ਤਦਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾਨ੍ਦੇਵਾਨਾਹ ਸ਼ੁਭਂ ਵਚਃ
ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਰੋਗੈਸ਼੍ਚ ਪੀਡਿਤਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਕਲਿਨਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤੈਰ੍ਭੁਵਿ
ਕਲਿ ਵੱਲੋਂ ਬਣੇ ਰੋਗਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਸੂਰ੍ਯਃ ਕਾਸ਼ੀਨਗਰਮਾਗਤਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਕਾਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।
ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ 3.4.9.
ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ, ਰਾਜਪੁਤਰੇ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਰੋਗੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਿਤਂ ਦੇਹਂ ਕਾਲ੍ਪਮੇਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਂ ਬੁਧੈਃ
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਧਨ੍ਵਤਰਿਸ੍ਸ ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋਭੂਤ੍ਕਲੌ ਯੁਗੇ
ਧਨਵੰਤਰੀ ਭਗਵਾਨ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ ਕਲ੍ਪਵੇਦਂ ਤਂ ਧਨ੍ਵਤ੍ਤਰਿਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖੀ।
ਚਤੁष੍षष੍ਟਿਕਲਾਭਿਜ੍ਞੋ ਰਵਿਪੂਜਨਤਤ੍ਪਰਃ
ਉਹ ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਸੀ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਕਾਰੁਵृਤ੍ਤਿਂ ਗृਹੀਤਵਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਚੁਣੀ।
ਧਾਤੁਮੂਰ੍ਤਿਕਲਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਕਾਰੁਕਲਂ ਤਥਾ
ਉਹ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕਲਏਕੋ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰੇ ਕਾਲੇ ਤੇਨੈਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਰਵਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਾਘਮਾਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਕਲਾ ਸਿਰਫ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ; ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਹੀ ਹੈ, ਨੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
ਹੇਲਿਨੋ ਬਹੁਲੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਸ੍ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਹੇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਜ੍ਯੋਤੀਰੂਪੋ ਮਹਾਰਮ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਰਵਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਸੂਰਜ ਆਪ ਹੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ।
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਸ੍ਵਾਮੀ ਮਾਸਿਮਾਸਿ ਦਿਵਾਕਰਃ 3.4.9.
ਸੂਰਜ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਹਰ ਰੋਜ਼, ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸਹਸ੍ਰਾਯੁਰ੍ਦ੍ਵਿਜੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਰਵਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਤਂ ਸੂਰ੍ਯਂ ਭਜ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਸੂਰਜ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਉਸ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
ਸੂਰ੍ਯਮਾਰਾਧਯਾਮਾਸ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਤਦਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਤੁष੍ਟਿਕਰੋਜਨਾਨ੍
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਤਵਸ਼ਟਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।
ਬਿਲ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਵਂਗਦੇਸ਼ੇ ਸਂਭਵਾਮਿ ਨਿਰੁਕ੍ਤਕृਤ੍
ਬਿਲ ਪਿੰਡ, ਵੰਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਨਿਰੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਸੂਰ੍ਯੋ ਵਂਗਦੇਸ਼ਮੁਪਾਯਯੌ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਵੰਗ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਸ ਪਂਚਾਬ੍ਦਵਪੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਿਤृਮਾਤृਪਰਾਯਣਃ
ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮृਤਿਮਂਤੌ ਚ ਪਿਤਰੌ ਪ੍ਰੇਤਕृਤ੍ਯੇਨ ਤਰ੍ਪਿਤੌ
ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਦੁਆਰਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਜਯਦੇਵਸ੍ਤਦਾ ਵਿਪ੍ਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਾਨ੍ਭੁਵਿ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਯਦੇਵ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤ੍ਰਿਵਿਂਸ਼ਾਬ੍ਦੇ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕੇਨਚਿਨ੍ਮਧੁਰਾਨਨਾ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੈਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਕਿਸੇ ਮਿੱਠੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ—
ਅਰ੍ਚਾਵਸਾਨੇ ਭਗਵਾਨਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸਨਾਤਨਃ 3.4.9.
ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਭੋਃ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਜਯਦੇਵੋ ਵਪੁਰ੍ਮਮ
ਸੁਣੋ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ! ਜਯਦੇਵ ਮੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਸ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੈਰਾਗਰੂਪਿਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿਰਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ।
ਸਾ ਤੁ ਪਦ੍ਮਾਵਤੀ ਕਨ੍ਯਾ ਮਤ੍ਵਾ ਤਂ ਸੁਂਦਰਂ ਪਤਿਮ੍
ਉਹ ਕੁੜੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਪਤੀ ਸਮਝ ਕੇ—
ਨਿਰੁਕ੍ਤਂ ਵੈਦਿਕਂ ਚਾਂਗਂ ਕृਤਵਾਨ੍ਸ ਸਮਾਧਿਨਾ षੋਡਸ਼ਾਦੌ ਵਿਕਾਰਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਣਨਾਸ਼ਃ ਪृषੋਦਰੇ
ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਰੁਕਤ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਲਿਆ; ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਿਸ਼ੋਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਚਲਣ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਇਆ।
ਵਰ੍ਣਵਿਕਾਰਨਾਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਧਾਤੋਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਯਃ
ਧਾਤੂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਬੋਲ ਚਲਣ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਕੇ—
ਏਵਂ ਪਂਚਵਿਧਾਨ੍ਯੇਵ ਨਿਰੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਮृਤਾਨਿ ਵੈ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਨਿਰੁਕਤਾਂ ਹੀ ਯਾਦ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।