ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇ ਗਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤੀਰ੍ਥਾਤ੍ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਜਪਪ੍ਰਭਾਵਾਦਭਵਦ੍ਵਨਮੁਤ੍ਪਲਸਂਕੁਲਮ੍
ਜਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਵਲ੍ਮੀਕਾਤ੍ਤਂ ਨਿਰਾਕृਤਮ੍
ਫਿਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਲਮੀਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਲ੍ਮੀਕਾਨ੍ਨਿਸ੍ਸृਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਲਮੀਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਧੀਆ ਵਲਮੀਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯੁਰ੍ਲੋਕਂ ਸ ਤੁ ਰਾਮਾਯਣਂ ਮੁਨਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਰਾਮਾਯਣ ਰਚਿਆ।
ਚਕਾਰ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਪਦ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਵਾਘੌਘਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਵਾਮੀ ਮृਗਵ੍ਯਾਧਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਅੱਜ ਵੀ, ਉਹ ਸੁਆਮੀ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮ੍ਰਿਗ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੈ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚਾਦ੍ਯੇ ਸਤ੍ਯਯੁਗੇ ਸ਼ੁਭੇ 3.4.10.
ਜਦ ਵੈਵਸਵਤ ਸਮਾ ਆਇਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ,
ਤਦਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨਦੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਮਾਗਤਾ
ਤਦ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨਦੀ ਬਣ ਕੇ ਮਿਲ ਗਈ।
ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਂ ਚੈਵ ਚੋਰੁਭ੍ਯਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਲਿਆ।
ਦ੍ਵਿਜਰਾਜਸ੍ਤਥਾ ਸੋਮਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਮਾ ਨਾਮਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਦੋਹਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਾ ਸੋਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ।
ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਹਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਸੌ ਮਰੀਚਿਸ੍ਤੁ ਤਤੋऽਭਵਤ੍
ਕਸ਼ਯਪ ਦੂਜਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਜਨਮਿਆ।
ਲੋਕਾਨ੍ਧਰਤਿ ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ ਤੁ ਧਰ੍ਮੋ ਹਿ ਨਾਮਤਃ
ਜੋ ਧਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਾਨ੍ਦਕ੍ਸ਼ਤਿ ਯਃ ਕृਤ੍ਯੈਃ ਸ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮੇਣ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵਰ੍ਣਾਤ੍ਮਾਨਸ਼੍ਚ ਵੈ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਵਿष੍ਣੁ ਮਾਯਾਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਕਲਾਭੂਤਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਭੁਵਿ
ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਵਰਨ ਦੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਣੇ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਆਏ।
ਤਦਾ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੋਮਾਯਾਸ਼੍ਵਿਨਿਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ।
ਕਸ਼੍ਯਪਾਯਾਦਿਤਿਗਣਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਰੂਪਂ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਮ੍
ਕਸ਼ਯਪ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਤੇਰਵਾਂ ਰੂਪ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਦਾ ਕੀਤਾ।
ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਸृष੍ਟਾਨਿ ਚਾਸਨ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ 3.4.10.
ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਬਣੇ।
ਤਤ੍ਰ ਵਾਸਂ ਸ੍ਵਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਕृਤਵਾਨ੍ਯਜ੍ਞਤਤ੍ਪਰਃ
ਉਥੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਆਪ ਹੀ, ਯਜਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਵਾਸ ਬਣਾਇਆ।
ਭੂਤਨਾਥੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਨ ਨਨਾਮ ਕਦਾਚਨ
ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਹਾਦੇਵ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਨਮਿਆ ਨਹੀਂ।
ਮृਗਵ੍ਯਾਧਃ ਸ਼ਿਵਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਵੀਰਭਦ੍ਰੋ ਬਭੂਵ ਹ
ਸ਼ਿਵ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਿਰਭਦਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤੇਨੈਵ ਪੀਡਿਤਾ ਦੇਵਾ ਮੁਨਯਃ ਪਿਤਰੋऽਭਵਨ੍
ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ।
ਮृਗਭੂਤੋ ਯਯੌ ਤੂਰ੍ਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਧਃ ਸ਼ਿਵੋਭਵਤ੍
ਮ੍ਰਿਗ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁष੍ਟਾਵ ਮਧੁਰਸ੍ਵਰੈਃ
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਤੁਲਾਰਾਸ਼ਿਸ੍ਥਿਤੇ ਭਾਨੌ ਤਂ ਰੁਦ੍ਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ ਪ੍ਰਯਯੌ ਸਪ੍ਤਲੋਕਂ ਵੈ ਸ ਰੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਰੂਪਵਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੁਲਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਹ ਰੁਦਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਗਿਆ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵੀਰਭਦ੍ਰੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਂਹृष੍ਟਮਾਨਸਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਰਭਦਰ ਰੁਦਰ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਵਿਪ੍ਰ ਭੈਰਵਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗੇਹਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ ਵੈ ਸ਼ਿਵਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ਿਵ ਭੈਰਵਦੱਤ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ।
ਸ ਬਾਲਸ਼੍ਚ ਗੁਣੀ ਵੇਤ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਬਭੂਵ ਹ 3.4.10.
ਉਹ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਗੁਣੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ।
ਤ੍ਰਿਪੁਣ੍ਡ੍ਰਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਮਾਲਾ ਚ ਮਂਤ੍ਰਃ ਪਂਚਾਕ੍ਸ਼ਰਃ ਸ਼ੁਭਃ
ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ, ਅੱਖ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ।
ਅਥੈਕਾਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਆਨਨ੍ਦਗਿਰਿਵਨਸ਼ਰ੍ਮਪੁਰੀਸ਼ਰ੍ਮਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਰ੍ਣਨਮ੍ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ ਪੁਰਾ ਤੁ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯੇ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਚਾਜਗਰੋऽਭਵਤ੍। ਵੇਦਾਨ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪੁਣੋ ਜ੍ਞਾਨਵਾਞ੍ਛਮ੍ਭੁਪੂਜਕਃ
ਇਕਾਦਸ਼ ਅਧਿਆਇ: ਆਨੰਦਗਿਰੀ, ਵਨਸ਼ਰਮਾ ਤੇ ਪੂਰੀਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ।