ, ਪੰਜ ਭੂਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਦਿਆ। ਬਾਈਂ-ਵੀਂ ਜੜ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੁੰਦ ਭੂਤ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਬੁਧੀ ਤੇ ਜੀਵ ਬਣਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਅਰਧ ਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੂਜੇ ਅਰਧ ਤੋਂ ਨਿਰਗੁਣ; ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਚੇਤਨਾ ਬਣੀ। ਸਵੀਰਾਟ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਹੈ। ਵੀਰਾਟ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਪਦਮ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ। ਪਦਮ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਸੀ। ਉਸ ਪਦਮ-ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਵਿਰੰਚੀ, ਕਮਲ-ਆਸਨ ਵਾਲਾ ਜੰਮਿਆ। ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਾਰ ਮੂੰਹ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਧੀ; ਸੱਤ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾ-ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ। 'ਕੌਣ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਆਇਆ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਣ, ਪਿਤਾ ਕੌਣ?'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਰੂਪ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਧੀ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋਗੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ। ਕਮਲ-ਆਸਨ ਭਗਵਾਨ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ, ਤਾਕਤਵਾਨ, ਸਤਰੀ, ਦਿਵਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਹਰੀ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਆ ਗਿਆ। ਤਦ ਵਿਧੀ ਜਾਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹ ਆ ਗਿਆ। 'ਵਤਸ' ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ, ਰੁਦਰ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਤਮ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜੋਤਿ-ਲਿੰਗ, ਡਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੰਸ ਰੂਪ, ਭਗਵਾਨ ਵਰਾਹ ਰੂਪ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਉਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਆਏ, ਫਿਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਹਰ (ਭਵ) ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਆਇਆ, 'ਭਵ' ਨਾਂ ਨਾਲ, ਕੈਲਾਸ ਵਾਸੀ, ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ। ਉਥੇ ਪੰਜ ਯੁਗ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਰੁਦਰ ਦਾ ਦਿਵਯ ਜੋਗੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਦਾਨਵ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। 'ਭਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਕਰੇਗਾ।' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮਹਿੰਦਰ ਬਣਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਕੈਲਾਸ ਗਏ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। 'ਵਰ ਮੰਗੋ,' ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹਾ: 'ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਾਰਕਾ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਵਿਆਹ ਕਰੋ, ਸ਼ੰਕਰ।' ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਠ ਧੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਤਕ, ਸਤੀ ਨੇ ਭਵੰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਣੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਭਵੰਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸਤੀ ਦਾ ਦਿਵਯ ਤੇਜ ਹਿਮਾਚਲ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਕਾਮ ਵਲੋਂ ਬੇਕਾਬੂ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ-ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਕਾਮ-ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਨਾਲ। ਅਰਯਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਮੇਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਨਾ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਵੇਖ ਕੇ ਹਰਾ-ਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ, ਸੁੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਪ੍ਰੀਤਮ। ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਮਹਾ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁੰਦਰ ਗਰਭ ਜੰਮਿਆ, ਨੌ ਸਾਲਾਂ 'ਚ। ਕੰਨਿਆ ਜੰਮਿਆ, ਸੁਭਰੂ, ਗੌਰੀ, ਗੌਰ ਰੰਗੀ ਸਤੀ। ਜੰਮਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਲੰਮਾ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਚੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਗਰਭ-ਭੂਮੀ 'ਚ, ਗਿਰਿਜਾ ਸਤੀ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮਹੱਤਤੱਤਵ 'ਚ, ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ। ਭਵੰਤ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਟਿਕੀ। ਤਿੰਨ-ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ਿਵ ਬਣੀ।
ਰਙ੍ਕਣਵੈਸ਼੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਧ੍ਰੁਵਵਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਸ਼੍ਚ ਬਭੂਵ ਮਖਕਾਰਕਃ । । ੧ ਨਾਰਦਸ੍ਯੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹਿਂਸਾਮਯਂ ਮਖਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ ਵੈष੍ਣਵੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦਸ਼ਪੁਤ੍ਰਾਨਜੀਜਨਤ੍ । । ੨ ਪ੍ਰਚੇਤਾਨਾਮ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਜਾਤਂ ਤੇ ਚੈਕਰੂਪਿਣਃ । ਪਿਤੁਰਾਜ੍ਞਾਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਤਪੋऽਰ੍ਥਿਨਃ । । ਰਤ੍ਨਾਕਰਸ੍ਯ ਸਿਨ੍ਧੋਸ਼੍ਚ ਮਗ੍ਨਭੂਤਾ ਬਭੂਵਿਰੇ । । ੩ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਤਪਸਾ ਤੁष੍ਟਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਸ਼੍ਚਤੁਰਾਨਨਃ । ਸਪ੍ਤਾਬ੍ਧਿषੁ ਸ ਤਾਨ੍ਸਪ੍ਤ ਸੁਤਾਨ੍ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਲੋਕਰਾਟ੍ । । ੪ ਰਤ੍ਨਾਕਰੇऽष੍ਟਮਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਨਵਮਂ ਮਾਨਸੋਤ੍ਤਰੇ । ਦਸ਼ਮਂ ਮੇਰੁਸ਼ਾਖਾਯਾਂ ਸੁਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮੁਮੋਦ ਹ । । ੫ ਆਪੋ ਵਹਤਿ ਯੋ ਲੋਕੇ ਸ ਆਪਵ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਵਰੁਣੋ ਨਾਮ ਯਾਦਸਾਂ ਪਤਿਰਪ੍ਪਤਿਃ । । ੬ ਦਦੌ ਪਾਸ਼ਂ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੈਤ੍ਯਬਨ੍ਧਨਹੇਤਵੇ । ਪਾਸ਼ੀ ਨਾਮ ਤਤੋ ਜਾਤਂ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । । ੭ ਸ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਭਵੇ ਚਾਸੀਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪੂਜਕਃ. । ਆਪਵੋ ਨਾਮ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਵਾਰੁਣੀਪਾਨਤਤ੍ਪਰਃ । । ੮ ਭਦ੍ਰਕਾਲ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯੋ ਭਕ੍ਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੂਜਨਤਤ੍ਪਰਃ । ਨਾਨਾਰਕ੍ਤਮਯੈਃ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਗੁਣ੍ਠਿਤਾਂ ਰਕ੍ਤਮਾਲਿਕਾਮ੍ । । ੯ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਂਯੁਤਃ । ਭਦ੍ਰਕਾਲ੍ਯੈ ਨਿਵੇਦ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਵਾਰ੍ਣਵਪਰੋऽਭਵਤ੍ । । 3.4.16.੧੦ ਧੂਪੈਰ੍ਦੀਪੈਸ਼੍ਚ ਨੈਵੇਦ੍ਯੈਸ੍ਤਾਮ੍ਬੂਲੈਰ੍ऋਤੁਜੈਃ ਫਲੈਃ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀਂ ਸਨਾਤਨੀਮ੍ । । ੧੧ ਤਿਲੈਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਧੁਨਾ ਚ ਹਵਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਵਹ੍ਨਿਦ੍ਵਾਰੇਣ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਤੁष੍ਟਾਵ ਜਗਦਮ੍ਬਿਕਾਮ੍ । । ੧੨ ਚਰਿਤ੍ਰਂ ਮਧ੍ਯਮਂ ਦੇਵ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਦੇਵੇਨ ਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । ਨਵਾਰ੍ਣਵੇਨ ਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਜਾਪ੍ਯਤਤ੍ਪਰਃ । । ੧੩ ਏਵਂ ਵਰ੍षਤ੍ਰਯਂ ਜਾਤਂ ਤਸ੍ਯ ਪੂਜਾਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤਃ । ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਭੂਤ੍ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਵਰਦਾ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਾ । । ਵਰਂ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ ਵਚਨਂ ਤਮਾਹ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਮ੍ । । ੧੪ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜ ਆਪਵ ਨਮ੍ਰਧੀਃ । ਤੁष੍ਟਾਵ ਦਣ੍ਡਵਦ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀਂ ਸਨਾਤਨੀਮ੍ । । ੧੫ ਆਪਵ ਉਵਾਚ ਵਿष੍ਣੁਕਲ੍ਪੇ ਪੁਰਾ ਚਾਸੀਦ੍ਦਾਨਵੋ ਮਹਿषਾਸੁਰਃ । ਕੋਟਿਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਰਥੈਰ੍ਵਾਜਿਗਜੈਰ੍ਯੁਤਃ । । ੧੬ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਸ੍ਵਵਸ਼ੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਸ ਤਦਾਭਵਤ੍ । ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਾਨ੍ਤਰਃ ਕਾਲੋ ਗਤੋ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤਃ । । ੧੭ ਤਤਸ੍ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਸਰ੍ਵਦੇਵਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਮੁਖਾਤ੍ਤੇਜੋ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲੀ ਬਭੂਵ ਹ । । ੧੮ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਲਿਙ੍ਗਾਤ੍ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਭਵਤੀ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਭੁਵਿ । ਸਮ੍ਭੂਯ ਮਹਿषਂ ਹਨ੍ਤ੍ਰੀ ਤਸ੍ਯੈ ਦੇਵ੍ਯੈ ਨਮੋਨਮਃ । । ੧੯ ਰੂਦ੍ਰਕਲ੍ਪੇ ਪੁਰਾ ਚਾਸੀਦ੍ਰੁਦਚ੍ਛਮ੍ਭੁਮੁਖਾਦ੍ਦਿਵਿ । ਰਾਵਣਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਸ੍ਯੋ ਜਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਰਾਵਣਃ । । 3.4.16.੨੦ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਬਲਵਾਨ੍ਘੋਰੋ ਲੋਕਾਲੋਕਗਿਰੇਰਧਃ । ਨ੍ਯਵਸਦ੍ਦੇਵਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਭਕ੍ਸ਼ਕਃ । । षष੍ਠੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਰਾਜ੍ਯਸਾਤ੍ਕृਤਮ੍ । । ੨੧ ਤਤੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਕੇ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸ ਜਾਤੋ ਰਾਘਵਗृਹੇ ਰਾਮਸ੍ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੨੨ षੋਡਸ਼ਾਬ੍ਦਵਪੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ ਗਤੋ ਜਨਕਾਲਯੇ । ਧਨੁਸ਼੍ਚਾਜਗਵਂ ਘੋਰਂ ਪ੍ਰਭਗ੍ਨਂ ਤੇਨ ਧੀਮਤਾ । । ੨੩ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ਦੇਵਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਸਹਸ੍ਰਵਦਨਸ੍ਯੈਵ ਵਰ੍ਣਯਾਮਾਸ ਕਾਰਣਮ੍ । । ੨੪ ਤਚ੍ਛੁਤ੍ਵਾ ਹਂਸਯਾਨਂ ਚ ਸਮਾਰੁਹ੍ਯ ਸ ਸੀਤਯਾ । ਲੋਕਾਲੋਕਗਿਰੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਘੋਰਯੁਦ੍ਧਮਚੀਕਰਤ੍ । । ੨੫ ਹਂਸਯਾਨਪਤਾਕਾਯਾਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਹਨੁਮਾਨ੍ਕਪਿਃ । ਵੇਦਾਸ਼੍ਚ ਵਾਜਿਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨੇਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ । । ੨੬ ਦਿਵ੍ਯਵਰ੍षਮਭੂਦ੍ਘੋਰਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ । ਰਾਵਣਸ੍ਸ ਤਦਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਬਾਹੁਭਿਃ । । ੨੭ ਅਪਰੌ ਮੂਰ੍ਛਯਿਤ੍ਵਾ ਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ । ਜਗਰ੍ਜ ਬਲਵਾਨ੍ਘੋਰਸ੍ਸ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਰਾਵਣਃ । । ੨੮ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਂਸ੍ਤੁਤਾ ਮਾਤਾ ਭਵਤੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਿਣੀ । ਸੀਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਯੀ ਨਿਤ੍ਯਾ ਤਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਰਾਵਣਃ । । ਵਿਨਾਸ਼ਿਤੋ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਯੈ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਯੈ ਨਮੋ ਨਮਃ । । ੨੯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪੇ ਪੁਰਾ ਚਾਸੀਤ੍ਤਾਲਜਂਘਾਨ੍ਵਯੋਦ੍ਭਵਃ । ਮੁਰੋ ਨਾਮ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਬਲਦਰ੍ਪਿਤਃ । । 3.4.16.