ਕਲਏਕੋ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰੇ ਕਾਲੇ ਤੇਨੈਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਰਵਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਾਘਮਾਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਕਲਾ ਸਿਰਫ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ; ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਹੀ ਹੈ, ਨੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
ਹੇਲਿਨੋ ਬਹੁਲੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਸ੍ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਹੇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਜ੍ਯੋਤੀਰੂਪੋ ਮਹਾਰਮ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਰਵਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਸੂਰਜ ਆਪ ਹੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ।
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ੍ਵਾਮੀ ਮਾਸਿਮਾਸਿ ਦਿਵਾਕਰਃ 3.4.9.
ਸੂਰਜ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਹਰ ਰੋਜ਼, ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸਹਸ੍ਰਾਯੁਰ੍ਦ੍ਵਿਜੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਰਵਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਤਂ ਸੂਰ੍ਯਂ ਭਜ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਸੂਰਜ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਉਸ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
ਸੂਰ੍ਯਮਾਰਾਧਯਾਮਾਸ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਤਦਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤੁष੍ਟਿਕਰੋਜਨਾਨ੍
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਤਵਸ਼ਟਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।
ਬਿਲ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਵਂਗਦੇਸ਼ੇ ਸਂਭਵਾਮਿ ਨਿਰੁਕ੍ਤਕृਤ੍
ਬਿਲ ਪਿੰਡ, ਵੰਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਨਿਰੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਸੂਰ੍ਯੋ ਵਂਗਦੇਸ਼ਮੁਪਾਯਯੌ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਵੰਗ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਸ ਪਂਚਾਬ੍ਦਵਪੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਿਤृਮਾਤृਪਰਾਯਣਃ
ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮृਤਿਮਂਤੌ ਚ ਪਿਤਰੌ ਪ੍ਰੇਤਕृਤ੍ਯੇਨ ਤਰ੍ਪਿਤੌ
ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦੁਆਰਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਜਯਦੇਵਸ੍ਤਦਾ ਵਿਪ੍ਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਾਨ੍ਭੁਵਿ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਯਦੇਵ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤ੍ਰਿਵਿਂਸ਼ਾਬ੍ਦੇ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕੇਨਚਿਨ੍ਮਧੁਰਾਨਨਾ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੈਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਕਿਸੇ ਮਿੱਠੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ—
ਅਰ੍ਚਾਵਸਾਨੇ ਭਗਵਾਨਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸਨਾਤਨਃ 3.4.9.
ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਭੋਃ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਜਯਦੇਵੋ ਵਪੁਰ੍ਮਮ
ਸੁਣੋ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ! ਜਯਦੇਵ ਮੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੈਰਾਗਰੂਪਿਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿਰਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ।
ਸਾ ਤੁ ਪਦ੍ਮਾਵਤੀ ਕਨ੍ਯਾ ਮਤ੍ਵਾ ਤਂ ਸੁਂਦਰਂ ਪਤਿਮ੍
ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਪਤੀ ਸਮਝ ਕੇ—
ਨਿਰੁਕ੍ਤਂ ਵੈਦਿਕਂ ਚਾਂਗਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਸ ਸਮਾਧਿਨਾ षੋਡਸ਼ਾਦੌ ਵਿਕਾਰਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਣਨਾਸ਼ਃ ਪृषੋਦਰੇ
ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਰੁਕਤ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਲਿਆ; ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਿਸ਼ੋਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਚਲਣ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਇਆ।
ਵਰ੍ਣਵਿਕਾਰਨਾਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਧਾਤੋਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਯਃ
ਧਾਤੂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਬੋਲ ਚਲਣ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਕੇ—
ਏਵਂ ਪਂਚਵਿਧਾਨ੍ਯੇਵ ਨਿਰੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਮृਤਾਨਿ ਵੈ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਨਿਰੁਕਤਾਂ ਹੀ ਯਾਦ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਕृਤਭਾषਾਯਾਃ ਕਰ੍ਤॄਨ੍ਮੂਢਾਨ੍ਕਲਿਪ੍ਰਿਯਾਨ੍
ਕਲਿਯੁਗ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੂਰਖ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ—
ਏਕਦਾ ਤੁ ਕਲਿਰ੍ਧੂਰ੍ਤੋ ਹृਦਿਸ੍ਥਸ਼੍ਚੌਰਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਚਤੁਰ ਕਲਿਯੁਗ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਚੋਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—
ਤਦਾ ਤੁ ਦੁਃਖਿਤਾ ਦੇਵੀ ਗਰ੍ਤਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪਤਿਮ੍ 3.4.9.
ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ।
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਵਸੇ ਰਾਜਾ ਮृਗਯਾਰ੍ਥਮੁਪਾਗਤਃ ਸ ਪृष੍ਟਸ੍ਤੇਨ ਤਤ੍ਰੈਵ ਕृਤਂ ਕੇਨ ਤਵੇਦृਸ਼ਮ੍
ਇੱਕ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਉਥੇ ਆਇਆ; ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, 'ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ?'
ਸ ਹੋਵਾਚ ਮਹਾਰਾਜ ਹਸ੍ਤਪਾਦਵਿਹੀਨਕਃ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਹੱਥ ਪੈਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ।'
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਪਾਲੋ ਨृਪਤਿਸ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਪਾਲ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਤਸ੍ਯ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਂ ਨृਪਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਲਾਮਕਾਰਯ ਤ੍ ਧਰ੍ਮਪਾਲਗृਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਉਸ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਮ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ; ਧਰਮਪਾਲ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:
ਵਯਂ ਹਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪੁਣਾਸ੍ਤਵ ਗੇਹਮੁਪਾਗਤਾਃ ਸਂਭੁਂਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਯ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ
ਅਸੀਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਏ ਹਾਂ; ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੇਖੋ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ!
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਲਿਭਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਂ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਲਿਜੁਗ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇਖੀ।
ਵਿਸ੍ਮਿਤੋ ਧਰ੍ਮਪਾਲਸ਼੍ਚ ਜਯਦੇਵਮੁਵਾਚ ਹ ਅਦੀਦृਸ਼ਨ੍ਹਰਿਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਵ੍ਰਜ
ਧਰਮਪਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜਯਦੇਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਦੇਖਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਆ ਇੱਥੇ।'