ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤੁ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ 3.4.8.
ਅਪਰਗਟ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਪਰਗਟ ਨੂੰ ਧੁਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵृषਰੂਪਧਰੋ ਮੁਖ੍ਯੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਨਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਛੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਦਿਯਾਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਹਸ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਬਦ੍ਧੋ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਮੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਹੱਥ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌਦ੍ਵੌ ਸ਼ृਂਗੌ ਚ ਸ਼ਿਰਸੋਰ੍ਨਂਦਿਯਾਨਸ੍ਯ ਵੈ ਸ੍ਮृਤੌ
ਨੰਦਿਯਾਨਾ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਦੋ ਸਿੰਗ ਹਨ, ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੂਢਿਸ਼੍ਚ ਯੋਗਰੂਢਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦੌ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਦ੍ਵਯਮ੍
ਰੂਢੀ ਤੇ ਯੋਗਰੂਢੀ, ਇਹ ਦੋ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਲਈ ਹਨ।
ਸਂਵਂਧਸ਼੍ਚਾਧਿਕਾਰਸ਼੍ਚ ਭੁਜਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵृषਸ੍ਯ ਵੈ
ਸੰਬੰਧ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਇਹ ਉਸ ਵੱਛੇ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ।
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਬਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ ਵृषੋ ਨਨ੍ਦਿਯਾਨਾਥ ਤੇ ਨਮਃ
ਉਹ ਵੱਛਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਨੰਦਿਯਾਨਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਜਾਤਸ਼੍ਚ ਵृषਲਿਂਗਾਭ੍ਯਾਂ ਸੋऽਹਂਕਾਰੋ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਦੋ ਵੱਛਾ-ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਦ ਹਰੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਹृਦਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਦਾ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕੌਮੁਦੀਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਿਦਧਾਂਤ-ਕੌਮੁਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਦਾ ਗਣਕੋ ਧੀਮਾਨ੍ਸਤ੍ਯਦਤ੍ਤਮੁਵਾਚ ਹ ਹਾਟਂ ਕੁਰੁ ਮਹਾਰਾਜ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਬਹੁਵृਤ੍ਤਿਦਮ੍ ।। 3.4.8.
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਗਣਿਤਕਾਰ ਨੇ ਸਤ੍ਯਦੱਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੁਣ ਐਸਾ ਹਾਟ ਲਗਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਦੇਵੇ।'
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਡਿਂਡਿਮਧ੍ਵਨਿਨਾ ਪੁਰੇ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਐਸਾ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡੌਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ।
ਅਕ੍ਰੀਤਂ ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਵਸ੍ਤੁ ਹਾਟੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵੈਸ਼੍ਯਕੋਵਿਦੈਃ
ਜੋ ਵੀ ਵਸਤੂ ਇਸ ਹਾਟ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਾਰੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾ ਵਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ—
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਨਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧਂ ਵਸੁ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖੀ।
ਏਕਦਾ ਲੋਹਕਾਰਸ਼੍ਚ ਦਾਰਿਦ੍ਰਂ ਲੋਹਰੂਪਿਣਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਇੱਕ ਲੋਹਾਰ ਜੋ ਗਰੀਬ ਸੀ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ—
ਅਕ੍ਰੀਤਂ ਪੁਰੁषਂ ਰਾਜਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਲੋਹਦਰਿਦ੍ਰਕਮ੍ ਕੋਸ਼ਾਗਾਰੇ ਤਦਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸ੍ਥਾਪਿਤੋਭੂਦ੍ਦਰਿਦ੍ਰਕਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਵਿਕਿਆ ਤੇ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਉਸ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਖਜਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿਸ਼ੀਥੇ ਤਮ ਉਦ੍ਭੂਤੇ ਕਰ੍ਮ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਮਾ ਤਥਾ
ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਰਮ ਤੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਐਸਾ ਨਾ ਕਰ।
ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਤ੍ਯਪੁਰੁषੋ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਕਰ੍ਮਣਾ ਰਹਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਭੂਤਲੇ ਨ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵੇਤ੍
ਫਿਰ ਸੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਰਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।'
ਧਰ੍ਮੇਣ ਰਹਿਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਨ ਸ਼ੋਭੇਤ ਕਦਾਚਨ
ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਂਤਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਕਰਯੋਰ੍ਨृਪਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਲਏ।
ਨ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯੋ ਹਿ ਮਯਾ ਦੇਵ ਭਵਾਨ੍ਕਿਙ੍ਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ 3.4.8.
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਾ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤਦ੍ਗੇਹੇ ਗਂਤੁਮੁਦ੍ਯਤਾ
ਫਿਰ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪ ਉਸਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।
ਅਚਲਾ ਭਵ ਭੋ ਮਾਤਸ੍ਤਰ੍ਹਿ ਮਨ੍ਮਦਿਰਂ ਵ੍ਰਜ
ਹੇ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਨ ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਜਾ।
ਪੁਰੋਧਸਂ ਤਂ ਗਣਕਂ ਸਮਾਹੂਯ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਤਮ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਪੁਜਾਰੀ ਗਣਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਨਿ ਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤੇਨ ਵੈ ਧਨਮ੍
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲਿਆ।
ਪੂषਾ ਨਾਮ ਤਤੋ ਜਾਤਂ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਸ਼ੁਭੇ ਦਿਨੇ
ਫਿਰ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਚੰਗੇ ਦਿਨ 'ਪੂਸ਼ਾ' ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।
ਸੂਰ੍ਯੇ ਤੁ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਗਮਦ੍ਦੇਵਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਪੂषਾ ਨਾਮ ਵਚੋ ਦੇਵਾਨੁਵਾਚ ਮਧੁਰਸ੍ਵਰਮ੍
'ਪੂਸ਼ਾ' ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਉਜ੍ਜਯਿਨ੍ਯਾਮਹਂ ਦੇਵਾ ਯਾਸ੍ਯੇ ਰੁਦ੍ਰਪਸ਼ੋਰ੍ਗृਹੇ
ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਉੱਜੈਨੀ ਰੁਦ੍ਰਪਸ਼ੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਪੂषਾ ਪੁਤ੍ਰੋ ਜਾਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯ ਵੈ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ 'ਪੂਸ਼ਾ' ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।
ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪਿਤਾ ਕਾष੍ਠਕਟਾਹਕੇ 3.4.8.
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।