੩੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇਸ਼ਂ ਮਹਾਰੁਦ੍ਰਂ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸ ਬਭੂਵ ਪਰਾਜਿਤ੍ਯਾਧਿਕਾਰੀ ਰੌਦ੍ਰ ਆਸਨੇ । । ੩੧ ਦੇਵੈਸ੍ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਮਹਾਦੇਵੋ ਮਾਧਵਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸ਼ਾਯਿਨਮ੍ । ਗਤ੍ਵਾ ਨਿਵੇਦਯਾਮਾਸ ਸ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕ੍ਰੋਧਸਂਯੁਤਃ । । ੩੨ ਜਗਾਮ ਗਰੁਡਾਰੂਢੋ ਯਤ੍ਰ ਦੈਤ੍ਯੋ ਮੁਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤੇਨ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਭੂਦ੍ਯੁਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਦਾਰੁਣਮ੍ । ੩੩ ਸਹਸ੍ਰਾਬ੍ਦਮਤੋ ਜਾਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਯਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਪਰਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਨਿਤ੍ਯਾਂ ਤੁष੍ਟਾਵ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਗਿਰਾ । । ੩੪ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਸਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਕੁਮਾਰੀ ਸਪ੍ਤਹਾਯਿਨੀ । ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਾਸ੍ਤ੍ਰਸਹਿਤਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦੈਤ੍ਯਮੁਵਾਚ ਹ । । ੩੫ ਪਰਾਜਿਤੋऽਯਂ ਭਗਵਾਨ੍ਦੈਤ੍ਯਰਾਜੇਨ ਵੈ ਤ੍ਵਯਾ । ਵਿਜਯਾ ਨਾਮ ਮੇ ਰਮ੍ਯਾ ਕੈਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਾਹਂ ਪਰਾਜਿਤਾ । । ੩੬ ਉਨ੍ਮੀਲਿਨੀ ਵਿਞ੍ਚੁਲੀ ਚ ਤ੍ਰਿਸ੍ਪृਸ਼ਾ ਪਕ੍ਸ਼ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਨੀ । ਜਯਾ ਜਯਨ੍ਤੀ ਵਿਜਯਾ ਵਰ੍षੇਵਰ੍षੇ ਕ੍ਰਮਾਦਹਮ੍ । । ੩੭ ਏਕਾਦਸ਼ਸ਼ੁਭਾਚਾਰਾ ਵਿष੍ਣਵਸ੍ਤਨਯਾ ਮਮ । ਏਕਾਦਸ਼ੀਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਵੇਦਮਧ੍ਯੇ ਸਦਾ ਹ੍ਯਹਮ੍ । । ੩੮ ਅਤੋ ਮਾਂ ਬਲਵਾਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਜਯਾਂ ਵਿष੍ਣੁਮਾਤਰਮ੍ । ਪਾਣਿਂ ਗ੍ਰਹਾਣ ਮੇ ਰਮ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਪੂਜ੍ਯੋ ਭਵਾਨ੍ਭਵੇਤ੍ । । ੩੯ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਰੋ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਰੂਪੇਣ ਮੋਹਿਤਃ । ਯੁਯੁਧੇ ਸ ਤਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਲਯਙ੍ਗਤਃ । । 3.4.16.੪੦ ਤਂ ਮੁਰਂ ਨਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਨੁਜਸ੍ਤਨ੍ਨਰਕਾਸੁਰਃ । ਦੈਤ੍ਯਮਾਯਾਂ ਮਹਾਘੋਰਾਂ ਚਕਾਰ ਸੁਰਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । । ੪੧ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਸ੍ਵਯਂ ਮਾਯਾ ਹੁਙ੍ਕਾਰੇਣੈਵ ਤਂ ਤਦਾ । ਨਰਕੇਣ ਸਮਂ ਹਤ੍ਵਾ ਜਗਰ੍ਜ ਜਗਦਮ੍ਬਿਕਾ । । ੪੨ ਤਯੋਸ੍ਤੇਜੋ ਮਹਾਘੋਰਮਨ੍ਨਮਧ੍ਯੇषੁ ਚਾਗਮਤ੍ । ਦੁष੍ਟਭੂਤਮਮੂਦਨ੍ਨਂ ਨृਣਾਂ ਰੋਗਭਯਪ੍ਰਦਮ੍ । । ੪੩ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚੈਕਾਦਸ਼ੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਰਵਿਸ਼ੁਕ੍ਰਾਵੁਵਾਚ ਹ । ਕੁਰੁਤਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭਵਨ੍ਤੌ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤੌ । । ੪੪ ਤਦਾਜ੍ਞਯਾ ਤਥਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵ ਪੂਜ੍ਯੌ ਬਭੂਵਤੁਃ । ਏਵਂ ਮਾਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਕृਤਂ ਤਸ੍ਯੈ ਨਮੋ ਨਮਃ । । ੪੫ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਕਥਾਮਯਮ੍ । ਆਪਵਂ ਪ੍ਰਾਹ ਸਾ ਦੇਵੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵੇਦਕੋਵਿਦਮ੍ । । ੪੬ ਪ੍ਰਲਯੇ ਚ ਤਦਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ । ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਪੁਰਾ ਤ੍ਵਂ ਵੈ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਸੁਖੀ ਭਵ । । ੪੭ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਸੁਪ੍ਰੀਤਾ ਵਰਦਾਹਂ ਸਦਾ ਨਰਾਨ੍
ਰੰਕਣ ਤੇ ਵੈਸ਼ਯ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਧ੍ਰੁਵ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਵਾਲਾ ਯਜਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਗਿਆਨਵਾਨ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਬਣ ਕੇ, ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੇਤ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਇਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਚਤੁਰਾਨਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ। ਅਠਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਰਤਨਾਕਰ ਵਿੱਚ, ਨਵਾਂ ਮਾਨਸੋਤਤਰ ਵਿੱਚ, ਦਸਵਾਂ ਮੇਰੁਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵਰੁਣ, ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਅਪਪਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤਾ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨਣ ਲਈ। ਪਾਸ਼ੀ ਨਾਮ, ਵਰੁਣ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਆਪਵ ਨਾਮ, ਵਾਰੁਣੀ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ। ਭਦਰਕਾਲੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਭਗਤ, ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ। ਕਈ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਥੀ ਲਾਲ ਮਾਲਾ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ, ਮੰਤਰ ਸਮੇਤ। ਭਦਰਕਾਲੀ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ, ਨਵ-ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ। ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਨਿਵੇਦਨ, ਤਾਂਬੂਲ, ਰੁਤ ਫਲ ਨਾਲ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਭਦਰਕਾਲੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਤਿਲ, ਸ਼ਕਰ, ਤੇ ਮਧ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਅੱਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਜਗਦੰਬਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਧਯਮ ਚਰਿਤਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਨਵ-ਅਰਣ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ ਜਾਪ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਦੇਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਰਦਾਨੀ ਤੇ ਸਭ ਮੰਗਲਮਈ ਬਣੀ। 'ਵਰ ਮੰਗੋ,' ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਪਿਆਰਾ ਵਾਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਵ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਭਦਰਕਾਲੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਿਸਾਸੁਰ ਦਾਨਵ ਸੀ, ਕਰੋੜਾਂ ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਨਾਲ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਮਹਿੰਦਰ ਬਣਿਆ। ਸਵਾਰੋਚੀ-ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਰਾਜ ਕਰਦਾ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਤੇਜ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਜਵਾਲਾ ਮਾਲਾ ਬਣੀ। ਜੋਤਿ-ਲਿੰਗ ਤੋਂ, ਦੇਵੀ ਭਵਤੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਈ, ਮਹਿਸਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੀ। ਰੁਦਰ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਵਣ, ਰੁਦਰ-ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਹਜ਼ਾਰ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ-ਰਾਵਣ। ਰਾਕਸ਼ਸ, ਤਾਕਤਵਾਨ, ਭਿਆਨਕ, ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਦਾ, ਦੇਵ-ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ। ਛੇਵੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ-ਅਠਾਈਵੇਂ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ, ਰਾਘਵ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਸੰਗਰਸ਼ਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ। ਸੋਲਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਜਨਕ ਘਰ ਗਿਆ, ਘੋੜਾ-ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਿਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂੰਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੰਸ-ਯਾਨ 'ਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ, ਲੋਕ-ਅਲੋਕ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਹੰਸ-ਯਾਨ ਦੀ ਪਤਾਕਾ 'ਤੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਕਪੀ ਬੈਠਾ, ਵੇਦਾਂ ਘੋੜੇ, ਨੇਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ। ਦਿਵਯ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮੂਰਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ-ਰਾਵਣ ਗਰਜਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਭਵਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ, ਸੀਤਾ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤਮਈ। ਉਸ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ-ਰਾਵਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬ੍ਰਹਮ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਤਾਲਜੰਘ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ, ਮੁਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾ-ਦੈਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ। ਬ੍ਰਹਮੰਡ-ਇਸ਼, ਮਹਾ-ਰੁਦਰ, ਮਹਿੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਰੌਦਰ ਆਸਨ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ, ਮਾਧਵ, ਖੀਰ-ਸ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਗਰੁੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਰਾ ਦੈਤ ਸੀ, ਗਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਡਰ ਕੇ, ਨਿਤ ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਦੇਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਤ-ਸਾਲਾ ਕੁਮਾਰੀ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੈਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਭਗਵਾਨ, ਤੂੰ ਦੈਤ-ਰਾਜ ਨਾਲ ਹਾਰਿਆ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਵਿਜਯਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਹਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਉਨਮੀਲੀਨੀ, ਵਿਞਚੁਲੀ, ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਸ਼ਾ, ਪੱਖ-ਵਧੀਨੀ, ਜਯਾ, ਜਯੰਤੀ, ਵਿਜਯਾ, ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਇਕਾਦਸ਼ ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸਤਨ, ਮੇਰੇ; 'ਇਕਾਦਸ਼ੀ' ਨਾਮ, ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ, ਵਿਜਯਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮਾਤਾ, ਸਭ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੋ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਰਾ ਦੈਤ, ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ, ਲੜਿਆ, ਪਰ ਅੱਧ-ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੁਰਾ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਨਰਕਾਸੁਰ, ਦੈਤ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਰਚੀ। ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਮਾਇਆ ਨੇ, ਹੂੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਨਰਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜਗਦੰਬਾ ਗਰਜੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਭਿਆਨਕ, ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਭੂਤ, ਅੰਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗ ਤੇ ਡਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨਾਮ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ।' ਉਸ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਦੇਵ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੋਏ। ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੀਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਦਰਕਾਲੀ ਦਾ ਦਿਵਯ ਸਤੁਤੀ, ਕਥਾ-ਮਈ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਵ, ਵੇਦ-ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਣ ਤੇ, ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ, ਇਕ ਅਰਣਵ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਹੋ। ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਵਰਦਾਨੀ ਹਾਂ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾ ਦੇਵੀ ਸ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਰੁਣੋऽਭਵਤ੍ । । ੪੮ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗੁਰੋਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਗਵਾਨ੍ਦ੍ਵਿਤਿਯੋ੨ ਵਸੁਃ । ਵਰੁਣਃ ਸ੍ਵਮੁਖਾਤ੍ਤੇਜੋ ਜਨਯਾਮਾਸ ਭੂਤਲੇ । । ੪੯ ਦੇਹਲ੍ਯਾਂ ਸ ਤੁ ਵੈ ਜਾਤੋ ਧਰ੍ਮਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਗृਹੇ । ਵਿਧਵਾ ਤਸ੍ਯ ਯਾ ਕਨ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਂ ਧਤ੍ਤੇ ਹਰੇਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । 3.4.16.੫੦ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਭਕ੍ਤੋ ਮੁਮੁਦੇ ਸੁਤਜਨ੍ਮਨਿ । ਨਾਮਦੇਵ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਯੋਗਪਰਾਯਣਃ । । ੫੧ ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਮਯਂ ਜਗਤ੍ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗਤਃ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਰਾਮਾਨਨ੍ਦਂ ਹਰਿਪ੍ਰਿਯਮ੍ । । ੫੨ ਨਤ੍ਵਾ ਤਚ੍ਛਿष੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਵਾਸਮਕਾਰਯਤ੍ । ਸਿਕਨ੍ਦਰੋ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਪਤਿਰ੍ਦੇਹਲੀਰਾਜ੍ਯਮਾਸ੍ਥਿਤਃ । । ੫੩ ਨਾਮਦੇਵਂ ਸਮਾਹੂਯ ਸਮ੍ਪਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਦਾ ਸੁਖੀ । ਅਰ੍ਧਕੋਟਿਮਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਕਲਿਪ੍ਰਿਯਃ । । ੫੪ ਨਾਮਦੇਵਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਗਙ੍ਗਾਰੋਹਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਵੈ ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਭ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਲਾਮਯਮ੍ । । ੫੫ ਦਸ਼ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਪਞ੍ਚ ਨृਪਾਨ੍ਪਞ੍ਚ ਵੈਸ਼੍ਯਾਞ੍ਛਤਂ ਗਵਾਮ੍ । ਪੁਨਰੁਜ੍ਜੀਵਯਾਮਾਸ ਸ਼ਵਭੂਤਾਨ੍ਸ ਯੋਗਵਾਨ੍ । । ੫੬ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਰਃ ਪੁਰਾ ਚਾਸੀਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵੇਦਕੋਵਿਦਃ । ਅਨਪਤ੍ਯੋ ਵਿਧਾਤਾਰਂ ਤੁष੍ਟਾਵ ਬਹੁਪੂਜਨੈਃ । । ੫੭ ਵਰ੍षਮਾਤ੍ਰੇਣ ਭਗਵਾਨ੍ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਵਚਃ ਪ੍ਰਾਹ ਵਰਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । । ੫੮ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਹੋਵਾਚ ਭਗਵਁਸ੍ਤੇ ਨਮੋ ਨਮਃ । ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚ ਪਰਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭੂਯਾਨ੍ਮਮ ਵਰਾਤ੍ਤਵ । । ੫੯ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ ਪ੍ਰਾਹ ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ । ਏਕਾ ਵੈ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਮਾਯਾ ਤ੍ਰਿਲਿਙ੍ਗਜਨਨੀ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । 3.4.16.੬੦ ਤਯਾ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਮੁਤ੍ਪਾਦਿਤਮਾਤ੍ਮਨਾ । ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚ ਪਰੋ ਯੋ ਵੈ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਚਾਵ੍ਯਯਃ । । ੬੧ ਅਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੋਧਨਿਰਤੋ ਹ੍ਯਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਵੈ । ਅਦੇਹਃ ਸ ਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ਯੇਤਦਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । । ੬੨ ਅਜਿਹ੍ਵੋਨ੍ਨਂ ਸ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਸ ਜਿਘ੍ਰਤਿ ਨ ਸਾ ਵਿਨਾ । ਅਮੁਖੋ ਵੇਦਵਕ੍ਤਾ ਚ ਕਰ੍ਮਕਾਰਃ ਕਰਂ ਵਿਨਾ । । ੬੩ ਅਪਦੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਹ੍ਯੇਤਦਲਿਙ੍ਗੋ ਨਾਰਿਭੋਗਵਾਨ੍ । ਅਗੁਹ੍ਯੋ ਹਿ ਕਰੋਤ੍ਯੇਤਾਂ ਸਤਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਗੁਹ੍ਯਭੂਤਿਨੀਮ੍ । । ੬੪ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਯਂ ਰੂਪਬ੍ਰਹ੍ਮ ਰਸਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਗਨ੍ਧਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਞੇਯ ਤਸ੍ਮੈ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ । । ੬੫ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪੁਰੁषਂ ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਨਾਦਿ ਉਭਾਵਪਿ । ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ । । ੬੬ ਏਕਾਰ੍ਥੌ ਤੌ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦੈਕੌ ਰੂਪੈਕੌ ਨਿਤ੍ਯਵਿਗ੍ਰਹੌ । ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਰਹਿਤੌ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਸਨਾਤਨੌ । । ੬੭ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨਪੁਂਸ੍ਕਜਨਨੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪਰਾ । ਪੁਰੁषਸ਼੍ਚ ਕਵਿਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਕੂਟਸ੍ਥੋ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਪਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਲੁਕ ਗਈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰੁਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਾਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੂਜਾ ਵਸੁ, ਵਰੁਣ, ਆਪਣੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਤੇਜ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲਿਆਇਆ। ਦੇਹਲੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ-ਭਗਤ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਵਧਵਾ ਧੀ ਨੇ, ਹਰੀ ਦਾ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਧਰਮ-ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਨਾਮਦੇਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਾਂਖਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ-ਤੰਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਮਯਾ ਜਗਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਾਸੀ ਗਿਆ, ਰਾਮਾਨੰਦ, ਹਰੀ-ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਥੇ ਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਸਿਕੰਦਰ ਮਲੇਛ-ਪਤੀ, ਦੇਹਲੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ। ਨਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਅੱਧ-ਕੋਟੀ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ, ਕਲੀ-ਪ੍ਰੀਤਮ। ਨਾਮਦੇਵ ਨੇ, ਉਸ ਧਨ ਨਾਲ, ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ-ਰੋਹਣ, ਸਭ ਸ਼ਿਲਾ-ਮਯ ਬਣਾਇਆ। ਦਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੰਜ ਰਾਜੇ, ਪੰਜ ਵੈਸ਼, ਸੌ ਗਾਂ, ਮੁੜ ਉਜੀਵਨ ਕਰਕੇ, ਜੋਗ-ਵਾਨ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦ-ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਧਾਤਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਆ ਕੇ, 'ਵਰ ਮੰਗੋ' ਕਿਹਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰ ਨਾਲ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਮਾਇਆ, ਤਿੰਨ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।' ਉਸ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਸਭ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਅਬੁੱਧੀ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ, ਅਸੁਣੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਅਦੇਹ, ਇਹ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਅਕੰਨ, ਆਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਵਾ, ਅੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਵਾ ਬਿਨਾ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ। ਅਮੁਖ, ਵੇਦ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਬਿਨਾ। ਅਪਾਦ, ਇਹ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਲਿੰਗ, ਨਾਰੀ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗੁਹ, ਇਹ ਗੁਪਤ ਭੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ, ਸਪਰਸ਼-ਮਯ, ਰੂਪ-ਬ੍ਰਹਮ, ਰਸ-ਆਤਮਕ, ਗੰਧ-ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਜਾਣੋ; ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰਖ, ਦੋਵੇਂ ਆਦਿ-ਰਹਿਤ, ਦੋਵੇਂ ਨਿਰਗੁਣ, ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ, ਸਨਾਤਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਾਰ ਤੇ ਗੁਣ, ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇੱਕ-ਅਰਥ, ਇੱਕ-ਸ਼ਬਦ, ਇੱਕ-ਰੂਪ, ਸਦਾ-ਵਿਗ੍ਰਹ, ਆਰੰਭ-ਮੱਧ-ਅੰਤ-ਰਹਿਤ, ਸਦਾ-ਸ਼ੁੱਧ, ਸਨਾਤਨ। ਪੁਰਖ, ਨਾਰੀ, ਨਪੁੰਸਕ ਦੀ ਮਾਂ, ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਪੁਰਖ, ਕਵੀ, ਸੂਖਮ, ਅਟੱਲ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਪਰਮ ਹੈ।